{"id":1433,"date":"2024-05-10T16:20:01","date_gmt":"2024-05-10T13:20:01","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=1433"},"modified":"2025-01-07T10:48:49","modified_gmt":"2025-01-07T08:48:49","slug":"ludzie-kremla-nad-wisla-nie-mieli-narodowosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/ludzie-kremla-nad-wisla-nie-mieli-narodowosci\/","title":{"rendered":"Ludzie Kremla nad Wis\u0142\u0105 nie mieli narodowo\u015bci…"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Rozmowa z prof. dr hab. Miko\u0142ajem Iwanowem – z Zak\u0142adu Instytutu Nauk
Politycznych i Administracji Historii Uniwersytetu Opolskiego oraz Studium Europy
Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego <\/strong>(Zdj\u0119cie Leszek W\u0105tróbski)<\/em><\/em><\/p>\n

– Urodzi\u0142 si\u0119 Pan Profesor na Bia\u0142orusi…  <\/strong><\/p>\n

–<\/strong> …i wiele lat tam prze\u017cy\u0142em. Do Polski przyjecha\u0142em w roku 1979 i sp\u0119dzi\u0142em tu wi\u0119kszo\u015b\u0107 swego \u017cycia. Pochodz\u0119 z okolic Brze\u015bcia, gdzie moi dziadkowie rozmawiali tzw. dialektem poleskim.                    <\/p>\n

U nas w Brze\u015bciu trudno by\u0142o znale\u017a\u0107 rodzin\u0119, która nie mia\u0142aby krewnych w Polsce. Powodowa\u0142o to swoiste powa\u017cne zaka\u017cenie mieszka\u0144ców Brze\u015bcia obc\u0105 ideologi\u0105. W  czasach pó\u017anego Bre\u017cniewa, wielu miejscowych mog\u0142o przyje\u017cd\u017ca\u0107 do Polski na zaproszenia, poczu\u0107 ten duch wolno\u015bci, którego za Bugiem komunistom nie uda\u0142o si\u0119 zd\u0142awi\u0107. Na dodatek Polska by\u0142a wtedy sposobem na poprawienie sobie poziomu \u017cycia materialnego. Jecha\u0142o si\u0119 tam, aby co\u015b kupi\u0107 i co\u015b sprzeda\u0107. I kiedy, raz do roku, cz\u0142owiek pojecha\u0142 do Polski, to przez ca\u0142y nast\u0119pny rok móg\u0142 lepiej \u017cy\u0107 z zarobionych tu pieni\u0119dzy i my\u015ble\u0107 troch\u0119 inaczej, ni\u017c rdzenni Rosjanie z g\u0142\u0119bi Zwi\u0105zku Sowieckiego. Tu za komuny zawsze przewa\u017ca\u0142y ogromne sympatie wobec Polski, granicz\u0105ce z „bezinteresown\u0105” zazdro\u015bci\u0105.<\/p>\n

– W Polsce uchodzi\u0142 Pan, przez d\u0142ugie lata, za rosyjskiego badacza i historyka …<\/strong><\/p>\n

– … kiedy ju\u017c znalaz\u0142em si\u0119 w Polsce to otrzyma\u0142em polskie dokumenty z imieniem Miko\u0142aj Iwanow i przez nast\u0119pne lata Miko\u0142ajem pozostawa\u0142em. Wszystkie moje publikacji z tego okresu podpisane by\u0142y imieniem Miko\u0142aj.         <\/p>\n

Pó\u017aniej kto\u015b z wydawców wpad\u0142 na pomys\u0142 promowa\u0107 moje publikacj\u0119 jako historyka rosyjskiego. Wysz\u0142a ksi\u0105\u017cka o Powstaniu Warszawskim przestawiaj\u0105ca mnie jako Niko\u0142aj Iwanow i tak ju\u017c zosta\u0142o. Pisali te\u017c, \u017ce jestem badaczem, historykiem rosyjskim, co nie jest do ko\u0144ca prawd\u0105. Zdaniem niektórych, to dawa\u0142o jakby wi\u0119ksz\u0105 wag\u0119 temu, co pisa\u0142em. Uwa\u017cam to wy\u0142\u0105cznie za wydawniczy chwyt.  Nigdy przecie\u017c w Rosji przecie\u017c nie mieszka\u0142em. Pochodz\u0119 z Brze\u015bcia, centrum geograficznego przedwojennej RP. Do granicy z Rosja mieli\u015bmy przed wojn\u0105 prawie 300 km w linii prostej.<\/p>\n

– Jakie by\u0142y Pana pocz\u0105tki w Polsce? Czym ró\u017cni\u0142a si\u0119 wówczas np. od sowieckiej Bia\u0142orusi<\/strong><\/p>\n

– U nas za Bugiem za ma\u0142y li\u015bcik o tre\u015bci nie do ko\u0144ca komunistycznej mo\u017cna by\u0142o na d\u0142ugie lata trafi\u0107, nie do wi\u0119zienia, tylko do tzw. „psychuszki” na leczenie psychiatryczne, gdzie robili z takiego go\u015bcia wariata. W Polsce natomiast prasa drugoobiegowa by\u0142a powszechna.<\/p>\n

Moja \u017cona np., która pracowa\u0142a w du\u017cych Zak\u0142adach Elektronicznych „Mera-Elwro”, codziennie przynosi\u0142a z pracy jak\u0105\u015b bibu\u0142\u0119, ulotki czy czasopisma, którymi si\u0119 wówczas zaczytywa\u0142em. I pó\u017aniej jeden z kolegów mojej \u017cony, Polki z Wroc\u0142awia, zaproponowa\u0142 mi spotkanie z Kornelem Morawieckim – ojcem by\u0142ego premiera. I on namówi\u0142 mnie, abym zacz\u0105\u0142 pisa\u0107 do jego  podziemnego „Biuletynu Dolno\u015bl\u0105skiego” wychodz\u0105cego we Wroc\u0142awiu (lata 1979–1990).<\/p>\n

I w ten sposób zosta\u0142em jedynym obywatelem ZSRR aktywnym dzia\u0142aczem ówczesnej opozycji komunistycznej, bo kiedy\u015b jeszcze nie mia\u0142em polskiego obywatelstwa. Pisa\u0142em g\u0142ównie o Rosji Radzieckiej. I tak sta\u0142em si\u0119 publicyst\u0105 – m.in. „Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej”, „Kultury Paryskiej” czy „Zeszytów Historycznych” Jerzego Giedroycia.<\/p>\n

Pó\u017aniej rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 „pierestrojka” i ja na zawsze po\u017cegna\u0142em si\u0119 z t\u0105 „nieludzk\u0105 ziemi\u0105”. Dosta\u0142em, w roku 1988, propozycj\u0119 od „Wolnej Europy” i przepracowa\u0142em tam 17 lat. I wi\u0119kszo\u015b\u0107 moich ksi\u0105\u017cek, pisanych po polsku, powsta\u0142a po sko\u0144czeniu etatowej pracy w tej rozg\u0142o\u015bni.<\/p>\n

– Ostatnia Pana ksi\u0105\u017cka to „Ludzie Kremla nad Wis\u0142\u0105. Ideowcy czy zdrajcy?”<\/em><\/strong><\/p>\n

– Ksi\u0105\u017cka ta ukaza\u0142a si\u0119 w po\u0142owie ubieg\u0142ego roku w Wydawnictwie Literackim w Krakowie.<\/p>\n

„Ludzie Kremla nad Wis\u0142\u0105” nie mieli narodowo\u015bci. Przede wszystkim byli komunistami, fanatykami idei komunistycznej. Uwa\u017cali, \u017ce uszcz\u0119\u015bliwiaj\u0105 w\u0142asny naród, cho\u0107 to uszcz\u0119\u015bliwienie by\u0142o krwawe i okrutne.<\/p>\n

Pami\u0119tajmy, \u017ce Lenin – ju\u017c w roku 1917, uzna\u0142 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski, ale uznanie to by\u0142o bardzo swoiste, raczej k\u0142amliwe. By\u0142a to tzw. „niepodleg\u0142o\u015b\u0107 dla polskich ch\u0142opów i robotników”, a nie dla ca\u0142ego narodu polskiego. <\/p>\n

Od samego te\u017c pocz\u0105tku, jedn\u0105 z g\u0142ównych cech ideologii komunistycznej, by\u0142a demagogia spo\u0142eczna. Czo\u0142owe has\u0142o rewolucji bolszewickiej „Ziemia dla ch\u0142opów, fabryki dla robotników” nigdy nie zosta\u0142o praktycznie zrealizowane. Ch\u0142opów zap\u0119dzono do ko\u0142chozów, gdzie skazano ich na wegetacj\u0119, a nawet na g\u0142ód. Robotników natomiast w tych fabrykach sprowadzono do pozycji edukowanych niewolników, pozbawionych zwi\u0105zków zawodowych – tego, co oni z takim trudem wywalczyli za czasów caratu.<\/p>\n

– Pana ksi\u0105\u017cka jest o fenomenie polskiego komunizmu…  <\/strong><\/p>\n

– <\/strong>Nie ma \u017cadnej w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce komunizm zosta\u0142 Polsce narzucony. Polscy komuni\u015bci stanowili naprawd\u0119 margines narodu polskiego. Rozumia\u0142 to nawet Stalin, który w rozmowie z Miko\u0142ajczykiem, premierem polskiego rz\u0105du na uchod\u017astwie, powiedzia\u0142: „Wiem, \u017ce komunizm nadaje si\u0119 do Polski, jak siod\u0142o dla krowy”. Zawsze te\u017c na \u015bwiecie kszta\u0142towa\u0142 si\u0119 obraz Polaków, którzy byli przedstawiani jako naród katolicki, oddany polskim tradycjom narodowym. I \u017ce komunizm na polskiej ziemi to jest zupe\u0142nie co\u015b obcego.<\/p>\n

Bada\u0142em ten fenomen polskiego komunizmu. Szuka\u0142em odpowiedzi na pytane: kim byli ci polscy komuni\u015bci? Czy odpowiada to rzeczywi\u015bcie prawdzie, \u017ce byli to g\u0142ównie \u017bydzi oraz inne mniejszo\u015bci narodowe, a Polacy raczej nie? Bo nawet Churchill w rozmowie z Edenem powiedzia\u0142, i\u017c „Stalin chyba zwariowa\u0142, bo planuje w Polsce zaszczepi\u0107 komunizm, przecie\u017c to si\u0119 nie uda. Polacy w ogóle nie nadaj\u0105 si\u0119 do komunizmu”.<\/p>\n

Okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce Churchill nie mia\u0142 racji, bo Stalin zaszczepi\u0142 w Polsce komunizm, cho\u0107 w dziwny sposób. Czy dzia\u0142o si\u0119 to przemoc\u0105, czy równie\u017c mia\u0142 tu poparcie? Bada\u0142em kim byli i ci pierwsi KPP-owcy, którzy zak\u0142adali w Polsce pierwsze komitety partyjne. <\/p>\n

– Pana ksi\u0105\u017cka zaczyna si\u0119 wierszem…<\/strong> <\/p>\n

– … jednego z najwybitniejszych polskich poetów i dramaturgów – Bruno Jasie\u0144skiego (1901-1938), zaliczanego do grona poetów wykl\u0119tych, wspó\u0142twórcy polskiego futuryzmu, przedstawiciela polskiej awangardy mi\u0119dzywojennej, dzia\u0142acza komunistycznego.<\/p>\n

Jasie\u0144ski, w roku 1929, osiad\u0142 w ZSRR, bo w Polsce grozi\u0142o mu wi\u0119zienie. Szybko nauczy\u0142 si\u0119 rozmawia\u0107 po rosyjsku i zacz\u0105\u0142 publikowa\u0107 w tym j\u0119zyku. „Zachorowa\u0142” ci\u0119\u017cko na komunizm. I to tak mocno, \u017ce nawet kiedy zosta\u0142 tam skazany na \u015bmier\u0107 i uznany za polskiego agenta, tu\u017c przed rozstrzelaniem, napisa\u0142 wiersz ofiaruj\u0105c go Stalinowi. Mówi\u0142 w nim o jakiej\u015b straszliwej pomy\u0142ce i \u017ce nadal jest komunist\u0105. I \u017ce wierzy w t\u0119 komunistyczn\u0105 ide\u0119 i umiera z imieniem Stalina na ustach.<\/p>\n

Jasie\u0144ski skazany zosta\u0142 na kar\u0119 \u015bmierci przez Kolegium Wojskowe S\u0105du Najwy\u017cszego ZSRR (17 wrze\u015bnia 1938) z zarzutem „udzia\u0142u w kontrrewolucyjnej organizacji terrorystycznej” i tego samego dnia rozstrzelany. Pochowano go w bezimiennej mogile, w miejscu strace\u0144 Kommunarka pod Moskw\u0105. Zrehabilitowany dopiero 24 grudnia 1955 roku.<\/p>\n

– Nasuwa si\u0119 kolejne pytanie: kim byli ci ludzie, którzy uwierzyli w komunizm? <\/strong><\/p>\n

– Wszyscy pierwsi komuni\u015bci polscy byli idealistami. Pó\u017aniej spotka\u0142a ich straszliwa tragedia, bo praktycznie nikt z nich nie prze\u017cy\u0142. A Stalin tych wszystkich komunistów, którzy byli gotowi s\u0142u\u017cy\u0107 mu absolutnie i walczy\u0107 o komun\u0119, uzna\u0142 za agentów i zdrajców, i wszystkich kaza\u0142 wyko\u0144czy\u0107. W okresie mi\u0119dzywojennym by\u0142 taki kawa\u0142, \u017ce najlepsze schronienie dla polskiego komunisty to wi\u0119zienie polskie, bo prze\u017cyli tacy jak: Gomó\u0142ka, Bierut, Rakowski i inni prze\u017cyli tylko dlatego, \u017ce uwi\u0119ziono ich w wi\u0119zieniach, a Stalin nie móg\u0142 ich tam rozstrzela\u0107. A z tych, których zd\u0105\u017cyli w\u0142adze RP wymieni\u0107 na polskich ksi\u0119\u017cy, aresztowanych w Zwi\u0105zku Radzieckim na pocz\u0105tku lat trzydziestych, i wrócili do swojej ojczyzny przybranej, jak\u0105 by\u0142 dla nich ZSRR, nikt nie prze\u017cy\u0142.<\/p>\n

– Czy byli to wi\u0119c ideowcy czy zdrajcy<\/strong>? <\/p>\n

– Byli tacy i tacy. Byli ludzie, którzy poszli do komunistów tylko dlatego, aby prze\u017cy\u0107 – tak jak  np. gen. Jaruzelski, który wst\u0105pi\u0142 do partii. Jego matka, a\u017c do swojej \u015bmierci, nie dowiedzia\u0142a si\u0119 o  tym fakcie. To móg\u0142by by\u0107 dla niej wielki szok. Jaruzelski wst\u0105pi\u0142 do armii Berlinga tylko dlatego, aby na Syberii jego rodzina mog\u0142a jako\u015b prze\u017cy\u0107. Zosta\u0142 oficerem tzw. Ludowego Wojska Polskiego, a pó\u017aniej wst\u0105pi\u0142 do partii i s\u0142u\u017cy\u0142 komunistom do ko\u0144ca \u017cycia. Dzisiaj mo\u017cemy z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 stwierdzi\u0107, \u017ce Jaruzelski nie by\u0142 typem ideowca, gotowym umrze\u0107 za komunizm, tak jak Bruno Jasie\u0144ski. Takich jak Jaruzelski by\u0142o w partii du\u017co – np. Berling i jego otoczenie. Ci którzy poszli do komunistów, by nie zosta\u0107 rozstrzelanym w Katyniu, albo ci którzy przy\u0142\u0105czyli si\u0119 do komunistów, aby unikn\u0105\u0107 \u015bmierci g\u0142odowej w obozach koncentracyjnych. Ale takich by\u0142a zdecydowana mniejszo\u015b\u0107. <\/p>\n

  – Pana ksi\u0105\u017cka jest podzielona na dwie cz\u0119\u015bci…<\/strong> <\/p>\n

  – Pierwsza jej cz\u0119\u015b\u0107 po\u015bwi\u0119cona zosta\u0142a polskiej idei komunistycznej. Czym by\u0142a Polska Partia Komunistyczna, dlaczego Stalin zacz\u0105\u0142 j\u0105 prze\u015bladowa\u0107, stosunek polskich komunistów do Trockiego, do walki wewn\u0105trz partyjnej w Mi\u0119dzynarodówce Komunistycznej oraz inne problemy. Jest tam bardzo wa\u017cny w\u0105tek dotycz\u0105cy osobistego stosunku Stalina do polsko\u015bci. Polska dla Stalina symbolizowa\u0142a jakby ca\u0142y \u015bwiat zachodni. Bo Stalin faktycznie nie by\u0142 nigdy za granic\u0105 z wyj\u0105tkiem Polski, do której sprowadzi\u0142 go Lenin tu\u017c przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105.. Zatrzyma\u0142 si\u0119 w Zakopanem i Poroninie. Tam powsta\u0142a ksi\u0105\u017cka, dyktowana mu przez Lenina, uznana w czasie kultu Stalina za swoist\u0105 „bibli\u0119 komunistyczn\u0105” w sprawach narodowo\u015bciowych.<\/p>\n

Stalin uwa\u017ca\u0142, \u017ce bardzo dobrze zna Polaków. Do tego jeszcze przyczyni\u0142o si\u0119 prawdopodobnie i to, \u017ce w partii komunistycznej mia\u0142 tylko jednego bardzo bliskiego przyjaciela, a by\u0142 nim Dzier\u017cy\u0144ski. Cho\u0107 nie wiadomo co mog\u0142o si\u0119 z t\u0105 przyja\u017ani\u0105 wydarzy\u0107 w przysz\u0142o\u015bci? Gdyby bowiem Dzier\u017cy\u0144ski (1877-1926) nie umar\u0142 wcze\u015bniej, to nie wiadomo, czy Stalin by go pó\u017aniej nie wyko\u0144czy\u0142. <\/p>\n

Stalin by\u0142 typem ideowca, ale ideowca azjatyckiego, któremu bardziej pasowa\u0142oby rz\u0105dzi\u0107 jakim\u015b ma\u0142ym i niedemokratycznym pa\u0144stwem np. gdzie\u015b w Azji. Nie by\u0142 przecie\u017c Europejczykiem. On rz\u0105dzi\u0142 wed\u0142ug zasad azjatyckich.<\/p>\n

 W Rosji ukaza\u0142o si\u0119 ostatnio kilka ksi\u0105\u017cek, których autorzy utrzymuj\u0105, \u017ce Stalin by\u0142 pó\u0142 Polakiem.  Jego oficjalnym ojcem by\u0142, nadu\u017cywaj\u0105cy alkoholu, szewc Wissarion Beso D\u017cugaszwili. Niektórzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce matka Stalina pracowa\u0142a jako sprz\u0105taczka u gen. podró\u017cnika Miko\u0142aja Przewalskiego. I wystarczy spojrze\u0107 na jego portret i wizerunek starszego Józefa Stalina. Wygl\u0105daj\u0105 jak bracia. Je\u015bli okrasi\u0107 to podobie\u0144stwo faktem, i\u017c Przewalski by\u0142 podró\u017cnikiem i wed\u0142ug niektórych relacji zawita\u0142 przed narodzinami ma\u0142ego Józefa do Gori, gdzie móg\u0142 pozna\u0107 jego matk\u0119, ca\u0142a historia uk\u0142ada si\u0119 w scenariusz. Mo\u017cna oczywi\u015bcie dzi\u015b zrobi\u0107 badania DNA i stwierdzi\u0107 definitywnie, czyim Stalin by\u0142 synem.  Ale to raczej z dziedziny utopii. W Rosji nadal komuni\u015bci s\u0105 mocni, a dla nich by\u0142 to prawie \u015bmiertelny cios… <\/p>\n

  – Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce w pierwszych latach porewolucyjnych s\u0142owa „Polak” i „polsko\u015b\u0107” w Rosji sowieckiej, a nast\u0119pnie w Zwi\u0105zku Sowieckim, by\u0142y synonimem politycznej lojalno\u015bci wobec w\u0142adzy bolszewickiej…<\/strong>                                            <\/p>\n

 – …. a za czasów Dzier\u017cy\u0144skiego nawet synonimem prawdziwego rewolucjonisty oraz cz\u0142owieka, który jest oddany rewolucji do ko\u0144ca. Nie mam jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie.<\/p>\n

Stalin powiedzia\u0142 kiedy\u015b, \u017ce prawdziwy komunista nie ma narodowo\u015bci. Wydaje mi si\u0119, \u017ce tak\u017ce ludzie Kremla nad Wis\u0142\u0105 nie mieli narodowo\u015bci. Przede wszystkim byli komunistami, fanatykami idei komunistycznej. Byli fanatycznie przekonani, \u017ce ratuj\u0105 w\u0142asny naród, buduj\u0105 mu tzw. \u015bwietlan\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107. Cho\u0107 nie brakowa\u0142o w\u015bród nich ró\u017cnego rodzaju oszustów, \u0142apowników, zwyk\u0142ych kryminalistów, dla których komunizm by\u0142 jedynie szans\u0105 urz\u0105dzi\u0107 si\u0119 wygodnie w istniej\u0105cych warunkach.<\/p>\n

– By\u0142 Pan za\u0142o\u017cycielem i szefem Fundacji „Za Nasz\u0105 i Wasz\u0105 Wolno\u015b\u0107”…  <\/strong><\/p>\n

– <\/strong>Fundacja ta powsta\u0142a, aby zajmowa\u0107 si\u0119 promocj\u0105 kultury bia\u0142oruskiej i polskiej za Bugiem. Robili\u015bmy imprezy w Rosji – w Moskwie i Petersburgu – np. na 100 lecie Czes\u0142awa Mi\u0142osza. Badaczy jego poezji by\u0142o tam wówczas zdecydowanie wi\u0119cej ni\u017c w Polsce.<\/p>\n

Fundacja nasza robi\u0142a pokazy filmów o Polsce oraz publikowa\u0142a seri\u0119 wydawnicz\u0105 „Z Warszawy z mi\u0142o\u015bci\u0105”. My\u015bleli\u015bmy wówczas, \u017ce Rosja stanie si\u0119 kiedy\u015b normalnym krajem, po\u017cegna si\u0119 z komunizmem i zbuduj\u0105 normaln\u0105 demokracj\u0119. Tak si\u0119 jednak nie sta\u0142o, cho\u0107 wygl\u0105da\u0142o tak za pierwszej i drugiej kadencji Putina, a zw\u0142aszcza za czasów Jelcyna. Jelcyn zreszt\u0105 mia\u0142 zrobi\u0107 w Moskwie s\u0105d pokazowy nad komunizmem. Chcia\u0142 ostatecznie rozliczy\u0107 si\u0119 z komunistyczna przesz\u0142o\u015bci\u0105… Jednym z g\u0142ównych ekspertów, do oskar\u017cania komunistów, mia\u0142 by\u0107 W\u0142adimir Bukowski – rosyjski obro\u0144ca praw cz\u0142owieka, pisarz, publicysta, wi\u0119zie\u0144 polityczny oraz polityk polskiego pochodzenia. Jeden z najaktywniejszych i najbardziej znanych na \u015bwiecie uczestników ruchu dysydenckiego w ZSRR, który sp\u0119dzi\u0142 w sumie 12 lat w wi\u0119zieniach i „psychuszkach” na obowi\u0105zkowym leczeniu psychiatrycznym. I którego Sowieci wymienili pó\u017aniej na przywódc\u0119 partii komunistycznej Chile Luisa Alberto Corvalána Lepe. Jelcyn zaprosi\u0142 go do Moskwy, do rosyjskiej telewizji. Wygl\u0105da\u0142o, \u017ce b\u0119dzie to nowy „proces norymberski” i po zakazaniu partii komunistycznej zapanuje tam prawdziwa demokracja. <\/p>\n

Nasza Fundacja wyda\u0142a te\u017c kilka ksi\u0105\u017cek – m.in.. „Na nieludzkiej ziemi” Józefa Czapskiego, któr\u0105 przet\u0142umaczyli\u015bmy na j\u0119zyk rosyjski. Autor by\u0142 wi\u0119\u017aniem Starobielska, z którego na ponad 4 tys. oficerów i \u017co\u0142nierzy Wojska Polskiego prze\u017cy\u0142o zaledwie 78.  Ksi\u0105\u017cka jest zapisem prze\u017cy\u0107 i relacj\u0105 z ponad trzyletniego pobytu Czapskiego w Zwi\u0105zku Sowieckim. By\u0142 tam, widzia\u0142, s\u0142ucha\u0142 relacji, spisywa\u0142. Wiele razy otar\u0142 si\u0119 o wszech otaczaj\u0105c\u0105 go \u015bmier\u0107. Ale mówi\u0107 Rosjanom, \u017ce ich kraj jest „nieludzk\u0105 ziemi\u0105” szczególnie dzisiaj, to za takie pogl\u0105dy dostali by\u015bmy kilka lat wi\u0119zienia. Wtedy jednak uwa\u017cali\u015bmy, \u017ce Rosjanie mog\u0105 poprosi\u0107 Polaków o wybaczenie i przyznanie si\u0119 do pope\u0142nionych b\u0142\u0119dów, tak jak to zrobili Niemcy po II wojnie \u015bwiatowej. Tak\u0105 mieli\u015bmy nadziej\u0119. Rosja posz\u0142a jednak w zupe\u0142nie innym kierunku. Ostatni raz by\u0142em w Moskwie i wyst\u0119powa\u0142em tam na spotkaniu Stowarzyszenia „Memoria\u0142” kilka lat przed inwazj\u0105 na Ukrain\u0119. Dzi\u015b stowarzyszenie to nie mo\u017ce ju\u017c dzia\u0142a\u0107 oficjalnie, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego cz\u0142onków siedzi w wi\u0119zieniu, albo jest poza Rosj\u0105 i prowadzi nieoficjaln\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. Nadal natomiast wydaj\u0105 gazet\u0119 internetow\u0105, któr\u0105 czytam. Putin zaora\u0142 ju\u017c ca\u0142\u0105 antyputinowsk\u0105 Rosj\u0119, cho\u0107 nie do ko\u0144ca.<\/p>\n

– Blisko wspó\u0142pracowali\u015bcie te\u017c ze Stowarzyszeniem Historyczno-O\u015bwiatowym, Dobroczynnym i Obrony Praw Cz\u0142owieka „Memoria\u0142”…  <\/strong><\/p>\n

–<\/strong> … <\/strong>zajmuj\u0105cym si\u0119 badaniami historycznymi i propagowaniem wiedzy o ofiarach represji radzieckich i stalinowskich, a tak\u017ce ochron\u0105 praw cz\u0142owieka w krajach by\u0142ego Zwi\u0105zku Sowieckiego. Organizacja ta otrzyma\u0142a pokojow\u0105 Nagrod\u0119 Nobla za rok 2022.<\/p>\n

– Nad czym Pan teraz pracuje?       <\/strong><\/p>\n

– Pisz\u0119 pami\u0119tniki pod umownym tytu\u0142em „Rosjanin w Polsce”, chocia\u017c nie jestem \u017cadnym Rosjaninem, ale tak mnie tu czasem traktuj\u0105.<\/p>\n

Rozmawia\u0142 Leszek W\u0105tróbski<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rozmowa z prof. dr hab. Miko\u0142ajem Iwanowem – z Zak\u0142adu Instytutu NaukPolitycznych i Administracji Historii Uniwersytetu Opolskiego oraz Studium EuropyWschodniej Uniwersytetu Warszawskiego (Zdj\u0119cie Leszek W\u0105tróbski)…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1435,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[45],"tags":[],"class_list":["post-1433","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2024"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t