{"id":10534,"date":"2026-06-13T10:17:08","date_gmt":"2026-06-13T07:17:08","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=10534"},"modified":"2026-06-13T10:20:46","modified_gmt":"2026-06-13T07:20:46","slug":"historia-zofii-nalepinskiej-bojczuk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/historia-zofii-nalepinskiej-bojczuk\/","title":{"rendered":"Historia Zofii Nalepi\u0144skiej-Bojczuk"},"content":{"rendered":"
\"W<\/a>
W 1912 roku Mychaj\u0142o Bojczuk namalowa\u0142 obraz \u201eCztery kobiety i kot\u201d, na kt\u00f3rym przedstawi\u0142 samego siebie pod postaci\u0105 kota otoczonego czterema kobietami. Na pierwszym planie, w czerwonej chu\u015bcie, widnieje Zofia Nalepi\u0144ska. Obok niej siedz\u0105 Zofia Baudouin de Courtenay i Helena Schramm, natomiast za nimi stoi Zofia Segno.<\/figcaption><\/figure>\n

\u00a0<\/strong>\u201eLove me, love my umbrella\u201d (\u201eKochaj mnie, kochaj m\u00f3j parasol\u201d) pisa\u0142 James Joyce w Giacomo Joyce<\/em> w 1914 roku. To kr\u00f3tkie zdanie sta\u0142o si\u0119 jedn\u0105 z najbardziej sugestywnych metafor mi\u0142o\u015bci rozumianej jako pe\u0142na akceptacja drugiego cz\u0142owieka, jego dziwactw, wybor\u00f3w i \u015bwiata. Cztery lata p\u00f3\u017aniej, w 1918 roku, Zofia Nalepi\u0144ska-Bojczuk, wychowana w polskiej rodzinie o silnych tradycjach patriotycznych, po\u015blubi\u0142a ukrai\u0144skiego malarza Mychaj\u0142a Bojczuka i sama z wyboru zacz\u0119\u0142a stawa\u0107 si\u0119 Ukraink\u0105.<\/p>\n

Ta mi\u0142o\u015b\u0107 kosztowa\u0142a j\u0105 bardzo wiele: utrat\u0119 dawnych przyja\u017ani, oddalenie od rodziny, stopniowe porzucenie ojczystego j\u0119zyka, a ostatecznie tak\u017ce \u017cycie.<\/p>\n

Ale zacznijmy od pocz\u0105tku.<\/p>\n

Trzy Zofie i jeden artysta<\/strong><\/p>\n

Pary\u017c, rok 1908. Trzy m\u0142ode Polki – Zofia Nalepi\u0144ska, Zofia Baudouin de Courtenay i jeszcze jedna Zofia,\u00a0 Segno – wynajmuj\u0105 mieszkanie przy ulicy Campagne Premi\u00e8re 9. Ich s\u0105siadem okazuje si\u0119 m\u0142ody, ale\u00a0 bardzo charyzmatyczny artysta z galicyjskiej Roman\u00f3wki – Mychaj\u0142o Bojczuk.<\/p>\n

Historia Bojczuka zaczyna si\u0119 daleko od paryskich salon\u00f3w. Pochodzi\u0142 z ch\u0142opskiej rodziny. Jego talent dostrzeg\u0142 miejscowy nauczyciel, Polak z pochodzenia, kt\u00f3ry wys\u0142a\u0142 og\u0142oszenie do lwowskiej gazety z pytaniem, czy kto\u015b nie szuka ucznia malarza. Dzi\u0119ki temu m\u0142ody Bojczuk trafi\u0142 do Lwowa. P\u00f3\u017aniej jego edukacj\u0119 wspar\u0142 metropolita Andrej Szeptycki, kt\u00f3ry wys\u0142a\u0142 artyst\u0119 na studia do Pary\u017ca.<\/p>\n

We Francji Bojczuk coraz wyra\u017aniej odchodzi\u0142 od europejskich m\u00f3d. Zamiast zachwyca\u0107 si\u0119 tym, co nowe, szuka\u0142 inspiracji w ikonach, freskach bizantyjskich i ukrai\u0144skiej sztuce ludowej. Tak rodzi\u0142 si\u0119 bojczukizm -kierunek, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej odegra wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w rozwoju ukrai\u0144skiej sztuki XX wieku.<\/p>\n

Romans i pojedynek<\/strong><\/p>\n

Pary\u017c sta\u0142 si\u0119 dla Bojczuka nie tylko miejscem artystycznego dojrzewania. Najpierw zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z Zofi\u0105 Segno, uznawan\u0105 za jedn\u0105 z najpi\u0119kniejszych kobiet w polskim \u015brodowisku artystycznym miasta. Romans zako\u0144czy\u0142 si\u0119 jednak niemal jak scena z powie\u015bci. Rodzina dziewczyny wys\u0142a\u0142a do Pary\u017ca jej starszego brata, kt\u00f3ry wyzwa\u0142 artyst\u0119 na pojedynek. Bojczuk odm\u00f3wi\u0142.<\/p>\n

Nie widzia\u0142 w ich mi\u0142o\u015bci niczego ha\u0144bi\u0105cego ani takiego, co wymaga\u0142oby honorowego starcia. W \u015bwiecie, z kt\u00f3rego pochodzi\u0142, taki pojedynek po prostu nie mia\u0142 sensu. Wkr\u00f3tce szczeg\u00f3lnie bliska sta\u0142a mu si\u0119 inna mieszkanka przy Campagne Premi\u00e8re, Zofia Nalepi\u0144ska.\u00a0<\/strong><\/p>\n

Zanim pozna\u0142a Bojczuka<\/strong><\/p>\n

Zofia Nalepi\u0144ska pochodzi\u0142a z zamo\u017cnej rodziny inteligenckiej. By\u0142a c\u00f3rk\u0105 Aleksandra Nalepi\u0144skiego, in\u017cyniera kolejowego, oraz Zofii z Rohr\u00f3w. W 1888 roku rodzina przenios\u0142a si\u0119 do Petersburga, gdzie przysz\u0142a artystka zdoby\u0142a pierwsze wykszta\u0142cenie. Uczy\u0142a si\u0119 malarstwa u Jana Ci\u0105gli\u0144skiego, jednego z najwybitniejszych polskich impresjonist\u00f3w. P\u00f3\u017aniej studiowa\u0142a tak\u017ce w Monachium u Simona Holl\u00f3sy\u2019ego, a nast\u0119pnie w Pary\u017cu, w nowo otwartej Acad\u00e9mie Ranson, gdzie jej nauczycielem by\u0142 Paul S\u00e9rusier, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca grupy Nabi.<\/p>\n

W stron\u0119 Ukrainy<\/strong><\/p>\n

Zofi\u0119 i Mychaj\u0142a po\u0142\u0105czy\u0142y wsp\u00f3lne zainteresowania artystyczne. Eksperymentowali z dawnymi technikami malarskimi, przygotowywali w\u0142asne farby z wykorzystaniem \u017c\u00f3\u0142tka i studiowali sztuk\u0119 w\u0142oskiego proto-renesansu.<\/p>\n

Z czasem relacja przesta\u0142a by\u0107 jedynie artystycznym partnerstwem. Zakochana w Bojczuku Nalepi\u0144ska zacz\u0119\u0142a poznawa\u0107 ukrai\u0144sk\u0105 kultur\u0119, uczy\u0142a si\u0119 j\u0119zyka i coraz mocniej wchodzi\u0142a w \u015bwiat, kt\u00f3rym \u017cy\u0142 artysta. Jej siostra Hanna Nalepi\u0144ska-Pieczarkowska wspomina\u0142a p\u00f3\u017aniej, \u017ce by\u0142a ca\u0142kowicie oddana zar\u00f3wno Mychaj\u0142owi, jak i jego ideom.<\/p>\n

Dla m\u0142odej Polki oznacza\u0142o to stopniowe oddalanie si\u0119 od \u015brodowiska, w kt\u00f3rym si\u0119 wychowa\u0142a. Pocz\u0105tkowo by\u0142 to wyb\u00f3r serca. Z czasem sta\u0142 si\u0119 tak\u017ce \u015bwiadomym wyborem kulturowym.<\/p>\n

\"Od<\/a>
Od lewej: Helena Schramm, Myko\u0142a Kasperowycz; siedz\u0105: Tadeusz Nalepi\u0144ski, Zofia Baudouin de Courtenay, Zofia Nalepi\u0144ska, Zofia Segno; w centrum Mychaj\u0142o Bojczuk. Pary\u017c, 1910 rok.<\/figcaption><\/figure>\n
\"\u201eDziewcz\u0119ta<\/a>
\u201eDziewcz\u0119ta z ksi\u0105\u017ck\u0105\u201d, 1927. Papier, drzeworyt.<\/figcaption><\/figure>\n
\"Ksylografia<\/a>
Ksylografia do poematu Tarasa Szewczenki \u201eKateryna\u201d, 1928.<\/figcaption><\/figure>\n
\"Ilustracja<\/a>
Ilustracja do wiersza Tarasa Szewczenki \u201eMeni trzynadciatyj mynato\u201d (\u201eMia\u0142em trzyna\u015bcie lat\u201d), ksylografia, 1928.<\/figcaption><\/figure>\n
\"Sofija<\/a>
Sofija Nalepi\u0144ska-Bojczuk<\/figcaption><\/figure>\n

Przeprowadzka do Kijowa<\/strong><\/p>\n

Najpierw pojechali razem do Lwowa, a w 1917 roku para przeprowadzi\u0142a si\u0119 do Kijowa. Ich dom szybko sta\u0142 si\u0119 miejscem spotka\u0144 m\u0142odych artyst\u00f3w, student\u00f3w i intelektualist\u00f3w. Wspominano go jako przestrze\u0144 pe\u0142n\u0105 rozm\u00f3w, pracy i nieustannego tw\u00f3rczego fermentu.<\/p>\n

Nie by\u0142y to \u0142atwe czasy. Rewolucja, wojna domowa i cz\u0119ste zmiany w\u0142adzy sprawia\u0142y, \u017ce codzienno\u015b\u0107 by\u0142a pe\u0142na niepewno\u015bci. Nawet w g\u0142odne lata ogr\u00f3d wok\u00f3\u0142 domu pomaga\u0142 przetrwa\u0107 gospodarzom i ich go\u015bciom.<\/p>\n

W tym okresie para wzi\u0119\u0142a \u015blub, a Zofia urodzi\u0142a syna Petrusia. Nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej, szukaj\u0105c bezpieczniejszego miejsca dla dziecka ni\u017c pogr\u0105\u017cony w chaosie Kij\u00f3w, wyjecha\u0142a z synem do miasta Myrhorod.<\/p>\n

W\u0142asna droga<\/strong><\/p>\n

Od 1919 roku Nalepi\u0144ska rozpocz\u0119\u0142a prac\u0119 w Myrhorodzkiej Szkole Sztuki i Ceramiki. Jej dzia\u0142alno\u015b\u0107 nie ogranicza\u0142a si\u0119 do nauczania. By\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 szerszego projektu odnowy sztuki, opartego na po\u0142\u0105czeniu tradycji rzemie\u015blniczej z nowoczesnym my\u015bleniem o formie.<\/p>\n

W 1922 roku wr\u00f3ci\u0142a do Kijowa, gdzie prowadzi\u0142a zaj\u0119cia warsztatowe w Instytucie Sztuk Plastycznych. W latach 1925\u20131929 kontynuowa\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 dydaktyczn\u0105 w Instytucie Sztuki. Cho\u0107 pozostawa\u0142a blisko \u015brodowiska bojczukist\u00f3w, wybra\u0142a w\u0142asn\u0105 drog\u0119 tw\u00f3rcz\u0105.<\/p>\n

Nie fascynowa\u0142y jej monumentalne freski. Zamiast tego zwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 ku grafice i drzeworytowi. W czerni tuszu i rytowanych liniach przedstawia\u0142a codzienno\u015b\u0107 ukrai\u0144skiej wsi, kobiec\u0105 solidarno\u015b\u0107 oraz \u017cycie zwyk\u0142ych ludzi. Tworzy\u0142a tak\u017ce ilustracje do dzie\u0142 Tarasa Szewczenki.<\/p>\n

By\u0142a cenion\u0105 nauczycielk\u0105. Studenci wspominali j\u0105 jako osob\u0119 wymagaj\u0105c\u0105, ale niezwykle uwa\u017cn\u0105, przekonan\u0105, \u017ce sztuka powinna wyrasta\u0107 z prawdziwego \u017cycia, a nie z akademickich schemat\u00f3w.<\/p>\n

Nie\u0142atwe ma\u0142\u017ce\u0144stwo<\/strong><\/p>\n

Znajomi pozostawili r\u00f3wnie\u017c mniej romantyczny obraz zwi\u0105zku Bojczuk\u00f3w.<\/p>\n

Jak wspominali, artysta niemal nigdy nie zwraca\u0142 si\u0119 do \u017cony po imieniu. Zamiast tego m\u00f3wi\u0142 o niej \u201eta\u201d albo \u201etamta\u201d, nawet w codziennych sytuacjach.<\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce by\u0142 to jedynie przejaw trudnego charakteru. Mo\u017cliwe jednak, \u017ce po historii z Zofi\u0105 Segno i zwi\u0105zanym z ni\u0105 konflikcie Bojczuk zacz\u0105\u0142 budowa\u0107 wi\u0119kszy dystans wobec ludzi i emocji. Cho\u0107 ich ma\u0142\u017ce\u0144stwo nie by\u0142o wolne od trudno\u015bci, przez blisko trzy dekady \u0142\u0105czy\u0142a ich wsp\u00f3lna praca, idee i dzia\u0142alno\u015b\u0107 artystyczna.\u00a0<\/strong><\/p>\n

Stalinowski wyrok<\/strong><\/p>\n

Lata trzydzieste przynios\u0142y kres \u015brodowisku bojczukist\u00f3w.<\/p>\n

W 1937 roku NKWD aresztowa\u0142o najpierw Mychaj\u0142a Bojczuka, a nast\u0119pnie tak\u017ce Zofi\u0119 Nalepi\u0144sk\u0105-Bojczuk. Oboje oskar\u017cono o dzia\u0142alno\u015b\u0107 antyradzieck\u0105.<\/p>\n

Podczas przes\u0142ucha\u0144 Bojczuk przyzna\u0142 si\u0119 do winy pod wp\u0142ywem tortur. Zofia nie zrobi\u0142a tego ani razu. W \u015bledczych dokumentach powiedzia\u0142a kr\u00f3tko: \u201eJestem Ukraink\u0105. Rodzice s\u0105 Polakami\u201d. Do ko\u0144ca odrzuca\u0142a wszystkie zarzuty.<\/p>\n

Wytrzyma\u0142a to, czego nie wytrzyma\u0142o wielu przes\u0142uchiwanych przez NKWD m\u0119\u017cczyzn. Wyroki zapad\u0142y szybko.<\/p>\n

Mychaj\u0142a Bojczuka rozstrzelano 13 lipca 1937 roku. Zofi\u0119 zamordowano 11 grudnia tego samego roku.<\/p>\n

Historia silniejsza od zapomnienia<\/strong><\/p>\n

W\u0142adze radzieckie pr\u00f3bowa\u0142y wymaza\u0107 ich nazwiska z pami\u0119ci. Tak jak wielu przedstawicieli ukrai\u0144skiego odrodzenia lat dwudziestych i trzydziestych, mieli znikn\u0105\u0107 nie tylko fizycznie, lecz tak\u017ce z historii.<\/p>\n

Nie uda\u0142o si\u0119. Dzi\u015b Mychaj\u0142o Bojczuk uznawany jest za jednego z najwa\u017cniejszych tw\u00f3rc\u00f3w ukrai\u0144skiej sztuki XX wieku. Coraz cz\u0119\u015bciej przypomina si\u0119 r\u00f3wnie\u017c posta\u0107 Zofii Nalepi\u0144skiej-Bojczuk -artystki, nauczycielki i graficzki, kt\u00f3ra dla mi\u0142o\u015bci przekroczy\u0142a granice j\u0119zyka, kultury i narodowej to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n

A cen\u0105 za ten wyb\u00f3r okaza\u0142o si\u0119 w\u0142asne \u017cycie.<\/p>\n

Anna Morgaczowa<\/strong><\/p>\n

\"Przedsi\u0119wzi\u0119cie<\/a>
Przedsi\u0119wzi\u0119cie dofinansowane przez Ambasad\u0119 RP w Kijowie w ramach bud\u017cetu Departamentu Wsp\u00f3\u0142pracy z Poloni\u0105 i Polakami za Granic\u0105.<\/figcaption><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0\u201eLove me, love my umbrella\u201d (\u201eKochaj mnie, kochaj m\u00f3j parasol\u201d) pisa\u0142 James Joyce w Giacomo Joyce w 1914 roku. To kr\u00f3tkie zdanie sta\u0142o si\u0119 jedn\u0105…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":10535,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[26,86],"tags":[],"class_list":["post-10534","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-przeczytaj","category-slider"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t