{"id":1234,"date":"2024-08-26T22:00:44","date_gmt":"2024-08-26T19:00:44","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/skad-wzieli-sie-slowianie-1\/"},"modified":"2024-12-09T13:20:14","modified_gmt":"2024-12-09T11:20:14","slug":"skad-wzieli-sie-slowianie-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/skad-wzieli-sie-slowianie-1\/","title":{"rendered":"Sk\u0105d wzi\u0119li si\u0119 S\u0142owianie? (1)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Polacy stanowi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wielkiej rodziny lud\u00f3w s\u0142owia\u0144skich. Pocz\u0105tki narodu i pa\u0144stwa polskiego, podobnie jak ca\u0142ej S\u0142owia\u0144szczyzny, gubi\u0105 si\u0119 w pomroce dziej\u00f3w. Zbrojni do\u015bwiadczeniami wielu pokole\u0144 badaczy, spr\u00f3bujmy uchyli\u0107 cho\u0107 r\u0105bka tajemnicy\u2026 Sk\u0105d si\u0119 wzi\u0119\u0142y ludy s\u0142owia\u0144skie? Czy zawsze zajmowa\u0142y swe historyczne, dobrze ju\u017c od wczesnego \u015aredniowiecza udokumentowane \u017ar\u00f3d\u0142owo siedziby? A mo\u017ce przyby\u0142y na nie z innych teren\u00f3w?<\/p>\n

Pozostaje jednak wtedy pytanie: kiedy? Czy mo\u017cna uchwyci\u0107 w czasie i przestrzeni proces ukszta\u0142towania si\u0119 S\u0142owia\u0144szczyzny, a nast\u0119pnie pr\u00f3bowa\u0107 prze\u015bledzi\u0107 p\u00f3\u017aniejsze w\u0119dr\u00f3wki i przesuni\u0119cia lud\u00f3w s\u0142owia\u0144skich?<\/p>\n

Proponujemy Czytelnikom cykl artyku\u0142\u00f3w, kt\u00f3re w pewnej mierze pomog\u0105 odpowiedzie\u0107 nam na te pytania. Rozpoczynamy od materia\u0142u opartego na pracy Jerzy Strzelczyk \u201eOd Pras\u0142owian do Polak\u00f3w\u201d.<\/p>\n

\u015awiadectwo Jordanesa<\/strong><\/p>\n

Nazwa \u201eS\u0142owianie\u201d pojawia si\u0119 w \u017ar\u00f3d\u0142ach dopiero w wieku VI. Nie tylko, dodajmy, nazwa. Z tego okresu pochodz\u0105 w og\u00f3le pierwsze bezspornie odnosz\u0105ce si\u0119 do S\u0142owian \u015bwiadectwa \u017ar\u00f3de\u0142 pisanych. Oto pierwsze z nich, bardzo wa\u017cna relacja historyka gockiego (a wi\u0119c germa\u0144skiego) zapewne pochodzenia \u2013 Jordanesa, z napisanego przeze\u0144 dok\u0142adnie w po\u0142owie tego stulecia traktatu Getika albo O pochodzeniu i dziejach Got\u00f3w: Wewn\u0105trz nich mowa o rzekach Cisa, Dunaj oraz niezidentyfikowanej Flutausis. Jest Dacja, na kszta\u0142t diademu uwie\u0144czona stromymi Alpami [Karpaty], a wzd\u0142u\u017c ich lewego stoku, kt\u00f3ry sk\u0142ania si\u0119 ku zachodowi, rozsiad\u0142 si\u0119, poczynaj\u0105c od \u017ar\u00f3de\u0142 Wiskla, na niezmierzonych obszarach liczny nar\u00f3d Wened\u00f3w.<\/p>\n

A cho\u0107 ich imiona zmienne s\u0105 teraz, stosownie do rozmaitych szczep\u00f3w, to przecie\u017c g\u0142\u00f3wnie nazywa si\u0119 ich Sklawenami i Antami. Nast\u0119pnie Jordanes pr\u00f3buje bli\u017cej okre\u015bli\u0107 siedziby owych Sklawen\u00f3w i Ant\u00f3w: Sklawenowie zamieszkuj\u0105 od miasta Nowietunum i jeziora zwanego Mursia\u0144skim a\u017c do Danastru [Dniestr], a na p\u00f3\u0142noc a\u017c do Wiskli; ci w miejsce miast maj\u0105 b\u0142ota i lasy.<\/p>\n

Antowie za\u015b, kt\u00f3rzy s\u0105 z nich najdzielniejsi, rozci\u0105gaj\u0105 si\u0119 do Danastru w tym miejscu, gdzie wygina si\u0119 Pontus [Morze Czarne], a\u017c do Danapru [Dniepr], kt\u00f3re to rzeki odleg\u0142e s\u0105 od siebie o wiele dni drogi.<\/p>\n

\u00a0Nazwa \u201eS\u0142owianie\u201d<\/strong><\/p>\n

W \u017ar\u00f3d\u0142ach \u0142aci\u0144skich pocz\u0105wszy od Jordanesa napotykamy stale r\u00f3\u017cne formy obecnej nazwy: Sclavini, Sclaveni, Sclavi; w \u017ar\u00f3d\u0142ach greckich: Sklabenoi, Sthlabenoi. Ju\u017c w najdawniejszych, zachowanych do dzi\u015b tekstach, zapisanych w j\u0119zyku rodzimym, czyli s\u0142owia\u0144skim, spotykamy jeszcze inne postacie: Slov\u00e9ne, Slovane, S\u0142owianie. Mimo \u017ce nazwa wydaje si\u0119 by\u0107 rodzimego pochodzenia, jej \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w nie jest zupe\u0142nie jasny. Bodaj najbardziej prawdopodobn\u0105 jest teza, \u017ce oznacza ona \u201eludzi swoich\u201d. Inne przypisywane znaczenia to przyk\u0142adowo: \u201emieszka\u0144cy okolic nad rzek\u0105 czy jeziorem o nazwie Slova, Slava\u201d, jakich wiele w hydronimii s\u0142owia\u0144skiej: niekt\u00f3rzy badacze wywodzili jej znaczenie od przezwiska \u2013 \u201ecz\u0142owiek powolny, mruk\u201d. Byli wreszcie i tacy, kt\u00f3rzy s\u0105dzili, \u017ce nazwa etniczna Sclavus, Sclava, powsta\u0142a w\u015br\u00f3d Rzymian, w nawi\u0105zaniu do elementu \u201es\u0142aw\u201d, cz\u0119sto (tak\u017ce obecnie) wyst\u0119puj\u0105cego w imiennictwie s\u0142owia\u0144skim.<\/p>\n

Niezale\u017cnie od kwestii etymologii (pochodzenia) nazwy S\u0142owianie, od pierwszej chwili pojawienia si\u0119 lud\u00f3w s\u0142owia\u0144skich w \u017ar\u00f3d\u0142ach historycznych imi\u0119 to stale im towarzyszy. Wyst\u0119puje przy tym w podw\u00f3jnym znaczeniu: obejmuje ca\u0142okszta\u0142t lud\u00f3w s\u0142owia\u0144skich, ale jednocze\u015bnie pod nazw\u0105 t\u0105 wyst\u0119puj\u0105 niekt\u00f3re spo\u015br\u00f3d lud\u00f3w s\u0142owia\u0144skich i co charakterystyczne \u2013 s\u0105 to ludy \u017cyj\u0105ce na peryferiach \u015bwiata s\u0142owia\u0144skiego, w s\u0105siedztwie lud\u00f3w nies\u0142owia\u0144skich (S\u0142owe\u0144cy po\u0142udniowos\u0142owia\u0144scy, S\u0142owenie nowogrodzcy, S\u0142owi\u0144cy na Pomorzu).<\/p>\n

W poszukiwaniu \u201epraojczyzny\u201d Pozostaje jeszcze kwestia pierwotnych, najdawniejszych siedzib S\u0142owian. Co dzia\u0142o si\u0119 ze S\u0142owianami w okresie poprzedzaj\u0105cym wiek VI, to znaczy zanim wybi\u0142a ich wielka \u201ehistoryczna\u201d godzina? Ju\u017c w \u015aredniowieczu pr\u00f3bowano znale\u017a\u0107 odpowied\u017a na to pytanie. Nieznany, \u017cyj\u0105cy prawdopodobnie na prze\u0142omie VII i VIII w. autor traktatu kosmograficznego \u2013 zwany Kosmografem lub Geografem z Rawenny \u2013 uwa\u017ca\u0142, \u017ce S\u0142owianie wywodz\u0105 si\u0119 ze Scytii, co jednak niewiele wyja\u015bnia ze wzgl\u0119du na nieokre\u015blono\u015b\u0107 geograficzn\u0105 tego poj\u0119cia we wczesnym \u015aredniowieczu.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Wykonana w 1911 r. rekonstrukcja mapy Europy opisanej ok. 43 r. n.e. przez rzymskiego geografa Pomponiusza Mel\u0119. Vistula, czyli Wis\u0142a, rozdziela na niej krainy Sarmat\u00f3w i Scyt\u00f3w (Fot. domena publiczna) <\/strong><\/p>\n

P\u00f3\u017aniejszy autor (IX w.), zwany Geografem Bawarskim, pisz\u0105c o Zeriuani \u2013 jednym z plemion s\u0142owia\u0144skich stwierdzi\u0142, \u017ce z ich kraju \u201epochodz\u0105 wszystkie plemiona s\u0142owia\u0144skie i pocz\u0105tek sw\u00f3j wywodz\u0105\u201d. Ba, gdyby\u015bmy wiedzieli na pewno, co si\u0119 kryje pod nazw\u0105 Zeriuani. Pojawia si\u0119 ona u Geografa Bawarskiego w drugiej, do\u015b\u0107 zagmatwanej cz\u0119\u015bci \u201eraportu\u201d, w kt\u00f3rej trudno dopatrze\u0107 si\u0119 jakiej\u015b przemy\u015blanej kolejno\u015bci. Niezale\u017cnie zreszt\u0105 od tego, czy Zeriuani Geografa Bawarskiego to Siewierzanie (ruscy, w dorzeczu Desny b\u0105d\u017a na terenie Bu\u0142garii), czy Serbowie (raczej ba\u0142ka\u0144scy ni\u017c po\u0142abscy nigdy nie dowiemy si\u0119, kto i po co przekaza\u0142 wschodniofrankijskiemu autorowi tak\u0105 informacj\u0119 i czy S\u0142owianie w IX w. istotnie uwa\u017cali, \u017ce wywodz\u0105 si\u0119 wszyscy z terytorium owych Zeriuani.<\/p>\n

Ale oto w XI lub na pocz\u0105tku XII w. na obszarze wschodniej S\u0142owia\u0144szczyzny w pobli\u017cu Kijowa, na terenie \u015bwietnego pa\u0144stwa ruskiego, w niew\u0105tpliwie przoduj\u0105cym w\u00f3wczas pod wzgl\u0119dem rozwoju spo\u0142ecznego i kulturalnego miejscu S\u0142owia\u0144szczyzny, powsta\u0142 zw\u00f3d latopisarski, czyli po prostu: kronika pi\u00f3ra nieznanego autora, zwanego tradycyjnie Nestorem. W owej \u201eOpowie\u015bci z lat minionych\u201d (\u00ab\u041f\u043e\u0432\u0463\u0441\u0442\u044c \u0432\u0440\u0435\u043c\u0435\u043d\u043d\u044b\u0445\u044a \u043b\u0463\u0442\u044a \u00bb) znajdujemy pierwszy obszerniejszy, a przy tym rodzimego, s\u0142owia\u0144skiego pochodzenia, wyw\u00f3d genealogiczny S\u0142owian.<\/p>\n

Punktem wyj\u015bcia genealogii lud\u00f3w u Nestora by\u0142o Pismo \u015awi\u0119te. Post\u0119puj\u0105c za rozpowszechnion\u0105 w pi\u015bmiennictwie chrze\u015bcija\u0144skim tradycj\u0105, autor nawi\u0105za\u0142 postaci trzech syn\u00f3w patriarchy Noego, od kt\u00f3rych wywodzi\u0107 si\u0119 mia\u0142y wszystkie ludy \u015bwiata w liczbie 72. Potomkowie najstarszego, Sema, obj\u0119li rz\u0105dy na Wschodzie, najm\u0142odszego, Chama \u2013 na po\u0142udniu, natomiast synowie Jafeta otrzyma\u0107 mieli kraje zachodu i p\u00f3\u0142nocy. Poniewa\u017c biblijne rozdzielenie narod\u00f3w i j\u0119zyk\u00f3w nast\u0105pi\u0107 mia\u0142o po zburzeniu wie\u017cy Babel, czyli babilo\u0144skiej, uczonemu mnichowi ruskiemu narzuca\u0107 si\u0119 musia\u0142o pytanie o drog\u0119 przodk\u00f3w S\u0142owian z po\u0142udnia, z Bliskiego Wschodu \u2013 macierzy wszystkich lud\u00f3w, na p\u00f3\u0142noc.<\/p>\n

Od tych za\u015b siedemdziesi\u0119ciu i dw\u00f3ch narod\u00f3w by\u0142 nar\u00f3d s\u0142owia\u0144ski \u2013 pisze Nestor \u2013 z plemienia Jafetowego \u2013 Norycy, kt\u00f3rzy s\u0105 S\u0142owianie. I dalej: Po mnogich za\u015b latach siedli byli S\u0142owianie nad Dunajem, gdzie teraz ziemia w\u0119gierska i bu\u0142garska. I od tych S\u0142owian rozeszli si\u0119 po ziemi i przezwali si\u0119 imionami swoimi, gdzie siedli na kt\u00f3rym miejscu.<\/p>\n

\u00a0Tak wi\u0119c przyszed\u0142szy, siedli nad rzek\u0105 imieniem Morawa i przezwali si\u0119 Morawianami, a drudzy Czechami nazwali si\u0119. A oto jeszcze ci\u017c S\u0142owianie: Biali Chorwaci i Serbowie, i Chorutanie. Gdy bowiem W\u0142osi naszli na S\u0142owian naddunajskich i osiad\u0142szy po\u015br\u00f3d nich ciemi\u0119\u017cyli ich, to S\u0142owianie ci przyszed\u0142szy siedli nad Wis\u0142\u0105 i przezwali si\u0119 Lachami, a od tych Lach\u00f3w przezwali si\u0119 jedni Polanami, drudzy Lachowie Lutyczami, inni \u2013 Mazowszanami, inni \u2013 Pomorzanami.<\/p>\n

Najdok\u0142adniej potrafi\u0142 Nestor \u2013 rzecz zrozumia\u0142a \u2013 przedstawi\u0107 pocz\u0105tki S\u0142owian wschodnich: Tak\u017ce ci\u017c S\u0142owianie przyszed\u0142szy siedli nad Dnieprem i nazwali si\u0119 Polanami, a drudzy \u2013 Drewlanami, dlatego \u017ce siedli w lasach, a jeszcze inni siedli mi\u0119dzy Prypeci\u0105 a D\u017awin\u0105 i nazwali si\u0119 Dregowiczami, inni siedli nad D\u017awin\u0105 i nazwali si\u0119 Po\u0142oczanami, od rzeczki, kt\u00f3ra wpada do D\u017awiny i nazywa si\u0119 Po\u0142ota. Ci za\u015b S\u0142owianie, kt\u00f3rzy siedli oko\u0142o jeziora Ilmenia, przezwali si\u0119 swoim imieniem i za\u0142o\u017cyli gr\u00f3d, i nazwali go Nowogrodem.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Okres do roku 1113 opisa\u0142 mnich Nestor w \u201ePowie\u015bci lat minionych\u201d, b\u0119d\u0105cej podstawowym \u017ar\u00f3d\u0142o informacji o Rusi Kijowskiej.<\/strong><\/strong><\/p>\n

A drudzy siedli nad Desn\u0105 i nad Sem\u0105, i nad Su\u0142\u0105, i nazwali si\u0119 Siewierzanami. I tak rozszed\u0142 si\u0119 nar\u00f3d s\u0142owia\u0144ski, a od niego i pismo nazwano s\u0142owia\u0144skim.<\/p>\n

W Polsce \u015bredniowiecznej niezbyt w gruncie rzeczy interesowano si\u0119 S\u0142owia\u0144szczyzn\u0105 jako ca\u0142o\u015bci\u0105 (nie inaczej by\u0142o w \u00f3wczesnych Czechach). Dopiero w XIV w. nieznany z imienia autor uzupe\u0142nienia (interpolacji) do r\u00f3wnie anonimowej Kroniki Wielkopolskiej, kt\u00f3rej zr\u0119by powsta\u0142y zapewne w ko\u0144cu wieku XIII \u2013 spr\u00f3bowa\u0142 powi\u0105za\u0107 dzieje Polski z dziejami S\u0142owia\u0144szczyzny.<\/p>\n

Uczyni\u0142 to pomys\u0142owo, cho\u0107 tendencyjnie. Pos\u0142uchajmy opowiadania kronikarza wielkopolskiego. a w\u0142a\u015bciwie jego interpolatora: W najstarszych kronikach pisz\u0105, \u017ce Panonia jest matk\u0105 i kolebk\u0105 wszystkich narod\u00f3w s\u0142owia\u0144skich [podobnie jak u Nestora, cho\u0107 kronikarz wielkopolski na pewno nie czyta\u0142 latopisu ruskiego. Co go przywiod\u0142o do takiego przekonania, opr\u00f3cz \u201enajstarszych ksi\u0105g\u201d, kt\u00f3rych niestety nie zechcia\u0142 bli\u017cej okre\u015bli\u0107?] \u201ePanem\u201d bowiem wed\u0142ug t\u0142umaczenia greckiego i s\u0142owia\u0144skiego nazywa si\u0119 kto\u015b posiadaj\u0105cy wszystko i pod\u0142ug tego w s\u0142owia\u0144skim \u201epanem\u201d nazywa si\u0119 wielmo\u017ca<\/p>\n

\u00a0Ot\u00f3\u017c powiadaj\u0105, \u017ce ci Pano\u0144czycy, nazwani tak od Pana, wywodz\u0105 si\u0119, jak m\u00f3wi\u0105, od Janusa, potomka Jafeta (\u2026) Z tych wi\u0119c Pano\u0144czyk\u00f3w pochodzili trzej bracia, synowie Pana, w\u0142adcy Pano\u0144czyk\u00f3w, z kt\u00f3rych pierwotny mia\u0142 imi\u0119 Lech, drugi Rus, trzeci Czech. I ci trzej wydawszy potomstwo z siebie i ze swego rodu, posiadali trzy kr\u00f3lestwa: Lechit\u00f3w, Rusin\u00f3w i Czech\u00f3w (zwano ich te\u017c Bohemi), posiadaj\u0105 je obecnie i na przysz\u0142o\u015b\u0107 posiada\u0107 b\u0119d\u0105, jak d\u0142ugo spodoba si\u0119 Bo\u017cej woli.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Polacy stanowi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wielkiej rodziny lud\u00f3w s\u0142owia\u0144skich. Pocz\u0105tki narodu i pa\u0144stwa polskiego, podobnie jak ca\u0142ej S\u0142owia\u0144szczyzny, gubi\u0105 si\u0119 w pomroce dziej\u00f3w. Zbrojni do\u015bwiadczeniami wielu pokole\u0144…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1235,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-1234","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t