{"id":10638,"date":"2026-07-19T16:17:37","date_gmt":"2026-07-19T13:17:37","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/?p=10638"},"modified":"2026-07-19T16:27:15","modified_gmt":"2026-07-19T13:27:15","slug":"karol-szymanowski-jeden-z-najwybitniejszych-kompozytorow-xx-wieku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/karol-szymanowski-jeden-z-najwybitniejszych-kompozytorow-xx-wieku\/","title":{"rendered":"Karol Szymanowski, jeden z najwybitniejszych kompozytor\u00f3w XX wieku"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Portret Karola Szymanowskiego (1905 r.)<\/strong><\/p>\n

Kiedy dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce Karol Szymanowski, jeden z najwybitniejszych kompozytor\u00f3w XX wieku, urodzi\u0142 si\u0119 i sp\u0119dzi\u0142 znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u017cycia we wsi Tymosz\u00f3wka (obecnie w obwodzie czerkaskim) oraz w Elizawetgradzie (obecnie Kropywnycki), wyda\u0142o mi si\u0119 to niewiarygodne, niemal niemo\u017cliwe. W ko\u0144cu to tak daleko od dzisiejszej Polski, a nawet od Lwowa, Kijowa czy Odessy. Jak si\u0119 okaza\u0142o, przedstawiciele szlacheckiego rodu Korwin-Szymanowskich byli spokrewnieni zar\u00f3wno z potomkami kijowskich bojar\u00f3w, jak i wielkich ksi\u0105\u017c\u0105t litewskich i kijowskich. Dalekimi krewnymi kompozytora byli Maksym Rylski i Jaros\u0142aw Iwaszkiewicz. Ten ostatni, podobnie jak Karol, jego siostra \u2013 \u015bpiewaczka Stanis\u0142awa oraz brat \u2013 pianista Feliks, otrzymali wspania\u0142e muzyczne wykszta\u0142cenie podstawowe od swojego wuja i ciotki: Gustawa i Olgi Neuhaus\u00f3w (rodzic\u00f3w genialnego Henryka). Znacz\u0105cy wp\u0142yw na muzyczne kszta\u0142towanie si\u0119 m\u0142odego Szymanowskiego wywar\u0142 Feliks Blumenfeld (w latach 1920\u20131922 dyrektor konserwatorium w Kijowie). W Elizawetgradzie dziesi\u0119cioletniego Karola Szymanowskiego zabrano do teatru, gdzie po raz pierwszy zobaczy\u0142 i us\u0142ysza\u0142 oper\u0119. Trzy lata p\u00f3\u017aniej ojciec zabra\u0142 go do Wiednia, gdzie obejrzenie opery Richarda Wagnera \u201eLohengrin\u201d ostatecznie zadecydowa\u0142o o losie ch\u0142opca. Po powrocie z podr\u00f3\u017cy do Austro-W\u0119gier i Szwajcarii 13-letni Karol od razu zabra\u0142 si\u0119 za pisanie w\u0142asnych oper, kt\u00f3re wystawiano na domowej scenie. Wed\u0142ug legendy do muzyki zach\u0119ca\u0142 Karola r\u00f3wnie\u017c tw\u00f3rca ukrai\u0144skiej szko\u0142y kompozytorskiej Myko\u0142a \u0141ysenko, kt\u00f3ry utrzymywa\u0142 do\u015b\u0107 bliskie kontakty z krewnymi Szymanowskich.<\/p>\n

Stanis\u0142aw Szymanowski uwa\u017ca\u0142 za \u015bwi\u0119ty obowi\u0105zek przekazywanie dzieciom dziedzictwa przodk\u00f3w, nauczanie ich j\u0119zyka polskiego oraz wychowywanie w mi\u0142o\u015bci do kultury polskiej. Marzy\u0142 o odrodzeniu Pa\u0144stwa Polskiego. Do\u015bwiadczaj\u0105c na w\u0142asnej sk\u00f3rze dyskryminacji Polak\u00f3w ze strony rosyjskiego rz\u0105du imperialnego, by\u0142 nieugi\u0119ty w swoim stosunku do Rosjan, kt\u00f3rych uwa\u017ca\u0142 za naje\u017ad\u017ac\u00f3w; nigdy nie zaprasza\u0142 ich ani nie przyjmowa\u0142 w swoich maj\u0105tkach w Tymosz\u00f3wce i Or\u0142owej Balce ko\u0142o Znamionki. Miejscowi ch\u0142opi uwa\u017cali Szymanowskich za dobrych ludzi, poniewa\u017c cz\u0119sto pomagali im w r\u00f3\u017cnych sprawach. Natomiast okoliczni polscy s\u0105siedzi-ziemianie czuli si\u0119 onie\u015bmieleni wysokim poziomem intelektualnym i kulturowym dworu tymosz\u00f3wskiego.<\/p>\n

Podobnie dom Szymanowskich w Elizawetgradzie, wed\u0142ug s\u0142\u00f3w Bronis\u0142awa Gromadskiego, przyjacela Karola, by\u0142 \u201eoaz\u0105 kultury tak wysokiej, tak wyrafinowanej, tak atrakcyjnej, \u017ce nie tylko na Kresach, ale i w najbardziej kulturalnych zak\u0105tkach \u015bwiata wyr\u00f3\u017cnia\u0142aby si\u0119 spo\u015br\u00f3d innych swoj\u0105 wyj\u0105tkow\u0105, wy\u017csz\u0105 indywidualno\u015bci\u0105\u201d. Na prze\u0142omie XIX i XX wieku Karol Szymanowski przemierza\u0142 ulice Elizawetgradu, udaj\u0105c si\u0119 do s\u0142ynnego Gimnazjum Realnego, kt\u00f3rego mury opu\u015bcili mi\u0119dzy innymi luminarze ukrai\u0144skiego teatru: Panas Saksaganski i Myko\u0142a Sadowski, ich krewny O\u0142eksandr Tarkowski (dziadek re\u017cysera filmowego Andrieja Tarkowskiego), poeta Jewhen Malaniuk, pisarz Jurij Janowski, artysta O\u0142eksandr Osmiorkin, dzia\u0142acz spo\u0142eczny i mecenas Jewhen Czyka\u0142enko, a tak\u017ce ukochany wuj kompozytora, Marcin Szymanowski \u2013 in\u017cynier g\u00f3rniczy, wieloletni dyrektor i budowniczy pierwszego zak\u0142adu metalurgicznego w Krzywym Rogu.<\/p>\n

W latach 1917\u20131919 Karol Szymanowski przemierza\u0142 te same ulice z broni\u0105 jako cz\u0142onek lokalnej samoobrony. Jednocze\u015bnie dawa\u0142 koncerty, podczas kt\u00f3rych jako pianista wykonywa\u0142 szereg w\u0142asnych utwor\u00f3w solo oraz w duecie ze skrzypkiem Wiktorem Goldfeldem (za\u0142o\u017cycielem pierwszego ukrai\u0144skiego Pa\u0144stwowego Kwartetu Smyczkowego im. J.-B. Vuillaume).<\/p>\n

Okres mi\u0119dzy jesieni\u0105 1901 roku (po uzyskaniu w wieku 18 lat \u015bwiadectwa uko\u0144czenia gimnazjum) a sierpniem 1914 roku, kiedy to Karol z Londynu przez Berlin i Warszaw\u0119 powr\u00f3ci\u0142 do Kijowa dos\u0142ownie ostatnim przedwojennym poci\u0105giem, to lata nauki i g\u0142o\u015bnego debiutu m\u0142odego kompozytora na arenie europejskiej. Karolowi wystarczy\u0142y cztery lata doskonalenia swoich umiej\u0119tno\u015bci muzycznych pod okiem najlepszych warszawskich profesor\u00f3w, by zaprezentowa\u0107 si\u0119 jako najbardziej utalentowany przedstawiciel stowarzyszenia kompozytorskiego \u201eM\u0142oda Polska\u201d. Podczas koncert\u00f3w w Warszawie i Berlinie jego utwory symfoniczne i kameralne, w interpretacji wybitnych wykonawc\u00f3w \u2013 dyrygenta Grzegorza Fitelberga, pianist\u00f3w Henryka i Natalii Neuhaus\u00f3w oraz Artura Rubinsteina, a tak\u017ce skrzypka Paw\u0142a Kocha\u0144skiego \u2013 s\u0142uchali czo\u0142owi muzycy tamtych czas\u00f3w. W Wiedniu planowana by\u0142a inscenizacja jego opery, a najbardziej renomowane wydawnictwo muzyczne podpisa\u0142o z nim umow\u0119 na publikacj\u0119 utwor\u00f3w. W Zakopanem Karol pozna\u0142 wielu wybitnych artyst\u00f3w spoza \u015bwiata muzyki,\u00a0 kt\u00f3rzy byli mu najbli\u017csi duchowo, mi\u0119dzy innymi\u00a0 Tadeusza Mici\u0144skiego i Stanis\u0142awa Ignacego Witkiewicza (Witkacego). W osobie tego ostatniego znalaz\u0142 jednego z najbli\u017cszych przyjaci\u00f3\u0142, a jednocze\u015bnie portrecist\u0119.<\/p>\n

Lata I wojny \u015bwiatowej sta\u0142y si\u0119 dla Szymanowskiego, cho\u0107 mo\u017ce to wydawa\u0107 si\u0119 paradoksalne, okresem jednego z najwi\u0119kszych tw\u00f3rczych rozkwit\u00f3w. Jego plany europejskich premier zosta\u0142y zniweczone przez wojn\u0119. W listach do znajomych opowiada\u0142 o ci\u0119\u017cko rannych \u017co\u0142nierzach, kt\u00f3rymi opiekowa\u0142y si\u0119 jego siostry. \u017ba\u0142owa\u0142 nawet, \u017ce z powodu chorej nogi nie jest zdolny do s\u0142u\u017cby wojskowej. Nie rezygnuj\u0105c z wyst\u0119p\u00f3w na koncertach charytatywnych na rzecz polskich uchod\u017ac\u00f3w i innych potrzebuj\u0105cych, stara\u0142 si\u0119, na ile to by\u0142o mo\u017cliwe, skupi\u0107 si\u0119 na komponowaniu. W Tymosz\u00f3wce, Kijowie, w posiad\u0142o\u015bciach swoich przyjaci\u00f3\u0142 w Zarudziu i Ry\u017cawce oko\u0142o Humania, w Elizawetgradzie i Odessie powsta\u0142y jego najwybitniejsze cykle fortepianowe i wokalne: \u201eMaski\u201d, \u201eMetopy\u201d, Etiudy op. 33, \u201ePie\u015bni muezina szalonego\u201d oraz majestatyczna III Symfonia \u201ePie\u015b\u0144 o nocy\u201d. Nowym s\u0142owem w muzyce sta\u0142y si\u0119 Pierwszy koncert skrzypcowy, \u201eMity\u201d, \u201eNokturn i Tarantela\u201d oraz transkrypcje trzech kaprys\u00f3w Paganiniego na skrzypce i fortepian. W tych utworach Szymanowski zaprezentowa\u0142 si\u0119 nie tylko jako niekwestionowany lider polskiej muzyki swoich czas\u00f3w, ale tak\u017ce jako prekursor impresjonizmu i symbolizmu skrzypcowego w skali \u015bwiatowej.<\/p>\n

Karola Szymanowskiego \u0142\u0105czy\u0142a szczeg\u00f3lna wi\u0119\u017a z Natali\u0105 Dawidow\u0105 \u2013 artystk\u0105 i wybitn\u0105 dzia\u0142aczk\u0105 kulturaln\u0105, za\u0142o\u017cycielk\u0105 sp\u00f3\u0142dzielni hafciarek. W jej posiad\u0142o\u015bci w Werb\u00f3wce wiejskie rzemie\u015blniczki, korzystaj\u0105c ze szkic\u00f3w utalentowanych lokalnych artyst\u00f3w, takich jak Jewmen Pszeczenko i Wasyl Dowhoszyja, a tak\u017ce Kazimierza Malewicza, Aleksandry Ekster i innych, haftowa\u0142y dzie\u0142a, w kt\u00f3rych modernizm i awangarda \u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 z elementami tradycyjnej sztuki ukrai\u0144skiej. Te dzie\u0142a Natalia Dawydowa, pochodz\u0105ca ze znanego ukrai\u0144skiego rodu kozackiego Hudym-Lewkowicz\u00f3w, prezentowa\u0142a na najwi\u0119kszych \u015bwiatowych wystawach. Jak stwierdzi\u0142a najwybitniejsza polska badaczka \u017cycia i tw\u00f3rczo\u015bci Szymanowskiego, Teresa Chyli\u0144ska, \u201ekorespondencja Natalii i Karola obfituje w wyrazy mi\u0142o\u015bci i czu\u0142o\u015bci. Intymno\u015b\u0107 i emocjonalna intensywno\u015b\u0107 ich list\u00f3w, wyj\u0105tkowa czu\u0142o\u015b\u0107 i oddanie s\u0105 zupe\u0142nie wyj\u0105tkowe i \u015bwiadcz\u0105 o bardzo g\u0142\u0119bokiej duchowej wi\u0119zi mi\u0119dzy t\u0105 dw\u00f3jk\u0105. Jak g\u0142\u0119bokiej? \u2013 Tego si\u0119 nie dowiemy, jeste\u015bmy skazani na domys\u0142y i interpretacje. Oczywi\u015bcie ten \u201eromans\u201d \u2013 je\u015bli w og\u00f3le mia\u0142 miejsce \u2013 nie m\u00f3g\u0142 trwa\u0107 d\u0142ugo, poniewa\u017c ju\u017c w 1918 roku kompozytor otwarcie (w powie\u015bci \u201eEfebos\u201d) zadeklarowa\u0142 swoj\u0105 orientacj\u0119 homoseksualn\u0105. Jednak wobec pani Natalii zachowa\u0142 najczulsze uczucia do ko\u0144ca jej \u017cycia\u201d.<\/p>\n

Kilka miesi\u0119cy sp\u0119dzonych pod w\u0142adz\u0105 czerwonych (kompozytor sp\u0119dzi\u0142 nawet oko\u0142o dw\u00f3ch godzin w areszcie) ostatecznie utwierdzi\u0142o Szymanowskiego w przekonaniu o konieczno\u015bci jak najszybszego opuszczenia ogarni\u0119tej rewolucj\u0105 i wojnami Ukrainy. Na prze\u0142omie 1919 i 1920 roku, pokonawszy wraz z matk\u0105 i siostr\u0105 Ann\u0105 trudn\u0105, pe\u0142n\u0105 niebezpiecze\u0144stw drog\u0119 przez Odess\u0119 i Rumuni\u0119, Karol Szymanowski przyby\u0142 do Warszawy. Tutaj od razu podj\u0105\u0142 si\u0119 zadania udzielania wsparcia kulturalnego frontowi podczas wsp\u00f3lnej polsko-ukrai\u0144skiej walki z bolszewikami: wyst\u0119powa\u0142 na koncertach dla \u017co\u0142nierzy, komponowa\u0142 odpowiednie utwory. Lubi\u0142 przyje\u017cd\u017ca\u0107 z koncertami do Lwowa, gdzie jego imieniem nazwano prywatne konserwatorium (dzi\u015b Szymanowski jest patronem Akademii Muzycznej w Katowicach, Filharmonii Krakowskiej oraz szeregu szk\u00f3\u0142 muzycznych). Nast\u0119pnie podj\u0105\u0142 si\u0119 zadania zreformowania przestarza\u0142ego systemu polskiej edukacji muzycznej, pe\u0142ni\u0105c funkcje Rektora Konserwatorium Warszawskiego oraz Wy\u017cszej Szko\u0142y Muzycznej. Jako kompozytor i pianista Szymanowski, reprezentuj\u0105c sztuk\u0119 odrodzonego pa\u0144stwa polskiego podczas koncert\u00f3w organizowanych przez plac\u00f3wki dyplomatyczne, odwiedzi\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 kraj\u00f3w Europy, a tak\u017ce Stany Zjednoczone. Jednak g\u0142\u00f3wn\u0105 misj\u0105 i zas\u0142ug\u0105 Karola Szymanowskiego sta\u0142a si\u0119 jego genialna tw\u00f3rczo\u015b\u0107. To przecie\u017c po raz pierwszy od czas\u00f3w Chopina jego kraj wy\u0142oni\u0142 kompozytora o \u015bwiatowej renomie. Dzisiaj muzyka Szymanowskiego jest powszechnie znana na wszystkich kontynentach: od Stan\u00f3w Zjednoczonych po Australi\u0119, od Japonii i Chin po Brazyli\u0119 i Argentyn\u0119. W Zakopanem, gdzie dzia\u0142a muzeum kompozytora \u201eAtma\u201d oraz Towarzystwo Muzyczne jego imienia, w dniach od 19 do 26 lipca odb\u0119dzie si\u0119 kolejna, ju\u017c 49. edycja Mi\u0119dzynarodowego Festiwalu Muzyki Karola Szymanowskiego<\/em>. R\u00f3wnie\u017c na Ukrainie od 2012 roku co roku odbywa si\u0119 festiwal \u201eJesie\u0144 z muzyk\u0105 Karola Szymanowskiego\u201d<\/em>, a wielu czo\u0142owych ukrai\u0144skich wykonawc\u00f3w ch\u0119tnie wykonuje utwory geniusza z Tymosz\u00f3wki.<\/p>\n

 <\/p>\n

Aleksander Polaczok<\/em><\/strong>, muzykolog, dyrektor Muzeum Kultury Muzycznej im. K. Szymanowskiego w Kropywnickim, prezes Stowarzyszenia Polak\u00f3w \u00abPolonia\u00bb im. Karola Szymanowskiego\u201d, dyrektor artystyczny festiwalu \u201eJesie\u0144 z muzyk\u0105 Karola Szymanowskiego\u201d<\/em><\/p>\n

\"\"<\/a>Karol z rodze\u0144stwem (Stanis\u0142awa, Feliks, Karol i Anna Szymanowscy ok. 1890 r.)<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>Wie\u015b Tymosz\u00f3wka. Widok ze stawami (pocz\u0105tek XX w.)<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>Karol Szymanowski,<\/strong> Rektor Konserwatorium Warszawskiego, w gronie profesor\u00f3w<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>Przedsi\u0119wzi\u0119cie dofinansowane przez Ambasad\u0119 RP w Kijowie w ramach bud\u017cetu Departamentu Wsp\u00f3\u0142pracy z Poloni\u0105 i Polakami za Granic\u0105.<\/span><\/b><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Portret Karola Szymanowskiego (1905 r.) Kiedy dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce Karol Szymanowski, jeden z najwybitniejszych kompozytor\u00f3w XX wieku, urodzi\u0142 si\u0119 i sp\u0119dzi\u0142 znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u017cycia we…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":10639,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[],"class_list":["post-10638","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t