{"id":10226,"date":"2026-03-17T08:57:52","date_gmt":"2026-03-17T06:57:52","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=10226"},"modified":"2026-03-17T08:57:52","modified_gmt":"2026-03-17T06:57:52","slug":"od-cholery-do-cukrzycy-polski-profesor-ignacy-fonberg-ktory-wspoltworzyl-nauki-medyczne-w-ukrainie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/od-cholery-do-cukrzycy-polski-profesor-ignacy-fonberg-ktory-wspoltworzyl-nauki-medyczne-w-ukrainie\/","title":{"rendered":"Od cholery do cukrzycy: polski profesor Ignacy Fonberg, kt\u00f3ry wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142 nauki medyczne w Ukrainie"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Polski chemik i lekarz, kt\u00f3ry przez wiele lat pracowa\u0142 w Kijowie i wni\u00f3s\u0142 znacz\u0105cy wk\u0142ad w rozw\u00f3j nauk medycznych: bada\u0142 choler\u0119, analizowa\u0142 jako\u015b\u0107 wody i p\u0142yn\u00f3w ustrojowych, a jego prace dotycz\u0105ce bada\u0144 krwi diabetyk\u00f3w by\u0142y pierwszymi na \u015bwiecie.<\/p>\n

Ignacy Fonberg (ur. 20 stycznia 1801 r. w Bielsku Podlaskim, zm. 23 pa\u017adziernika 1891 r. w Kijowie) – znany chemik i lekarz, pionier polskiej terminologii chemicznej, za\u0142o\u017cyciel pierwszej katedry chemii oraz pierwszego laboratorium chemicznego na obecnym Uniwersytecie im. T. Szewczenki w Kijowie.<\/p>\n

W starym przewodniku \u201eKij\u00f3w i jego pami\u0105tki\u201d <\/em>\u00a0autorstwa Wac\u0142awa Czechowskiego (1901 r., wydanie reprintowe dzi\u0119ki wsparciu Instytutu Polskiego w Kijowie) czytamy, \u017ce \u201ena starym cmentarzu Bajkowym pochowany jest r\u00f3wnie\u017c profesor Uniwersytetu \u015bw. W\u0142odzimierza Ignacy Fonberg- jedyny profesor z Wilna, kt\u00f3rego po zamkni\u0119ciu tamtejszej Akademii Medycznej przeniesiono do Kijowa, gdzie wyk\u0142ada\u0142 a\u017c do 1862 roku, kiedy przeszed\u0142 na emerytur\u0119. Historyk uczelni twierdzi, \u017ce w osobie Fonberga uniwersytet zyska\u0142 wybitnego specjalist\u0119, kt\u00f3ry wyni\u00f3s\u0142 swoj\u0105 katedr\u0119 na poziom wsp\u00f3\u0142czesnej nauki akademickiej\u201d.<\/p>\n

Po uko\u0144czeniu gimnazjum w Bia\u0142ymstoku w 1817 roku, Ignacy Fonberg rozpocz\u0105\u0142 studia chemiczne na Uniwersytecie Wile\u0144skim pod kierunkiem profesora Andrzeja \u015aniadeckiego. Od 1821 roku pracowa\u0142 ju\u017c na uczelni, a po o\u015bmiu latach zosta\u0142 profesorem. Uniwersytet Wile\u0144ski, za\u0142o\u017cony w 1579 roku jako Akademia Jezuicka przez Stefana Batorego, by\u0142 drug\u0105 najstarsz\u0105 uczelni\u0105 w Rzeczypospolitej po Uniwersytecie Jagiello\u0144skim.<\/p>\n

Mimo przekszta\u0142cenia uczelni w Cesarski Uniwersytet Wile\u0144ski ukazem cara Aleksandra I z 1803 roku, pozostawa\u0142a ona o\u015brodkiem wolnomy\u015blicielstwa. W latach 1817\u20131823 dzia\u0142a\u0142y tu studenckie organizacje o pogl\u0105dach rewolucyjnych, a oko\u0142o 400 student\u00f3w i profesor\u00f3w wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 w powstaniu listopadowym. Po jego st\u0142umieniu zamkni\u0119to polskie o\u015brodki naukowe, w tym Uniwersytet Wile\u0144ski. W zamian w\u0142adze Imperium Rosyjskiego otworzy\u0142y Uniwersytet \u015bw. W\u0142odzimierza w Kijowie, kt\u00f3ry mia\u0142 s\u0142u\u017cy\u0107 tak\u017ce jako narz\u0119dzie rusyfikacji polskiej i ukrai\u0144skiej elity.<\/p>\n

W 1832 roku Fonberg zosta\u0142 przeniesiony do nowo utworzonej w Wilnie Akademii Medyko-Chirurgicznej, jednak w 1842 roku i ta instytucja zosta\u0142a przeniesiona do Kijowa. Sam uczony obj\u0105\u0142 stanowisko profesora Uniwersytetu Kijowskiego ju\u017c w 1840 roku.<\/p>\n

Przez 19 lat Fonberg wyk\u0142ada\u0142 w Kijowie i kierowa\u0142 katedr\u0105 chemii. Jako pierwszy wprowadzi\u0142 zaj\u0119cia praktyczne w za\u0142o\u017conym przez siebie laboratorium chemicznym.<\/p>\n

Jego prace naukowe dotyczy\u0142y chemii og\u00f3lnej i podstaw technologii chemicznej; rozwija\u0142 tak\u017ce polsk\u0105 terminologi\u0119 chemiczn\u0105. W Wilnie wyda\u0142 m.in.: \u201eWyk\u0142ad teorii spalania<\/em> (1821), S\u0142ownik termin\u00f3w chemicznych\u201d<\/em> (1825), \u201eChemi\u0119 z zastosowaniem w sztuce i rzemio\u015ble<\/em>\u201d (t. 1\u20133, 1827\u20131829) oraz \u201eInformacj\u0119 o cholerze i sposobach oczyszczania powietrza podczas epidemii\u201d<\/em> (1830).<\/p>\n

W Kijowie prowadzi\u0142 badania nad sk\u0142adem w\u00f3d kijowskich i p\u0142yn\u00f3w ustrojowych, w tym soku \u017co\u0142\u0105dkowego. Analizowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c mocz i krew diabetyk\u00f3w (Beobachtungen\u00fcber den HarnundBlutdiabetischerKranken<\/em>, \u201eLiebigsAnnalen der Chemie undPharmazie\u201d, 1847, nr 63). Jego badania poziomu cukru we krwi chorych na cukrzyc\u0119 by\u0142y pierwszymi tego typu na \u015bwiecie.<\/p>\n

Wed\u0142ug jednej z przekazywanych wersji Fonberg o\u017ceni\u0142 si\u0119 z c\u00f3rk\u0105 wile\u0144skiego wydawcy i ksi\u0119garza J\u00f3zefa Zawadzkiego – tego samego, kt\u00f3ry w 1822 roku wyda\u0142 \u201eBallady i romanse\u201d<\/em> Adama Mickiewicza. Po uzyskaniu tytu\u0142u Cesarskiego Drukarza Uniwersytetu Wile\u0144skiego J\u00f3zef Zawadzki przekszta\u0142ci\u0142 swoj\u0105 drukarni\u0119 w jedn\u0105 z najnowocze\u015bniejszych w regionie, wyposa\u017caj\u0105c j\u0105 w nowe maszyny i czcionki wielu alfabet\u00f3w. Jego syn, r\u00f3wnie\u017c J\u00f3zef Zawadzki, kt\u00f3ry osiedli\u0142 si\u0119 w Kijowie w 1839 roku i od 1850 roku by\u0142 wydawc\u0105 oraz drukarzem uniwersyteckim, a w latach 1860\u20131863 nawet prezydentem miasta, niew\u0105tpliwie zna\u0142 kierownika uniwersyteckiej katedry chemii Ignacego Fonberga, kt\u00f3ry przyby\u0142 do Kijowa w 1840 roku.<\/p>\n

Opr\u00f3cz pracy na uniwersytecie Fonberg organizowa\u0142 kursy dla przyrodnik\u00f3w, lekarzy i farmaceut\u00f3w, a tak\u017ce prowadzi\u0142 publiczne wyk\u0142ady, kt\u00f3re cieszy\u0142y si\u0119 du\u017c\u0105 popularno\u015bci\u0105. W 1854 roku otrzyma\u0142 tytu\u0142 zas\u0142u\u017conego profesora, a w 1859 roku przeszed\u0142 na emerytur\u0119. Pozosta\u0142 jednak w Kijowie a\u017c do \u015bmierci w 1891 roku.<\/p>\n

Anatolij KURNOSOW<\/strong><\/p>\n

Materia\u0142 powsta\u0142 przy wsparciu Polpharmy w ramach projektu <\/em>\u00abPami\u0119\u0107, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy: lekarze polskiego pochodzenia w historii Kijowa\u00bb, ujawniaj\u0105cego nazwiska i ma\u0142o znane karty wsp\u00f3lnego dziedzictwa medycznego Ukrainy i Polski.<\/em><\/p>\n

Polpharma \u2013 najwi\u0119kszy producent lek<\/em>\u00f3w w Polsce z ponad 90-letni\u0105 histori\u0105. Od ponad 20 lat firma dzia\u0142a r\u00f3wnie\u017c na Ukrainie, posiadaj\u0105c portfel ponad 600 lek\u00f3w na recept\u0119 i bez recepty \u2013 w tym stosowanych w leczeniu chor\u00f3b kardiologicznych, neurologicznych i okulistycznych<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Polski chemik i lekarz, kt\u00f3ry przez wiele lat pracowa\u0142 w Kijowie i wni\u00f3s\u0142 znacz\u0105cy wk\u0142ad w rozw\u00f3j nauk medycznych: bada\u0142 choler\u0119, analizowa\u0142 jako\u015b\u0107 wody i…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":10227,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-10226","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t