{"id":1238,"date":"2024-10-13T22:05:02","date_gmt":"2024-10-13T19:05:02","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/skad-wzieli-sie-slowianie-3\/"},"modified":"2024-12-09T13:20:01","modified_gmt":"2024-12-09T11:20:01","slug":"skad-wzieli-sie-slowianie-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/skad-wzieli-sie-slowianie-3\/","title":{"rendered":"Sk\u0105d wzi\u0119li si\u0119 S\u0142owianie? (3)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Mapa \u201eGermania Magna\u201d, czyli Europa \u015arodkowa, z atlasu \u201eGeographia\u201d sporz\u0105dzonego przez greckiego uczonego Klaudiusza Ptolemeusza w 158 roku n.e. Indeks dzie\u0142a zawiera 94 \u201epoleis\u201d \u2013 miast i w\u015br\u00f3d nich jest \u201eCalisia\u201d, czyli dzisiejszy polski Kalisz<\/strong><\/p>\n

Kiedy i jak zaistnia\u0142y ludy s\u0142owia\u0144skie? Czy zawsze zajmowa\u0142y swe historyczne, dobrze ju\u017c od wczesnego \u015aredniowiecza udokumentowane \u017ar\u00f3d\u0142owo siedziby? A mo\u017ce przyby\u0142y na nie z innych teren\u00f3w? Kontynuujemy cykl artyku\u0142\u00f3w, kt\u00f3re w pewnej mierze pomog\u0105 odpowiedzie\u0107 nam na te pytania. Niniejszy odcinek oparty jest na materiale pracy Jerzego Strzelczyka \u201eOd Pras\u0142owian do Polak\u00f3w\u201d.<\/p>\n

G\u0141OS MA ARCHEOLOGIA<\/strong><\/p>\n

Oko\u0142o po\u0142owy V tysi\u0105clecia p.n.e. ludy \u017cyj\u0105ce na ziemiach polskich zacz\u0119\u0142y, zrazu wolno od po\u0142udnia \u2013 p\u00f3\u017aniej coraz szybciej, ulegaj\u0105c wielostronnym oddzia\u0142ywaniom zewn\u0119trznym \u2013 przechodzi\u0107 na wy\u017cszy, \u201ewytw\u00f3rczy\u201d etap rozwoju spo\u0142ecznego: rozpoczyna si\u0119 na ziemiach polskich neolit, czyli m\u0142odsza epoka kamienia. Wiadomo, \u017ce archeolodzy na podstawie danych swojej nauki (pochodz\u0105cych najcz\u0119\u015bciej z wykopalisk lub przypadkowych znalezisk) nie potrafi\u0105 precyzyjnie uchwyci\u0107 przynale\u017cno\u015bci wytw\u00f3rc\u00f3w owych znalezisk.<\/p>\n

Istniej\u0105 jednak pewne mo\u017cliwo\u015bci kontrolowania wynik\u00f3w bada\u0144 archeolog\u00f3w poprzez ich por\u00f3wnanie z ustaleniami lingwist\u00f3w, a tak\u017ce \u2013 w miar\u0119 zbli\u017cania si\u0119 do prze\u0142omu starej i nowej ery, w ograniczonym niestety zakresie \u2013 ze \u015bwiadectwami staro\u017cytnych \u017ar\u00f3de\u0142 pisanych.<\/p>\n

W nauce (tak\u017ce polskiej) do niedawna, \u015bciera\u0142y si\u0119 dwa pogl\u0105dy. Wed\u0142ug jednego (zwanego niezbyt \u015bci\u015ble pogl\u0105dem autochtonistycznym) S\u0142owianie byli \u201eodwiecznymi\u201d mieszka\u0144cami ziem po\u0142o\u017conych na p\u00f3\u0142noc od \u0142uku Karpat (i mo\u017ce Sudet\u00f3w); wed\u0142ug drugiego (pogl\u0105d allochtonistyczny) \u2013 przybyli na te ziemie dopiero u progu wczesnego \u015aredniowiecza (wieki V\u2013VI).<\/p>\n

W nauce polskiej i polskiej \u015bwiadomo\u015bci historycznej sporze, w latach mi\u0119dzywojennych toczy\u0142 si\u0119 sp\u00f3r, pomi\u0119dzy przedstawicielami tak zwanej pozna\u0144skiej szko\u0142y neoautochtonicznej a jej przeciwnikami. \u201eHistoria \u2013 magistra vitae\u201d (historia \u2013 nauczycielk\u0105 \u017cycia). R\u00f3\u017cnie si\u0119, zauwa\u017cmy, z tej funkcji wywi\u0105zuje\u2026 Ale i odwrotno\u015b\u0107 tej \u0142aci\u0144skiej sentencji jest prawdziwa: \u201eVita magistra historiae\u201d (\u017cycie jest nauczycielem historii).<\/p>\n

Nie ma na to rady; na przesz\u0142o\u015b\u0107, chcemy czy nie, spogl\u0105damy przez pryzmat do\u015bwiadcze\u0144 wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Rzecz w tym, by nie nagina\u0107 nauki za wszelk\u0105 cen\u0119 do pozanaukowych, na przyk\u0142ad politycznych, cel\u00f3w. A tak w\u0142a\u015bnie przedstawia\u0142a si\u0119 sytuacja w prahistorii.<\/p>\n

Nauka niemiecka, niew\u0105tpliwie przoduj\u0105ca w XIX i na pocz\u0105tku XX w. w dziedzinie bada\u0144 prahistorycznych, realizuj\u0105c bardziej lub mniej \u015bwiadomie interesy pruskiej i niemieckiej racji stanu, w kwestii pochodzenia S\u0142owian trzyma\u0142a si\u0119 kurczowo teorii allochtonistycznych.<\/p>\n

Ziemie na p\u00f3\u0142noc od pasma Sudet\u00f3w i Karpat mia\u0142y stanowi\u0107 \u201eodwieczne\u201d siedziby plemion germa\u0144skich, r\u00f3\u017cnych Wandal\u00f3w, Burgund\u00f3w, Got\u00f3w itd. Dopiero w V\u2013VI w., gdy ludy germa\u0144skie cz\u0119\u015bciowo przesun\u0119\u0142y si\u0119 bli\u017cej granic Cesarstwa Rzymskiego, wraz z hordami dzikich Hun\u00f3w wtargn\u0105\u0107 nad Wis\u0142\u0119 i Odr\u0119 mia\u0142y niewiele mniej dzikie ludy s\u0142owia\u0144skie, t\u0119pi\u0105c i wypieraj\u0105c to, co pozosta\u0142o z owych German\u00f3w Wschodnich.<\/p>\n

Nic dziwnego, \u017ce kultura ziem p\u00f3\u017aniejszej Polski, czytelna w materiale archeologicznym po wiekowej, co najmniej, przerwie od VI stulecia, jest bez por\u00f3wnania bardziej prymitywna i barbarzy\u0144ska ni\u017c kultura germa\u0144skich plemion pierwszych wiek\u00f3w naszej ery (czyli tzw. okresu rzymskiego). Z tego punktu widzenia dzieje znacznie p\u00f3\u017aniejszej ekspansji w\u0142adc\u00f3w i feuda\u0142\u00f3w niemieckich na wsch\u00f3d, najpierw na Po\u0142abie, p\u00f3\u017aniej do Czech, Polski itd., czy nawet nowo\u017cytnej ekspansji politycznej (rozbiory Polski!) i ekonomicznej (\u201eHakata\u201d w zaborze pruskim!) Niemiec, jak gdyby traci\u0142y sw\u00f3j agresywny charakter i stawa\u0142y si\u0119 czym\u015b w rodzaju narz\u0119dzia dziejowej sprawiedliwo\u015bci, \u201eodwojowaniem\u201d (rekonkwist\u0105) tych obszar\u00f3w, kt\u00f3re jako nale\u017c\u0105ce niegdy\u015b przed wiekami do \u015bwiata germa\u0144skiego, s\u0142usznie Niemcom si\u0119 nale\u017c\u0105!<\/p>\n

W taki spos\u00f3b wprz\u0119gni\u0119to nauk\u0119 w s\u0142u\u017cb\u0119 polityki, a \u015bci\u015blej \u2013 w s\u0142u\u017cb\u0119 imperializmu wielkoniemieckiego. Czy mo\u017cna si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce nauka w krajach s\u0142owia\u0144skich, wysuwa sformu\u0142owanie pogl\u0105du diametralnie r\u00f3\u017cnego od przedstawionego uprzednio.<\/p>\n

Ot\u00f3\u017c nie jest prawd\u0105, \u017ce S\u0142owianie pojawili si\u0119 na ziemiach polskich dopiero w V\u2013 VI w. Przeciwnie: to oni byli \u201eodwiecznymi\u201d mieszka\u0144cami tych ziem. Nie spos\u00f3b tych spraw bada\u0107 w odniesieniu do jeszcze dawniejszych czas\u00f3w, ale tak zwana przez archeolog\u00f3w jedna z najwspanialszych kultur archeologicznych \u201ebarbarzy\u0144skiej\u201d Europy epoki br\u0105zu i wczesnej epoki \u017celaza, rozwijaj\u0105ca si\u0119 na obszarach od \u015brodkowej \u0141aby na zachodzie a\u017c na tereny Polski po\u0142udniowo-wschodniej, by\u0142a ju\u017c z pewno\u015bci\u0105 kultur\u0105 wytworzon\u0105 przez S\u0142owian.<\/p>\n

Oznacza to, \u017ce S\u0142owianie s\u0105 nad (\u015brodkow\u0105) \u0141ab\u0105, Odr\u0105, Wis\u0142\u0105 gospodarzami przynajmniej od oko\u0142o roku 1300 p.n.e., a kto wie czy nie d\u0142u\u017cej; wszak kultura \u0142u\u017cycka musia\u0142a przecie\u017c ukszta\u0142towa\u0107 si\u0119 na jakim\u015b tle, wyrosn\u0105\u0107 z jakich\u015b wcze\u015bniejszych kultur?<\/p>\n

\"\"<\/a>
Kultura \u0141u\u017cycka. Malowane naczynie ceramiczne z miejscowo\u015bci G\u00f3rka, VII w.p.n.e.<\/strong><\/p>\n

To, \u017ce autorzy rzymscy pisz\u0105c o ziemiach polskich wspominaj\u0105 o plemionach germa\u0144skich, polega albo na nieporozumieniu (Rzymianie nie znali tych obszar\u00f3w zbyt dobrze i na og\u00f3\u0142 zdani byli na relacje swych przewa\u017cnie germa\u0144skich informator\u00f3w), albo na b\u0142\u0119dnej interpretacji naukowej, wreszcie \u2013 relacje ich mog\u0142y te\u017c by\u0107 w zasadzie trafne, niemniej pobyt lud\u00f3w czy raczej drobniejszych grup ludno\u015bci germa\u0144skiej na ziemiach obecnie polskich mia\u0142 charakter nieistotny, epizodyczny, a w okresie rzymskim jedynym licz\u0105cym si\u0119 elementem etnicznym nad Odr\u0105 i Wis\u0142\u0105 by\u0142 i pozosta\u0142 element s\u0142owia\u0144ski.<\/p>\n

CI\u0104G\u0141O\u015a\u0106 KULTUROWA?<\/strong><\/p>\n

\u201eNeoautochtoni\u015bci\u201d stosuj\u0105c metod\u0119 retrogresji (od lepiej znanych fakt\u00f3w p\u00f3\u017aniejszych do s\u0142abiej rozpoznanych czas\u00f3w dawniejszych), otrzymali w przybli\u017ceniu nast\u0119puj\u0105c\u0105 sekwencj\u0119 kultur: kultura WCZESNOS\u0141OWIA\u0143SKA \u2013 wieku VI i nast\u0119pnych, kultury okresu rzymskiego (czyli kultury: PRZEWORSKA i OKSYWSKA) od ko\u0144ca II w. p.n.e. do prze\u0142omu wiek\u00f3w IV i V n.e. , kultura WSCHODNIOPOMORSKA i kultura WEJHEROWSKO-KROTOSZY\u0143SK\u0104. Obie uznano za pochodne wobec kultury \u0141U\u017bYCKIEJ.<\/p>\n

Domnieman\u0105 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 stwierdzano na r\u00f3\u017cnych przyk\u0142adach. Skoro na ziemiach polskich \u2013 rozumowano \u2013 od \u015brodkowej fazy epoki br\u0105zu (ok. 1300 p.n.e.) po wczesne \u015aredniowiecze dostrzec mo\u017cna wyra\u017an\u0105 sekwencj\u0119 kultur archeologicznych; najwidoczniej przez ca\u0142y ten czas ziemie te zamieszkiwa\u0142a ta sama ludno\u015b\u0107 \u2013 oczywi\u015bcie s\u0142owia\u0144ska. Ani jeden, ani drugi z zarysowanych tu pogl\u0105d\u00f3w nie mo\u017ce obecnie nas zadowoli\u0107.<\/p>\n

\u00a0Nie ma wystarczaj\u0105cych podstaw, by kultur\u0119 \u0142u\u017cyck\u0105 uzna\u0107 za germa\u0144sk\u0105 (zreszt\u0105 nawet uczeni niemieccy do\u015b\u0107 rych\u0142o zarzucili ten pogl\u0105d), istniej\u0105 te\u017c powa\u017cne wzgl\u0119dy przemawiaj\u0105ce przeciw prostemu, mechanicznemu \u0142\u0105czeniu jej ze S\u0142owianami. Zwraca si\u0119 uwag\u0119 na nieprawomocno\u015b\u0107 post\u0119powania badawczego \u201eneoautochtonist\u00f3w\u201d (akcentowanie niekt\u00f3rych tylko im odpowiadaj\u0105cych, element\u00f3w kultury \u015bwiadcz\u0105cych o ci\u0105g\u0142o\u015bci; pomijanie lub lekcewa\u017cenie element\u00f3w, kt\u00f3re raczej mog\u0142yby \u015bwiadczy\u0107 o czym\u015b przeciwnym).<\/p>\n

Skoro kultury \u0142u\u017cyckiej nie mo\u017cna by\u0142o ju\u017c przypisa\u0107 ani Germanom, ani S\u0142owianom, uczeni (g\u0142\u00f3wnie niemieccy) wpadli na pomys\u0142 przypisania jej Ilirom \u2013 ludowi staro\u017cytnemu, dobrze po\u015bwiadczonemu i znanemu, ale tylko w zachodniej cz\u0119\u015bci Ba\u0142kan. Mia\u0142 to by\u0107 jaki\u015b zupe\u0142nie nieznany i zdaniem wielu uczonych b\u0119d\u0105cy zwyczajn\u0105 fikcj\u0105 naukow\u0105 \u2013 p\u00f3\u0142nocny od\u0142am tego ludu.<\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 uczonych stan\u0119\u0142a na stanowisku polietniczno\u015bci (wieloetniczno\u015bci) kultury \u0142u\u017cyckiej: jej zachodnia cz\u0119\u015b\u0107 mia\u0142a by\u0107 dzie\u0142em jakiego\u015b innego ludu (Ilir\u00f3w, Wenet\u00f3w, wschodnia za\u015b, zawi\u015bla\u0144ska \u2013 dzie\u0142em S\u0142owian. Poniewa\u017c wschodnia po\u0142a\u0107 kultury \u0142u\u017cyckiej uformowa\u0142a si\u0119 na podstawie tak zwanej kultury trzecinieckiej, uznano, \u017ce to w\u0142a\u015bnie kultura trzeciniecka jest najdawniejszym archeologicznym odpowiednikiem S\u0142owian.<\/p>\n

Stopniowo, wobec niemo\u017cno\u015bci czy te\u017c trudno\u015bci w \u0142\u0105czeniu kultury \u0142u\u017cyckiej z poszczeg\u00f3lnymi konkretnymi indoeuropejskimi ludami Europy, toruje sobie drog\u0119 przekonanie o wy\u0142\u0105cznym wytworzeniu jej przez jaki\u015b lud p\u00f3\u017aniej ju\u017c nie istniej\u0105cy. Z natury rzeczy my\u015bl kieruje si\u0119 z jednej strony do znanych nam ju\u017c z analiz j\u0119zykoznawczych i uprzednio wspomnianych Staroeuropejczyk\u00f3w, z drugiej za\u015b ku tajemniczym, wzmiankowanym w \u017ar\u00f3d\u0142ach antycznym Wenetom.<\/p>\n

RELACJE AUTOR\u00d3W ANTYCZNYCH<\/strong><\/p>\n

Co staro\u017cytni wiedzieli o ziemiach polskich? Z bada\u0144 wynika, \u017ce niewiele. Grecy znali stosunkowo dok\u0142adnie p\u00f3\u0142nocne wybrze\u017ca Morza Czarnego, lecz nie by\u0142o tam S\u0142owian tylko ludy scytyjskie. Herodot z Halikarnasu (V w. p.n.e.) wspomina o ludzie Neur\u00f3w, kt\u00f3rego lokalizacja zdaje si\u0119 wskazywa\u0107 na po\u0142udniowo-wschodnie kresy dawnej Rzeczypospolitej (Podole, Wo\u0142y\u0144?), co da\u0142o niekt\u00f3rym uczonym asumpt do \u0142\u0105czenia tej nazwy ze S\u0142owianami (wskazywano m.in. na rdze\u0144 nur-, ner-, wyst\u0119puj\u0105cy w niekt\u00f3rych nazwach rzek na S\u0142owia\u0144szczy\u017anie). Jest to jedynie hipoteza, a w ka\u017cdym razie oderwana informacja, trudna do analizy historycznej.<\/p>\n

\u00a0Pojawi\u0142 si\u0119 pogl\u0105d, \u017ce Neur\u00f3w Herodota mo\u017cna identyfikowa\u0107 z jedn\u0105 z lokalnych grup kultury \u0142u\u017cyckiej (grupa Wysocka), ale mo\u017cliwo\u015b\u0107 taka wymyka si\u0119 weryfikacji naukowej. Kilka wiek\u00f3w musia\u0142o jeszcze up\u0142yn\u0105\u0107, by pojawi\u0142y si\u0119 w pi\u015bmiennictwie staro\u017cytnym bardziej konkretne i poddaj\u0105ce si\u0119 ju\u017c analizie wiadomo\u015bci dotycz\u0105ce ziem polskich oraz lud\u00f3w je zamieszkuj\u0105cych. Wiedziano o Morzu Ba\u0142tyckim i Zatoce Gda\u0144skiej (wyst\u0119powa\u0142y one np. u Ptolemeusza pod nazwami Oceanu Sarmackiego i Zatoki Wenedyjskiej), o g\u00f3rach (G\u00f3ry Wenedyjskie, g\u00f3ra Karpatos, Askiburgion \u2013 zapewne pasmo g\u00f3rskie w Sudetach), znano Wis\u0142\u0119 (Vistla, Vistula), znacznie s\u0142abiej (co ciekawe!) Odr\u0119 (nie pod t\u0105 nazw\u0105); z \u201emiast\u201d zlokalizowanych na ziemiach p\u00f3\u017aniejszej Polski przez Ptolemeusza jedynie s\u0142ynna Kalisia pretenduje do jako tako pewnej identyfikacji z Kaliszem nad Prosn\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mapa \u201eGermania Magna\u201d, czyli Europa \u015arodkowa, z atlasu \u201eGeographia\u201d sporz\u0105dzonego przez greckiego uczonego Klaudiusza Ptolemeusza w 158 roku n.e. Indeks dzie\u0142a zawiera 94 \u201epoleis\u201d \u2013…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1239,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-1238","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t