{"id":10483,"date":"2026-06-06T07:19:53","date_gmt":"2026-06-06T04:19:53","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=10483"},"modified":"2026-06-06T07:19:53","modified_gmt":"2026-06-06T04:19:53","slug":"polski-inzynier-architekt-karol-iwanicki-ocalmy-od-zapomnienia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/polski-inzynier-architekt-karol-iwanicki-ocalmy-od-zapomnienia\/","title":{"rendered":"POLSKI IN\u017bYNIER-ARCHITEKT KAROL IWANICKI: OCALMY OD ZAPOMNIENIA"},"content":{"rendered":"
\"In\u017cynier-architekt<\/a>
In\u017cynier-architekt Karol Iwanicki<\/figcaption><\/figure>\n

\u00a0<\/strong>\u017by\u0142 na prze\u0142omie stuleci i epok,\u00a0 godnie przeszed\u0142 swoj\u0105 drog\u0119 \u017cyciow\u0105, wype\u0142nion\u0105 natchnion\u0105 prac\u0105, tw\u00f3rczymi poszukiwaniami i wspania\u0142ymi projektami. Dziedzictwo architekta do dzi\u015b nie zosta\u0142o jeszcze w pe\u0142ni zbadane.<\/p>\n

Karol Iwanicki urodzi\u0142 si\u0119 6 wrze\u015bnia 1870 roku na Naddnieprzu, w maj\u0105tku Taha\u0144cza w guberni kijowskiej, obecnie wie\u015b Taha\u0144cza w rejonie kaniowskim obwodu czerkaskiego, w rodzinie niezamo\u017cnej polskiej szlachty. By\u0142 zawodowym architektem, przewodnicz\u0105cym Towarzystwa Polskich Architekt\u00f3w w Kijowie oraz cz\u0142onkiem Stowarzyszenia Architekt\u00f3w Polskich (SARP), oddzia\u0142 w Lublinie (przed 1939 r.).<\/p>\n

W 1889 roku K. Iwanicki uko\u0144czy\u0142 Kijowsk\u0105 Szko\u0142\u0119 Realn\u0105, a w 1894 roku wydzia\u0142 architektury Politechniki Lwowskiej. Po uko\u0144czeniu uczelni rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 kijowski okres \u017cycia i tw\u00f3rczo\u015bci Karola Iwanickiego, kt\u00f3ry trwa\u0142 \u0107wier\u0107 wieku \u2014 od 1894 do 1919 roku. Po przybyciu do Kijowa m\u0142ody architekt niemal natychmiast otrzyma\u0142 swoje pierwsze zam\u00f3wienie. Przedsi\u0119biorca J. Andrzejewski powierzy\u0142 mu zaprojektowanie budynku swojej fabryki ceramiki budowlanej przy ulicy Kiry\u0142owskiej 64, kt\u00f3ry przetrwa\u0142 do naszych czas\u00f3w, cho\u0107 obecnie znajduje si\u0119 w stanie ruiny. R\u00f3wnolegle, wraz z innym architektem, zajmowa\u0142 si\u0119 projektem Banku Pa\u0144stwowego w R\u00f3wnem. W 1911 roku Iwanicki przygotowa\u0142 projekt restauracji zamku Lubarta w \u0141ucku. Wed\u0142ug jego projektu przy ulicy Funduklejewskiej (obecnie ul. Bohdana Chmielnickiego 32) dla El\u017cbiety Kruszewskiej w 1913 roku wybudowano pi\u0119kny sze\u015bciopi\u0119trowy dom dochodowy w stylu Ludwika XVI (zachowany do dzi\u015b). Jedno z mieszka\u0144 w tym budynku zajmowa\u0142 sam autor projektu. Wed\u0142ug jego licznych projekt\u00f3w w Kijowie wybudowano du\u017c\u0105 liczb\u0119 prywatnych dom\u00f3w oraz szereg rezydencji i budynk\u00f3w na Kijowszczy\u017anie: Buki, Turski Las, Kosara, Bucza, Machn\u00f3wka, Chodork\u00f3w i Kornin.<\/p>\n

Jednak najwa\u017cniejszym dla architekta pozosta\u0142 niestety niezrealizowany projekt ko\u015bcio\u0142a \u015bw. J\u00f3zefa na Podole. \u015awi\u0105tynia mia\u0142a zosta\u0107 wzniesiona w pobli\u017cu miejsca, gdzie Jacek Odrow\u0105\u017c za\u0142o\u017cy\u0142 pierwszy klasztor dominikan\u00f3w \u2014 na Podolu, niedaleko g\u00f3ry Szczekawicy. Budow\u0119 ko\u015bcio\u0142a przerwa\u0142a I wojna \u015bwiatowa, kiedy wykonano ju\u017c granitowy cok\u00f3\u0142 budowli.<\/p>\n

W\u015br\u00f3d kijowskich projekt\u00f3w K. Iwanickiego znajdowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce katolicki szpital na \u0141ukian\u00f3wce przy ulicy Platona Majborody (zachowany do dzi\u015b) oraz znajduj\u0105ca si\u0119 przy nim publiczna kaplica \u015bw. Stanis\u0142awa przy ulicy Antona Cedika (dawniej E. Potiera). Architekt stworzy\u0142 \u201eprzestronn\u0105 sal\u0119 z ch\u00f3rem i zakrysti\u0105 oraz obrazami o\u0142tarzowymi autorstwa E. Wrzeszcza\u201d. Szpital i kaplic\u0119 wybudowano dzi\u0119ki funduszom Stanis\u0142awa Karola Syroczy\u0144skiego oraz jego \u017cony Stanis\u0142awy z domu Podhorskiej. Niestety, w maju 1912 roku Syroczy\u0144ski zmar\u0142. Jak wiadomo, przed \u015bmierci\u0105 prosi\u0142 swoj\u0105 \u017con\u0119 Stanis\u0142aw\u0119, lekarza Makowskiego i architekta Iwanickiego, aby nie przerywali rozpocz\u0119tego dzie\u0142a, co te\u017c zosta\u0142o wykonane.<\/p>\n

\"Zdj\u0119cie<\/a>
Zdj\u0119cie domu dochodowego Kruszewskiej (ul. B. Chmielnickiego 32). Wsp\u00f3\u0142czesny wygl\u0105d<\/figcaption><\/figure>\n

W 1914 roku szpitalowi nadano imi\u0119 mecenasa Stanis\u0142awa Syroczy\u0144skiego. W czasie I wojny \u015bwiatowej znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 szpitala zajmowa\u0142 miejski szpital wojskowy. Dzi\u015b w pierwotnym stanie zachowa\u0142 si\u0119 jedynie budynek laboratoryjny szpitala. Obecnie na tym terenie mie\u015bci si\u0119 Instytut Neurochirurgii im. akademika A.P. Romodanowa.<\/p>\n

Kolejnym projektem Karola Iwanickiego by\u0142a katolicka kaplica w Puszczy-Wodicy. W latach 1916\u20131917 A. Bykowski otrzyma\u0142 pozwolenie na jej budow\u0119, a Iwanicki opracowa\u0142 projekt ju\u017c nie samej kaplicy, lecz ca\u0142ego ko\u015bcio\u0142a \u2014 jednonawowego, drewnianego, z niewielk\u0105 zakrysti\u0105 i dzwonnic\u0105 na wie\u017cy.<\/p>\n

W 1917 roku w Kijowie, w wydawnictwie Leona Idzikowskiego, ukaza\u0142a si\u0119 pierwsza ksi\u0105\u017cka architekta \u201eBudownictwo wiejskie \u2013 Poradnik przy wznoszeniu zabudowa\u0144 na wsi\u201d. W 1930 roku w Warszawie wydano jego drug\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eKatedra w Kamie\u0144cu Podolskim\u201d.\u00a0 K. Iwanicki zawar\u0142 w niej architektoniczny i historyczny opis obecnie dzia\u0142aj\u0105cej Katedry \u015awi\u0119tych Aposto\u0142\u00f3w Piotra i Paw\u0142a w Kamie\u0144cu Podolskim \u2014 wybitnego zabytku historii kultury i architektury Polski oraz Ukrainy. Zesp\u00f3\u0142 architektoniczny ko\u015bcio\u0142a obejmuje sam budynek \u015bwi\u0105tyni, dzwonnic\u0119, \u0142uk triumfalny i minaret oraz zawiera cechy architektury renesansu, baroku i neogotyku. W 1933 roku w Warszawie ukaza\u0142a si\u0119 kolejna jego ksi\u0105\u017cka \u201eFigura Chrystusa Frasobliwego\u201d, po\u015bwi\u0119cona badaniu religijnego znaczenia figur przedstawiaj\u0105cych Jezusa Chrystusa, historii rozwoju tego nurtu sztuki rze\u017abiarskiej w Polsce i niekt\u00f3rych innych krajach.<\/p>\n

W dorobku badawczym Karola Iwanickiego wa\u017cne miejsce zajmuje historia kijowskich ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Obecnie znane jest jego gruntowne opracowanie \u201eKo\u015bcio\u0142y i kaplice w Kijowie\u201d, wydane w 1931 roku w Warszawie, w kt\u00f3rym przedstawi\u0142 i przeanalizowa\u0142 histori\u0119 architektury katolickiej Kijowa.<\/p>\n

    \n
  1. Iwanicki po\u015bwi\u0119ci\u0142 to opracowanie swojej matce:
    \n\u201eWzorowi wznios\u0142ych cn\u00f3t chrze\u015bcia\u0144skich \u015a.P. Ludwice z Makarowicz\u00f3w Iwanickiej t\u0119 prac\u0119 po\u015bwi\u0119ca. Syn\u201d.<\/li>\n<\/ol>\n

    Po powstaniu 1863 roku polskie kobiety kontynuowa\u0142y rozpocz\u0119t\u0105 jeszcze przed powstaniem dzia\u0142alno\u015b\u0107 polegaj\u0105c\u0105 na szerzeniu chrze\u015bcija\u0144skich zasad oraz prawdziwej mi\u0142o\u015bci do Ojczyzny. Ten ruch kobiecy obj\u0105\u0142 wiele miast na Ukrainie i na\u015bladowa\u0142 przyk\u0142ad R\u00f3\u017cy Soba\u0144skiej, kt\u00f3ra aktywnie pomaga\u0142a rodzinom represjonowanych uczestnik\u00f3w Powstania Listopadowego 1831 roku. W szczeg\u00f3lno\u015bci w Kijowie w latach 70. i 90. XIX wieku matka Karola, Ludwika Konstancja Iwanicka, rozwin\u0119\u0142a zewn\u0119trznie niezauwa\u017caln\u0105, lecz bardzo celow\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 dobroczynn\u0105, w kt\u00f3rej pomaga\u0142 jej m\u0105\u017c \u2014 przedsi\u0119biorca Ludwik Iwanicki. Karol mia\u0142 starszego brata W\u0142adys\u0142awa, urodzonego w 1867 roku, kt\u00f3ry zmar\u0142 w Petersburgu w 1914 roku i zosta\u0142 pochowany wraz z rodzicami na Cmentarzu Bajkowym.<\/p>\n

    \"Ko\u015bci\u00f3\u0142<\/a>
    Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. J\u00f3zefa na Podolu. G\u0142\u00f3wna fasada (projekt)<\/figcaption><\/figure>\n

    Autor tych s\u0142\u00f3w odnalaz\u0142 rodzinny gr\u00f3b Iwanickich na nowej katolickiej cz\u0119\u015bci cmentarza i obecnie opiekuje si\u0119 nim Kijowskie Narodowo-Kulturalne Towarzystwo Polak\u00f3w \u201eZgoda\u201d. Karol Iwanicki i jego \u017cona Maria Sawicka mieli czworo dzieci: Krystyn\u0119 (1907), Andrzeja (1908), Jana Ludwika (1911) oraz Karola Bogdana (1915).<\/p>\n

    W 1933 roku w Warszawie ukaza\u0142o si\u0119 drukiem kolejne jego opracowanie \u201eFigura Chrystusa Frasobliwego\u201d. Badaniu historii architektury sakralnej sprzyja\u0142o prawdopodobnie tak\u017ce pe\u0142nienie przez niego funkcji architekta diecezjalnego, co potwierdza wielu badaczy.<\/p>\n

    W dorobku K. Iwanickiego znajduje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c opracowanie dotycz\u0105ce katolickiej kaplicy po\u0142o\u017conej na skraju cmentarza parafialnego w miasteczku Czeczelnik (od 1795 r. miasto Olhopol, obecnie wie\u015b Czeczelnik w rejonie hajsy\u0144skim obwodu winnickiego), wybudowanej w 1894 roku w rzadko spotykanej na Ukrainie syntezie stylu neoroma\u0144skiego i neogotyku. By\u0142o to mauzoleum znanego polskiego rodu Soba\u0144skich.<\/p>\n

    Na pocz\u0105tku XX wieku hrabia Feliks Soba\u0144ski podarowa\u0142 ko\u015bcio\u0142owi \u015bw. Miko\u0142aja w Kijowie dwie wyj\u0105tkowo pi\u0119kne marmurowe figury Jezusa Chrystusa i Matki Bo\u017cej, kt\u00f3re przywi\u00f3z\u0142 z W\u0142och. R\u00f3wnie\u017c dzi\u0119ki funduszom F. Soba\u0144skiego we Florencji mia\u0142 zosta\u0107 wykonany wspania\u0142y, bogato zdobiony o\u0142tarz z marmuru karraryjskiego w stylu gotyckim. Na o\u0142tarzu planowano umie\u015bci\u0107 mozaik\u0119 o tematyce chrze\u015bcija\u0144skiej wed\u0142ug projektu K. Iwanickiego, jednak I wojna \u015bwiatowa uniemo\u017cliwi\u0142a realizacj\u0119 projektu. W latach 30. XX wieku figury te, podobnie jak wszystkie inne unikalne dzie\u0142a sztuki oraz wielkie organy ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Miko\u0142aja, zosta\u0142y zniszczone przez w\u0142adz\u0119 bolszewick\u0105, a sam ko\u015bci\u00f3\u0142 w 1938 roku zamkni\u0119to i przekszta\u0142cono w magazyn warzyw.<\/p>\n

    \"Rodzinny<\/a>
    Rodzinny gr\u00f3b Iwanickich na Cmentarzu Bajkowym<\/figcaption><\/figure>\n

    Autorstwu architekta przypisuje si\u0119 tak\u017ce projekt kompleksu architektonicznego korpusu kadet\u00f3w w Sumach (1903), kt\u00f3ry zosta\u0142 wybudowany dzi\u0119ki funduszom mecenasa Paw\u0142a Charitonenki. W korpusie uczy\u0142o si\u0119 500 kadet\u00f3w i funkcjonowa\u0142 on do 1918 roku. W czasach Pa\u0144stwa Ukrai\u0144skiego Paw\u0142a Skoropadskiego korpus zacz\u0105\u0142 by\u0107 nazywany \u201ehetma\u0144skim\u201d, poniewa\u017c przygotowywano tam oficer\u00f3w dla ukrai\u0144skiej armii. Cz\u0119\u015b\u0107 z tych oficer\u00f3w wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w wojnie bolszewicko-polsko-ukrai\u0144skiej 1920 roku. W niepodleg\u0142ej Ukrainie kszta\u0142ci\u0142y si\u0119 tam dziesi\u0105tki tysi\u0119cy ukrai\u0144skich oficer\u00f3w, z kt\u00f3rych wielu obecnie walczy z rosyjskimi okupantami.<\/p>\n

    Po obaleniu caratu katolicy uzyskali pe\u0142ne r\u00f3wnouprawnienie z innymi religiami. W zwi\u0105zku z tym w marcu 1917 roku utworzono Polskie Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przesz\u0142o\u015bci, a w maju tego samego roku powsta\u0142o Polskie Towarzystwo Krajoznawcze na Rusi. Karol Iwanicki wchodzi\u0142 w sk\u0142ad zarz\u0105du obu towarzystw.<\/p>\n

    Dla bolszewik\u00f3w intelektualista Karol Iwanicki by\u0142 z g\u00f3ry wrogiem. Dlatego wi\u0119kszo\u015b\u0107 budowli wed\u0142ug jego projekt\u00f3w zosta\u0142a przez nich zniszczona lub uniemo\u017cliwiono ich realizacj\u0119. Nigdy nie wybudowano ko\u015bcio\u0142a \u015bw. J\u00f3zefa. Nie wykonano mozaiki g\u0142\u00f3wnego o\u0142tarza kijowskiego ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Miko\u0142aja, r\u00f3wnie\u017c zaprojektowanej przez architekta. Na papierze pozosta\u0142 drewniany ko\u015bci\u00f3\u0142 w Puszczy-Wodicy, a bolszewickich pogrom\u00f3w nie przetrwa\u0142 wspania\u0142y pa\u0142ac Lewandowskich w Chodorkowie na \u017bytomierszczy\u017anie. To, czego nie zniszczyli bolszewicy, niszcz\u0105 ju\u017c wsp\u00f3\u0142cze\u015bni moskiewscy okupanci. 25 lutego 2022 roku okupanci ostrzelali budynki dydaktyczne korpusu kadet\u00f3w w Sumach. Na szcz\u0119\u015bcie w tym czasie liceali\u015bci zostali ju\u017c ewakuowani z plac\u00f3wki, jednak ostrza\u0142y rakietowe wojsk Federacji Rosyjskiej w nocy z 3 marca 2022 roku oraz 10 grudnia 2023 roku spowodowa\u0142y znaczne uszkodzenia zabytku architektury.<\/p>\n

    W 1919 roku czerwony terror bolszewik\u00f3w zmusi\u0142 architekta do opuszczenia Kijowa i wyjazdu do Polski, gdzie z powodzeniem realizowa\u0142 swoje tw\u00f3rcze idee po\u015bwi\u0119cone architekturze sakralnej. W\u015br\u00f3d nich znalaz\u0142 si\u0119 zbudowany wed\u0142ug jego projektu modernistyczny klasztor \u015bw. Dominika ojc\u00f3w dominikan\u00f3w na warszawskim S\u0142u\u017cewie, a tak\u017ce projekty klasztoru ojc\u00f3w kapucyn\u00f3w w Lublinie oraz Zak\u0142adu Wychowawczo-Naukowego im. W. Kalinki na \u017boliborzu w Warszawie.<\/p>\n

    \"Modernistyczny<\/a>
    Modernistyczny ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Dominika klasztoru dominikan\u00f3w w dzielnicy S\u0142u\u017cew w Warszawie. Wsp\u00f3\u0142czesny wygl\u0105d<\/figcaption><\/figure>\n

    W Polsce Karol Iwanicki zajmowa\u0142 stanowiska architekta miejskiego oraz kierownika wydzia\u0142u architektoniczno-budowlanego Zarz\u0105du Rob\u00f3t Publicznych Wojew\u00f3dztwa Lubelskiego w Lublinie (1920\u20131923), dyrektora rob\u00f3t publicznych w Lublinie (1923\u20131925), a nast\u0119pnie kierowa\u0142 wydzia\u0142em architektonicznym wojew\u00f3dztwa warszawskiego w Warszawie (1925\u20131939), gdzie zrealizowa\u0142 62 projekty architektoniczne. Szczeg\u00f3lnie owocna by\u0142a wsp\u00f3\u0142praca Karola Iwanickiego z Ministerstwem Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej. W latach 1925\u20131929 wybudowa\u0142 gmach ambasady w Ankarze (Turcja) w stylu dworkowym.<\/p>\n

    Wed\u0142ug jego projekt\u00f3w powsta\u0142y r\u00f3wnie\u017c budynki konsulat\u00f3w w Berlinie, Kr\u00f3lewcu i Dyneburgu. Ponadto K. Iwanicki pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 przewodnicz\u0105cego komisji wybieraj\u0105cej projekty polskich plac\u00f3wek dyplomatycznych w r\u00f3\u017cnych krajach, mi\u0119dzy innymi w Bukareszcie, Wiedniu, Hadze oraz konsulatu w Lille. Za sumienn\u0105, wieloletni\u0105 i tw\u00f3rcz\u0105 prac\u0119 zosta\u0142 odznaczony Krzy\u017cem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski IV klasy (1929).<\/p>\n

    Jednak nie tylko dzie\u0142a architekta ucierpia\u0142y wskutek czerwonego terroru \u2014 ucierpia\u0142 r\u00f3wnie\u017c on sam wraz z \u017con\u0105. Wiadomo, \u017ce przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej K. Iwanicki mieszka\u0142 w Lublinie, kt\u00f3ry we wrze\u015bniu 1939 roku znalaz\u0142 si\u0119 pod okupacj\u0105 nazistowsk\u0105. Do dzi\u015b pozostaje zagadk\u0105, w jaki spos\u00f3b wraz z \u017con\u0105 trafili do stalinowskiego obozu w obwodzie turkiesta\u0144skim w Kazachstanie. Nie wiadomo, z jakiego powodu w czerwcu 1941 roku ma\u0142\u017conkowie dostali si\u0119 w r\u0119ce NKWD. Wiadomo jedynie, \u017ce Karol Iwanicki zmar\u0142 10 grudnia 1941 roku w jednym ze stalinowskich oboz\u00f3w GU\u0141AG-u w Kazachstanie.\u00a0<\/strong><\/p>\n

    Walerij Filimonichin<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    \u00a0\u017by\u0142 na prze\u0142omie stuleci i epok,\u00a0 godnie przeszed\u0142 swoj\u0105 drog\u0119 \u017cyciow\u0105, wype\u0142nion\u0105 natchnion\u0105 prac\u0105, tw\u00f3rczymi poszukiwaniami i wspania\u0142ymi projektami. Dziedzictwo architekta do dzi\u015b nie zosta\u0142o…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":10484,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[],"class_list":["post-10483","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-przeczytaj"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t