Dziś: wtorek,
24 kwietnia 2018 roku.
Przegląd do nr 566 – kwiecień 2018 r.
Przeczytaj
„Mówią wieki”
Wydawnictwa kalendarzowe w dawnej Polsce

Postać Saturna z zegara na elewacji pałacu w Wilanowie

Pierwszym drukiem na ziemiach Rzeczypospolitej był kalendarz na rok 1474 z krakowskiej drukarni Kaspara Straubego. Kalendarze szybko stały się niezwykle popularne na ziemiach polskich, często były to - obok pism religijnych - jedyne druki w dworku szlacheckim. W 1476 roku zobowiązano profesorów matematyki i astronomii Akademii Krakowskiej do układania kalendariów. Od 1522 roku na polecenie Macieja Miechowity profesorowie katedry astrologii zaczęli do nich dołączać judycja, czyli prognostyki astrologiczne.

Sprzedaż kalendarzy w XVI wieku była tak opłacalna, że w 1549 roku Akademia wydała przepisy zabraniające druku judycjów przed oficjalnym wydaniem akademickim. W XVII wieku pisaniem prognostyków zajmowali się też lekarze i filozofowie, a do wydawców oficjalnych dołącza Akademia Zamojska. Oprócz astrologicznych przepowiedni i wątpliwej wartości wierszowanych porad, w kalendarzach znajdowały się przydatne informacje dotyczące długości dnia, godzin świtu i zmierzchu, kwadr księżyca, zaćmień słońca, wzbogacane czasami przez praktyczne porady gospodarskie itp. Dzięki dużemu nakładowi i niskiej cenie zaspakajały głód wiedzy nie tylko szlachty, ale też niższych warstw społecznych toteż szybko zdobyły one miano jednej z najpopularniejszych i najczęściej kupowanych książek. Nie brakowało w nich nieprawdopodobnych historii, zabobonów i opisów dni feralnych.

W 1768 r. na łamach „Monitora” Franciszek Bohomolec wspominał, pisząc o kalendarzach, iż „ten rodzaj ksiąg w krajach cudzoziemskich wyśmiany i u nas już poczyna tracić swój szacunek”. Kalendarze, do tej pory uniwersalne źródło wiedzy o świecie, zostały z czasem wyparte głównie przez książki popularnonaukowe i prasę.

Bogdan ROK

Передплатити „Dziennik Kijowski” можна протягом року в усіх відділеннях зв’язку України