{"id":1240,"date":"2024-10-20T22:07:04","date_gmt":"2024-10-20T19:07:04","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/skad-wzieli-sie-slowianie-4\/"},"modified":"2024-12-09T13:19:55","modified_gmt":"2024-12-09T11:19:55","slug":"skad-wzieli-sie-slowianie-4","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/skad-wzieli-sie-slowianie-4\/","title":{"rendered":"SK\u0104D WZI\u0118LI SI\u0118 S\u0141OWIANIE? (4)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Europa \u015brodkowa i \u015brodkowa-wschodnia u Tacyta<\/strong><\/p>\n

Kontynuujemy cykl artyku\u0142\u00f3w, kt\u00f3re w pewnej mierze pomog\u0105 odpowiedzie\u0107 nam na to pytania. Niniejszy odcinek oparty jest na materiale pracy Jerzego Strzelczyka \u201eOd Pras\u0142owian do Polak\u00f3w\u201d.<\/em><\/strong><\/p>\n

Co staro\u017cytni wiedzieli o ziemiach polskich? Z bada\u0144 wynika, \u017ce niewiele. \u0179r\u00f3d\u0142a, zw\u0142aszcza Tacyt i Ptolemeusz, wymieniaj\u0105 wiele lud\u00f3w zamieszkuj\u0105cych polskie lub s\u0105siaduj\u0105ce z nimi ziemie. S\u0105 to nazwy obce etnicznie (germa\u0144skie, celtyckie, trackie), albo nale\u017c\u0105 do lud\u00f3w ba\u0142tyckich (maj\u0105cych niezaprzeczalne historyczne prawa do swych ziem w po\u0142udniowo-wschodnim rejonie basenu Ba\u0142tyku), cz\u0119\u015bciowo za\u015b nie mo\u017cna ich zidentyfikowa\u0107 z jakimkolwiek znanym ludem.<\/p>\n

Najwa\u017cniejszymi z punktu widzenia etnogenezy S\u0142owian s\u0105 nazwy Lugi\u00f3w i Wenet\u00f3w (Wened\u00f3w).<\/p>\n

LUGIOWIE<\/strong><\/p>\n

Niepodwa\u017calne \u017ar\u00f3d\u0142a antyczne (Strabon, Tacyt, Ptolemeusz) stwierdzaj\u0105 istnienie w pierwszych wiekach naszej ery najprawdopodobniej w zachodniej, a dok\u0142adniej: po\u0142udniowo-zachodniej cz\u0119\u015bci ziem polskich, plemienia lub kilku plemion (zwi\u0105zku plemiennego) o nazwie Lugiowie.<\/p>\n

Tacyt stwierdza, \u017ce na p\u00f3\u0142noc od g\u00f3r (Sudety) \u201enajg\u0142o\u015bniej pobrzmiewa imi\u0119 Lugi\u00f3w\u201d. Ptolemeusz wymienia ich trzy od\u0142amy, Strabon \u2013 najstarszy z tej tr\u00f3jki \u2013 zdaje si\u0119 stwierdza\u0107 odmienno\u015b\u0107 Lugi\u00f3w od niew\u0105tpliwie germa\u0144skich Swew\u00f3w. Kim byli Lugiowie. kt\u00f3rzy p\u00f3\u017aniej znikn\u0119li ca\u0142kowicie ze \u017ar\u00f3de\u0142? Jedni uwa\u017cali ich za German\u00f3w, inni za S\u0142owian (w nazwie plemiennej dopatrywano si\u0119 s\u0142owia\u0144skiego rdzenia \u0142ug-, \u0142\u0119g-, cz\u0119sto wyst\u0119puj\u0105cego w nazewnictwie kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skim, por. \u0141u\u017cyczanie).<\/p>\n

Jeszcze inni \u2013 kto wie, czy nie najs\u0142uszniej \u2013 za Celt\u00f3w, kt\u00f3rzy dowodnie, co prawda nieco wcze\u015bniej (trzy ostatnie stulecia p.n.e.) opanowali pewne tereny \u015al\u0105ska i zachodniej Ma\u0142opolski i raczej nie mogli znikn\u0105\u0107 z dnia na dzie\u0144, cho\u0107 pod wzgl\u0119dem kultury materialnej zapewne zasymilowali si\u0119 z miejscow\u0105 ludno\u015bci\u0105. Pr\u00f3bowano te\u017c \u0142\u0105czy\u0107 Lugi\u00f3w z tw\u00f3rcami kultury przeworskiej okresu rzymskiego \u2013 jest to jednak zast\u0119powanie jednej niewiadomej drug\u0105\u2026 Kreowano ich na zwi\u0105zek plemienny powsta\u0142y w celu kontrolowania s\u0142ynnego szlaku bursztynowego, \u0142\u0105cz\u0105cego bursztynodajne wybrze\u017ce Ba\u0142tyku (zw\u0142aszcza Sambii) z p\u00f3\u0142nocnym wybrze\u017cem Morza Adriatyckiego, a wraz z nim \u2013 z ca\u0142ym \u015bwiatem rzymskim. Nie bardzo jednak wiadomo, na czym ta funkcja Lugi\u00f3w mia\u0142aby polega\u0107.<\/p>\n

I znowu, jak to cz\u0119sto bywa w podobnych okoliczno\u015bciach, pr\u00f3buje si\u0119 godzi\u0107 sprzeczno\u015bci poprzez za\u0142o\u017cenie, \u017ce w przypadku Lugi\u00f3w mo\u017ce chodzi\u0107 o tw\u00f3r polietniczny, konglomerat r\u00f3\u017cnoj\u0119zycznych plemion, z udzia\u0142em Celt\u00f3w, German\u00f3w (niekt\u00f3re z plemion lugijskich maj\u0105 nazwy wyra\u017anie germa\u0144skie) i S\u0142owian.<\/p>\n

WENETOWIE<\/strong><\/p>\n

Pliniusz Starszy w I w. n.e. zanotowa\u0142 w\u015br\u00f3d innych lud\u00f3w nazw\u0119 Wenedowie, a z kontekstu tej cz\u0119\u015bci jego Historii naturalnej zdaje si\u0119 wynika\u0107, \u017ce chodzi w przybli\u017ceniu o obszar Pomorza polskiego. Lud o tej samej nazwie wymienia, a tak\u017ce dosadnie charakteryzuje nieco p\u00f3\u017aniej Tacyt, przys\u0105dzaj\u0105c im ogromne obszary pomi\u0119dzy Fennami (ugrofi\u0144skie ludy Europy p\u00f3\u0142nocno-wschodniej) a Bastarnami (Peukinami) \u2013 do\u015b\u0107 tajemniczym ludem celtyckim czy germa\u0144skim, a konkretnie tym od\u0142amem ludu, kt\u00f3ry pod nazw\u0105 Peukin\u00f3w zamieszkiwa\u0142 w\u00f3wczas okolice uj\u015bcia Dunaju.<\/p>\n

O siedzibach Wened\u00f3w Tacyt pisze niestety bardzo og\u00f3lnikowo, w ka\u017cdym razie wydaje si\u0119 raczej wskazywa\u0107 na obszary po\u0142o\u017cone na wsch\u00f3d od Wis\u0142y i \u0142uku Karpat. W \u015bwiadomo\u015bci Tacyta, podobnie jak i innych erudyt\u00f3w staro\u017cytnych, ko\u0142ata\u0142o si\u0119 przekonanie, \u017ce ca\u0142\u0105 t\u0119 ma\u0142o znan\u0105 Grekom i Rzymianom p\u00f3\u0142nocn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u015bwiata mo\u017cna przydzieli\u0107 Germanom (z kt\u00f3rymi Rzymianie stykali si\u0119 nad Renem i Dunajem) oraz Sarmatom (kt\u00f3rzy w mi\u0119dzyczasie wyparli swych pobratymc\u00f3w \u2013 Scyt\u00f3w ze step\u00f3w nadczarnomorskich i w \u015bwiadomo\u015bci staro\u017cytnych zast\u0105pili ich poniek\u0105d w roli barbarzy\u0144c\u00f3w poznawanych od strony Morza Czarnego). Bodaj nie u\u015bwiadamia\u0142 sobie, \u017ce pomi\u0119dzy Germanami a koczowniczymi Sarmatami mog\u0105 bytowa\u0107 jakie\u015b inne plemiona, na przyk\u0142ad s\u0142owia\u0144skie.<\/p>\n

C\u00f3\u017c, wydaje si\u0119, \u017ce wielki Tacyt operowa\u0142 zupe\u0142nie innym od naszego rozumieniem poj\u0119cia \u201eGermanowie\u201d i \u201eSarmaci\u201d. Dla nas s\u0105 to poj\u0119cia etniczne, oznaczaj\u0105 ludy m\u00f3wi\u0105ce j\u0119zykami germa\u0144skimi b\u0105d\u017a ira\u0144skimi (Sarmaci, tak jak Scytowie, nale\u017celi do indoira\u0144skiej grupy j\u0119zyk\u00f3w indoeuropejskich).<\/p>\n

Tacyt prawdopodobnie nie mia\u0142 poj\u0119cia jakimi j\u0119zykami m\u00f3wi\u0105 ci barbarzy\u0144cy; ten genialny syntetyk \u2013 zwr\u00f3ci\u0142 natomiast uwag\u0119 na zasadniczy rys ich bytowania i kultury. Pod poj\u0119ciem \u201eSarmat\u00f3w\u201d rozumia\u0142 on ludy koczownicze i tu poj\u0119cie kulturowe zbiega\u0142o si\u0119 w zasadzie z etnicznym; przy \u201eGermanach\u201d natomiast sytuacja si\u0119 skomplikowa\u0142a, powoduj\u0105c w konsekwencji spore zamieszanie w nauce. Europa \u015brodkowo-wschodnia i wschodnia u Tacyta Skoro bowiem w s\u0142ynnym 46, ostatnim rozdziale swego traktatu Germania Tacyt waha si\u0119, czy charakteryzowanych Wenet\u00f3w, Bastarn\u00f3w (Peukin\u00f3w) i Fenn\u00f3w (!) zaliczy\u0107 do German\u00f3w czy do Sarmat\u00f3w, to wniosek powy\u017cszy okazuje si\u0119 chyba w pe\u0142ni uzasadniony.<\/p>\n

Wenedowie wiele przej\u0119li z obyczaj\u00f3w Sarmat\u00f3w \u2013 pisze \u2013 albowiem w swych wyprawach \u0142upieskich przebiegaj\u0105 wszystkie lasy i g\u00f3ry, jakie wznosz\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy Peukinami a Fermami. Raczej jednak nale\u017cy ich do German\u00f3w zaliczy\u0107, poniewa\u017c buduj\u0105 sta\u0142e domy, nosz\u0105 tarcze, lubuj\u0105 si\u0119 w pieszych marszach i chy\u017co\u015bci \u2013 a wszystko to odmienne jest u Sarmat\u00f3w, kt\u00f3rzy sp\u0119dzaj\u0105 \u017cycie na wozie i na koniu.<\/p>\n

Jedno jest pewne: rozszerza\u0107 na podstawie relacji Tacyta siedziby plemion germa\u0144skich a\u017c hen po Europ\u0119 wschodni\u0105 i uwa\u017ca\u0107 Wenet\u00f3w za German\u00f3w w naszym etnicznym rozumieniu tego s\u0142owa by\u0142oby wi\u0119cej ni\u017c ryzykowne, cho\u0107 ryzyko takie niejednokrotnie podejmowano w nauce.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Europa \u015brodkowa i \u015brodkowa-wschodnia u Tacyta Kontynuujemy cykl artyku\u0142\u00f3w, kt\u00f3re w pewnej mierze pomog\u0105 odpowiedzie\u0107 nam na to pytania. Niniejszy odcinek oparty jest na materiale…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1241,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-1240","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t