{"id":1299,"date":"2024-08-24T14:03:04","date_gmt":"2024-08-24T11:03:04","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/polonia-nowozelandzka\/"},"modified":"2024-12-09T14:30:41","modified_gmt":"2024-12-09T12:30:41","slug":"polonia-nowozelandzka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/polonia-nowozelandzka\/","title":{"rendered":"POLONIA NOWOZELANDZKA"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Paul Klimek \u2013 prezes Polish Heritage of Otago and Southland w Dunedin<\/strong><\/p>\n

<\/strong>Nasi emigranci, kt\u00f3rzy w XIX wieku zjawili si\u0119 w Nowej Zelandii, bardzo rzadko uwa\u017cani byli za Polak\u00f3w. Nie mieli przecie\u017c ani polskich paszport\u00f3w, ani \u017cadnych innych oficjalnych polskich dokument\u00f3w. Legitymowali si\u0119 dokumentami kraj\u00f3w zaborczych, a wi\u0119c g\u0142\u00f3wnie Prus i za takich zazwyczaj byli uwa\u017cani.<\/p>\n

Nie \u0142atwo jest dzi\u015b dok\u0142adnie okre\u015bli\u0107 liczb\u0119 polskich emigrant\u00f3w z tego okresu. Spis ludno\u015bci przeprowadzony w Nowej Zelandii w roku 1874 wykaza\u0142 liczb\u0119 zaledwie 60 Polak\u00f3w, w tym 8 kobiet. Dane te trudno uzna\u0107 za wiarygodne. Na pok\u0142adach bowiem 6 pierwszych statk\u00f3w, kt\u00f3re w latach 1872-1873 przyp\u0142yn\u0119\u0142o blisko 200 Polak\u00f3w. Takie dane znale\u017a\u0107 mo\u017cna na listach pasa\u017cer\u00f3w statkowych.<\/p>\n

Ciekawe dane wykaza\u0142 r\u00f3wnie\u017c kolejny spis ludno\u015bci z roku 1878, kiedy to narodowo\u015b\u0107 polsk\u0105 poda\u0142y zaledwie 132 osoby. Wed\u0142ug tego spisu najwi\u0119cej Polak\u00f3w mieszka\u0142o w prowincjach Westland: w Hokitika, Greymouth i Jackson\u2019s Bay \u2013 razem 44 osoby, kolejnych 30 Polak\u00f3w mieszka\u0142o w prowincji Otago: w Greytown\/Allanton i Warhola, a reszta w okolicy Auckland.<\/p>\n

Kolejny spis ludno\u015bci z roku 1896 wykaza\u0142 liczb\u0119 101 Polak\u00f3w, a w roku 1921 \u2013 339 Polak\u00f3w mieszkaj\u0105cych w: Wellingtonie i prowincji \u2013 109 os\u00f3b oraz w prowincjach: Taranaki \u2013 82, Auckland \u2013 79, Otago \u2013 53, Canterbury \u2013 30, Westland \u2013 15, Hawke\u2019s Bay 12 i Nelson \u2013 4 osoby. Spis z roku 1921 wykaza\u0142 339 Polak\u00f3w urodzonych w Polsce oraz 1 620 os\u00f3b z polskich rodzic\u00f3w: 947 m\u0119\u017cczyzn i 673 kobiet.<\/p>\n

Dyskusja o narodowo\u015b\u0107 polskich emigrant\u00f3w, uwa\u017canych cz\u0119sto za Prusak\u00f3w lub Niemc\u00f3w, jest bezprzedmiotowa. Oni sami uwa\u017cali si\u0119 bowiem za Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy musieli ucieka\u0107 z kraju przed zaborcami. Innego zdania jest jednak nauka niemiecka, kt\u00f3ra stawia tez\u0119, jakoby nasi rodacy z zaboru pruskiego byli Niemcami. Takie pogl\u0105dy mo\u017cna znale\u017a\u0107 w pracy dr Jamesa N. Bade czy dr Brigitte Boniach-Brednich.<\/p>\n

Autorzy ci, w swoich pracach, przedstawiaj\u0105 wielu badaczy i osadnik\u00f3w w Nowej Zelandii jako Niemc\u00f3w, nie bior\u0105c pod uwag\u0119 ich polskiego pochodzenia. Tak czyni\u0105 autorzy: z Janem Rajnoldem i Janem Jerzym Forsterami z Gda\u0144ska, Gustawem von Tempskym, rodzin\u0105 Subritzkich oraz polskimi osadnikami z Taranki, Christchurch, Otago, Jackson\u2019s Bay i Wairarapa, kt\u00f3rych potomkowie po dzi\u015b dzie\u0144 demonstruj\u0105 swoje polskie pochodzenie.<\/p>\n

Nowozelandzcy Polacy byli przedstawieni jako Niemcy, tylko dlatego, \u017ce pochodzili z ziem polskich znajduj\u0105cych si\u0119 pod zaborem niemieckim. Niemieccy badacze stawiali obywatelstwo wy\u017cej ni\u017c narodowo\u015b\u0107, bez postawienia pytania o to\u017csamo\u015b\u0107 badanych.<\/p>\n

W licznych te\u017c miejscowo\u015bciach zamieszkiwanych przez Polak\u00f3w np.: w Allanton na Wyspie Po\u0142udniowej Polacy nazywani byli powszechnie \u201eniemieckimi Polakami\u201d. Bernard Fabisch, urodzony w Inglewood na Wyspie P\u00f3\u0142nocnej w roku 1889 i mieszkaj\u0105cy tam do roku 1975 wspomina\u0142 jak jego ojciec cz\u0119sto m\u00f3wi\u0142, \u017ce w domu byli\u015bmy prze\u015bladowani przez Niemc\u00f3w, a tutaj w Nowej Zelandii, uwa\u017caj\u0105 nas za Niemc\u00f3w.<\/p>\n

Tamtejsi urz\u0119dnicy zasadniczo te\u017c uznawali polskich emigrant\u00f3w za obywateli Niemiec albo Prus, bo na listach statkowych przedstawiani byli zazwyczaj jako Niemcy albo Prusacy.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Ray Watemburg \u2013 prezes Polish Genealogical Society of New Zealand w New Plymouth<\/strong><\/p>\n

Dodatkowym argumentem dla urz\u0119dnik\u00f3w nowozelandzkich w uznawaniu Polak\u00f3w za Niemc\u00f3w lub Prusak\u00f3w by\u0142a ich znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyka niemieckiego. Dzi\u015b na internetowej stronie miasteczka Inglewood na Wyspie P\u00f3\u0142nocnej, budowanym przez polskich emigrant\u00f3w, kt\u00f3re przez lata by\u0142o i nadal jest wa\u017cnym o\u015brodkiem tradycji polskich w Taranaki czytamy m.in. \u017ce w Inglewood i okolicy osiedlali si\u0119 imigranci z Anglii i Polski i zaraz za nazw\u0105 naszego kraju, w nawiasie, \u017ce \u2026niekt\u00f3rzy z nich m\u00f3wili po niemiecku, co mog\u0142o by\u0107 rozumiane przez niekt\u00f3rych, \u017ce mogli to by\u0107 Niemcy z Polski.<\/p>\n

R\u00f3wnie\u017c j\u0119zyk nie zawsze mo\u017ce by\u0107 wyk\u0142adnikiem narodowo\u015bci. Pochodz\u0105ca z Carterton na Wyspie P\u00f3\u0142nocnej Cecylia M. Cudby, w rozmowie z dr J. W. Pob\u00f3g-Jaworowskim powiedzia\u0142a mu, \u017ce jej matka Lucy\/\u0141ucja\/ mia\u0142a 17 lat, kiedy przyjecha\u0142a do Nowej Zelandii i zna\u0142a bardzo dobrze j\u0119zyk niemiecki. Ze swoj\u0105 rodzina porozumiewa\u0142a si\u0119 jednak g\u0142\u00f3wnie po polsku i w tym j\u0119zyku modli\u0142a si\u0119 do ko\u0144ca \u017cycia w roku 1943, kiedy to sko\u0144czy\u0142a 78 lat. Jej za\u015b ojciec Micha\u0142 Hoffman korespondowa\u0142 po polsku z rodzin\u0105 w Polsce.<\/p>\n

Po\u015br\u00f3d polskich emigrant\u00f3w w Nowej Zelandii byli te\u017c i tacy, kt\u00f3rzy j\u0119zyka niemieckiego nie znali. Pami\u0119taj\u0105c za\u015b doznane od Niemc\u00f3w krzywdy nie lubi\u0142o ich i uczy\u0107 si\u0119 ich j\u0119zyka nie chcia\u0142o. Ich potomkowie, nadal mieszkaj\u0105cy w Nowej Zelandii opowiadali o swoim polskim pochodzeniu, zachowuj\u0105c nadal swe polsko-kaszubskie tradycje.<\/p>\n

Zupe\u0142nie innego zdania jest wielu naukowc\u00f3w nowozelandzkich. Dr R. A. Lochore uwa\u017ca np. \u017ce: podczas, gdy zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 imigrant\u00f3w z Niemiec by\u0142a pochodzenia germa\u0144skiego, to Leopold Hartman zauwa\u017cy\u0142 w prowincjach Taranaki, Wairapa i Canterbury przypadki tzw. \u201ePrusak\u00f3w\u201d, kt\u00f3rych j\u0119zykiem ojczystym by\u0142 polski i kt\u00f3rzy bez w\u0105tpienia uwa\u017cali si\u0119 za Polak\u00f3w. Nieokre\u015blona liczba tzw. Pruskich emigrant\u00f3w z ubieg\u0142ego wieku by\u0142a w rzeczywisto\u015bci Polakami z Prus Zachodnich i Pozna\u0144skiego.<\/p>\n

Polsko\u015bci emigrant\u00f3w nie mo\u017ce te\u017c podwa\u017cy\u0107 niemiecka pisownia ich nazwisk. Tak by\u0142o np. z ks. Michaelem Uhlenbergiem ze Stratford w prowincji Taranaki, kt\u00f3ry w rozmowie z dr J. W. Pob\u00f3g-Jaworowskim powiedzia\u0142 mu: pewno, \u017ce my Polaki.<\/p>\n

Polakami byli i za takich si\u0119 uwa\u017cali r\u00f3wnie\u017c Baumgartowie, nosz\u0105cy tak\u017ce niemieckie nazwisko, podobnie jak wielu innych rdzennych Kaszub\u00f3w. Polskie tradycje w Nowej Zelandii zachowywali te\u017c: Bachman, Bucholtz, Gehrke, Hese, Hoffman, Klempfeld, Laugher, Max, Mueller, Osten, Peter, Rader, Rimmerman, Schielke, Schmitz, Schroeder, Stiller, Teike, Treder, Weilman, Wattembach, Zimmerman.<\/p>\n

Wielu emigrant\u00f3w polskich w Nowej Zelandii nosi\u0142o te\u017c nazwiska zniemczone. Tak je zapisano w gminach pruskich, gdzie przyszli na \u015bwiat, albo zniekszta\u0142cono, zapisuj\u0105c fonetycznie na listach statkowych, tworzonych przez niemieckich przewo\u017anik\u00f3w. Byli w\u015br\u00f3d nich: Bischewski, Polaschek, Bonish, Marschlan, Plechalosch, Jacubowitz, Lukaschewski, Ninsky, Scholkowski, Wischnowski czy Burzutzki.<\/p>\n

Spisami ludno\u015bci polskiej w Nowej Zelandii zajmowa\u0142o si\u0119 wiele tamtejszych organizacji polonijnych \u2013 m.in. Polish Heritage of Otago and Southland w Dunedin oraz Polish Genealogical Society of New Zealand w New Plymouth ze swoimi prezesami Paulem Klimek i Rayem Watemburg.<\/p>\n

Tekst i zdj\u0119cia: Leszek W\u0104TR\u00d3BSKI<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Paul Klimek \u2013 prezes Polish Heritage of Otago and Southland w Dunedin Nasi emigranci, kt\u00f3rzy w XIX wieku zjawili si\u0119 w Nowej Zelandii, bardzo rzadko…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1319,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[22],"tags":[],"class_list":["post-1299","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-rodacy"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t