{"id":10110,"date":"2026-02-16T20:27:33","date_gmt":"2026-02-16T18:27:33","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=10110"},"modified":"2026-02-16T20:27:33","modified_gmt":"2026-02-16T18:27:33","slug":"zapomniane-karty-komunistycznego-terroru-na-ukrainie-ofiary-spolecznosci-polskiej-kijowszczyzny-1918-1938","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/zapomniane-karty-komunistycznego-terroru-na-ukrainie-ofiary-spolecznosci-polskiej-kijowszczyzny-1918-1938\/","title":{"rendered":"Zapomniane karty komunistycznego terroru na Ukrainie: ofiary spo\u0142eczno\u015bci polskiej Kijowszczyzny (1918\u20131938)"},"content":{"rendered":"
\"Antoni<\/a>
Antoni R\u017cepiecki. \u201eUkrai\u0144ski interes\u201d. Fot. uain.press<\/figcaption><\/figure>\n

Na pocz\u0105tku XX wieku ani Polacy, ani Ukrai\u0144cy nie mieli w\u0142asnego pa\u0144stwa. \u0141\u0105czy\u0142o ich jednak wsp\u00f3lne przekonanie o konieczno\u015bci wykorzystania warunk\u00f3w i nast\u0119pstw I wojny \u015bwiatowej, w szczeg\u00f3lno\u015bci rozpadu imperi\u00f3w austro-w\u0119gierskiego i rosyjskiego, dla narodowego wyzwolenia oraz odbudowy Polski i Ukrainy jako niepodleg\u0142ych pa\u0144stw. Od samego pocz\u0105tku rewolucji ukrai\u0144skiej lat 1917\u20131921 g\u0142\u00f3wne polskie ruchy spo\u0142eczne i organizacje polityczne aktywnie wspiera\u0142y d\u0105\u017cenia Ukrai\u0144c\u00f3w do niepodleg\u0142o\u015bci.<\/p>\n

Wed\u0142ug danych M. Korduby w 1914 roku na terytorium Ukrainy mieszka\u0142o ponad 2 miliony Polak\u00f3w, co stanowi\u0142o 4,5% og\u00f3\u0142u ludno\u015bci kraju. Znani przedstawiciele polskiej spo\u0142eczno\u015bci Kijowszczyzny brali czynny udzia\u0142 w budowie niepodleg\u0142ej Ukrainy. Kijowski adwokat Mieczys\u0142aw Mickiewicz by\u0142 ministrem spraw polskich w rz\u0105dzie Ukrai\u0144skiej Republiki Ludowej (URL). Antoni R\u017cepiecki, kijowianin i absolwent Uniwersytetu \u015bw. W\u0142odzimierza, w rz\u0105dzie Fiodora \u0141yzohuba w czasach Pa\u0144stwa Ukrai\u0144skiego pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 ministra finans\u00f3w. Broni\u0142 niezale\u017cno\u015bci finansowej kraju, a pod jego kierownictwem uchwalono pierwszy bud\u017cet Ukrainy. Wsp\u00f3\u0142pracownicy nazywali go \u201eukrai\u0144skim imperialist\u0105\u201d, a on sam marzy\u0142 o przy\u0142\u0105czeniu Krymu.<\/p>\n

\"Sprawa<\/a>
Sprawa band Murawjowa w Kijowie. Przez trzy tygodnie, gdy miasto pozostawa\u0142o pod ich w\u0142adz\u0105, grabili i mordowali mieszka\u0144c\u00f3w. Takiego Kijowa nie widziano od czas\u00f3w najazdu w 1240 roku. \u201eUkraina M\u0142oda\u201d, 7.01.2026.<\/figcaption><\/figure>\n

Stanis\u0142aw Stempowski, pochodz\u0105cy z Podola, pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 ministra rolnictwa oraz ministra zdrowia w rz\u0105dach URL Isaaka Mazepy i Wiaczes\u0142awa Prokopowycza. Jan Henryk J\u00f3zewski, r\u00f3wnie\u017c absolwent Uniwersytetu \u015bw. W\u0142odzimierza, w 1920 roku by\u0142 wiceministrem spraw wewn\u0119trznych URL. Po kl\u0119sce URL Stempowski i J\u00f3zewski uratowali Symona Petlur\u0119 przed wydaniem bolszewikom, zgodnie z warunkami traktatu ryskiego. Na emigracji byli ministrowie pochodzenia polskiego zajmowali w Polsce wysokie stanowiska pa\u0144stwowe.<\/p>\n

Po raz pierwszy czerwony terror uderzy\u0142 w Polak\u00f3w pod koniec stycznia 1918 roku, gdy Kij\u00f3w zosta\u0142 zaj\u0119ty przez oddzia\u0142y Czerwonej Gwardii pod dow\u00f3dztwem Michai\u0142a Murawjowa. W\u00f3wczas w bestialski spos\u00f3b zamordowano by\u0142ych carskich genera\u0142\u00f3w polskiego pochodzenia: genera\u0142a majora Boles\u0142awa Bilczy\u0144skiego, genera\u0142\u00f3w w stanie spoczynku Fiodora Demskiego, Miko\u0142aja Rydzewskiego i Konstantego Krakowieckiego, pu\u0142kownika Lwa Stefanowicza oraz m\u0142odszych oficer\u00f3w Grabowskiego i Mieczys\u0142awa \u0141uczk\u0119. W rzeczywisto\u015bci liczba ofiar by\u0142a znacznie wi\u0119ksza \u2014 wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych danych od 5 do 12 tysi\u0119cy oficer\u00f3w i cywil\u00f3w. W\u00f3wczas ofiary w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w nie mia\u0142y jeszcze charakteru zorganizowanej akcji narodowo\u015bciowej.<\/p>\n

\"Gazeta<\/a>
Gazeta \u201eBolszewik\u201d. Kij\u00f3w, 22 lipca 1919 r. Ze zbior\u00f3w dzia\u0142u prasy Narodowej Biblioteki im. W. Wernadskiego.<\/figcaption><\/figure>\n

Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce prawdopodobnie w\u0142a\u015bnie w styczniu 1918 roku w Kijowie zapocz\u0105tkowano komunistyczn\u0105 \u201etradycj\u0119\u201d masowych egzekucji oficer\u00f3w. Kontynuacj\u0105 by\u0142y mordy w 1920 roku na Krymie, operacja GPU \u201eWiosna\u201d, czystki w\u015br\u00f3d dawnych oficer\u00f3w carskich, a nast\u0119pnie likwidacja dow\u00f3dztwa Kijowskiego Okr\u0119gu Wojskowego w latach 1937\u20131938, kiedy NKWD zniszczy\u0142o ca\u0142y sk\u0142ad dow\u00f3dczy wraz z dow\u00f3dc\u0105 Ijon\u0105 Jakirem. Kulminacj\u0105 tej zbrodniczej polityki sta\u0142a si\u0119 zbrodnia katy\u0144ska oraz egzekucje tysi\u0119cy polskich oficer\u00f3w w Kijowie, Charkowie i prawdopodobnie w Chersoniu wiosn\u0105 1940 roku.<\/p>\n

W 1919 roku systemowy terror wobec miejscowych Polak\u00f3w wprowadzi\u0142a Wszechukrai\u0144ska Czeka (WUCzK). W bolszewickiej prasie regularnie pojawia\u0142y si\u0119 informacje o rozstrzeliwaniach cz\u0142onk\u00f3w polskich organizacji i stowarzysze\u0144. Do dzi\u015b nie ustalono dok\u0142adnej liczby ofiar w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w w 1919 roku.<\/p>\n

\"Uchwa\u0142a<\/a>
Uchwa\u0142a Biura Politycznego KC KP(b)U z 3 marca 1936 roku o przesiedleniu (deportacji) do Kazachstanu przedstawicieli polskich spo\u0142eczno\u015bci z pogranicza obwod\u00f3w winnickiego i kijowskiego. Centralne Pa\u0144stwowe Archiwum Organizacji Spo\u0142ecznych Ukrainy.<\/figcaption><\/figure>\n

Po kl\u0119sce ukrai\u0144skiego ruchu narodowo-wyzwole\u0144czego bolszewicy zaj\u0119li Ukrain\u0119. W 1921 roku rozpocz\u0119to represje wobec Ko\u015bcio\u0142a rzymskokatolickiego, tzw. kampani\u0119 antyko\u015bcieln\u0105. Duchowni i wierni trafiali do wi\u0119zie\u0144, \u0142agr\u00f3w i na zes\u0142anie, zamykano \u015bwi\u0105tynie. Kulminacja terroru przypad\u0142a na lata 1937\u20131938, a na pocz\u0105tku 1939 roku Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki na Ukrainie praktycznie przesta\u0142 istnie\u0107.<\/p>\n

W 1925 roku na Wo\u0142yniu utworzono polski rejon narodowy (do 1926 roku Dowbysza\u0144ski), p\u00f3\u017aniej nazwany Marchlewskim, a w 1932 roku w\u0142\u0105czony do obwodu kijowskiego. Oficjalnie mia\u0142 on wspiera\u0107 rozw\u00f3j j\u0119zyka i kultury polskiej, w rzeczywisto\u015bci jednak by\u0142 elementem politycznej gry maj\u0105cej stworzy\u0107 \u201epi\u0105t\u0105 kolumn\u0119\u201d na granicy z Polsk\u0105. Polacy sprzeciwiali si\u0119 sowietyzacji, kolektywizacji i zamykaniu ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Po likwidacji rejonu w latach 1935\u20131936 do Kazachstanu deportowano 39 374 Polak\u00f3w.<\/p>\n

\"Rozkaz<\/a>
Rozkaz operacyjny Ludowego Komisarza Spraw Wewn\u0119trznych ZSRR z 11 sierpnia 1937 r. nr 00485 (\u201eoperacja antypolska NKWD\u201d). Pa\u0144stwowe Archiwum S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa Ukrainy.<\/figcaption><\/figure>\n

W 1933 roku GPU USRR sfabrykowa\u0142o spraw\u0119 tzw. Polskiej Organizacji Wojskowej (POW), kt\u00f3rej ofiar\u0105 pad\u0142y setki Polak\u00f3w. Podczas Wielkiego Terroru lat 1937\u20131938 represje przybra\u0142y masowy charakter. Na podstawie rozkazu NKWD nr 00485 (\u201eoperacja polska\u201d), a tak\u017ce innych rozkaz\u00f3w operacyjnych, w Kijowie rozstrzelano oko\u0142o 7 tysi\u0119cy przedstawicieli polskiej spo\u0142eczno\u015bci Kijowszczyzny. Cia\u0142a potajemnie pogrzebano w Bykownia\u0144skim Lesie pod Kijowem.<\/p>\n

Terror komunistyczny lat 1919\u20131938, skutki wojny niemiecko-radzieckiej 1941\u20131945 (mobilizacja Polak\u00f3w do Armii Czerwonej i nieodwracalne straty), a tak\u017ce powojenny g\u0142\u00f3d lat 1946\u20131947 mia\u0142y katastrofalny wp\u0142yw na demografi\u0119 polskiej spo\u0142eczno\u015bci Kijowszczyzny. W 1959 roku w obwodzie kijowskim mieszka\u0142o 7 197 Polak\u00f3w (0,42% ludno\u015bci), natomiast w 1989 roku liczba ta zmniejszy\u0142a si\u0119 do 5 108 os\u00f3b (0,41%).<\/p>\n

Walerij Filimonichin<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Na pocz\u0105tku XX wieku ani Polacy, ani Ukrai\u0144cy nie mieli w\u0142asnego pa\u0144stwa. \u0141\u0105czy\u0142o ich jednak wsp\u00f3lne przekonanie o konieczno\u015bci wykorzystania warunk\u00f3w i nast\u0119pstw I wojny…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":10111,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-10110","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t