{"id":1540,"date":"2024-06-19T22:28:48","date_gmt":"2024-06-19T19:28:48","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/kijow-po-polsku-od-chrobrego-do-majdanu-4\/"},"modified":"2024-12-10T07:36:30","modified_gmt":"2024-12-10T05:36:30","slug":"kijow-po-polsku-od-chrobrego-do-majdanu-4","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/kijow-po-polsku-od-chrobrego-do-majdanu-4\/","title":{"rendered":"\u201eKIJ\u00d3W PO POLSKU: OD CHROBREGO DO MAJDANU\u201d (4)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Najpi\u0119kniejsza ba\u00adrokowa cerkiew na \u015bwiecie – Sob\u00f3r \u015bw. Andrzeja<\/strong><\/p>\n

Rozpoczynaj\u0105c kolejne etap spaceru po Kijowie spod bramy Soboru Michaj\u00ad\u0142owskiego, widzimy po pra\u00adwej stronie ogromny gmach Ministerstwa Spraw Zagra\u00adnicznych, granicz\u0105cy z ulic\u0105 Dziesi\u0119cinn\u0105. Wchodz\u0105c w t\u0119 ulic\u0119, wbrew pozorom wracamy na chwil\u0119 do \u015brednio\u00adwiecznego Kijowa. Bo by\u0142a to jedna z ulic grodu z X-go wieku \u2013 tzw. Miasta W\u0142odzimie\u00adrza, zwanego te\u017c \u201eDyty\u0144cem”, kt\u00f3re rozci\u0105ga\u0142o si\u0119 pomi\u0119dzy ulic\u0105 Dziesi\u0119cinn\u0105, Wzg\u00f3rzem Zamkowym i Zjazdem \u015bw. An\u00addrzeja. Dzi\u015b oczywi\u015bcie jest to teren \u015bci\u015ble zabudowany. Jedyne \u015bredniowieczne po\u00adzosta\u0142o\u015bci to wykopaliska archeologiczne ods\u0142aniaj\u0105ce fundamenty dawnych bu\u00addowli – Cerkwi Dziesi\u0119cinnej, pa\u0142acu ksi\u0119\u017cnej Olgi i W\u0142o\u00addzimierza, do kt\u00f3rych dopro\u00adwadzi nas ta ulica.<\/p>\n

Id\u0105c ulic\u0105 Dziesi\u0119cinn\u0105 w stron\u0119 Babiego Targu, mi\u00adjamy XIX-wieczne budynki, w kt\u00f3rych w r\u00f3\u017cnym czasie mieszka\u0142y znane osoby, za\u00ads\u0142u\u017cone dla rozwoju miasta. Dla nas najciekawszy jest dom nr 14, ostatni przed Cer\u00adkwi\u0105 \u015aw. Andrzeja. Mieszka\u0142o tu dw\u00f3ch malarzy – Michai\u0142 Wrubel (1856-1910) i Wilhelm Kotarbi\u0144ski (1842-1921). Obydwaj mieli polskie pochodze\u00adnie i obydwaj s\u0105 przedsta\u00adwiani jako malarze rosyjscy, z tym, \u017ce Kotarbi\u0144ski jest cza\u00adsem okre\u015blany r\u00f3wnie\u017c jako malarz ukrai\u0144ski. Ich wsp\u00f3ln\u0105 prac\u0119 – freski w Soborze \u015aw. W\u0142odzimierza obejrzymy podczas spaceru si\u00f3dmego. Mi\u0142o\u015bnicy malarstwa i ikon powinni r\u00f3wnie\u017c odwiedzi\u0107 prywatne muzeum domu aukcyjnego Dukat pod nume\u00adrem 12.<\/p>\n

Zastawiony straganami plac, do kt\u00f3rego doprowadzi\u0142a nas ulica Dziesi\u0119cinn\u0105, to wspomniany Babi Targ – miejsce, w kt\u00f3rym odbywa\u0142 si\u0119 han\u00addel ju\u017c w czasach W\u0142odzimierza. Tu kupujemy upo\u00adminki z Kijowa. W\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnej tandety warto, kupuj\u0105c souveniry dla pa\u0144, poszuka\u0107 naszyjnik\u00f3w wykonanych r\u0119cznie z male\u0144kich pa\u00adciork\u00f3w nawi\u0105zuj\u0105cych we wzornictwie do staroruskich haft\u00f3w – pasuje i do d\u017cins\u00f3w, i do \u201ema\u0142ej czarnej”.<\/p>\n

Je\u015bli chcemy obejrze\u0107 wy\u00adkopaliska archeologiczne ods\u0142aniaj\u0105ce fundamenty dawnych budowli – Cerkwi Dziesi\u0119cinnej, pa\u0142acu ksi\u0119\u017cnej Olgi i W\u0142odzimierza nale\u017cy z tego placu wej\u015b\u0107 dos\u0142ownie par\u0119 metr\u00f3w w ulic\u0119 W\u0142odzi\u00admiersk\u0105 i skr\u0119ci\u0107 w prawo w Desiatynnyj Prowu\u0142ok (zau\u0142ek Dziesi\u0119cinny). Dojdziemy do du\u017cego placu przy szczycie G\u00f3ry Zamkowej. Tu znajduj\u0105 si\u0119 wykopaliska, ods\u0142aniaj\u0105ce fundamenty cerkwi Dziesi\u0119cinnej. Wzniesiona przez W\u0142odzimierza Wielkiego pod koniec X wieku by\u0142a pierw\u00adsz\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 kamienn\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119 Kijowa i ca\u0142ej Rusi. Jej nazwa pochodzi\u0142a od zo\u00adbowi\u0105zania ksi\u0119cia, kt\u00f3ry przeznacza\u0142 na jej utrzy\u00admanie jedn\u0105 dziesi\u0105t\u0105 do\u00adchod\u00f3w ksi\u0119stwa. Pierwotna \u015bwi\u0105tynia zosta\u0142a ca\u0142kowicie zniszczona w XIII wieku przez Mongo\u0142\u00f3w, by nast\u0119pnie by\u0107 odbudowywan\u0105 w kolejnych stuleciach. W XVII wieku metropolita Piotr Mohy\u0142a (1597- 1647) kaza\u0142 rozkopa\u0107 miej\u00adsce pod o\u0142tarzem; znaleziono tam gr\u00f3b W\u0142odzi\u00admierza Wielkiego i jego \u017cony ksi\u0119\u017cniczki bizantyjskiej Anny. Poniewa\u017c W\u0142odzimierz Wielki, zwany \u201er\u00f3wnym Aposto\u0142om”, by\u0142 \u015bwi\u0119tym Ko\u015bcio\u0142a prawo\u00ads\u0142awnego i katolickiego ju\u017c od XII wieku, wi\u0119c jego szcz\u0105tki uznawano za cenne relikwie.<\/p>\n

\"\"<\/a>
El\u017cbieta I i Aleksy Rozumowski<\/strong><\/p>\n

I tu zaczyna si\u0119 historia po\u00addr\u00f3\u017cuj\u0105cej g\u0142owy W\u0142odzimie\u00adrza. A by\u0142o to tak. W 1636 roku po odkopaniu grobu metropolita Piotr Mohy\u0142a kaza\u0142 zabra\u0107 g\u0142ow\u0119, oprawi\u0107 w srebrny re\u00adlikwiarz i przenie\u015b\u0107 do cerkwi \u015bw. Zbawiciela na Berestowie. Po roku zmieni\u0142 decyzj\u0119 i g\u0142ow\u0119 umieszczono w So\u00adborze Uspienskim \u0141awry Peczerskiej, ale nie ca\u0142\u0105. Cz\u0119\u015b\u0107 g\u0142owy w odr\u0119bnym relikwia\u00adrzu Mohy\u0142a przekaza\u0142 do Moskwy na Kreml do cerkwi pod tym sa\u00admym wezwaniem. Po Rewolucji Pa\u017a\u00addziernikowej mo\u00adskiewska relikwia zosta\u0142a umiesz\u00adczona w muzeum.<\/p>\n

G\u0142owa kijowska za\u015b, tu\u017c przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej mia\u0142a nie\u00adszcz\u0119\u015bcie trafi\u0107 na chwil\u0119 do Leningradu, gdzie tamtejszy rze\u017abiarz na jej podstawie mia\u0142 stworzy\u0107 popiersie W\u0142o\u00addzimierza Wielkiego. Nie zd\u0105\u017cy\u0142, gdy\u017c nast\u0105pi\u0142o obl\u0119\u017cenie miasta, i w wojennej zawie\u00adrusze g\u0142owa \u015bwi\u0119tego za\u00adgin\u0119\u0142a. W ten spos\u00f3b Kij\u00f3w utraci\u0142 swoj\u0105 najcenniej\u00adsz\u0105 relikwi\u0119. W1988 roku, podczas obchod\u00f3w chrztu Rusi w Moskwie, tamtejsza cz\u0119\u015b\u0107 re\u00adlikwii uroczy\u015bcie zwr\u00f3cona Cerkwi, pow\u0119drowa\u0142a z muzeum do Rostowa nad Donem gdzie zosta\u0142a umiesz\u00adczona w cerkwi p.w. Naro\u00addzenia Bogurodzicy. Osta\u00adtecznie, po d\u0142ugoletnich mediacjach, g\u0142owa (ta mo\u00adskiewska) powr\u00f3ci\u0142a do Kijowa w 2005 roku i relikwiarz umieszczono z powrotem w soborze Uspie\u0144skim w \u0141awrze Peczerskiej. Pozostaj\u0105c przy relikwiach na\u00adle\u017cy wspomnie\u0107, \u017ce to w\u0142a\u00ad\u015bnie W\u0142odzimierz podczas wzno\u00adszenia cerkwi Dziesi\u0119cinnej odnalaz\u0142 pochowane w tym miejscu, nienaruszone cza\u00adsem, cia\u0142o swojej babki, \u015bwi\u0119\u00adtej Olgi i z\u0142o\u017cy\u0142 je w cerkwi sofijskiej. Ze \u015bw. Olg\u0105 zwi\u0105zane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c fundamenty nie\u00adwielkiej rotundy usytuowanej pomi\u0119dzy wykopaliskami, a gmachem Muzeum. S\u0105 to pono\u0107 fundamenty pa\u0142acu Olgi, cho\u0107 trudno uwierzy\u0107, by pa\u0142ac ksi\u0119\u017cnej m\u00f3g\u0142 by\u0107 tak malutki.<\/p>\n

Obok wykopalisk na G\u00f3\u00adrze Zamkowej dominuje Naro\u00addowe Muzeum Historii Ukrainy (ul. Wo\u0142odymyrska 2) miesz\u00adcz\u0105ce si\u0119 w du\u017cym, pseudo klasycystycznym budynku. Przed wej\u015bciem do muzeum natkniemy si\u0119 na kamie\u0144 z wyrytym napisem \u201eTu zacz\u0119\u0142a si\u0119 ruska ziemia”; jest to cytat z \u201ePowie\u015bci lat minionych\u201d Ne\u00adstora (1050-1114) – kronika\u00adrza, mnicha z \u0141awry Kijowsko- Peczerskiej, kt\u00f3ry w swoim latopisie (kronice) opisa\u0142 hi\u00adstori\u0119 Rusi od IX do XII wieku. W Muzeum mo\u017cna prze\u015ble\u00addzi\u0107 histori\u0119 Ukrainy od pale\u00adolitu po ostatnie wydarzenia na Majdanie i wojn\u0119 w Don\u00adbasie. Ciekawe s\u0105 zbiory an\u00adtyczne kultury greckiej, okres w\u0119dr\u00f3wki lud\u00f3w, domina\u00adcji Scyt\u00f3w (pi\u0119kne naczynia epoki br\u0105zu), czy wczesno\u00ad\u015bredniowieczny or\u0119\u017c i zbroje. Dla mi\u0142o\u015bnik\u00f3w historii pol\u00adskiej ciekawa b\u0119dzie ekspo\u00adzycja na I pi\u0119trze, ukazuj\u0105ca Ukrain\u0119 w czasach Jagiellon\u00f3w, kiedy pod imieniem Rusi wchodzi\u0142a w sk\u0142ad Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego, a na\u00adst\u0119pnie Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w. Portrety Kazimierza IV Jagiello\u0144czyka, Zygmunta III Wazy, nadania kr\u00f3la Jana III Sobieskiego – to wszystko u\u015bwiadamia nam, \u017ce nasze dziedzictwo naro\u00addowe z epoki Jagiellon\u00f3w jest wsp\u00f3lne. Ta ekspozycja jest szczeg\u00f3lnie wa\u017cna dla m\u0142odych pokole\u0144 Ukrai\u0144c\u00f3w – oni na szcz\u0119\u015bcie nie b\u0119d\u0105 ju\u017c pami\u0119ta\u0107 sowieckiej nar\u00adracji, wed\u0142ug kt\u00f3rej Rusini byli jedynie gn\u0119bieni przez Ko\u00adron\u0119. D\u0142ugoletnie propa\u00adgandowe wykorzystywanie powstania Chmielnickiego przys\u0142oni\u0142o takie oczywiste prawdy jak fakt, \u017ce szlachta ruska by\u0142a zr\u00f3wnana w pra\u00adwach ze szlacht\u0105 Korony i Wielkiego Ksi\u0119stwa.<\/p>\n

Po odwiedzinach G\u00f3ry Zamkowej warto wr\u00f3ci\u0107 na Babi Targ. W d\u00f3\u0142 bie\u00adgnie brukowany Andrijiwski Uzwiz (Zjazd \u015bw. Andrzeja), ale na samym pocz\u0105tku ulicy stoi najpi\u0119kniejsza ba\u00adrokowa cerkiew na \u015bwiecie – Sob\u00f3r \u015bw. Andrzeja. Miej\u00adsce nie jest przypadkowe – pono\u0107 to tutaj podr\u00f3\u017cuj\u0105cy Dnieprem \u015bw. Andrzej Apo\u00adsto\u0142 wbi\u0142 w g\u00f3r\u0119 drewniany krzy\u017c, wieszcz\u0105c powstanie wspania\u0142ego miasta pe\u0142\u00adnego pi\u0119knych \u015bwi\u0105ty\u0144.<\/p>\n

Ju\u017c samo posadowienie cerkwi \u015bw. Andrzeja jest nie\u00adspotykane, stoi ona bowiem na… pi\u0119trowym budynku! Bu\u00addynek wkopany zosta\u0142 w zbo\u00adcze g\u00f3ry stabilizuj\u0105c osuwi\u00adsko i jednocze\u015bnie tworz\u0105c, rozleg\u0142y taras b\u0119d\u0105cy fun\u00addamentem dla cerkwi. Aktu\u00adalnie mie\u015bci si\u0119 w nim semina\u00adrium, za\u015b do cerkwi prowadz\u0105 ogromne strome schody.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Bartolomeo Francesco Rastrelli<\/strong><\/p>\n

Budowa cerkwi trwa\u0142a sze\u015b\u0107 lat (1747-1753) i po\u00adwsta\u0142a dzi\u0119ki inicjatywie ca\u00adrycy El\u017cbiety I (1709-1762). Ca\u00adryca przychylnie odnosi\u0142a si\u0119 do Ukrainy. Jej kochankiem, a potem morganatycznym m\u0119\u00ad\u017cem zosta\u0142 hrabia Aleksy Rozumowski (1709-1771, cz\u0119sto zwany te\u017c Razumowski) – syn prostego Kozaka spod Czernihowa. Ten m\u0119ski Kopciuszek zosta\u0142 w m\u0142odo\u015bci sprowa\u00addzony do Petersburga z racji swego pi\u0119knego g\u0142osu. \u015apie\u00adwa\u0142 w carskiej kaplicy, gdzie zobaczy\u0142a go m\u0142oda El\u017cbieta. Historia ich romantycznej mi\u00ad\u0142o\u015bci mia\u0142a sw\u0105 kontynuacje w polityce i architekturze. Ot\u00f3\u017c Rozumowski sprowa\u00addzi\u0142 na dw\u00f3r swojego brata Cyryla (1728-1803), kt\u00f3rego El\u017cbieta I wykszta\u0142ci\u0142a, a na\u00adst\u0119pnie obdarzy\u0142a tytu\u0142em hrabiego i mianowa\u0142a het\u00admanem kozaczyzny ukra\u00adi\u0144skiej. Niekt\u00f3rzy badacze twierdz\u0105, \u017ce El\u017cbieta I d\u0105\u00ad\u017cy\u0142a do utworzenia kr\u00f3lestwa Ukrainy pod swoim protektoratem i ber\u0142em Rozumowskich. Cerkiew \u015bw. Andrzeja mia\u0142a by\u0107 godnym miejscem koro\u00adnacji jej m\u0119\u017ca. Wszystkie te plany zniweczy\u0142a przedwcze\u00adsna a podejrzana \u015bmier\u0107 El\u017c\u00adbiety, a nast\u0119pnie detroniza\u00adcja i rych\u0142y zgon jej nast\u0119pcy Piotra III. Wdowa po Piotrze, caryca Katarzyna II zwana Wielk\u0105 (urodzona w Szcze\u00adcinie, pierwotnie nazywa\u0142a si\u0119 Zofia Fryderyka Augusta ks. Anhalt-Zerbst, 1729 – 1796) szczerze nienawidzi\u0142a Ukrainy i jej ambicji pa\u0144stwowych.<\/p>\n

I cho\u0107 uda\u0142o jej si\u0119 zniszczy\u0107 Sicz i kozaczyzn\u0119, to nie uda\u0142o jej si\u0119 zniszczy\u0107 tego, co po\u00adzosta\u0142o po El\u017cbiecie – pi\u0119k\u00adnej cerkwi i wdzi\u0119cznej pa\u00admi\u0119ci. Na marginesie nale\u017cy nadmieni\u0107, \u017ce El\u017cbieta lubi\u0142a r\u00f3wnie\u017c kultur\u0119 polsk\u0105 – na swoim petersburskim dworze wprowadzi\u0142a mod\u0119 na pol\u00adskie stroje, a polski j\u0119zyk by\u0142 traktowany jako jeden z j\u0119\u00adzyk\u00f3w urz\u0119dowych. By\u0142a r\u00f3w\u00adnie\u017c czu\u0142a na los zwierz\u0105t – specjalnym ukazem zabroni\u0142a trzymania w Moskwie nied\u017a\u00adwiedzi \u201ezar\u00f3wno domowych jak i pa\u0142acowych” (!) z obawy, by nie chodzi\u0142y noc\u0105 po uli\u00adcach. Projekt cerkwi \u015bw. An\u00addrzeja wykona\u0142 Bartolomeo Francesco Rastrelli (1700-1771), tw\u00f3rca Ermita\u017cu i pa\u0142acu w Carskim Siole. Imponuj\u0105ce s\u0105 rozmiary tej \u015bwi\u0105tyni – wyso\u00adko\u015b\u0107 to a\u017c 60 metr\u00f3w, a \u015bred\u00adnica kopu\u0142y wynosi 10 metr\u00f3w. Lukarny umieszczone w kopule pozwalaj\u0105 do\u015bwietli\u0107 wn\u0119trze.<\/p>\n

(Ci\u0105g dalszy nast\u0105pi)<\/p>\n

Hanna LITWIN<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Najpi\u0119kniejsza ba\u00adrokowa cerkiew na \u015bwiecie – Sob\u00f3r \u015bw. Andrzeja Rozpoczynaj\u0105c kolejne etap spaceru po Kijowie spod bramy Soboru Michaj\u00ad\u0142owskiego, widzimy po pra\u00adwej stronie ogromny gmach…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1541,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[],"class_list":["post-1540","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-przeczytaj"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t