{"id":10347,"date":"2026-05-02T10:44:50","date_gmt":"2026-05-02T07:44:50","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=10347"},"modified":"2026-05-21T08:31:13","modified_gmt":"2026-05-21T05:31:13","slug":"polski-artysta-napoleon-orda-nawet-wiele-lat-po-swojej-smierci-pomaga-zachowywac-zabytki-architektury-w-ukrainie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/polski-artysta-napoleon-orda-nawet-wiele-lat-po-swojej-smierci-pomaga-zachowywac-zabytki-architektury-w-ukrainie\/","title":{"rendered":"Polski artysta Napoleon Orda nawet wiele lat po swojej \u015bmierci pomaga zachowywa\u0107 zabytki architektury w Ukrainie"},"content":{"rendered":"
\"Krajoznawca<\/a>
Krajoznawca i przewodnik Serhij Kardasz (C) wyg\u0142osi\u0142 wyk\u0142ad \u201eNapoleon Orda. Znany grafik i podr\u00f3\u017cnik\u201d<\/figcaption><\/figure>\n

17 kwietnia w Narodowej Bibliotece Ukrainy im. Jaros\u0142awa M\u0105drego krajoznawca i przewodnik Serhij Kardasz wyg\u0142osi\u0142 wyk\u0142ad \u201eNapoleon Orda. Znany grafik i podr\u00f3\u017cnik\u201d.<\/p>\n

Napoleon Mateusz Tadeusz Orda (tak brzmi jego pe\u0142ne imi\u0119 i nazwisko) urodzi\u0142 si\u0119 w rodowym maj\u0105tku Worocewicze na terenie dzisiejszej Bia\u0142orusi w 1807 roku. W\u00f3wczas Europ\u0105 wstrz\u0105sa\u0142y zwyci\u0119stwa Napoleona. Wielu Polak\u00f3w mia\u0142o nadziej\u0119, \u017ce cesarz Francji odrodzi Rzeczpospolit\u0105. Dlatego ojciec polskiego ch\u0142opca nada\u0142 mu imi\u0119 na cze\u015b\u0107 s\u0142ynnego Francuza. R\u00f3d Ord\u00f3w wywodzi\u0142 si\u0119 od tatarskiego murzy, kt\u00f3ry przeszed\u0142 na stron\u0119 wielkiego ksi\u0119cia litewskiego Witolda. Matka pochodzi\u0142a z polskiego rodu szlacheckiego. Ojciec, z zawodu in\u017cynier fortyfikator, budowa\u0142 drogi i kana\u0142y na terenie dzisiejszego obwodu mi\u0144skiego. Niekt\u00f3re z tych kana\u0142\u00f3w funkcjonuj\u0105 do dzi\u015b.<\/p>\n

Napoleon otrzyma\u0142 dobre wykszta\u0142cenie domowe, uko\u0144czy\u0142 gimnazjum w \u015awis\u0142oczy, a nast\u0119pnie wst\u0105pi\u0142 na Wydzia\u0142 Fizyki i Matematyki Uniwersytetu Wile\u0144skiego, sk\u0105d zosta\u0142 usuni\u0119ty za udzia\u0142 w tajnym polskim stowarzyszeniu studenckim. Napoleon Orda sp\u0119dzi\u0142 15 miesi\u0119cy w wi\u0119zieniu. P\u00f3\u017aniej jednak mimo wszystko uko\u0144czy\u0142 uniwersytet i nie porzuci\u0142 marze\u0144 o odbudowie pa\u0144stwa polskiego. Gdy w listopadzie 1830 roku wybuch\u0142o pierwsze w XIX wieku polskie powstanie, Orda zorganizowa\u0142 oddzia\u0142 partyzancki licz\u0105cy oko\u0142o 30 os\u00f3b, rozp\u0119dzi\u0142 policj\u0119 w Pi\u0144sku, bra\u0142 udzia\u0142 w bitwach. Otrzyma\u0142 stopie\u0144 kapitana i zosta\u0142 odznaczony najwy\u017cszym polskim odznaczeniem \u2013 Z\u0142otym Krzy\u017cem Orderu Virtuti Militari (\u201eM\u0119stwo Wojskowe\u201d). Jednak powstanie ponios\u0142o kl\u0119sk\u0119. Napoleon Orda musia\u0142 wyjecha\u0107 za granic\u0119 z paszportem s\u0142u\u017c\u0105cego. W 1833 roku przyby\u0142 do Pary\u017ca. Na \u017cycie zarabia\u0142, udzielaj\u0105c lekcji muzyki.<\/p>\n

Jednocze\u015bnie Napoleon Orda sam uczy\u0142 si\u0119 muzyki u wybitnych kompozytor\u00f3w Fryderyka Chopina i Ferenca Liszta oraz napisa\u0142 dziesi\u0105tki utwor\u00f3w muzycznych \u2013 polonez\u00f3w, walc\u00f3w, mazurk\u00f3w i pie\u015bni. Zosta\u0142 dyrektorem Opery W\u0142oskiej w Pary\u017cu. Gdy pytano go, sk\u0105d tak dobrze zna si\u0119 na muzyce, odpowiada\u0142, \u017ce zawdzi\u0119cza to matce, kt\u00f3ra do\u0142o\u017cy\u0142a wielu stara\u0144, by otrzyma\u0142 wykszta\u0142cenie domowe. Opr\u00f3cz muzyki Napoleona poci\u0105ga\u0142y tak\u017ce sztuki plastyczne. Ucz\u0119szcza\u0142 na nauk\u0119 malarstwa do pracowni pejza\u017cu architektonicznego Pierre\u2019a G\u00e9rarda. Orda wiele podr\u00f3\u017cowa\u0142 wok\u00f3\u0142 Pary\u017ca, a tak\u017ce po Niemczech, W\u0142oszech, Hiszpanii, Austrii, Belgii, Wielkiej Brytanii, Holandii, Skandynawii, a nawet Afryce P\u00f3\u0142nocnej. Nie tylko podr\u00f3\u017cowa\u0142, ale te\u017c stworzy\u0142 setki rysunk\u00f3w miejskich pejza\u017cy. Szczeg\u00f3lnie polskiego artyst\u0119 poci\u0105ga\u0142y zamki, katedry i klasztory.<\/p>\n

Napoleon Orda o\u017ceni\u0142 si\u0119 z Francuzk\u0105 Iren\u0105 Ball\u00e9.<\/p>\n

Jego przyjaci\u00f3\u0142mi byli Adam Mickiewicz, Tadeusz Ko\u015bciuszko, Fryderyk Chopin, Ferenc Liszt, Gioacchino Rossini, Giuseppe Verdi, Charles Gounod, Hector Berlioz, Balzak, Stendhal \u2013 \u0142\u0105cznie ponad 30 znakomitych postaci. Nie zapomina\u0142 o swojej polsko\u015bci i bra\u0142 aktywny udzia\u0142 w dzia\u0142alno\u015bci polskiej Wielkiej Emigracji.<\/p>\n

Jednak nie wszystko w jego \u017cyciu uk\u0142ada\u0142o si\u0119 dobrze. W Pary\u017cu pojawia\u0142y si\u0119 nowe trupy operowe. Teatr, kt\u00f3rym kierowa\u0142 Orda, podupada\u0142. Do tego dosz\u0142y problemy rodzinne.<\/p>\n

\"\"<\/a> \"\"<\/a> \"\"<\/a><\/p>\n

Tymczasem rosyjski car Aleksander II w 1856 roku og\u0142osi\u0142 amnesti\u0119 dla emigrant\u00f3w politycznych. Napoleon Orda wr\u00f3ci\u0142 do\u00a0 ojczyzny i zacz\u0105\u0142 hodowa\u0107 \u015bwinie. Ten interes okaza\u0142 si\u0119 udany. Orda podr\u00f3\u017cuje tak\u017ce po Bia\u0142orusi, Polsce, Litwie i Ukrainie, rysuj\u0105c. Jednak po \u015bmierci matki maj\u0105tek w Worocewiczach zosta\u0142 skonfiskowany. Napoleon Orda pracuje jako domowy nauczyciel muzyki u genera\u0142a Adama Rzewuskiego.<\/p>\n

W\u0142adze rosyjskie pami\u0119ta\u0142y jednak o powsta\u0144czej przesz\u0142o\u015bci artysty, muzyka i kompozytora Napoleona Ordy. Gdy w 1863 roku wybucha nowe polskie powstanie, Ord\u0119 natychmiast aresztowano. W wi\u0119zieniu pozwolono mu jednak mie\u0107 album i o\u0142\u00f3wek. Po p\u00f3\u0142tora roku postanowiono zes\u0142a\u0107 Napoleona Ord\u0119 w g\u0142\u0105b imperium. Z\u0142o\u017cy\u0142 wniosek o rewizj\u0119 sprawy. W jego obronie wyst\u0105pili \u017cona i ambasador Francji w rosji. Wyrok zosta\u0142 uchylony. Jednak do ostatnich dni \u017cycia Napoleon Orda by\u0142 uwa\u017cany za osob\u0119 politycznie niepewn\u0105 i pozostawa\u0142 pod nadzorem.<\/p>\n

26 kwietnia 1884 roku Napoleon Orda zmar\u0142. Jego gr\u00f3b w mie\u015bcie Iwan\u00f3w na Bia\u0142orusi nie zachowa\u0142 si\u0119.<\/p>\n

Artysta Napoleon Orda pozostawi\u0142 po sobie wielkie dziedzictwo artystyczne. Obecnie znanych jest ponad 2 tysi\u0105ce jego rysunk\u00f3w.<\/p>\n

Do naszych czas\u00f3w dotrwa\u0142o 177 architektonicznych pejza\u017cy Ukrainy autorstwa Napoleona Ordy. Jeden z album\u00f3w litografii wykonanych na podstawie rysunk\u00f3w Napoleona Ordy przechowywany jest w Wo\u0142y\u0144skim Muzeum Krajoznawczym. Dzie\u0142a artysty s\u0105 cenne tak\u017ce dlatego, \u017ce przedstawione na nich zabytki albo zosta\u0142y zmienione, przebudowane, albo znikn\u0119\u0142y. Niekt\u00f3re wybitne zabytki dawnej architektury zachowa\u0142y si\u0119 ju\u017c tylko na rysunkach Napoleona Ordy.<\/p>\n

Orda rysowa\u0142 z wielk\u0105, niemal fotograficzn\u0105 dok\u0142adno\u015bci\u0105. Jego rysunki wykorzystano przy przygotowaniu restauracji zabytk\u00f3w architektury \u2013 cerkwi \u015bw. Andrzeja w Kijowie, ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Jana Chrzciciela w Bia\u0142ej Cerkwi, twierdzy w Kamie\u0144cu Podolskim, zamk\u00f3w w Dubnie i Ostrogu, ko\u015bcio\u0142\u00f3w w obwodzie chmielnickim w Latyczowie, Smotryczu, Murafie i Szar\u00f3wce, a tak\u017ce cerkwi Narodzenia Bogurodzicy w Szar\u00f3wce.<\/p>\n

Wyk\u0142adowca Serhij Kardasz zaznaczy\u0142 mi\u0119dzy innymi: \u201eZach\u0142ysn\u0119li\u015bmy si\u0119 elektronicznymi fotografiami. A co po nich zostanie za 10 lat?\u201d<\/p>\n

W 2007 roku obchodzono 200. rocznic\u0119 urodzin wybitnego Polaka Napoleona Ordy. Wydarzenie to zosta\u0142o w\u0142\u0105czone do kalendarza rocznic UNESCO. Imieniem Napoleona Ordy nazwano ulice w Mi\u0144sku i Grodnie na Bia\u0142orusi, ale ani jednej w Ukrainie.<\/p>\n

Pracownicy biblioteki przygotowali wyb\u00f3r publikacji o N. Ordzie oraz reprodukcji N. Ordy. Podczas wyk\u0142adu w bibliotece na ekranie zaprezentowano fotoreprodukcje obraz\u00f3w Napoleona Ordy. S\u0142uchacze zapoznali si\u0119 tak\u017ce z broszur\u0105 po\u015bwi\u0119con\u0105 \u017cyciu i tw\u00f3rczo\u015bci polskiego artysty, przygotowan\u0105 i wydan\u0105 przez przewodnika i krajoznawc\u0119 Walerija \u0141ysenk\u0119.<\/p>\n

Anatol Zborowski<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

17 kwietnia w Narodowej Bibliotece Ukrainy im. Jaros\u0142awa M\u0105drego krajoznawca i przewodnik Serhij Kardasz wyg\u0142osi\u0142 wyk\u0142ad \u201eNapoleon Orda. Znany grafik i podr\u00f3\u017cnik\u201d. Napoleon Mateusz Tadeusz…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":10348,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[],"class_list":["post-10347","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t