{"id":1301,"date":"2024-09-07T14:05:04","date_gmt":"2024-09-07T11:05:04","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/stefan-drzewiecki\/"},"modified":"2024-12-09T14:30:31","modified_gmt":"2024-12-09T12:30:31","slug":"stefan-drzewiecki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/stefan-drzewiecki\/","title":{"rendered":"STEFAN DRZEWIECKI"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

By\u0142 pionierem \u017ceglugi podwodnej i lotnictwa. Zaprojektowa\u0142 pierwszy na \u015bwiecie okr\u0119t podwodny, najpierw z nap\u0119dem no\u017cnym, a p\u00f3\u017aniej elektrycznym. Wynalaz\u0142 peryskop i stworzy\u0142 pierwsze modele wyrzutni torpedowych. W dziedzinie lotnictwa jest autorem teorii nap\u0119d\u00f3w \u015bmig\u0142owych.<\/strong><\/p>\n

By\u0142 23 czerwca 1880 roku kiedy rosyjscy notable, z carem Aleksandrem II i jego ma\u0142\u017conk\u0105 na czele, przybyli na specjalny pokaz naukowy. Pokaz o tyle nietypowy, \u017ce odbywa\u0142 si\u0119 na \u015brodku Srebrnego Jeziora w Gatczynie. Tamtejsze wody znane by\u0142y z wyj\u0105tkowej przezroczysto\u015bci, tote\u017c widzowie siedzieli na \u0142\u00f3dkach, a kilka metr\u00f3w pod tafl\u0105 wody p\u0142ywa\u0142 podwodny okr\u0119t, demonstruj\u0105c wyj\u0105tkowo zwinne manewry. Kiedy po kilkudziesi\u0119ciu minutach wszyscy przybili do przystani, \u015bmia\u0142ek, kt\u00f3ry sterowa\u0142 \u0142odzi\u0105, wyszed\u0142, przykl\u0119kn\u0105\u0142 przed caryc\u0105 i wr\u0119czy\u0142 jej pi\u0119kny bukiet bia\u0142ych orchidei, ze s\u0142owami \u201eoto dar Neptuna dla Waszej Wysoko\u015bci\u201d.<\/p>\n

By\u0142 to nie kto inny jak Stefan Drzewiecki, polski in\u017cynier, kt\u00f3rego sprowadzono z Wiednia, by pracowa\u0142 dla rosyjskiej marynarki wojennej. Jak \u0142atwo si\u0119 domy\u015bli\u0107 caryca rozp\u0142ywa\u0142a si\u0119 z rado\u015bci, podobnie zreszt\u0105 jak sam car. Aleksander II by\u0142 pod takim wra\u017ceniem pokazu, \u017ce nakaza\u0142 jak najszybciej wybudowa\u0107 50 takich okr\u0119t\u00f3w. Kariera naszego rodaka by\u0142a ju\u017c w\u00f3wczas mocno ukierunkowana, a jego osi\u0105gni\u0119cia znane i cenione przez specjalist\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie. A to tylko jeden z wielu imponuj\u0105cych epizod\u00f3w w \u017cyciu Drzewieckiego, kt\u00f3ry na tle swoich koleg\u00f3w po fachu wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 tym, \u017ce nie szuka\u0142 spokoju w zaciszu laboratorium, lecz aktywnie bra\u0142 udzia\u0142 w walkach, jakie w\u00f3wczas przetacza\u0142y si\u0119 przez Europ\u0119.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

M\u0142odzie\u0144cze lata<\/strong><\/p>\n

Stefan Drzewiecki urodzi\u0142 si\u0119 26 lipca 1844 w Kunce na Podolu (dzisiejsza Ukraina) w rodzinie szlacheckiej z ogromnymi tradycjami patriotycznymi. Jego dziadek by\u0142 pos\u0142em na Sejm Rzeczypospolitej w 1792, a tak\u017ce walczy\u0142 u boku Tadeusza Ko\u015bciuszki. Z kolei jego ojciec bra\u0142 udzia\u0142 w powstaniu listopadowym. Dzieci\u0144stwo sp\u0119dzi\u0142 w rodzinnych Ja\u015bkowicach.<\/p>\n

Rodzice od ma\u0142ego k\u0142adli du\u017cy nacisk na edukacj\u0119 syna. W wieku zaledwie pi\u0119tnastu lat ojciec wys\u0142a\u0142 go do Francji, by tam sko\u0144czy\u0142 szko\u0142\u0119 \u015bredni\u0105 w Atueil, prowadzon\u0105 przez jezuit\u00f3w. Co ciekawe przysz\u0142y geniusz nie wykazywa\u0142 w szkole wyj\u0105tkowych zdolno\u015bci, miewa\u0142 k\u0142opoty z niekt\u00f3rymi przedmiotami, a jego ulubion\u0105 rozrywk\u0105 by\u0142o robienie psikus\u00f3w opiekuj\u0105cymi si\u0119 nim jezuitom. Niepokorny i beztroski, tak najkr\u00f3cej mo\u017cna by go by\u0142o opisa\u0107 w tamtym czasie.<\/p>\n

Sko\u0144czywszy szko\u0142\u0119 przemys\u0142ow\u0105 \u00c9cole Centrale des Arts et M\u00e9tiers, zdoby\u0142 wiedz\u0119 z zakresu in\u017cynierii, kt\u00f3ra b\u0119dzie mu przydatna w jego p\u00f3\u017aniejszych eksperymentach. Tam te\u017c pozna\u0142 m\u0142odego Gustawa Eiffela, przysz\u0142ego konstruktora paryskiej wie\u017cy, z kt\u00f3rym \u0142\u0105czy\u0142y go przyjacielskie relacje (kilka lat p\u00f3\u017aniej, kiedy Eiffel stanie si\u0119 ju\u017c s\u0142awny, udost\u0119pni Drzewieckiemu jedno z pomieszcze\u0144 w swojej s\u0142ynnej paryskiej wie\u017cy, by ten m\u00f3g\u0142 urz\u0105dzi\u0107 tam laboratorium).<\/p>\n

\"\"<\/a>
\u0141\u00f3d\u017a podwodna Stefana Drzewieckiego, Centralne Muzeum Wojenno-Morskie w St. Petersburgu<\/strong> <\/strong><\/p>\n

Zanim jednak to nast\u0105pi, m\u0142ody Stefan dowiedzia\u0142 si\u0119, \u017ce w ojczy\u017anie wybuch\u0142o powstanie styczniowe, czym pr\u0119dzej postanowi\u0142 wi\u0119c do niego do\u0142\u0105czy\u0107. Mia\u0142 w\u00f3wczas 19 lat. Do kraju dotar\u0142 jednak za p\u00f3\u017ano i nie wzi\u0105\u0142 udzia\u0142u w walkach. Widzia\u0142 za to na w\u0142asne oczy, jak brutalnie rozprawiono si\u0119 z powsta\u0144cami, co zrobi\u0142o na nim ogromne wra\u017cenie. W 1864 r. wr\u00f3ci\u0142 do Pary\u017ca, by sko\u0144czy\u0107 studia.<\/p>\n

Okres wiede\u0144ski<\/strong><\/p>\n

To w\u0142a\u015bnie we Francji opatentowa\u0142 pierwsze wynalazki. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od licznika kilometr\u00f3w przeznaczonego dla doro\u017cek konnych, kt\u00f3ry \u015bmia\u0142o mo\u017cemy nazwa\u0107 pierwowzorem wsp\u00f3\u0142czesnego pr\u0119dko\u015bciomierza. Trafi\u0142 on nawet do seryjnej produkcji, jednak sukces pokrzy\u017cowa\u0142a wojna francusko-pruska w 1870 r., przez kt\u00f3r\u0105 wstrzymano produkcj\u0119. Tym samym Drzewiecki zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w kolejny konflikt w swoim \u017cyciu, bior\u0105c udzia\u0142 w Komunie Paryskiej, walcz\u0105c po stronie komunard\u00f3w. Po jej upadku, opu\u015bci\u0142 Pary\u017c i przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Wiednia, gdzie po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 opracowywaniu nowych projekt\u00f3w.<\/p>\n

Pomys\u0142\u00f3w mu nie brakowa\u0142o. I tak powsta\u0142y kolejno: automatyczny sprz\u0119g do wagon\u00f3w, rejestrator pr\u0119dko\u015bci poci\u0105g\u00f3w, regulator paraboliczny silnik\u00f3w parowych, regulator do silnik\u00f3w parowych i hydraulicznych (system Stephan), a tak\u017ce cyrkiel do przekroj\u00f3w sto\u017ckowych. Dwa ostatnie zosta\u0142y nagrodzone na wiede\u0144skiej Wystawie Powszechnej w 1873 roku.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Na tej samej wystawie Drzewiecki zademonstrowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c dromograf \u2013 przyrz\u0105d automatycznie kre\u015bl\u0105cy kurs p\u0142yn\u0105cego statku. Zainteresowa\u0142 si\u0119 nim nie kto inny jak ksi\u0105\u017c\u0119 Konstanty, brat cara Aleksandra II, kt\u00f3ry odwiedzi\u0142 w tym czasie Wiede\u0144. Zachwycony prezentacj\u0105 rzek\u0142 bez pardonu: \u201eMianuj\u0119 pana cz\u0142onkiem i doradc\u0105 Komitetu Technicznego Marynarki Rosyjskiej z uposa\u017ceniem 500 rubli miesi\u0119cznie. Prosz\u0119 te\u017c z\u0142o\u017cy\u0107 kosztorys na wykonanie dromografu, odpowiednia kwota zostanie panu wyp\u0142acona po przyje\u017adzie do Petersburga\u201d.<\/p>\n

Nieco zaskoczony Drzewiecki propozycj\u0119 jednak przyj\u0105\u0142 i wyjecha\u0142 do Rosji. Jeszcze nie wiedzia\u0142, \u017ce sp\u0119dzi tam najbli\u017csze dwadzie\u015bcia lat swojego \u017cycia.<\/p>\n

Na s\u0142u\u017cbie u cara<\/strong><\/p>\n

Na miejscu bez reszty po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 pionierskim badaniom nad \u0142odziami podwodnymi. Nikt inny nie przeprowadza\u0142 do tej pory skomplikowanych bada\u0144 w tej dziedzinie, tote\u017c Drzewiecki do wszystkiego dochodzi\u0142 sam. Sz\u0142o mu wy\u015bmienicie. Jego dromograf wszed\u0142 do u\u017cytku w marynarce rosyjskiej. Kiedy w 1877 r. wybuch\u0142a wojna rosyjsko-turecka, Drzewiecki zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do wojska i zosta\u0142 marynarzem. Bra\u0142 nawet udzia\u0142 w potyczce morskiej, kiedy zaatakowano jego statek (po\u0142owa jego za\u0142ogi zgin\u0119\u0142a). Co ciekawe zosta\u0142 odznaczony za odwag\u0119 orderem \u015aw. Jerzego IV klasy.<\/p>\n

Jeszcze przed wydarzeniami wojennymi rozpocz\u0105\u0142 prace nad konstrukcj\u0105 nowego okr\u0119tu podwodnego. Efekt zaprezentowa\u0142 w roku 1877 w Odessie. By\u0142 to pierwszy jednoosobowy okr\u0119t wojenny, nap\u0119dzany si\u0142\u0105 ludzkich mi\u0119\u015bni (kr\u0119ci\u0142o si\u0119 peda\u0142ami rowerowymi, wprowadzaj\u0105c w ruch wielkie \u015bmig\u0142o umocowane na ogonie). Drzewiecki osobi\u015bcie zaprezentowa\u0142 mo\u017cliwo\u015bci swojej \u0142odzi, przep\u0142ywaj\u0105c pod zacumowanym w porcie okr\u0119tem wojennym. Ciekawostk\u0105 by\u0142y zamocowane gumowe r\u0119kawy, dzi\u0119ki kt\u00f3rym osoba steruj\u0105ca okr\u0119tem mog\u0142a przymocowa\u0107 min\u0119 do ka\u017cdego miejsca, nie rzucaj\u0105c si\u0119 przy tym w oczy.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Przez kolejne pi\u0119tna\u015bcie lat udoskonala\u0142 sw\u00f3j wynalazek, zachwycaj\u0105c cara i ca\u0142e \u015brodowisko naukowe. I tak zaprojektowa\u0142 m.in. pierwszy czteroosobowy okr\u0119t podwodny (1881), pierwszy okr\u0119t podwodny o nap\u0119dzie elektrycznym (1888), a tak\u017ce projekt niezatapialnego okr\u0119tu podwodnego o nap\u0119dzie parowym i wyporno\u015bci 120 ton, przy wsp\u00f3\u0142pracy z Aleksym Kry\u0142owem. Ten ostatni zaj\u0105\u0142 pierwsze miejsce na Konkursie Mi\u0119dzynarodowym w Pary\u017cu w 1898 r. Jeszcze w latach 1885-86 uzbroi\u0142 swoje okr\u0119ty w torpedy. Polski konstruktor r\u00f3wnie\u017c jako pierwszy zastosowa\u0142 peryskop (sta\u0142 si\u0119 on archetypem peryskop\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych okr\u0119t\u00f3w podwodnych).<\/p>\n

Drzewiecki stworzy\u0142 w sumie 10 du\u017cych projekt\u00f3w okr\u0119t\u00f3w podwodnych, z dziesi\u0105tkami ich wersji. W 1892 r. zdecydowa\u0142 si\u0119 jednak na powr\u00f3t do Francji, by tam kontynuowa\u0107 badania.<\/p>\n

Kamil NADOLSKI<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

By\u0142 pionierem \u017ceglugi podwodnej i lotnictwa. Zaprojektowa\u0142 pierwszy na \u015bwiecie okr\u0119t podwodny, najpierw z nap\u0119dem no\u017cnym, a p\u00f3\u017aniej elektrycznym. Wynalaz\u0142 peryskop i stworzy\u0142 pierwsze modele…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1321,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[22],"tags":[],"class_list":["post-1301","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-rodacy"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t