{"id":10356,"date":"2026-05-02T11:03:22","date_gmt":"2026-05-02T08:03:22","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=10356"},"modified":"2026-05-02T11:03:22","modified_gmt":"2026-05-02T08:03:22","slug":"trzy-wybory-wilhelma-kotarbinskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/trzy-wybory-wilhelma-kotarbinskiego\/","title":{"rendered":"Trzy wybory Wilhelma Kotarbi\u0144skiego"},"content":{"rendered":"
\"Wilhelm<\/a>
Wilhelm Kotarbi\u0144ski. Kleopatra.<\/figcaption><\/figure>\n

\u00a0<\/strong>By\u0142 jednym z tych artyst\u00f3w, kt\u00f3rych w Kijowie widzi si\u0119 cz\u0119\u015bciej, ni\u017c si\u0119 o nich pami\u0119ta.<\/strong><\/p>\n

Jego malowid\u0142a zdobi\u0105 \u015bciany jednej z najwa\u017cniejszych \u015bwi\u0105ty\u0144 miasta, pojawiaj\u0105 si\u0119 w dawnych rezydencjach i muzeach. A jednak przez dziesi\u0119ciolecia pozostawa\u0142 na marginesie historii sztuki.<\/p>\n

Wilhelm Kotarbi\u0144ski \u2013 polski malarz, kt\u00f3ry znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u017cycia sp\u0119dzi\u0142 w Kijowie \u2013 wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142 wizualny j\u0119zyk miasta prze\u0142omu XIX i XX wieku. Malowa\u0142 sceny religijne, historyczne i fantastyczne, balansuj\u0105c mi\u0119dzy akademizmem a symbolizmem. Jego prace by\u0142y cz\u0119\u015bci\u0105 codzienno\u015bci miasta, nawet je\u015bli jego nazwisko stopniowo z niej znika\u0142o.<\/p>\n

Jego biografia nie uk\u0142ada si\u0119 jednak w prost\u0105 histori\u0119 sukcesu. To raczej opowie\u015b\u0107 o wyborach: wbrew rodzinie, wbrew wygodzie, czasem wbrew logice.<\/p>\n

Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od decyzji, kt\u00f3ra mia\u0142a nie spodoba\u0107 si\u0119 nikomu w domu<\/strong><\/p>\n

Wilhelm Kotarbi\u0144ski urodzi\u0142 si\u0119 30 listopada 1848 roku w Nieborowie, w rodzinie ziemia\u0144skiej. Ojciec widzia\u0142 dla niego przysz\u0142o\u015b\u0107 stabiln\u0105 i przewidywaln\u0105 –\u00a0 w administracji albo wojsku. Sztuka nie by\u0142a jedn\u0105 z opcji.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

A jednak w\u0142a\u015bnie j\u0105 wybra\u0142. Decyzja o zostaniu malarzem by\u0142a \u015bwiadomym zerwaniem z rodzinnym planem. Kluczow\u0105 rol\u0119 odegra\u0142 wuj, kt\u00f3ry dostrzeg\u0142 jego talent i wspar\u0142 go finansowo, kupuj\u0105c pierwsze prace m\u0142odego artysty. Ten gest nie tylko doda\u0142 mu pewno\u015bci, ale przede wszystkim umo\u017cliwi\u0142 rozpocz\u0119cie edukacji artystycznej.<\/p>\n

To by\u0142 pierwszy z jego wa\u017cnych wybor\u00f3w.<\/p>\n

Rzym by\u0142 jednocze\u015bnie szko\u0142\u0105 i testem wytrzyma\u0142o\u015bci<\/strong><\/p>\n

W 1871 roku Kotarbi\u0144ski wyjecha\u0142 do Rzymu dzi\u0119ki stypendium Towarzystwa Zach\u0119ty Sztuk Pi\u0119knych. Miasto, kt\u00f3re dla wielu artyst\u00f3w by\u0142o celem marze\u0144, dla niego okaza\u0142o si\u0119 tak\u017ce miejscem codziennej walki o przetrwanie.<\/p>\n

Studiowa\u0142 w Akademii \u015bw. \u0141ukasza, jednej z najwa\u017cniejszych uczelni artystycznych Europy. Jednocze\u015bnie zmaga\u0142 si\u0119 z bied\u0105, barier\u0105 j\u0119zykow\u0105 i brakiem stabilno\u015bci. Jego pracownia by\u0142a jednocze\u015bnie mieszkaniem, a pieni\u0119dzy cz\u0119sto brakowa\u0142o nawet na podstawowe potrzeby.<\/p>\n

We wspomnieniach, przytaczanych przez Niko\u0142aja Prachowa, opisywa\u0142 ten czas bez upi\u0119ksze\u0144. Hotel by\u0142 dla niego nieosi\u0105galny, wi\u0119c wynaj\u0105\u0142 skromne studio: ze sto\u0142em, zepsutym krzes\u0142em, sztalug\u0105 i ogromnym manekinem pogryzionym przez myszy. Noc\u0105 przewraca\u0142 st\u00f3\u0142, przywi\u0105zywa\u0142 do jego n\u00f3g prze\u015bcierad\u0142o i spa\u0142 w prowizorycznym hamaku. Rano wszystko wraca\u0142o na swoje miejsce – a gospodyni i modelce opowiada\u0142, \u017ce mieszka w pierwszorz\u0119dnym hotelu, nawet wskazuj\u0105c jego nazw\u0119.<\/p>\n

W tym czasie funkcjonowa\u0142 w \u015brodowisku polskich artyst\u00f3w w Rzymie. Przyja\u017ani\u0142 si\u0119 m.in. z Henrykiem Siemiradzkim, kt\u00f3ry w jednym z list\u00f3w pisa\u0142 o nim z charakterystyczn\u0105 szczero\u015bci\u0105:<\/p>\n

\u201eKotarbi\u0144ski mieszka ze mn\u0105, wi\u0119c nie jest mi tak nudno; to bardzo porz\u0105dny ch\u0142opak: mi\u0142y, dobroduszny, ale cz\u0119sto go\u0142y jak turecki \u015bwi\u0119ty lub stypendysta warszawski\u201d.<\/p>\n

\"Obrazy<\/a>
Obrazy z domu Chanenki z wystawy w Kijowskiej Galerii Sztuki<\/figcaption><\/figure>\n

Mimo trudno\u015bci by\u0142 to okres intensywnego rozwoju. Kontakt z antykiem i renesansem, a tak\u017ce obecno\u015b\u0107 w mi\u0119dzynarodowym \u015brodowisku artystycznym, ukszta\u0142towa\u0142y jego styl. Powstawa\u0142y pierwsze dojrza\u0142e prace, a on sam zaczyna\u0142 budowa\u0107 swoj\u0105 pozycj\u0119.<\/p>\n

By\u0142 moment, kiedy m\u00f3g\u0142 tego nie przetrwa\u0107<\/strong><\/p>\n

Pobyt w Rzymie naznaczony by\u0142 r\u00f3wnie\u017c powa\u017cnym kryzysem. Kotarbi\u0144ski zachorowa\u0142 na tyfus g\u0142odowy \u2013 chorob\u0119, kt\u00f3ra w tamtym czasie cz\u0119sto ko\u0144czy\u0142a si\u0119 \u015bmierci\u0105. Przetrwa\u0142 dzi\u0119ki pomocy braci Swiedomskich.<\/p>\n

Nie przerwa\u0142 jednak pracy. Wkr\u00f3tce odni\u00f3s\u0142 pierwszy znacz\u0105cy sukces \u2013 zdoby\u0142 pierwsz\u0105 nagrod\u0119 w konkursie Akademii \u015bw. \u0141ukasza, otrzymuj\u0105c srebrny medal i tytu\u0142 najlepszego rysownika. To by\u0142 moment, w kt\u00f3rym jego talent zosta\u0142 oficjalnie uznany.<\/p>\n

Z czasem zacz\u0119li pojawia\u0107 si\u0119 pierwsi powa\u017cni klienci. Jednym z nich by\u0142 biskup Josip Juraj Strossmayer \u2013 jedna z najwa\u017cniejszych postaci europejskiego \u017cycia kulturalnego tamtego czasu.<\/p>\n

Nie sko\u0144czy\u0142o si\u0119 na jednym zam\u00f3wieniu. Strossmayer kupi\u0142 kilka jego prac, w tym obrazy o tematyce religijnej, jak \u201eUcieczka do Egiptu\u201d<\/em> czy \u201eM\u0119cze\u0144stwo \u015bw. Kaliksta\u201d<\/em>.<\/p>\n

\"Malowid\u0142a<\/a>
Malowid\u0142a Wilhelma Kotarbi\u0144skiego w soborze \u015bw. W\u0142odzimierza<\/figcaption><\/figure>\n

To by\u0142 moment prze\u0142omowy \u2013 nie tylko dlatego, \u017ce poprawi\u0142 jego sytuacj\u0119 finansow\u0105. Znacznie wa\u017cniejsze by\u0142o co\u015b innego: Kotarbi\u0144ski przesta\u0142 by\u0107 anonimowym studentem z Rzymu, a zacz\u0105\u0142 funkcjonowa\u0107 jako artysta, kt\u00f3rego warto kolekcjonowa\u0107.<\/p>\n

Rzym dawa\u0142 mu coraz wi\u0119cej. Ale z czasem przesta\u0142 wystarcza\u0107.<\/p>\n

Nie chcia\u0142 by\u0107 tylko malarzem obraz\u00f3w do salon\u00f3w<\/strong><\/p>\n

Z biegiem lat Kotarbi\u0144ski zacz\u0105\u0142 odczuwa\u0107 ograniczenia malarstwa sztalugowego. Obrazy zamawiane do prywatnych wn\u0119trz dawa\u0142y stabilno\u015b\u0107, ale nie dawa\u0142y skali, kt\u00f3rej szuka\u0142. Potrzebowa\u0142 czego\u015b wi\u0119kszego \u2013 dos\u0142ownie.<\/p>\n

Jak zauwa\u017ca Walenty Bardak w powie\u015bci \u201eSob\u00f3r\u201d<\/em>, b\u0119d\u0105cej literack\u0105 refleksj\u0105 nad \u015bwiatem artyst\u00f3w pracuj\u0105cych przy dekoracji wn\u0119trza soboru \u015bw. W\u0142odzimierza, \u201e\u015bwi\u0105tynia jest zupe\u0142nie innym no\u015bnikiem informacji o arty\u015bcie ni\u017c obraz\u201d. To w\u0142a\u015bnie ta r\u00f3\u017cnica zaczyna\u0142a mie\u0107 dla niego coraz wi\u0119ksze znaczenie.<\/p>\n

Moment prze\u0142omu przyszed\u0142, gdy mia\u0142 oko\u0142o czterdziestu lat. Otrzyma\u0142 propozycj\u0119 pracy w Kijowie od Adriana Prachowa \u2013 historyka sztuki i organizatora jednego z najwi\u0119kszych projekt\u00f3w artystycznych epoki.<\/p>\n

To by\u0142 drugi kluczowy wyb\u00f3r w jego \u017cyciu.<\/p>\n

Kij\u00f3w nie by\u0142 przypadkiem. Sta\u0142 si\u0119 projektem \u017cycia<\/strong>.<\/strong><\/p>\n

Pod koniec lat 80. XIX wieku Kotarbi\u0144ski rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 przy dekoracji soboru \u015bw. W\u0142odzimierza w Kijowie. By\u0142o to jedno z najwa\u017cniejszych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 artystycznych w Imperium Rosyjskim.<\/p>\n

Pocz\u0105tkowo powierzano mu mniej eksponowane fragmenty wn\u0119trza. Z czasem jednak jego rola ros\u0142a. Szacuje si\u0119, \u017ce wraz z Paw\u0142em Swiedomskim stworzy\u0142 18 du\u017cych kompozycji i dziesi\u0105tki postaci. Malowa\u0142 sceny biblijne, w tym m.in. przedstawienia inspirowane Ksi\u0119g\u0105 Rodzaju oraz \u201ePrzemienienie Pa\u0144skie\u201d.<\/p>\n

By\u0142a to praca wymagaj\u0105ca nie tylko umiej\u0119tno\u015bci, ale te\u017c podporz\u0105dkowania si\u0119 rygorom projektu. Co ciekawe, jako katolik nie m\u00f3g\u0142 podpisywa\u0107 swoich prac w \u015bwi\u0105tyni \u2013 taki zapis znalaz\u0142 si\u0119 w umowie. Tworzy\u0142 wi\u0119c dzie\u0142a, kt\u00f3re ogl\u0105dali tysi\u0105ce ludzi, ale kt\u00f3re formalnie nie nosi\u0142y jego nazwiska.<\/p>\n

Poza soborem by\u0142 wsz\u0119dzie tam, gdzie tworzy\u0142o si\u0119 \u017cycie miasta<\/strong><\/p>\n

R\u00f3wnolegle pracowa\u0142 dla kijowskich elit. Jego dekoracje zdobi\u0142y rezydencje najbogatszych rodzin, takich jak Tereszczenkowie czy Chanenkowie. By\u0142 obecny w przestrzeniach prywatnych, ale o znaczeniu publicznym \u2013 tam, gdzie spotyka\u0142a si\u0119 elita finansowa, intelektualna i artystyczna.<\/p>\n

\"Nagrobek<\/a>
Nagrobek na cmentarzu Bajkowa w Kijowie<\/figcaption><\/figure>\n

Nie zamyka\u0142 si\u0119 w pracowni. By\u0142 obecny w \u015brodowisku artystycznym Kijowa, dzia\u0142a\u0142 w Towarzystwie Malarzy Po\u0142udnioworosyjskich i uczestniczy\u0142 w dyskusjach, kt\u00f3re wykracza\u0142y daleko poza sam\u0105 sztuk\u0119.<\/p>\n

Uczestniczy\u0142 m.in. w dyskusjach wok\u00f3\u0142 pomnika Tarasa Szewczenki. Opowiada\u0142 si\u0119 za tym, by jego autorem by\u0142 artysta ukrai\u0144ski \u2013 co wpisywa\u0142o si\u0119 w szersze d\u0105\u017cenia do budowania lokalnej to\u017csamo\u015bci kulturowej.<\/p>\n

By\u0142 obecny, ale nie by\u0142 got\u00f3w na kompromisy<\/strong><\/p>\n

Jednym z najbardziej charakterystycznych element\u00f3w jego postawy by\u0142a konsekwencja w podpisywaniu prac. Kotarbi\u0144ski u\u017cywa\u0142 wy\u0142\u0105cznie alfabetu \u0142aci\u0144skiego, mimo \u017ce dzia\u0142a\u0142 w Imperium Rosyjskim.<\/p>\n

Gdy znany kolekcjoner Pawe\u0142 Tretiakow chcia\u0142 kupi\u0107 jego obraz, postawi\u0142 warunek \u2013 podpis ma by\u0107 zapisany cyrylic\u0105.<\/p>\n

Artysta odm\u00f3wi\u0142. \u201eKupuje pan obraz, a nie m\u00f3j podpis\u201d \u2013 mia\u0142 odpowiedzie\u0107.<\/p>\n

Transakcja nie dosz\u0142a do skutku. To by\u0142 trzeci z jego wybor\u00f3w \u2013 wyb\u00f3r niezale\u017cno\u015bci.<\/p>\n

Ostatnie lata nie mia\u0142y ju\u017c w sobie nic z rozmachu wcze\u015bniejszych projekt\u00f3w<\/strong><\/p>\n

W czasie wojny domowej w 1920 roku Kotarbi\u0144ski mieszka\u0142 w kijowskim hotelu \u201ePraga\u201d. Budynek wielokrotnie przechodzi\u0142 z r\u0105k do r\u0105k, by\u0142 zajmowany przez r\u00f3\u017cne formacje wojskowe, a jego mieszka\u0144cy \u017cyli w ci\u0105g\u0142ej niepewno\u015bci.<\/p>\n

Rewizje, konfiskaty i nag\u0142e eksmisje by\u0142y codzienno\u015bci\u0105.<\/p>\n

W tym czasie pomog\u0142a mu Emilia Prachowa, wdowa po Adrianie Prachowie. Zaproponowa\u0142a mu przeprowadzk\u0119 do swojego domu przy ulicy Tr\u2019ochswiatytelskiej. Tam sp\u0119dzi\u0142 ostatnie miesi\u0105ce \u017cycia.<\/p>\n

Zmar\u0142 w 1921 roku. Miasto, kt\u00f3re wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142, szybko o nim zapomnia\u0142o<\/strong><\/p>\n

Zosta\u0142 pochowany na Cmentarzu Bajkowym w Kijowie. Jego dorobek uleg\u0142 rozproszeniu, cz\u0119\u015b\u0107 prac zagin\u0119\u0142a, a brak uporz\u0105dkowanego archiwum utrudnia\u0142 badania nad jego tw\u00f3rczo\u015bci\u0105.<\/p>\n

Dopiero wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie jego prace zacz\u0119\u0142y by\u0107 ponownie odkrywane i analizowane. Znajduj\u0105 si\u0119 dzi\u015b m.in. w zbiorach muzealnych w Polsce i w Ukrainie.\u00a0<\/strong><\/p>\n

\"Przedsi\u0119wzi\u0119cie<\/a>
Przedsi\u0119wzi\u0119cie dofinansowane przez Ambasad\u0119 RP w Kijowie w ramach bud\u017cetu Departamentu Wsp\u00f3\u0142pracy z Poloni\u0105 i Polakami za Granic\u0105<\/figcaption><\/figure>\n

Dzi\u015b wida\u0107 to wyra\u017aniej ni\u017c kiedykolwiek wcze\u015bniej<\/strong><\/p>\n

Wilhelm Kotarbi\u0144ski nie by\u0142 tylko artyst\u0105, kt\u00f3ry pracowa\u0142 w Kijowie. By\u0142 jednym z tych, kt\u00f3rzy nadali miastu jego wizualny charakter.<\/p>\n

Co wi\u0119cej \u2013 jego nazwisko wraca do obiegu. W ostatnich latach m\u00f3wi si\u0119 o nim coraz wi\u0119cej. Wystawy jego prac przyci\u0105gaj\u0105 t\u0142umy, a kolejki do ekspozycji potrafi\u0105 by\u0107 zaskakuj\u0105co d\u0142ugie. Jeszcze niedawno by\u0142 artyst\u0105 zapomnianym, dzi\u015b zn\u00f3w budzi zainteresowanie szerokiej publiczno\u015bci.<\/p>\n

Zainteresowanie to wida\u0107 tak\u017ce w \u015bwiecie wydawniczym. Numer czasopisma \u201eAntykwar\u201d po\u015bwi\u0119cony Kotarbi\u0144skiemu zosta\u0142 ca\u0142kowicie wykupiony \u2013 co w przypadku periodyk\u00f3w o tematyce artystycznej zdarza si\u0119 rzadko.<\/p>\n

Jego historia to nie tylko biografia malarza. To opowie\u015b\u0107 o trzech decyzjach: o wyborze sztuki, o wyborze miejsca i o wyborze niezale\u017cno\u015bci.<\/p>\n

I o tym, \u017ce czasem to w\u0142a\u015bnie te wybory zostaj\u0105 \u2013 nawet wtedy, gdy nazwisko znika z pami\u0119ci \u2013 by po latach powr\u00f3ci\u0107 z now\u0105 si\u0142\u0105.<\/p>\n

Anna Morgaczowa<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0By\u0142 jednym z tych artyst\u00f3w, kt\u00f3rych w Kijowie widzi si\u0119 cz\u0119\u015bciej, ni\u017c si\u0119 o nich pami\u0119ta. Jego malowid\u0142a zdobi\u0105 \u015bciany jednej z najwa\u017cniejszych \u015bwi\u0105ty\u0144 miasta,…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":10357,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[],"class_list":["post-10356","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-przeczytaj"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t