{"id":1236,"date":"2024-10-04T22:03:01","date_gmt":"2024-10-04T19:03:01","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/skad-wzieli-sie-slowianie-2\/"},"modified":"2024-12-09T13:20:08","modified_gmt":"2024-12-09T11:20:08","slug":"skad-wzieli-sie-slowianie-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/skad-wzieli-sie-slowianie-2\/","title":{"rendered":"Sk\u0105d wzi\u0119li si\u0119 S\u0142owianie? (2)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Kiedy i gdzie zaistnia\u0142y ludy s\u0142owia\u0144skie? Czy zawsze zajmowa\u0142y swe historyczne, dobrze ju\u017c od wczesnego \u015aredniowiecza udokumentowane \u017ar\u00f3d\u0142owo siedziby? A mo\u017ce przyby\u0142y na nie z innych teren\u00f3w? Kontynuujemy cykl artyku\u0142\u00f3w, kt\u00f3re w pewnej mierze pomog\u0105 odpowiedzie\u0107 nam na te pytania. Niniejszy odcinek oparty jest na materiale pracy Jerzego Strzelczyka \u201eOd Pras\u0142owian do Polak\u00f3w\u201d.<\/em><\/strong><\/p>\n

Nowo\u017cytne pogl\u0105dy<\/strong><\/p>\n

Pogl\u0105d, \u017ce Panonia by\u0142a kolebk\u0105 lud\u00f3w s\u0142owia\u0144skich nie utrzyma\u0142 si\u0119, bo utrzyma\u0107 si\u0119
nie m\u00f3g\u0142, ze wzgl\u0119du na dotkliwy brak (poza przytoczonymi) racjonalnych argument\u00f3w. Nie b\u0119dziemy tak\u017ce przedstawiali innych \u201eprzednaukowych\u201d pr\u00f3b rozwi\u0105zania problemu, identyfikuj\u0105cych dawnych S\u0142owian na przyk\u0142ad ze staro\u017cytnymi Ilirami, Sarmatami czy germa\u0144skimi Wandalami. \u201ePrzeskakuj\u0105c\u201d kilka stuleci dziej\u00f3w rozwa\u017ca\u0144 problemu pochodzenia S\u0142owian, spr\u00f3bujmy rozezna\u0107 si\u0119 (cho\u0107by w najwi\u0119kszym mo\u017cliwym skr\u00f3cie) w samym meritum ogromnego problemu badawczego. Nie mog\u0105c zadowoli\u0107 si\u0119 prost\u0105 receptur\u0105 \u015bredniowiecznych poprzednik\u00f3w w rodzaju Nestora i kronikarza wielkopolskiego, nauka nowo\u017cytna, zw\u0142aszcza dw\u00f3ch ostatnich stuleci, dok\u0142ada\u0142a wiele stara\u0144 dla rozpoznania zagadnienia, o kt\u00f3rym mowa. Bli\u017csze zapoznanie si\u0119 z setkami prac naukowych po\u015bwi\u0119conych etnogenezie S\u0142owian, z dziesi\u0105tkami hipotez i teorii (mam na my\u015bli tak\u017ce hipotezy i polemiki ostatnich lat) mog\u0142oby nastawi\u0107 pesymistycznie do mo\u017cliwo\u015bci poznawczych nauki.<\/p>\n

Og\u00f3lnie przyj\u0119tej teorii do dzi\u015b nie ma, wi\u0119cej \u2013 nie zanosi si\u0119 na rych\u0142e jej powstanie. A jednak, niech b\u0119dzie wolno autorowi tych s\u0142\u00f3w wyrazi\u0107 ostro\u017cny optymizm; w ostatnich latach zarysowa\u0142a si\u0119 przynajmniej mo\u017cliwo\u015b\u0107 odmiennego w pewnych istotnych punktach spojrzenia na zagadnienie etnogenezy, a w konsekwencji \u2013 na jakie\u015b zbli\u017cenie pogl\u0105d\u00f3w.<\/p>\n

\u201eD\u0142uga historia\u201d S\u0142owian<\/strong>
Najpierw troch\u0119 uwagi musimy po\u015bwi\u0119ci\u0107 pogl\u0105dom \u201etradycyjnym\u201d. Przy ca\u0142ej ich r\u00f3\u017cnorodno\u015bci, a nawet wzajemnym wykluczaniu si\u0119, zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 formu\u0142owanych dot\u0105d teorii na temat pochodzenia S\u0142owian posiada\u0142a wszak\u017ce t\u0119 wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0119, \u017ce pocz\u0105tki S\u0142owian datowano bardzo odlegle i przyjmowano, \u017ce w momencie pojawienia si\u0119 S\u0142owian w \u017ar\u00f3d\u0142ach pisanych (co jak wiemy przypada dopiero na wiek VI naszej ery) mieli oni ju\u017c za sob\u0105 d\u0142ugie stulecia w\u0142asnych, odr\u0119bnych, \u201es\u0142owia\u0144skich\u201d dziej\u00f3w.<\/p>\n

Dlaczego jednak o S\u0142owianach tak g\u0142ucho w pismach autor\u00f3w antycznych i w og\u00f3le \u2013 w materiale \u017ar\u00f3d\u0142owym (pisanym i epigraficznym) pochodz\u0105cym ze staro\u017cytno\u015bci? Prosta odpowied\u017a, i\u017c \u015bwiatu staro\u017cytnemu ta cz\u0119\u015b\u0107 ekumeny, kt\u00f3ra by\u0142a w\u00f3wczas zasiedlona przez S\u0142owian by\u0142a po prostu nieznana, by\u0142aby pr\u00f3b\u0105 uniku i zbytnim uproszczeniem zagadnienia. Wszystko zale\u017cy od tego, gdzie mia\u0142yby si\u0119 znajdowa\u0107 domniemane siedziby S\u0142owian w kilku ostatnich wiekach staro\u017cytno\u015bci. Je\u017celi, jak chce wielu uczonych \u2013 w tym bodaj wi\u0119kszo\u015b\u0107 prahistoryk\u00f3w polskich \u2013 w Europie \u015brodkowej, na p\u00f3\u0142noc od Sudet\u00f3w i Karpat, to milczenie autor\u00f3w antycznych o S\u0142owianach staje si\u0119 cokolwiek niezrozumia\u0142e.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Niezwykle trudno jednak okre\u015bli\u0107 moment wykszta\u0142cenia si\u0119 wi\u0119kszo\u015bci lud\u00f3w europejskich ze wzgl\u0119du na du\u017c\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107 w czasie. Je\u017celi odrzucimy kilka teorii skrajnych, nigdy lub sporadycznie znajduj\u0105cych zwolennik\u00f3w we wsp\u00f3\u0142czesnej nauce (jak np. teoria naddunajska, ma\u0142oazjatycka, czy azjatycka w og\u00f3le), mo\u017cna by pogl\u0105dy na temat pierwotnych siedzib Pras\u0142owian podzieli\u0107 najog\u00f3lniej na \u201ewschodnie\u201d i \u201ezachodnie\u201d. Ze wzgl\u0119du na po\u0142udnikowy w zasadzie kierunek biegu wielkich rzek Ni\u017cu Europejskiego oraz stabilno\u015b\u0107 tego elementu naturalnego, przywyk\u0142o si\u0119 poszczeg\u00f3lne teorie okre\u015bla\u0107 nazwami rzek, w obr\u0119bie kt\u00f3rych mia\u0142aby si\u0119 mie\u015bci\u0107 \u201epraojczyzna\u201d S\u0142owian. I tu nasuwa si\u0119 pytanie, czy i na ile pomocne nam mog\u0105 by\u0107 staro\u017cytne \u017ar\u00f3d\u0142a pisane.<\/p>\n

Problem indoeuropejski<\/strong>
Nie ma powodu do si\u0119gania w dzieje j\u0119zykoznawstwa poza wiek XIX. Uczeni spostrzegli w\u00f3wczas, \u017ce niemal wszystkie j\u0119zyki jakimi m\u00f3wi si\u0119 w Europie (poza j\u0119zykami fi\u0144skim, w\u0119gierskim i j\u0119zykiem pirenejskich Bask\u00f3w), i naturalnie wsz\u0119dzie tam na ca\u0142ym bez ma\u0142a globie ziemskim dok\u0105d si\u0119gn\u0119\u0142a nowo\u017cytna ekspansja Europejczyk\u00f3w, a tak\u017ce niekt\u00f3re j\u0119zyki wymar\u0142e, kt\u00f3rymi m\u00f3wiono w przesz\u0142o\u015bci, w tym j\u0119zyki \u0142aci\u0144ski, starogrecki, oraz j\u0119zyki utrwalone w \u015bwi\u0119tych ksi\u0119gach staro\u017cytnych Pers\u00f3w i Hindus\u00f3w \u2013 wszystkie one wykazuj\u0105 wiele cech podobie\u0144stwa.<\/p>\n

Jak wiadomo, pomijaj\u0105c wymienione przed chwil\u0105 wyj\u0105tki, j\u0119zyki europejskie dziel\u0105 si\u0119 obecnie na trzy wielkie grupy: roma\u0144skie (np. w\u0142oski, francuski, hiszpa\u0144ski,
rumu\u0144ski), germa\u0144skie (np. niemiecki, angielski, norweski) i s\u0142owia\u0144skie (np. polski, czeski, rosyjski, bia\u0142oruski, serbsko-chorwacki). Poza tymi trzema grupami wyst\u0119puj\u0105 jeszcze tu i \u00f3wdzie w Europie j\u0119zyki jakby \u201eszcz\u0105tkowe\u201d, jak celtyckie (np. irlandzki, gaelicki) i iliryjskie (alba\u0144ski); kiedy\u015b m\u00f3wi\u0142y nimi znaczne cz\u0119\u015bci Europy. O tym, \u017ce pomi\u0119dzy j\u0119zykami s\u0142owia\u0144skimi zachodz\u0105 du\u017ce podobie\u0144stwa wiadomo powszechnie; potwierdzi t\u0119 obserwacj\u0119 ka\u017cdy kto uczy\u0142 si\u0119 j\u0119zyka rosyjskiego lub by\u0142 na wycieczce w Czechos\u0142owacji czy Bu\u0142garii. Podobnie oczywisty jest wniosek o pokrewie\u0144stwie w obr\u0119bie j\u0119zyk\u00f3w germa\u0144skich (np. mi\u0119dzy j\u0119zykami angielskim a niemieckim) i roma\u0144skich (w\u0142oski, francuski). Znacznie trudniej naturalnie dopatrze\u0107 si\u0119 podobie\u0144stw pomi\u0119dzy na przyk\u0142ad j\u0119zykiem polskim a angielskim czy hiszpa\u0144skim. Tu nie wystarczy ju\u017c obserwacja laika, tutaj potrzeba ju\u017c obserwacji fachowych, ze strony uczonych j\u0119zykoznawc\u00f3w.<\/p>\n

J\u0119zykoznawcy nie maj\u0105 jednak w\u0105tpliwo\u015bci. Wszystkie wymienione j\u0119zyki s\u0105 ze sob\u0105 w spos\u00f3b niew\u0105tpliwy, aczkolwiek w r\u00f3\u017cnym stopniu, spokrewnione. Dotyczy to tak\u017ce wspomnianych j\u0119zyk\u00f3w wymar\u0142ych. Ze wzgl\u0119du na historycznie potwierdzony zasi\u0119g tych spokrewnionych j\u0119zyk\u00f3w, si\u0119gaj\u0105cy od Europy na zachodzie, po Indie na wschodzie \u2013 nazwano je grup\u0105 lub rodzin\u0105 j\u0119zyk\u00f3w indoeuropejskich.<\/p>\n

Obok tej rodziny istniej\u0105 i istnia\u0142y w przesz\u0142o\u015bci inne rodziny j\u0119zykowe (wymieniamy je ze wzgl\u0119du na to, \u017ce ludy m\u00f3wi\u0105ce tymi j\u0119zykami w pewnych okresach, b\u0105d\u017a nawet obecnie, s\u0105siadowa\u0142y z ludami \u201eindoeuropejskimi\u201d) np. a\u0142tajska, semicka, ugrofi\u0144ska, azjanicka.<\/p>\n

Podobie\u0144stwa w zakresie j\u0119zyk\u00f3w indoeuropejskich s\u0105 r\u00f3\u017cnorodne i nie mog\u0105 by\u0107 kwesti\u0105 przypadku. Dotycz\u0105 one zar\u00f3wno s\u0142owotw\u00f3rstwa, jak i gramatyki. Do tego dochodzi kolejna wa\u017cna konstatacja: na przestrzeni dziej\u00f3w w rozwoju poszczeg\u00f3lnych j\u0119zyk\u00f3w indoeuropejskich pot\u0119guj\u0105 si\u0119 wzajemne r\u00f3\u017cnice, a malej\u0105 podobie\u0144stwa. Przyk\u0142ad pierwszy z brzegu: w \u015aredniowieczu j\u0119zyk polski by\u0142 znacznie bli\u017cszy czeskiemu ni\u017c obecnie.<\/p>\n

Analogiczne obserwacje z r\u00f3\u017cnych okres\u00f3w i r\u00f3\u017cnych rejon\u00f3w indoeuropejskiego obszaru j\u0119zykowego sk\u0142aniaj\u0105 do odwa\u017cnej, ale w pe\u0142ni naukowo dopuszczalnej i uzasadnionej hipotezy: im bardziej cofamy si\u0119 w g\u0142\u0105b wiek\u00f3w i tysi\u0105cleci, tym mniejsze stwierdzamy r\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi j\u0119zykami indoeuropejskimi \u2013 widocznie kiedy\u015b, zapewne w bardzo odleg\u0142ej przesz\u0142o\u015bci, istnia\u0142 tylko jeden niezr\u00f3\u017cnicowany jeszcze j\u0119zyk, z kt\u00f3rego stopniowo wy\u0142ania\u0142y si\u0119 kolejne j\u0119zyki indoeuropejskie. J\u0119zyki te w ci\u0105gu wiek\u00f3w r\u00f3\u017cnicuj\u0105 si\u0119, pie\u0144 jednak, punkt wyj\u015bcia ich wszystkich by\u0142 wsp\u00f3lny.<\/p>\n

CDN<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kiedy i gdzie zaistnia\u0142y ludy s\u0142owia\u0144skie? Czy zawsze zajmowa\u0142y swe historyczne, dobrze ju\u017c od wczesnego \u015aredniowiecza udokumentowane \u017ar\u00f3d\u0142owo siedziby? A mo\u017ce przyby\u0142y na nie z…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1237,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-1236","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t