Dziś: wtorek,
18 grudnia 2018 roku.
Przegląd do nr 581 – grudzień 2018 r.
Edukacja
ZAWIŁOŚCI MOWY

NA CZCZO

Połączenie NA CZCZO w znaczeniu ‘na pusty żołądek’ pojawia się zazwyczaj w języku mówionym, a nie pisanym i pewnie dlatego tak często bywa ono błędnie zapisywane. Pamiętajmy, że poprawnie piszemy tylko NA CZCZO, nie: „nad czczo”, nie: „naczszczo”, nie: „natrzczo” i nie: „naczczo”, choć w staropolszczyźnie zapisywano formę CZCZO jako „czcze” lub – wcześniej – „tszcze”.
Wyraz CZCZO występujący w wyrażeniu NA CZCZO jeszcze jakieś 150 lat temu był używany samodzielnie: „Czczo mi jest” – narzekano, gdy odczuwano przykre ssanie w pustym lub chorym żołądku. CZCZO jest przysłówkiem utworzonym od przymiotnika CZCZY oznaczającym pierwotnie ‘o pustym wnętrzu; mającym puste wnętrze’ (a nie tylko pusty żołądek). Pisano więc o czczej duszy i o czczej głowie, czczy mógł być okręt (bez ładunku), orzech (bez smacznego wnętrza) czy owies (gdy miał puste, wyschnięte łuski pozbawione ziaren).

WYKARASKAĆ SIĘ

Karaś, zwany też zdrobniale karaskiem, to żwawa, zwinna, niewielka rybka. Takiej rybce łatwo wyśliznąć się z sieci zastawianych na większe ryby. Nasi przodkowie zauważyli tę cechę karasków i utworzyli czasownik WYKARASKAĆ SIĘ. Pierwotnie oznaczał on właśnie ‘uwolnić się z sieci, wymknąć się z sieci’. Mówiono tak najpierw o rybach, a później – przenośnie – także o innych zwierzętach i o ludziach, rozszerzając znaczenie na znane nam dzisiaj ‘wydobyć się skądś z trudem’ lub ‘wybrnąć z trudnej sytuacji’.

Передплатити „Dziennik Kijowski” можна протягом року в усіх відділеннях зв’язку України