{"id":10154,"date":"2026-02-27T18:02:25","date_gmt":"2026-02-27T16:02:25","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=10154"},"modified":"2026-03-17T09:01:11","modified_gmt":"2026-03-17T07:01:11","slug":"wojewodztwo-stanislawowskie-w-ii-rzeczypospolitej-miedzy-panstwowoscia-a-konfliktem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/wojewodztwo-stanislawowskie-w-ii-rzeczypospolitej-miedzy-panstwowoscia-a-konfliktem\/","title":{"rendered":"Wojew\u00f3dztwo stanis\u0142awowskie* w II Rzeczypospolitej \u2013 mi\u0119dzy pa\u0144stwowo\u015bci\u0105 a konfliktem"},"content":{"rendered":"
\"Ko\u0142omyja<\/a>
Ko\u0142omyja (wojew\u00f3dztwo stanis\u0142awowskie) Katastrofa kolejowa w roku 1897 (fot. FB Ko\u0142omyja)<\/figcaption><\/figure>\n

Ksi\u0105\u017cka \u201eWojew\u00f3dztwo stanis\u0142awowskie w latach 1921\u20131939\u201d<\/em> autorstwa Paw\u0142a Pulika<\/strong> to obszerne i wnikliwe studium jednego z najbardziej z\u0142o\u017conych region\u00f3w II Rzeczypospolitej. Wydana w 2025 roku w Szczecinie i Warszawie w serii naukowej Oddzia\u0142u IPN w Szczecinie, liczy 488 stron i stanowi wa\u017cny g\u0142os w badaniach nad histori\u0105 wschodnich kres\u00f3w pa\u0144stwa polskiego.<\/p>\n

Autor podejmuje temat wojew\u00f3dztwa istniej\u0105cego zaledwie osiemna\u015bcie lat, lecz naznaczonego ogromnym nagromadzeniem problem\u00f3w politycznych, narodowo\u015bciowych, spo\u0142ecznych i gospodarczych. Region ten, le\u017c\u0105cy na po\u0142udniowo-wschodnich rubie\u017cach II RP i granicz\u0105cy z Rumuni\u0105 oraz Czechos\u0142owacj\u0105, by\u0142 cz\u0119\u015bci\u0105 dawnej Galicji Wschodniej, nale\u017c\u0105cej do 1918 roku do monarchii austro-w\u0119gierskiej. Po odzyskaniu przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci konieczne sta\u0142o si\u0119 jego scalenie z odradzaj\u0105cym si\u0119 pa\u0144stwem \u2013 proces ten okaza\u0142 si\u0119 wyj\u0105tkowo trudny.<\/p>\n

Wielonarodowa mozaika<\/strong>. Wojew\u00f3dztwo stanis\u0142awowskie formalnie powsta\u0142o 3 grudnia 1920 roku, a faktycznie zacz\u0119\u0142o funkcjonowa\u0107 1 wrze\u015bnia 1921 roku. Jego stolic\u0105 zosta\u0142 Stanis\u0142aw\u00f3w \u2013 miasto o wyra\u017anie prowincjonalnym, niemal wiejskim charakterze. Wojew\u00f3dztwo obejmowa\u0142o 16 powiat\u00f3w, zajmowa\u0142o powierzchni\u0119 ponad 18 tys. km\u00b2 i liczy\u0142o oko\u0142o 1,48 mln mieszka\u0144c\u00f3w (wed\u0142ug spisu z 1931 roku).<\/p>\n

Najwa\u017cniejsz\u0105 cech\u0105 regionu by\u0142a jego struktura narodowo\u015bciowa. Oko\u0142o 80 % ludno\u015bci stanowili Ukrai\u0144cy (wliczaj\u0105c Bojk\u00f3w, Hucu\u0142\u00f3w i \u0141emk\u00f3w), Polacy \u2013 niespe\u0142na jedn\u0105 czwart\u0105, \u017bydzi oko\u0142o 7 procent, a reszt\u0119 tworzyli Niemcy, Ormianie i inne mniejszo\u015bci. Ukrai\u0144cy dominowali na wsi, \u017bydzi w miastach, natomiast Polacy \u2013 cho\u0107 liczebnie s\u0142absi \u2013 obsadzali wi\u0119kszo\u015b\u0107 stanowisk w administracji pa\u0144stwowej i tworzyli trzon inteligencji.<\/p>\n

\"Dr<\/a>
Dr Pawe\u0142 Pulik na spotkaniu autorskim w ksi\u0119garni IPN w Szczecinie w dn. 10 lutego br. (fot. Leszek W\u0105tr\u00f3bski)<\/figcaption><\/figure>\n

Ta wielonarodowa struktura by\u0142a \u017ar\u00f3d\u0142em sta\u0142ych napi\u0119\u0107. Ukrai\u0144cy, posiadaj\u0105cy silne poczucie to\u017csamo\u015bci narodowej i zwi\u0105zani z Ko\u015bcio\u0142em greckokatolickim lub prawos\u0142awnym, cz\u0119sto postrzegali polskie pa\u0144stwo jako obce i narzucone. Dodatkowo dzia\u0142alno\u015b\u0107 organizacji nacjonalistycznych, takich jak OUN oraz represje aparatu bezpiecze\u0144stwa sprawia\u0142y, \u017ce relacje polsko-ukrai\u0144skie mia\u0142y charakter niemal permanentnego konfliktu, okre\u015blanego niekiedy mianem \u201ecichej wojny\u201d.<\/p>\n

Gospodarka i spo\u0142eczne napi\u0119cia<\/strong>. Pawe\u0142 Pulik pokazuje r\u00f3wnie\u017c gospodarcze zap\u00f3\u017anienie regionu. Wojew\u00f3dztwo mia\u0142o charakter wybitnie rolniczy, a s\u0142abe rolnictwo, trudne warunki terenowe i niedorozw\u00f3j infrastruktury przemys\u0142owej uniemo\u017cliwia\u0142y wykorzystanie bogatych zasob\u00f3w naturalnych. Kryzysy gospodarcze lat 20. i 30., inflacja oraz brak zaufania do polskiej waluty pog\u0142\u0119bia\u0142y frustracj\u0119 spo\u0142eczn\u0105, sprzyjaj\u0105c konfliktom narodowo\u015bciowym i klasowym.<\/p>\n

\"Ko\u0142omyja<\/a>
Ko\u0142omyja (wojew\u00f3dztwo stanis\u0142awowskie). Ko\u015bci\u00f3\u0142 pw \u015bw Ignacego Loyoli (fot. FB Ko\u0142omyja)<\/figcaption><\/figure>\n

Autor zwraca uwag\u0119, \u017ce napi\u0119cia polsko-ukrai\u0144skie przenika\u0142y si\u0119 z konfliktami polsko-\u017cydowskimi i \u017cydowsko-ukrai\u0144skimi, a ich \u017ar\u00f3d\u0142em by\u0142y zar\u00f3wno r\u00f3\u017cnice etniczne, jak i nier\u00f3wno\u015bci spo\u0142eczne oraz walka o dominacj\u0119 ekonomiczn\u0105. Wojew\u00f3dztwo stanis\u0142awowskie staje si\u0119 w tej narracji swoistym \u201elaboratorium\u201d problem\u00f3w II Rzeczypospolitej \u2013 pa\u0144stwa wielonarodowego, kt\u00f3re nie potrafi\u0142o wypracowa\u0107 trwa\u0142ego modelu wsp\u00f3\u0142istnienia swoich obywateli.<\/p>\n

Autor i znaczenie publikacji<\/strong> – Pawe\u0142 Pulik pos\u0142uguje si\u0119 warsztatem naukowym, ale robi to j\u0119zykiem przyst\u0119pnym i \u017cywym. Obok statystyk i analiz administracyjnych znajdziemy w ksi\u0105\u017cce szerokie t\u0142o spo\u0142eczne, opisy \u017cycia codziennego, edukacji, polityki i stosunk\u00f3w wyznaniowych. Dzi\u0119ki temu publikacja nie jest jedynie \u201erocznikiem statystycznym\u201d, lecz wielowymiarow\u0105 opowie\u015bci\u0105 o regionie i jego mieszka\u0144cach.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Historia wojew\u00f3dztwa stanis\u0142awowskiego ko\u0144czy si\u0119 wraz z wybuchem II wojny \u015bwiatowej i agresj\u0105 Zwi\u0105zku Sowieckiego we wrze\u015bniu 1939 roku. Ksi\u0105\u017cka Pulika pozwala jednak lepiej zrozumie\u0107, dlaczego by\u0142 to region szczeg\u00f3lnie podatny na dramatyczne wydarzenia kolejnych lat. To lektura wa\u017cna nie tylko dla badaczy, ale tak\u017ce dla wszystkich, kt\u00f3rzy chc\u0105 poj\u0105\u0107 z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 dziej\u00f3w II Rzeczypospolitej i jej wschodnich kres\u00f3w.<\/p>\n

Leszek W\u0105tr\u00f3bski<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ksi\u0105\u017cka \u201eWojew\u00f3dztwo stanis\u0142awowskie w latach 1921\u20131939\u201d autorstwa Paw\u0142a Pulika to obszerne i wnikliwe studium jednego z najbardziej z\u0142o\u017conych region\u00f3w II Rzeczypospolitej. Wydana w 2025 roku…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":10155,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[],"class_list":["post-10154","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t