{"id":1297,"date":"2024-08-11T14:01:12","date_gmt":"2024-08-11T11:01:12","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/na-kanadyjskich-preriach-nie-zabraklo-polakow\/"},"modified":"2024-12-09T14:30:47","modified_gmt":"2024-12-09T12:30:47","slug":"na-kanadyjskich-preriach-nie-zabraklo-polakow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/na-kanadyjskich-preriach-nie-zabraklo-polakow\/","title":{"rendered":"NA KANADYJSKICH PRERIACH NIE ZABRAK\u0141O POLAK\u00d3W"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Janusz Zalewski, prezes Kanadyjskiego Towarzystwa Dziedzictwa Polskiego (fot. archiwum)\u00a0 <\/strong><\/p>\n

<\/strong>O Kanadyjskim Towarzystwie Dziedzictwa Polskiego w Edmonton w Alberci – rozmawiamy z jego prezesem Januszem Zalewskim<\/em><\/p>\n

– Wasze Towarzystwo powsta\u0142o we wrze\u015bniu 2017 roku\u2026\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong><\/p>\n

– \u2026<\/strong> zostali\u015bmy zarejestrowani 21 wrze\u015bnia 2017 roku, zgodnie z Alberta Society Act, Canadian Polish Legacy Society.<\/p>\n

– Jakie cele stawia sobie Kanadyjskie Towarzystwa Dziedzictwa Polskiego<\/strong>?<\/p>\n

– Nasze cele dzia\u0142ania s\u0105 bardzo szerokie i obejmuj\u0105 zabezpieczanie polskiego dziedzictwa narodowego, edukacj\u0119 i badania w tym temacie oraz promocj\u0119 i pozyskiwanie funduszy na wspomniane cele. Staramy si\u0119 podtrzyma\u0107 miejscowych na duchu, wci\u0105gn\u0105\u0107 ich w nasze szeregi i organizowa\u0107 wsp\u00f3lny plan dzia\u0142ania zabezpieczenia historycznych budowli sakralnych jako obiekt\u00f3w. Obecnie najwi\u0119kszym problemem jest uzyskanie zgody diecezji na przekazanie tytu\u0142u w\u0142asno\u015bci dla rz\u0105du prowincjonalnego…\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

W pocz\u0105tkowym okresie Terytori\u00f3w P\u00f3\u0142nocno-Zachodnich, p\u00f3\u017aniej nazwanych Albert\u0105, na kanadyjskich preriach nie zabrak\u0142o Polak\u00f3w. Dzisiaj wiemy, \u017ce pierwsz\u0105 osob\u0105 polskiego pochodzenia, kt\u00f3ra postawi\u0142a stop\u0119 na alberta\u0144skiej ziemi w roku 1871 by\u0142 Charles George Horetzky. By\u0142 on urz\u0119dnikiem, geodet\u0105, fotografem pracuj\u0105cym dla Hudson Bay Company, kt\u00f3ra wytycza\u0142a lini\u0119 kolejow\u0105 poprzez prerie – z Edmonton do Pacyfiku, Dolin\u0105 Peace River.\u00a0<\/p>\n

\"\"<\/a>
Zarz\u0105d Kanadyjskiego Towarzystwa Dziedzictwa Polskiego; siedz\u0105: Yvonne Zalewski- Evoy, Janusz Zalewski prezes, Danuta Zalewska sekretarz; stoj\u0105: Zygmunt Klakowicz skarbnik, Jacek Kwa\u015bniewski wiceprezes, Zygmunt Zadora Paszkowski i Emil Chodkiewicz <\/strong><\/p>\n

– Pierwszym za\u015b imigrantem polskiego pochodzenia w Albercie by\u0142 Wincenty Miniszewski…<\/strong><\/p>\n

-\u2026 kt\u00f3ry po d\u0142ugich \u017cyciowych przygodach postanowi\u0142 osiedli\u0107 si\u0119 w okolicach Medicine Hat w roku 1885. Wraz z rozbudow\u0105 linii kolejowych prerie coraz liczniej zape\u0142nia\u0142y si\u0119 nowymi osiedle\u0144cami. W\u015br\u00f3d nich nie brakowa\u0142o tak\u017ce i innych przybysz\u00f3w polskiego pochodzenia. Byli to m.in. rodziny Sarneckich, Banach\u00f3w, Smigielskich, Dziewenk\u00f3w, Jakubowskich, Tymk\u00f3w, Adamyk\u00f3w, Nowickich i Stelmach\u00f3w.\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Kanadyjski spis ludno\u015bci z roku 1911 wykaza\u0142 \u0142\u0105cznie 2243 osoby polskiego pochodzenia w Albercie. Z pewno\u015bci\u0105 jednak nie by\u0142y to liczby wiarygodne. Polak\u00f3w by\u0142o prawdopodobnie du\u017co, du\u017co wi\u0119cej. Dzia\u0142o si\u0119 tak, bo Polski nie by\u0142o na mapach \u015bwiata, a przyby\u0142ych do Kanady imigrant\u00f3w wpisywano w dokumentach rz\u0105dowych jako Rosjan, Austriak\u00f3w, Ukrai\u0144c\u00f3w, Niemc\u00f3w czy jako Galicjan, W\u0119gr\u00f3w, Bukowian czy Ruthenians\u2026\u00a0<\/p>\n

– Pierwsi polscy osiedle\u0144cy w Albercie byli przede wszystkim farmerami\u2026\u00a0\u00a0 <\/strong><\/p>\n

<\/strong>– To co \u0142\u0105czy\u0142o ich wszystkich, to by\u0142 zupe\u0142ny brak wiedzy o nowym kraju. O panuj\u0105cych tu zwyczajach, klimacie, przepisach prawa i bardzo cz\u0119sto nieznajomo\u015b\u0107 j\u0119zyka angielskiego, kt\u00f3ra bardzo utrudnia\u0142a asymilacj\u0119 w nowym \u015brodowisku. T\u0119sknili za Ojczyzn\u0105, polskimi tradycjami opartymi o wiar\u0119 ko\u015bcio\u0142a rzymsko-katolickiego. Pomimo ca\u0142kiem innego klimatu, ich rok kalendarzowy by\u0142 takim samym jak w Starym Kraju: Bo\u017ce Narodzenie, Trzech Kr\u00f3li, Matki Boskiej Gromnicznej, Wielkanoc, Wniebowst\u0105pienie, Zielone \u015awi\u0105tki, Bo\u017ce Cia\u0142o, Wniebowzi\u0119cie Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny, Wszystkich \u015awi\u0119tych\u2026<\/p>\n

\"\"<\/a>
W pocz\u0105tkowym okresie na kanadyjskich preriach nie zabrak\u0142o Polak\u00f3w. Obelisk w St. Micheal, AB po\u015bwi\u0119cony pierwszym osadnikom\u00a0 (fot. Janusz Zalewski)\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong><\/p>\n

Dlatego te\u017c, zaraz po usadowieniu si\u0119 na tzw. homestead<\/em><\/strong>, najwa\u017cniejszym by\u0142o wybudowanie kaplicy lub ko\u015bci\u00f3\u0142ka, kt\u00f3ry jednoczy\u0142 rozproszonych po okolicznych preriach farmer\u00f3w. By\u0142o to w okolicach Hilliard, Nisku, Round Hill, Hay Lakes, Mundare czy Kopernik. P\u00f3\u017aniej tak\u017ce w Tawatinaw, New Pine Creek, Prosperity, Derwent, Opal, Waugh, Egremont, Radway, Chipman, Warwick, Flat Lake, Athabasca, Ardmore, St. Francis i Calmar. Na p\u00f3\u0142nocy Alberta w okolicach Grande Prairie,\u00a0 Sexsmith, Webster i Fox Creek. Na po\u0142udniu prowincji, w okolicach: Lethbridge, Drumheller, Taber, Tide Lake i Acadia Valley oraz\u00a0 w Crowsnest Pass: Coleman, Burmis, i Blairmore gdzie polscy osadnicy pracowali tak\u017ce jako g\u00f3rnicy. Nie zabrak\u0142o ich r\u00f3wnie\u017c w Canmore, Anthracite, Bankhead i Exshaw i innych osadach na skraju G\u00f3r Skalistych.<\/p>\n

– Od samego pocz\u0105tku ko\u015bci\u00f3\u0142ki te stanowi\u0142y centrum \u017cycia socjalnego i kulturaln<\/strong>ego\u2026. <\/strong><\/p>\n

<\/strong>– \u2026 i by\u0142y zal\u0105\u017ckiem pierwszych polonijnych organizacji. Ka\u017cda kolejna fala polskiej imigracji pozostawia\u0142a po sobie co\u015b trwa\u0142ego: kaplice, ko\u015bcio\u0142y, Domy Polskie, polskie szko\u0142y coraz liczniejsze organizacje i pomniki. Nazwy tych pierwszych osad budowanych przez polskich imigrant\u00f3w w wi\u0119kszo\u015bci brzmi\u0105 obco i niewielu wie, gdzie si\u0119 znajduj\u0105.<\/p>\n

Obecna polityka imigracyjna rz\u0105du kanadyjskiego nie jest sprzyjaj\u0105ca dla imigrant\u00f3w z Europy. Najlepszym przyk\u0142adem tego s\u0105 statystyki dotycz\u0105ce porozumiewania si\u0119 mow\u0105 ojczyst\u0105 w domach obecnej Kanady. Pomi\u0119dzy rokiem 2011 a 2016 liczba os\u00f3b pos\u0142uguj\u0105ca si\u0119 j\u0119zykiem Tagalog (Filipiny) wzros\u0142a o 33%, j\u0119zykiem arabskim + o 30%, perskim (Farsi) o 27%, Hindi o 26%, Urdu o 25%. Natomiast drastycznie spad\u0142a liczba rodzin pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 j\u0119zykami przede wszystkim europejskimi. W tym kr\u00f3tkim, zaledwie 5 letnim okresie czasu zanotowano spadek pos\u0142ugiwania si\u0119 j\u0119zykiem holenderskim o 10%, ukrai\u0144skim o 8%, w\u0142oskim o 7%, niemieckim o 6%, polskim o 5%, greckim o 1%.\u2026<\/p>\n

\"\"<\/a>
Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Alexander, AB (fot. Janusz Zalewski)<\/strong><\/p>\n

– Kanadyjskie Towarzystwo Dziedzictwa Polskiego stara si\u0119 o podtrzymywanie polskiego dziedzictwa i to\u017csamo\u015bci opartej wok\u00f3\u0142 polskiego ko\u015bcio\u0142a rzymsko-katolickiego i polskiej tradycji na preriach Kanady…\u00a0 <\/strong><\/p>\n

– <\/strong>Czeka nas ogrom pracy. Obecna polityka diecezji zamykania ko\u015bci\u00f3\u0142k\u00f3w wiejskich na preriach mo\u017ce by\u0107 gwo\u017adziem do trumny polskiego dziedzictwa narodowego. Jesieni\u0105 ubieg\u0142ego roku zamkni\u0119ty zosta\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142 w Alexander (zbudowany 1938 r.). O\u0142tarz g\u0142\u00f3wny i ca\u0142e wyposa\u017cenie rozebrano. Biskup czeka obecnie na \u201eoferty\u201d i pyta si\u0119: \u201ekto chce ko\u015bci\u00f3\u0142\u201d? Warunki do ustalenia\u2026\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

\u00a0Podam kolejny przyk\u0142ad. Wspania\u0142y ko\u015bci\u00f3\u0142ek w Prosperity (Alberta) mia\u0142 by\u0107 rozebrany ju\u017c 2 lata temu, pomimo sprzeciwu kilku ostatnich rodzin jakie si\u0119 osta\u0142y w parafii i walcz\u0105 o zabezpieczenie tego unikalnego, jedynego w swojej strukturze zewn\u0119trznej i wn\u0119trza r\u0119cznie modelowanego w masie gipsowo-drewnianej przez brata Jana w roku 1946. W s\u0142oneczny dzie\u0144 jest to prawdziwa \u201eZ\u0142ota Komnata\u201d. Pierwsza pr\u00f3ba rozbi\u00f3rki spe\u0142z\u0142a na niczym, – wida\u0107 taka Bo\u017ca Wola, bo w dniu wyznaczonym przez biskupa diecezji St. Paul ekipa nie mog\u0142a dotrze\u0107 do osady, bo w trzeci tydzie\u0144 pa\u017adziernika spad\u0142y tam ponad dwie stopy \u015bwie\u017cego, ci\u0119\u017ckiego \u015bniegu. Jedynie to ocali\u0142o od likwidacji i moja tam wizyta, kr\u00f3tko po tym w tej osadzie i telefony do diecezji z pro\u015bb\u0105 o wstrzymanie tego procesu i zabezpieczenie jako obiektu zabytkowego prowincji Alberta. Podobnych zreszt\u0105 sytuacji obecnie jest wiele.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Rodzina pa\u0144stwa Szczurek przy nagrobkach swoich bliskich (fot. Janusz Zalewski) <\/strong><\/p>\n

W ci\u0105gu tego kr\u00f3tkiego czasu uda\u0142o nam si\u0119 zorganizowa\u0107 objazdow\u0105 wystaw\u0119 o pierwszych Polakach w Albercie, kt\u00f3ra jest dost\u0119pna dla wszystkich zainteresowanych. Innym sukcesem jest wydanie ksi\u0105\u017cki \u201eChanging Times\u201d, wspomnie\u0144 ojca Stanis\u0142awa (Stanleya) Zenko z pos\u0142ugi duszpasterskiej w polonijnych parafiach. Ojciec Zenko by\u0142 pierwszych kap\u0142anem polskiego urodzenia wy\u015bwi\u0119cony w Albercie. Na najbli\u017csz\u0105 za\u015b przysz\u0142o\u015b\u0107 planuje si\u0119 wydanie mojego ilustrowanego licznymi zdj\u0119ciami przewodnika po polskich miejscach prowincji Alberta.<\/p>\n

– Urodzi\u0142e\u015b si\u0119 w Szczecinie. By\u0142e\u015b tam instruktorem harcerskim\u2026 <\/strong><\/p>\n

– \u2026 <\/strong>przewodnikiem po Pomorzu Zachodnim, przewodnikiem Turystyki Pieszej po Pomorzu, Bieszczadach i Karkonoszach. W Kanadzie mieszkam od roku 1986.<\/p>\n

Rozmawia\u0142 Leszek W\u0104TR\u00d3BSKI
<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Janusz Zalewski, prezes Kanadyjskiego Towarzystwa Dziedzictwa Polskiego (fot. archiwum)\u00a0 O Kanadyjskim Towarzystwie Dziedzictwa Polskiego w Edmonton w Alberci – rozmawiamy z jego prezesem Januszem Zalewskim…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1317,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[22],"tags":[],"class_list":["post-1297","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-rodacy"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t