{"id":1544,"date":"2024-07-03T22:42:33","date_gmt":"2024-07-03T19:42:33","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/kijow-po-polsku-od-chrobrego-do-majdanu-6\/"},"modified":"2024-12-10T07:36:15","modified_gmt":"2024-12-10T05:36:15","slug":"kijow-po-polsku-od-chrobrego-do-majdanu-6","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/kijow-po-polsku-od-chrobrego-do-majdanu-6\/","title":{"rendered":"\u201eKIJ\u00d3W PO POLSKU: OD CHROBREGO DO MAJDANU\u201d (6)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
\nPomnik Petra Konaszewicza \u2013 Sahajdacznego na Placu Kontraktowym w Kijowie<\/strong><\/p>\n

Za Domem Kontraktowym, w po\u0142udniowo-zachodnim naro\u017cniku Placu stoi zrekonstruowana w latach 80-tych klasycystyczna \u201eFontanna Samsona\u201d. Woda czasem try\u00adska, a czasem nie, z paszczy paskudnego Iwa, kt\u00f3r\u0105 rozwiera r\u00f3wnie paskudny Samson. Natomiast tu\u017c za rogiem… tu\u017c za rogiem urocza rekom\u00adpensata.<\/p>\n

To p\u00f3\u017anoroma\u0144ski, lub mo\u017ce raczej wczesno\u015brednio\u00adwieczny Sob\u00f3r Patriarszy Za\u015bni\u0119cia Matki Boskiej Pyrohoszczy. Z t\u0105 cerkwi\u0105 zwi\u0105zane s\u0105 same ta\u00adjemnice. Po pierwsze, nazwa – co znaczy \u201ePyrohoszczy”? Jedni badacze twierdz\u0105, \u017ce cudown\u0105 ikon\u0119, dla kt\u00f3\u00adrej wzniesiono t\u0119 \u015bwi\u0105ty\u00adni\u0119, przywi\u00f3z\u0142 z Konstantyno\u00adpola kijowski pose\u0142 o imieniu (przydomku? nazwisku?) Pyrohost. Inni wywodz\u0105 nazw\u0119 od greckiego s\u0142owa pyrgotis oznaczaj\u0105cego co\u015b zwi\u0105\u00adzanego z wie\u017c\u0105 – ale tu nie ma \u017cadnej wie\u017cy, wi\u0119c mo\u017ce wie\u017ca namalowana by\u0142a na obrazie?<\/p>\n

Badacze literatury staroruskiej uznaj\u0105, \u017ce w da\u00adtowanym na koniec XII wieku poemacie \u201eS\u0142owo o wyprawie Igora” (nb. przet\u0142umaczonym na polski przez Juliana Tuwima) istnieje wzmianka o cerkwi pod tym w\u0142a\u015bnie we\u00adzwaniem. Ksi\u0105\u017c\u0119 Igor przy\u00adbywa do Soboru Za\u015bni\u0119cia Matki Boskiej Pyrohoszczy, by podzi\u0119kowa\u0107 za uwolnienie z niewoli u Po\u0142owc\u00f3w. Tyle lite\u00adratura. Historycy i archeolo\u00adgowie twierdz\u0105, \u017ce cerkiew powsta\u0142a ok. 1131 roku z roz\u00adkazu ksi\u0119cia M\u015bcis\u0142awa.<\/p>\n

\"\"<\/a>
\nFontanna Samson<\/strong><\/p>\n

Dalsze losy cerkwi, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wn\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0105 Pado\u0142u, by\u0142y losami ca\u0142ego dolnego miasta. \u015awi\u0105tynia wielokrotnie niszczona i palona, by\u0142a kilkakrotnie odbudowywana w r\u00f3\u017cnych sty\u00adlach i modach. Odbudo\u00adwywa\u0142a si\u0119 po najazdach Mongo\u0142\u00f3w i Turk\u00f3w, i po po\u00ad\u017carach, regularnie pustosz\u0105cych \u201edolne miasto”. Bywa\u0142a i renesansowa, i barokowa, a\u017c wreszcie w 1935 roku przyszed\u0142 cz\u0142owiek radziecki i ca\u0142kowicie wysadzi\u0142 j\u0105 w powietrze!<\/p>\n

Oczywi\u015bcie tajemnicza cu\u00addowna ikona z wie\u017c\u0105 lub bez, przepad\u0142a ca\u0142kowicie, ale w 1998 roku uda\u0142o si\u0119 kijowianom odbudowa\u0107 t\u0119 pi\u0119kn\u0105 cerkiew w jej najbardziej pierwotnym i szlachetnym stylu. Jest wi\u0119c, ca\u0142kowit\u0105 rekonstrukcj\u0105, nie posiadaj\u0105c\u0105 \u201dwarto\u015bci” stricte historycznej, prawie jak nasza warszawska Star\u00f3wka, ale czy w\u0142a\u015bnie dlatego nie jest wi\u0119\u00adcej warta?<\/p>\n

Nieco dalej na p\u00f3\u0142noc od tego miejsca, skrajem Placu biegnie ulica Kostiantyniwska (Konstantynowska) prowadz\u0105ca do hali targowiska zwanego \u017bytni Rynek. W 1640 roku stan\u0105\u0142 w tym miejscu rzymskokatolicki ko\u015bci\u00f3\u0142 ka\u00adtedralny i rozpo\u015bciera\u0142a si\u0119 tu dzielnica zwana historycznie Biskupszczyzn\u0105, gdy\u017c tereny nale\u017ca\u0142y do katolickiego bi\u00adskupa kijowskiego. Dzielnica jednak wyludni\u0142a si\u0119 po 1660 roku, kiedy to wydano ukaz carski zabraniaj\u0105cy rzym\u00adskim katolikom mieszkania w Kijowie. Wtedy te\u017c katedra i pa\u0142ac biskupi zosta\u0142y roze\u00adbrane i powsta\u0142 tu plac han\u00addlu zbo\u017cem.<\/p>\n

\"\"<\/a>
\nSyna\u00adgoga Rosenberga<\/strong><\/p>\n

Dzi\u015b \u017bytni Rynek jest do\u015b\u0107 obskurn\u0105 hal\u0105 targow\u0105, ale tu\u017c obok na rogu, jest pi\u0119kny, du\u017cy sklep \u201eRoshen” ze s\u0142odyczami, kt\u00f3re wozi si\u0119 z Kijowa jako upominki. Na marginesie na\u00adle\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce t\u0119 firm\u0119 znaj\u0105 wszyscy na Ukrainie, gdy\u017c nale\u017cy do prezydenta Poroszenki. Z tej te\u017c przy\u00adczyny produkowany przez ni\u0105 be\u017cowy tort \u201ekijowski\u201d jest nie do dostania w Moskwie. Oczywi\u015bcie, przybywaj\u0105cy do Kijowa Rosjanie masowo kupuj\u0105 ten w\u0142a\u015bnie tort i wo\u017c\u0105 do Ro\u00adsji. To groteskowe, ale oka\u00adzuje si\u0119, \u017ce nawet tort mo\u017cna ocenzurowa\u0107!<\/p>\n

Ulica Kon\u00adstantynowska przecina podw\u00f3jn\u0105 ulic\u0119 zwan\u0105 Dolny (Ny\u017cni) i G\u00f3rny (Werchni) Wa\u0142. Za ni\u0105 rozci\u0105ga\u0142 si\u0119 kupiecki kwarta\u0142 \u017cydowski. Przy ulicy Szczekowickiej 29 stoi syna\u00adgoga Rosenberga. Zosta\u0142a ona wybudowana w II po\u0142owie XIX wieku, jako prywatny budynek na pry\u00adwatnym gruncie. Z czasem zacz\u0119\u0142o przychodzi\u0107 do niej coraz wi\u0119cej os\u00f3b i z woli w\u0142a\u015bciciela sta\u0142a si\u0119 syna\u00adgog\u0105 publiczn\u0105. By\u0142a pierw\u00adsz\u0105 synagog\u0105 w Kijowie. W wieku XX, jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 sakralnych obiekt\u00f3w Kijowa, przechodzi\u0142a r\u00f3\u017cne koleje losu. Aktualnie, zwr\u00f3cona wsp\u00f3lno\u00adcie \u017cydowskiej, jest czynnym domem modlitwy. Na margi\u00adnesie – w Kijowie s\u0105 jeszcze dwie czynne synagogi, Syna\u00adgoga Centralna, oraz pochodz\u0105ca z pocz\u0105tku XX wieku i Synagoga Halicka mieszcz\u0105ca si\u0119 na ulicy \u017bylia\u0144skiej 97, blisko placu Zwy\u00adci\u0119stwa (P\u0142oszcza Peremohy).<\/p>\n

\"\"<\/a>
\nAkademia Kijow\u00adsko-Mohyla\u0144ska<\/strong><\/p>\n

\u00a0Ale wr\u00f3\u0107my do Placu Kontraktowego. Po jego wschodniej stronie roz\u00adpo\u015bciera si\u0119 niepozorny, kre\u00admowy, okr\u0105g\u0142y budynek – je\u00adden z najwa\u017cniejszych w mie\u015bcie. To Akademia Kijow\u00adsko-Mohyla\u0144ska, zwana po\u00adpularnie \u201eMohylank\u0105”.<\/p>\n

Jest to najstarsza i naj\u00adbardziej presti\u017cowa uczelnia w Kijowie, zawdzi\u0119czaj\u0105ca swoje powstanie trzem nie\u00adzwyk\u0142ym osobom – jednemu rycerzowi, jednemu \u015bwi\u0119temu i jednej m\u0105drej kobiecie. Ry\u00adcerzem by\u0142 oczywi\u015bcie wspo\u00admniany wcze\u015bniej Petro Konaszewicz – Sahajdaczny. Za\u0142o\u017cona przez niego w 1615 roku szko\u0142a bracka (w Monasterze Brackim) by\u0142a odpowiedzi\u0105, czy raczej nale\u017ca\u0142oby powiedzie\u0107: prawos\u0142awn\u0105 alternatyw\u0105 dla jezuickiego systemu nauczania.<\/p>\n

Finan\u00adsowego wsparcia udzieli\u0142a szkole zamo\u017cna szlachcianka ruska, Halszka Hulewicz\u00f3wna l-voto Pociejowa, ll-voto \u0141o\u017cczyna, kt\u00f3ra pr\u00f3cz ruchomo\u00ad\u015bci przekaza\u0142a bractwu w\u0142a\u00adsny obszerny, murowany dom na Padole i tereny wok\u00f3\u0142 niego pod przysz\u0142e budynki. Fakt tej darowizny obrazuje, jaka by\u0142a w\u00f3wczas, w XVII-wiecznej Rzeczypospolitej pozycja kobiety, mog\u0105cej sa\u00admodzielnie dysponowa\u0107 ma\u00adj\u0105tkiem – nie by\u0142o to zjawisko powszechne w Europie.<\/p>\n

\"\"<\/a>
\nPiotr Mohy\u0142a<\/strong><\/p>\n

Trzecim tw\u00f3rc\u0105 Akade\u00admii by\u0142 prawos\u0142awny metro\u00adpolita kijowski Piotr Mohy\u0142a (1597-1647) – p\u00f3\u017aniejszy \u015bwi\u0119ty ko\u015bcio\u0142a prawos\u0142awnego, ka\u00adnonizowany w 1996 roku. Mo\u00adhy\u0142a by\u0142 synem hospodara mo\u0142dawskiego i jako m\u0142ody cz\u0142owiek ucz\u0119szcza\u0142 do kolegium jezuickiego we Lwowie. Przed wst\u0105pieniem do klasz\u00adtoru s\u0142u\u017cy\u0142 w wojsku Rzeczy\u00adpospolitej i przelewa\u0142 dla niej krew w bitwie pod Cecor\u0105 i Chocimiem. Nast\u0119pnie przy\u00adj\u0105\u0142 prawos\u0142awne \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie. W 1628, za zgod\u0105 kr\u00f3la Zygmunta III Wazy, przy\u00adj\u0105\u0142 obowi\u0105zki archimandryty \u0141awry Peczerskiej. W 1632 r. w Warszawie, zosta\u0142 wybrany metropolit\u0105 kijowskim, maj\u0105\u00adcym sw\u0105 siedzib\u0119 w Soborze Sofijskim. By\u0142 politykiem i m\u0119\u017cem stanu. Jako obywatel Rze\u00adczypospolitej cz\u0119sto zabiera\u0142 g\u0142os w polskim Sejmie, ujmu\u00adj\u0105c si\u0119 za mniejszo\u015bci\u0105 pra\u00adwos\u0142awn\u0105, robi\u0105c to w spo\u00ads\u00f3b wywa\u017cony i koncyliacyjny.\u00a0 Z jego zdaniem liczy\u0142 si\u0119 za\u00adr\u00f3wno Zygmunt III, jak i jego nast\u0119pca kr\u00f3l W\u0142adys\u0142aw IV. Posiada\u0142 wielk\u0105 charyzm\u0119, a jednocze\u015bnie by\u0142 \u015bwietnym organizatorem i cz\u0142owiekiem niepospolitej energii. Odnowi\u0142 i rozbudowa\u0142 zar\u00f3wno Sob\u00f3r Sofijski jak i \u0141awr\u0119, oraz wypo\u00adsa\u017cy\u0142 je we wspania\u0142e ksi\u0119\u00adgozbiory.<\/p>\n

Kontynuuj\u0105c prac\u0119 podnoszeniem o\u015bwiaty pra\u00adwos\u0142awnej przekszta\u0142ci\u0142 i po\u00ad\u0142\u0105czy\u0142 szko\u0142y \u0141awry i szko\u0142\u0119 brack\u0105 w Kolegium Kijowskie, kt\u00f3re ju\u017c po jego \u015bmierci i na jego cze\u015b\u0107 przybra\u0142o nazw\u0119 Aka\u00addemii Mohyla\u0144skiej (w 1658 roku).<\/p>\n

Hanna LITWIN<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pomnik Petra Konaszewicza \u2013 Sahajdacznego na Placu Kontraktowym w Kijowie Za Domem Kontraktowym, w po\u0142udniowo-zachodnim naro\u017cniku Placu stoi zrekonstruowana w latach 80-tych klasycystyczna \u201eFontanna Samsona\u201d….<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1595,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[],"class_list":["post-1544","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-przeczytaj"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t