{"id":10437,"date":"2026-05-27T06:19:41","date_gmt":"2026-05-27T03:19:41","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=10437"},"modified":"2026-05-27T06:19:41","modified_gmt":"2026-05-27T03:19:41","slug":"vitam-impendere-vero","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/vitam-impendere-vero\/","title":{"rendered":"VITAM IMPENDERE VERO"},"content":{"rendered":"
\"Wiera<\/a>
Wiera Ignatiewna Giedroy\u0107<\/figcaption><\/figure>\n

Wiosna 1931 roku w Kijowie by\u0142a wyj\u0105tkowo ciep\u0142a. Z ka\u017cdym dniem s\u0142o\u0144ce grza\u0142o coraz mocniej i pod koniec marca zbocza Krutego Zjazdu na Besarabce by\u0142y ju\u017c ca\u0142kowicie wolne od \u015bniegu. Przyroda budzi\u0142a si\u0119 z zimowego snu. Weso\u0142e ptasie trele poprawia\u0142y nastr\u00f3j i budzi\u0142y nadziej\u0119. Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce jest to triumfalny hymn na cze\u015b\u0107 \u017cycia. A jednak\u2026<\/p>\n

W jeden z takich wiosennych dni, w mieszkaniu nr 25 domu nr 7 przy ulicy Krug\u0142o-Uniwersyteckiej w Kijowie panowa\u0142a \u017ca\u0142oba. Niewielka grupa ludzi odprowadza\u0142a na Cmentarz Korczewacki, znajduj\u0105cy si\u0119 na po\u0142udniowych obrze\u017cach miasta, samotn\u0105 kobiet\u0119. Tego dnia \u017cegnano by\u0142\u0105 kierowniczk\u0119 katedry Kijowskiego Instytutu Medycznego, znan\u0105 na pocz\u0105tku XX wieku poetk\u0119 i prozaiczk\u0119.<\/p>\n

Jednak ani \u015brodowiska medyczne, ani literackie Ukrainy nie zauwa\u017cy\u0142y jej \u015bmierci. Radziecka Ukraina \u017cy\u0142a w\u00f3wczas wydarzeniami o znacznie wi\u0119kszej skali: Dnieprowska Elektrownia Wodna wyprodukowa\u0142a pierwszy pr\u0105d, charkowska fabryka rozpocz\u0119\u0142a produkcj\u0119 pierwszych traktor\u00f3w, a poeta Paw\u0142o Tyczyna przygotowywa\u0142 do druku tom wierszy \u201ePartia prowadzi\u201d.<\/p>\n

Ona za\u015b odesz\u0142a cicho, niemal niezauwa\u017cona, pozostawiaj\u0105c w pami\u0119ci ludzi, kt\u00f3rzy j\u0105 znali, wdzi\u0119czno\u015b\u0107 za setki uratowanych istnie\u0144 ludzkich.<\/p>\n

Kim by\u0142a ta kobieta? Jakie by\u0142y jej zas\u0142ugi dla Ukrainy? Czy warto po tylu latach wraca\u0107 do jej \u017cycia i dzia\u0142alno\u015bci?<\/p>\n

\"Wiera<\/a>
Wiera Ignatiewna Giedroy\u0107 – Profesor Kijowskiego Instytutu Medycznego, lata 30. XX wieku, Kij\u00f3w<\/figcaption><\/figure>\n

Nazywa\u0142a si\u0119 Wiera Ignatiewna Giedroy\u0107.<\/p>\n

Arystokratka, przedstawicielka starego rodu ksi\u0105\u017c\u0119cego, a przede wszystkim -pierwsza w historii Ukrainy kobieta chirurg, profesor i doktor nauk medycznych, uznawana i ceniona w Europie.<\/p>\n

Ksi\u0119\u017cna Wiera Giedroy\u0107 pozostawi\u0142a po sobie oko\u0142o sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu prac naukowych z zakresu chirurgii og\u00f3lnej, wojskowej, dzieci\u0119cej oraz chirurgii twarzy. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich zosta\u0142a napisana po francusku i niemiecku, wiele przet\u0142umaczono tak\u017ce na j\u0119zyk szwedzki. Prace te zosta\u0142y wysoko ocenione przez Szwedzk\u0105 Akademi\u0119 Nauk.<\/p>\n

By\u0142a przede wszystkim lekarzem, lecz r\u00f3wnie\u017c poetk\u0105 i prozaiczk\u0105. Jej nowele z cyklu \u201e\u017bycie\u201d -\u201eKaftanczyk\u201d, \u201eLach\u201d, \u201eOderwanie\u201d -zosta\u0142y wysoko ocenione przez Konstantina Fiedina, kt\u00f3ry por\u00f3wnywa\u0142 je do \u201eDzieci\u0144stwa Luwers\u201d Borysa Pasternaka oraz \u201e\u0141a\u0144cucha Kaszczejewa\u201d Michai\u0142a Priszwina.<\/p>\n

Inne utwory – \u201eSzaman\u201d i \u201eTr\u0105ba powietrzna\u201d – przygotowane do druku, nigdy nie ujrza\u0142y \u015bwiat\u0142a dziennego. Powodem by\u0142a niezwyk\u0142a, jak na tamte czasy, odwaga autorki. W opowiadaniu \u201eOderwanie\u201d znajduje si\u0119 znamienny epizod: podczas wizyty w szpitalu psychiatrycznym bohaterka spotyka chorego psychicznie socjalist\u0119, kt\u00f3ry wymy\u015bli\u0142 spos\u00f3b uszcz\u0119\u015bliwienia ca\u0142ej ludzko\u015bci. Proponowa\u0142 on wszczepienie wszystkim ludziom sztucznych serc, kt\u00f3rych projekt sam opracowa\u0142.<\/p>\n

\"Wybitny<\/a>
Wybitny chirurgy profesory C\u00e9sary Roux<\/figcaption><\/figure>\n

Na pytanie: \u201eA je\u015bli kto\u015b nie zechce?\u201d, odpowiada\u0142 z patosem: \u201eDla dobra spo\u0142ecznego posuniemy si\u0119 nawet do przemocy!\u201d Czy mo\u017cna by\u0142o opublikowa\u0107 podobny utw\u00f3r w epoce represji? Czy mo\u017cna by\u0142o tak otwarcie wy\u015bmiewa\u0107 ideologiczne dogmaty \u201eczerwonego\u201d pa\u0144stwa? Trzeba przyzna\u0107, \u017ce wymaga\u0142o to ogromnej odwagi.<\/p>\n

Wiera Ignatiewna Giedroy\u0107 urodzi\u0142a si\u0119 w Kijowie 7 kwietnia 1876 roku. Jej ojciec, Ignacy W\u0142adys\u0142aw ksi\u0105\u017c\u0119 Giedroy\u0107, pochodzi\u0142 ze znanego, cho\u0107 zubo\u017ca\u0142ego polsko-litewskiego rodu ksi\u0105\u017c\u0119cego. Przodkowie rodu ju\u017c w XIII wieku nale\u017celi do elit politycznych poga\u0144skiej Litwy, kt\u00f3rej cz\u0119\u015bci\u0105 by\u0142y r\u00f3wnie\u017c ziemie dawnej Rusi.<\/p>\n

R\u00f3d Giedroyci\u00f3w pozostawa\u0142 spokrewniony z dynasti\u0105 Jagiellon\u00f3w oraz z domem Giedyminowicz\u00f3w. W Imperium Rosyjskim, do kt\u00f3rego nale\u017ca\u0142a r\u00f3wnie\u017c Ukraina, kobietom przez d\u0142ugi czas zabraniano studiowania medycyny. Dopiero pod koniec XIX wieku pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze mo\u017cliwo\u015bci zdobywania wykszta\u0142cenia medycznego przez kobiety.<\/p>\n

Wierze Giedroy\u0107, pozbawionej mo\u017cliwo\u015bci studiowania medycyny we w\u0142asnym kraju, uda\u0142o si\u0119 wyjecha\u0107 do Lozanny w Szwajcarii. Na Uniwersytecie Loza\u0144skim zdoby\u0142a znakomite wykszta\u0142cenie medyczne i uko\u0144czy\u0142a studia z wyr\u00f3\u017cnieniem.<\/p>\n

\"Wyk\u0142ady<\/a>
Wyk\u0142ady prowadzone przez Wier\u0119 Giedroy\u0107 zosta\u0142y wydane drukiem pod tytu\u0142em \u201eRozmowy chirurgiczne\u201d<\/figcaption><\/figure>\n

Jednym z wyk\u0142adowc\u00f3w, kt\u00f3rzy poparli j\u0105 podczas egzamin\u00f3w wst\u0119pnych, by\u0142 Aleksander Hercen -syn znanego rosyjskiego filozofa i publicysty Aleksandra Hercena.<\/p>\n

Po uko\u0144czeniu studi\u00f3w rozpocz\u0119\u0142a prac\u0119 jako lekarz, a nast\u0119pnie podj\u0119\u0142a praktyk\u0119 w klinice chirurgicznej wybitnego chirurga profesora C\u00e9sara Roux.<\/p>\n

Po nostryfikacji dyplomu w Imperium Rosyjskim powr\u00f3ci\u0142a do rodzinnego maj\u0105tku, gdzie pracowa\u0142a jako zwyk\u0142y lekarz ziemski. W ci\u0105gu zaledwie dw\u00f3ch lat wykona\u0142a ponad 2700 operacji. Zabiegi przeprowadzano cz\u0119sto w prymitywnych warunkach – w ch\u0142opskich chatach, na prowizorycznych sto\u0142ach, przy bardzo ograniczonych mo\u017cliwo\u015bciach sanitarnych.<\/p>\n

W czasie wojny rosyjsko-japo\u0144skiej zosta\u0142a skierowana do czynnej armii jako chirurg polowego oddzia\u0142u sanitarnego. W tym okresie ujawni\u0142 si\u0119 jej niezwyk\u0142y talent organizacyjny. Pracowa\u0142a bezpo\u015brednio przy froncie, pod ostrza\u0142em ewakuowa\u0142a rannych, organizowa\u0142a prowizoryczne szpitale i lazarety.<\/p>\n

W\u015br\u00f3d rannych znalaz\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c japo\u0144ski ksi\u0105\u017c\u0119. Ksi\u0119\u017cna operowa\u0142a go z takim samym po\u015bwi\u0119ceniem, jak setki innych \u017co\u0142nierzy. W podzi\u0119kowaniu przes\u0142ano jej s\u0142owa wdzi\u0119czno\u015bci:<\/p>\n

\u201eTej, kt\u00f3ra daje \u017cycie, w\u0142a\u015bcicielce uzdrawiaj\u0105cych r\u0105k\u201d. Za swoj\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 zosta\u0142a odznaczona medalami \u201eZa gorliwo\u015b\u0107\u201d i \u201eZa odwag\u0119\u201d, a tak\u017ce odznakami Rosyjskiego Czerwonego Krzy\u017ca.<\/p>\n

Jej talent wysoko ceni\u0142a imperatorowa Aleksandra Fiodorowna. Dzi\u0119ki jej poparciu Wiera Giedroy\u0107 zosta\u0142a mianowana starszym ordynatorem szpitala pa\u0142acowego w Carskim Siole.<\/p>\n

Znany jest epizod, gdy ksi\u0119\u017cna wyrzuci\u0142a ze szpitala Grigorija Rasputina za jego aroganckie i nieodpowiednie zachowanie wobec personelu medycznego.<\/p>\n

\"Do<\/a>
Do ostatnich dni \u017cycia pracowa\u0142a nad powie\u015bci\u0105 \u201e\u017bycie\u201d<\/figcaption><\/figure>\n

W 1912 roku obroni\u0142a doktorat z medycyny na Uniwersytecie Moskiewskim.<\/p>\n

W czasie I wojny \u015bwiatowej jej do\u015bwiadczenie w organizacji lazaret\u00f3w frontowych okaza\u0142o si\u0119 niezwykle cenne. Bra\u0142a udzia\u0142 w tworzeniu sieci szpitali wojskowych w Carskim Siole, Paw\u0142owsku, Peterhofie i \u0141udze. Organizowa\u0142a tak\u017ce kursy dla si\u00f3str mi\u0142osierdzia, w kt\u00f3rych uczestniczy\u0142y imperatorowa Aleksandra Fiodorowna oraz wielkie ksi\u0119\u017cne Olga i Tatiana.<\/p>\n

Wyk\u0142ady prowadzone przez Wier\u0119 Giedroy\u0107 zosta\u0142y wydane drukiem pod tytu\u0142em \u201eRozmowy chirurgiczne\u201d. Dotyczy\u0142y zasad udzielania pierwszej pomocy rannym \u017co\u0142nierzom. Wed\u0142ug opinii cz\u0119\u015bci historyk\u00f3w medycyny wiele z proponowanych przez ni\u0105 metod pozostaje aktualnych r\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie.<\/p>\n

W 1916 roku zosta\u0142a nagrodzona z\u0142otym zegarkiem z herbem pa\u0144stwowym, pochodz\u0105cym z gabinetu cesarskiego.<\/p>\n

Po rewolucji i wojnie domowej wr\u00f3ci\u0142a do Kijowa. Od 1919 roku pracowa\u0142a jako chirurg oraz wyk\u0142adowca Kijowskiego Instytutu Medycznego. W 1926 roku zosta\u0142a dyrektorem klinik instytutowych, a w 1929 roku obj\u0119\u0142a stanowisko kierownika jednej z najstarszych i najbardziej cenionych katedr chirurgii w kraju.<\/p>\n

Niespodziewanie, w 1930 roku, kierowana przez ni\u0105 katedra zosta\u0142a zamkni\u0119ta. Po trzydziestu trzech latach nieprzerwanej pracy ksi\u0119\u017cna pozosta\u0142a bez \u015brodk\u00f3w do \u017cycia i bez prawa do emerytury.<\/p>\n

Czy by\u0142 to wynik represyjnej polityki wobec przedstawicieli dawnej arystokracji? Czy zadecydowa\u0142o jej szlacheckie pochodzenie i wcze\u015bniejsza s\u0142u\u017cba na dworze carskim? Tego dzi\u015b ju\u017c nie wiemy.<\/p>\n

W oczach nowej w\u0142adzy nale\u017ca\u0142a do grona \u201eby\u0142ych ludzi\u201d, kt\u00f3rych \u0142atwo by\u0142o skaza\u0107 na zapomnienie.<\/p>\n

Od tego momentu ca\u0142kowicie po\u015bwi\u0119ci\u0142a si\u0119 pracy literackiej.<\/p>\n

\"23<\/a>
23 maja 2026 roku w Londynie odby\u0142a si\u0119 prezentacja ksi\u0105\u017cki \u201eJa, Wiera\u201d znanej brytyjsjiej pisarzki Mirandy Sejmur, gdzie ucz\u0119stniczy\u0142a przedstawicielka Ukrai\u0144skiej gale\u017cy rodu Giedroy\u0107 ksi\u0119\u017cniczka Maria, t\u0142umacz z rosyjskiego i ukrai\u0144skiego historycznych materia\u0142\u00f3w wydania. Ksi\u0119\u017cniczka Maria cz\u0142\u00f3nkinia NGO \u201eDom Polonii na Wschodzie\u201d z siedzib\u0105 w Charkowie<\/figcaption><\/figure>\n

Ju\u017c na pocz\u0105tku XX wieku utrzymywa\u0142a kontakty ze \u015brodowiskiem rosyjskiego \u201eSrebrnego Wieku\u201d. Zna\u0142a Ann\u0119 Achmatow\u0105, Niko\u0142aja Gumilowa, Aleksieja Remizowa oraz wielu innych poet\u00f3w i pisarzy epoki. Nale\u017ca\u0142a do \u201eCechu Poet\u00f3w\u201d, organizowa\u0142a wieczory literackie i publikowa\u0142a w\u0142asne tomiki poetyckie -mi\u0119dzy innymi \u201eWiersze i bajki\u201d oraz \u201eNakazy\u201d. Do ostatnich dni \u017cycia pracowa\u0142a nad powie\u015bci\u0105 \u201e\u017bycie\u201d (3-1).<\/p>\n

Radziecka Ukraina niemal ca\u0142kowicie wymaza\u0142a pami\u0119\u0107 o \u201eKsi\u0119\u017cnej Mi\u0142osierdzia\u201d. Jeszcze w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych jej nazwisko praktycznie nie pojawia\u0142o si\u0119 w publikacjach medycznych. Dopiero pod koniec XX wieku zacz\u0119to otwarcie przyznawa\u0107, \u017ce zosta\u0142a nies\u0142usznie zapomniana.<\/p>\n

\u201eVitam impendere vero\u201d -\u201ePo\u015bwi\u0119ci\u0107 \u017cycie prawdzie\u201d.<\/p>\n

Ta rodowa dewiza rodu Giedroyci\u00f3w, wywodz\u0105ca si\u0119 jeszcze ze \u015bredniowiecznej Litwy, towarzyszy\u0142a Wierze Giedroy\u0107 przez ca\u0142e \u017cycie.<\/p>\n

Pozosta\u0142a wierna swojej s\u0142u\u017cbie lekarza, uczonego i cz\u0142owieka. Pozosta\u0142a -jak powiedzia\u0142 uratowany przez ni\u0105 japo\u0144ski ksi\u0105\u017c\u0119 -\u201et\u0105, kt\u00f3ra daje \u017cycie, w\u0142a\u015bcicielk\u0105 uzdrawiaj\u0105cych r\u0105k\u201d.<\/p>\n

23 maja 2026 roku w Londynie odby\u0142a si\u0119 prezentacja ksi\u0105\u017cki \u201eJa, Wiera\u201d znanej brytyjskiej pisarki Mirandy Seymour, w kt\u00f3rej uczestniczy\u0142a przedstawicielka ukrai\u0144skiej ga\u0142\u0119zi rodu Giedroyci\u00f3w, ksi\u0119\u017cniczka Maria -t\u0142umaczka z j\u0119zyka rosyjskiego i ukrai\u0144skiego historycznych materia\u0142\u00f3w wykorzystanych w wydaniu. Ksi\u0119\u017cniczka Maria jest cz\u0142onkini\u0105 NGO \u201eDom Polonii na Wschodzie\u201d z siedzib\u0105 w Charkowie (27, 27-1).\u00a0<\/strong><\/p>\n

Autor artyku\u0142u:<\/strong> Aleksander Jan Giedroy\u0107, Chark\u00f3w, Ukraina.<\/strong>
\nBadacz genealogii ukrai\u0144skiej linii rodu Giedroyci\u00f3w, przedstawiciel rodu na Ukrainie. Ojciec autora -Jan Giedroy\u0107 (1894\u20131965) oraz dziadek Otton Giedroy\u0107 (1866\u20131933) byli mieszka\u0144cami Charkowa i w latach 1928\u20131933 poddani represjom \u00a0NKWD. Pradziadek Teodor Giedroy\u0107, uczestnik powstania na Litwie, zosta\u0142 zes\u0142any do Czyty i Irkucka na Syberii, a nast\u0119pnie skierowany przez administracj\u0119 Imperium Rosyjskiego do osiedlenia si\u0119 na Ukrainie S\u0142obo\u017ca\u0144skiej. Prapradziadek Stanis\u0142aw Giedroy\u0107 by\u0142 mieszka\u0144cem Mi\u0144ska Litewskiego i uczestnikiem wydarze\u0144 niepodleg\u0142o\u015bciowych pierwszej po\u0142owy XIX wieku.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wiosna 1931 roku w Kijowie by\u0142a wyj\u0105tkowo ciep\u0142a. Z ka\u017cdym dniem s\u0142o\u0144ce grza\u0142o coraz mocniej i pod koniec marca zbocza Krutego Zjazdu na Besarabce by\u0142y…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":10438,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-10437","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t