![\"J\u00f3zef](\"https:\/\/dk.com.ua\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/czapski-1-754.jpg\")
<\/a>\u00a0<\/strong>J\u00f3zef <\/strong>Maria Franciszek<\/strong> Czapski u<\/strong>rodzi\u0142 si\u0119 3 kwietnia 1896 roku w Pradze, w wieloetnicznej arystokratycznej rodzinie jako hrabia Hutten-Czapski.<\/p>\n W wieku m\u0142odzie\u0144czym, ju\u017c maj\u0105c na koncie francuski, niemiecki i polski, zacz\u0105\u0142 oswaja\u0107 j\u0119zyk rosyjski. Jednocze\u015bnie do pi\u0119ciu godzin dziennie J\u00f3zef po\u015bwi\u0119ca\u0142 \u0107wiczeniom na fortepianie, marz\u0105c o karierze koncertowej.<\/p>\n Wreszcie zda\u0142 matur\u0119 i\u00a0 rozpocz\u0105\u0142 studia prawnicze na cesarskim uniwersytecie w Petersburgu. Niebawem zacz\u0119\u0142a si\u0119 I wojna \u015bwiatowa, a w niespe\u0142na trzy lata \u2013 rewolucja, chaos i bolszewizm. Bardzo szybko Czapski zrozumia\u0142, \u017ce bolszewizm jest ideologi\u0105 i praktyk\u0105 bandytyzmu pa\u0144stwowego na fundamencie zbrodniczej mentalno\u015bci rosyjskiej.<\/p>\n Kiedy w 1920 r rosyjska Czerwona Armia natar\u0142a na Polsk\u0119, J\u00f3zef sta\u0142 w obronie Ojczyzny. Dzielnie spisa\u0142 si\u0119 w wojnie polsko-bolszewickiej i za odwag\u0119, honor i wierno\u015b\u0107 w walce zosta\u0142 odznaczony Krzy\u017cem Srebrnym Orderu Virtuti Militari nr\u00a0\u00a0 5517.<\/p>\n W wieku 25 lat, b\u0119d\u0105c na studiach w krakowskiej Akademii Sztuk Pi\u0119knych, Czapski zapisuje w notatniku my\u015bli, jakie na ca\u0142e \u017cycie sta\u0142y jego kredo:<\/p>\n \u201eZrozumia\u0142em nagle ca\u0142ym sob\u0105, …\u017ce nie jestem sam, \u017ce jestem zwi\u0105zany z ca\u0142ym \u015bwiatem, z histori\u0105, \u017ce nie ma samotno\u015bci, \u017ce moje najtajniejsze my\u015bli i prze\u017cycia nie s\u0105 moj\u0105 tylko w\u0142asno\u015bci\u0105, \u017ce maj\u0105 odpowiedniki w \u015bwiecie, bo nie s\u0105 wytworem wy\u0142\u0105cznie tylko mojej my\u015bli, ale ca\u0142ego procesu historycznego, kt\u00f3ry moj\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 wy\u017c\u0142obi\u0142, \u017ce nale\u017c\u0119 do historii, chc\u0119 tego czy nie chc\u0119, \u017ce jestem nie tyko potrzebny, ale \u017ce nikt inny za mnie tego, co zrobi\u0107 musz\u0119, nie zrobi i zrobi\u0107\u00a0 nie mo\u017ce\u201d.<\/p>\n W latach 1924-1931 przebywa\u0142 w Pary\u017cu, eksperymentuj\u0105c z podej\u015bciem do kompozycji obrazu na p\u0142\u00f3tnie i papierze, badaj\u0105c mo\u017cliwo\u015bci w\u0142asnej palety. Malowa\u0142 portrety, wn\u0119trza, pejza\u017ce, widoki miejskie, kwiaty, martwe natury, sceny z przedstawie\u0144 teatralnych, w kt\u00f3rych najwa\u017cniejsz\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142 kolor i \u015bwiat\u0142o. Przywi\u0105zywa\u0142 wi\u0119ksz\u0105 wag\u0119 do konstrukcji obrazu, d\u0105\u017cy\u0142 do syntetycznego uj\u0119cia przedmiotu i wydobycia dramatycznego wyrazu, pog\u0142\u0119biaj\u0105c studia natury, jej form i barw. Doszed\u0142 do wniosku, \u017ce mi\u0119dzy lini\u0105 a kolorem nie ma sprzeczno\u015bci, poniewa\u017c ka\u017cda z tych form mo\u017ce mie\u0107 swoj\u0105 stref\u0119 racjonalnego i emocjonalnego zastosowania, a nadto istnie\u0107 razem. W swoim dzienniku Czapski zaznacza:<\/p>\n \u201eKiedy rysujesz, czujesz ka\u017cd\u0105 kresk\u0119 prowadzon\u0105 na papierze jako co\u015b \u017cyj\u0105cego, nieodwo\u0142alnego, i naraz m\u00f3j rysunek tulipan\u00f3w zaczyna \u017cy\u0107. Czu\u0142em podczas rysowania, czu\u0142em ten zwi\u0105zek niezdarnego, niepewnego, zdeformowanego troch\u0119 rysunku, jakby mi\u0119dzy ko\u0144cem mojego o\u0142\u00f3wka a mn\u0105 nie by\u0142o \u017cadnej przerwy. Ja by\u0142em na ko\u0144cu o\u0142\u00f3wka\u201d. Zreszt\u0105 zawsze szuka\u0142 inspiracji w naturze, bo to ona mia\u0142a by\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142em kompozycji i harmonii barw.<\/p>\n Napad Wermachtu i Armii Czerwonej na Polsk\u0119 w 1939 od razu zmieni\u0142\u00a0 harmoni\u0119 barw \u2013 Czapski znowu w\u0142o\u017cy\u0142 str\u00f3j wojskowy, a niebawem zosta\u0142 internowany i trafi\u0142 do obozu jenieckiego NKWD w Starobielsku. Okaza\u0142 si\u0119 w centrum tej \u015bmierciono\u015bnej \u201eharmonii\u201d sowieckiej, uwi\u0119ziony w lagrach Starobielska, Pawliszczego Bora i Griazowca.<\/p>\n Wojna odebra\u0142a Czapskiemu zdolno\u015b\u0107 malowania. Ale, \u015bwiadomy swojej misji, zacz\u0105\u0142 pisa\u0107, zostawiaj\u0105c \u015bwiadectwo strasznych czas\u00f3w w dw\u00f3ch wa\u017cnych ksi\u0105\u017ckach: \u201eWspomnienia starobielskie\u201d i \u201eNa nieludzkiej ziemi\u201d. Z malarza sta\u0142 si\u0119 kronikarzem, poniewa\u017c \u201enikt inny za mnie tego, co zrobi\u0107 musz\u0119, nie zrobi i zrobi\u0107\u00a0 nie mo\u017ce\u201d.<\/p>\n Dzie\u0144 po dniu notowa\u0142 wszystko, co dzia\u0142o si\u0119 wok\u00f3\u0142, czego doznawa\u0142 w nieludzkich obozowych warunkach i o tym, jak walczy\u0142 z sob\u0105, \u017ceby zachowa\u0107 swoj\u0105 szlachetno\u015b\u0107, inteligencj\u0119 oraz zdolno\u015b\u0107 s\u0142u\u017cenia wsparciem innym.<\/p>\n Notowa\u0142 do kresu \u017cycia, pozostawiaj\u0105c po sobie blisko trzysta notatnik\u00f3w, w jednym z kt\u00f3rych napisa\u0142 w\u0142a\u015bnie o notatniku: \u201e… trzymam si\u0119 go, \u017ceby uciec od nudy b\u0105d\u017a smutku, a czasem nawet od rozpaczy\u201d.<\/p>\n 5.03.1940, na podstawie listu Berii do Stalina, uchwalono decyzj\u0119 o likwidacji ponad 22 000 uwi\u0119zionych Polak\u00f3w. Z og\u00f3lnego spisu je\u0144c\u00f3w i wi\u0119\u017ani\u00f3w eliminowano 395 os\u00f3b, kt\u00f3rych zamierzano pozostawi\u0107 przy \u017cyciu, w tym \u2013 rotmistrza J\u00f3zefa Czapskiego pod numerem 205 na tej odr\u0119bnej li\u015bcie.<\/p>\n Pozostawiono go przy \u017cyciu na pro\u015bb\u0119 ambasady niemieckiej, jako\u00a0 Niemca i hrabiego, za kt\u00f3rego interweniowali kilka znanych os\u00f3b arystokracji europejskiej, a w\u015br\u00f3d nich ksi\u0105\u017c\u0119 Stanis\u0142aw Radziwi\u0142\u0142 i ksi\u0105\u017c\u0119 E. Lubomirski.<\/p>\n W 1941 roku, po podpisaniu\u00a0 uk\u0142adu Sikorski-Majski, Czapski wst\u0105pi\u0142 do polskiej Armii Andersa. Jako cz\u0142onek sztabu przeszed\u0142 szlak od Uzbekistanu do Iraku, a potem do W\u0142och, do Monte Cassino.<\/p>\n<\/a><\/a>