{"id":1546,"date":"2024-07-10T22:49:52","date_gmt":"2024-07-10T19:49:52","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/kijow-po-polsku-od-chrobrego-do-majdanu-7\/"},"modified":"2024-12-10T07:36:07","modified_gmt":"2024-12-10T05:36:07","slug":"kijow-po-polsku-od-chrobrego-do-majdanu-7","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/kijow-po-polsku-od-chrobrego-do-majdanu-7\/","title":{"rendered":"\u201eKIJ\u00d3W PO POLSKU: OD CHROBREGO DO MAJDANU\u201d (7)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

M\u0142ody Piotr Mohy\u0142a \u2013 by\u0142 uczestnikiem I (w 1621) zwyci\u0119skiej bitwy pod Chocimiem roku przeciwko muzu\u0142ma\u0144skim naje\u017ad\u017acom<\/strong>; na p\u0142\u00f3tnie \u201eObrona polskiego sztandaru pod Chocimiem\u201d (posta\u0107 w centrum). Juliusz Kossak,1892<\/strong><\/p>\n

W poprzednim odcinku spaceru po Kijowie rozpocz\u0119li\u015bmy zwiedzanie Akademii Kijowsko-Mohyla\u0144skiej, zwanej po\u00adpularnie \u201eMohylank\u0105”. Jednym z trzech jej tw\u00f3rc\u00f3w by\u0142 prawos\u0142awny metro\u00adpolita kijowski Piotr Mohy\u0142a (1597-1647) – p\u00f3\u017aniejszy \u015bwi\u0119ty ko\u015bcio\u0142a prawos\u0142awnego, ka\u00adnonizowany w 1996 roku.<\/p>\n

Jako duchowny prawo\u00ads\u0142awny Piotr Mohy\u0142a dba\u0142 o rozw\u00f3j prawos\u0142awia w granicach Rzeczypospolitej i by\u0142 zdecydowanym przeciwni\u00adkiem zbli\u017cenia z Moskw\u0105. Bola\u0142 nad rozd\u017awi\u0119kiem unicko- dyzunickim. Na marginesie – zapomnian\u0105 ciekawostk\u0105 jest fakt, \u017ce prawos\u0142awna ka\u00adtedra pod wezwaniem Prze\u00admienienia Pa\u0144skiego w Lu\u00adblinie by\u0142a konsekrowana w\u0142a\u015bnie przez Piotra Mohy\u0142\u0119 w 1633 roku.<\/p>\n

Akademia Mohyla\u0144ska by\u0142a g\u0142\u00f3wnym o\u015brod\u00adkiem intelektualnym Rusi i utrzyma\u0142a si\u0119 na Padole do czas\u00f3w, oczywi\u015bcie carycy Katarzyny II. Przez ten czas wykszta\u0142ci\u0142a rzesze teolog\u00f3w, filozof\u00f3w, poet\u00f3w, astrono\u00adm\u00f3w, lingwist\u00f3w i muzyk\u00f3w – jednym s\u0142owem elit\u0119, kt\u00f3ra da\u0142a podstawy ukrai\u0144skiej to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Hetman Jurij Chmielnicki <\/strong>(1641-1685) herbu Abdank<\/strong><\/strong><\/p>\n

Na „Mohylance” studiowa\u0142 najs\u0142ynniejszy filo\u00adzof ukrai\u0144ski, a jednocze\u015bnie poeta i kompozytor Grzegorz Skoworoda (1722-1794), kt\u00f3\u00adrego pomnik stoi przed Aka\u00addemi\u0105. Studiowali tu r\u00f3wnie\u017c p\u00f3\u017aniejsi hetmani kozaccy, np. Iwan (Jan) Wyhowski (?-166A), ruski szlachcic, wojewoda ki\u00adjowski i obywatel Rzeczypo\u00adspolitej.<\/p>\n

To kolejna tragiczna posta\u0107 w historii stosunk\u00f3w polsko-ukrai\u0144skich. By\u0142 zaprzyja\u017aniony z Chmielnickim, kt\u00f3remu zawdzi\u0119cza\u0142 \u017cycie dzi\u0119ki wykupieniu go z niewoli tatarskiej. Przysta\u0142 do wojska zaporoskiego i pe\u0142ni\u0142 w nim funkcj\u0119 pisarza generalnego. Po \u015bmierci Chmielnickiego, b\u0119d\u0105c zwolenni\u00adkiem porozumienia, podpisa\u0142 z Rzeczpospolit\u0105 tzw. Uni\u0119 hadziack\u0105 (1658), maj\u0105c\u0105 przekszta\u0142ci\u0107 Rzeczpospolit\u0105 Obojga Narod\u00f3w w Rzecz\u00adpospolit\u0105 Trojga Narod\u00f3w. W jej sk\u0142ad mia\u0142a wchodzi\u0107 Korona, Wielkie Ksi\u0119stwo Li\u00adtewskie oraz Ksi\u0119stwo Ruskie. Szlachta i duchowie\u0144stwo zosta\u0142o zr\u00f3wnane w pra\u00adwach, za\u015b starszy\u017anie kozac\u00adkiej (ok. 1000 os\u00f3b) nadano szlachectwo. Umow\u0119 zatwierdzi\u0142 Sejm i podpisa\u0142 kr\u00f3l Jan Kazimierz, jednak na sku\u00adtek szybko zmieniaj\u0105cych si\u0119 okoliczno\u015bci nie wesz\u0142a ona praktycznie w \u017cycie.<\/p>\n

Zaledwie rok p\u00f3\u017aniej w\u0142adz\u0119 na Nad\u00addnieprza\u0144skiej Ukrainie prze\u00adj\u0105\u0142 prorosyjski syn Chmiel\u00adnickiego Jurij, za\u015b Wyhowski opu\u015bci\u0142 hetmanat kozacki. Zosta\u0142 wojewod\u0105 kijowskim i pe\u0142ni\u0142 t\u0119 funkcj\u0119 przez cztery lata. Przyczyny jego \u015bmierci budz\u0105 wiele w\u0105tpliwo\u015bci. Wyhowski, kt\u00f3remu zarzu\u00adcono spisek przeciw Rzeczy\u00adpospolitej, zosta\u0142 z kr\u00f3lew\u00adskiego rozkazu rozstrzelany. Pono\u0107 prowadzi\u0142 tajne roko\u00adwania z Tatarami i Turkami, by zyska\u0107 ich wsparcie dla stworzenia nowego nieza\u00adle\u017cnego ukrai\u0144skiego pa\u0144\u00adstwa. Wina ta jednak nigdy nie zosta\u0142a dowiedziona. Prawdo\u00adpodobnie spotka\u0142a go wielka niesprawiedliwo\u015b\u0107. Zyska\u0142 przy\u00adnajmniej pami\u0119\u0107, dzi\u0119ki s\u0142owom \u201eWyhowskiego szabl\u0105 krzyw\u0105, ma\u0142a bawi si\u0119 dziecina\u201d z t\u0119sk\u00adnej pie\u015bni o Ukrainie, kt\u00f3ra we\u00adsz\u0142a na sta\u0142e do kanonu polskich pie\u015bni biesiadnych.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Hetman Iwan Mazepa i Kr\u00f3l Szwecji Karol XII Wittelsbach po bitwie pod Po\u0142taw\u0105 (Gustaf Cederstr\u00f6m,1879)<\/strong><\/p>\n

Na Akademii Mohyla\u0144skiej studiowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c syn Boh\u00addana Chmielnickiego – Jurij Chmielnicki (1641-1685) herbu Abdank. Atamanem kozackim zosta\u0142 po \u015bmierci ojca, kiedy przy wsparciu Rosji odebra\u0142 w\u0142adz\u0119 Iwanowi Wyhowskiemu. By\u0142 postaci\u0105 chwiejn\u0105, kt\u00f3rej g\u0142\u00f3wnym atutem by\u0142o nazwisko. Cz\u0119sto zmienia\u0142 so\u00adjusze, sprzymierzaj\u0105c si\u0119 a to z Rosj\u0105, a to z Rzeczpospo\u00adlit\u0105, a to z Pa\u0144stwem Osma\u0144\u00adskim. W rezultacie wszyscy mieli go za zdrajc\u0119. Nie zy\u00adskawszy w\u015br\u00f3d cz\u0119\u015bci kozactwa autorytetu, nie radz\u0105c sobie z w\u0142adz\u0105, w 1663 roku porzuci\u0142 polityk\u0119 i wst\u0105pi\u0142 do klasztoru. Jednak po kilku\u00adnastu latach zmieni\u0142 zdanie i obj\u0105\u0142 hetmanat przy wspar\u00adciu su\u0142tana tureckiego, pro\u00adwadz\u0105c jednocze\u015bnie pota\u00adjemne rokowania z Polakami. Ostatecznie zosta\u0142 przez Tur\u00adk\u00f3w pojmany i stracony za zdrad\u0119. Zgin\u0105\u0142 marnie i niehonorowo – z woli su\u0142tana zo\u00adsta\u0142 uduszony w twierdzy Ka\u00admieniec Podolski, b\u0119d\u0105cej w tym czasie pod panowaniem tureckim.<\/p>\n

Kolejnym kozackim het\u00admanem, kt\u00f3ry studiowa\u0142 na Mohylance, by\u0142 Iwan Ma\u00adzepa (1639-1709). Dla Rosjan zdrajca, dla Ukrai\u0144c\u00f3w bo\u00adhater d\u0105\u017c\u0105cy do utworzenia samodzielnego ukrai\u0144skiego pa\u0144stwa, a dla Polak\u00f3w? Na\u00adzywa\u0142 si\u0119 Jan Mazepa Ko\u0142ody\u0144ski i pochodzi\u0142 z ruskiej szlachty. M\u0142odo\u015b\u0107 sp\u0119dzi\u0142 na dworze Jana Kazimierza, gdzie zyska\u0142 polor, wiedz\u0119 i pozycj\u0119. Po \u015bmierci Chmiel\u00adnickiego w hetmanacie ko\u00adzackim rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 walka o w\u0142adz\u0119, rozpad\u0142 si\u0119 on na dwie cz\u0119\u015bci, po\u0142o\u017cone po dw\u00f3ch stronach Dniepru – Hetmanat Prawobrze\u017cny i Hetmanat Lewobrze\u017cny.<\/p>\n

W 1687 roku Mazepa zosta\u0142 het\u00admanem Lewobrze\u017ca, przy sil\u00adnym wsparciu Rosji. W ra\u00admach wdzi\u0119czno\u015bci Mazepa ze swoim wojskiem wspie\u00adra\u0142 cara Piotra I w wojnie rosyjsko-tureckiej. Przy tej oka\u00adzji w\u0142\u0105czy\u0142 pod swoj\u0105 bu\u0142aw\u0119 r\u00f3wnie\u017c Ukrain\u0119 Prawobrze\u017cn\u0105. Jednak Car obawia\u00adj\u0105c si\u0119 wzrostu pot\u0119gi kozac\u00adkiej postanowi\u0142 zlikwidowa\u0107 w\u0142adz\u0119 hetma\u0144sk\u0105. W tej sy\u00adtuacji Mazepa zawar\u0142 tajne przymierze z Rzeczpospolit\u0105. Gdy zdrada wysz\u0142a na jaw, wojska Piotra I doszcz\u0119tnie wymordowa\u0142y mieszka\u0144c\u00f3w Baturyna, \u00f3wczesnej stolicy hetmanatu, za\u015b rosyjska Cer\u00adkiew prawos\u0142awna na\u0142o\u017cy\u0142a na Mazep\u0119 kl\u0105tw\u0119, nazywa\u00adj\u0105c go zdrajc\u0105 prawos\u0142awia.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Hetman Iwan (Jan) Wyhowski – ruski szlachcic, wojewoda ki\u00adjowski i obywatel Rzeczypo\u00adspolitej<\/strong><\/p>\n

W tej sytuacji podczas wojny rosyjsko szwedzkiej wojska kozackie wspar\u0142y Szwed\u00f3w. Niestety, w decyduj\u0105cej bi\u00adtwie pod Po\u0142taw\u0105 (1709) Ka\u00adrol XII poni\u00f3s\u0142 sromotn\u0105 kl\u0119\u00adsk\u0119 i Mazepa musia\u0142 ucieka\u0107. Zbieg\u0142 do Turcji, gdzie po trzech miesi\u0105cach zmar\u0142.<\/p>\n

Po jego \u015bmierci hetmanem Ukra\u00adiny na wychod\u017astwie zosta\u0142 jego przyjaciel z Mohylanki, Py\u0142yp Or\u0142yk (Filip Orlik, 1672- 1742). Jego matka pocho\u00addzi\u0142a z ruskiej szlachty Ma\u00ad\u0142achowskich, ojciec z rodziny czeskiej. Jako cz\u0142owiek grun\u00adtownie wykszta\u0142cony opraco\u00adwa\u0142 i napisa\u0142 na wychod\u017astwie tzw. \u201eKonstytucj\u0119 Filipa Orlika”, zwan\u0105 te\u017c \u201eKonstytucj\u0105 Benderowsk\u0105”, kt\u00f3r\u0105 dzi\u015b uznaje si\u0119 za pierwsz\u0105 konstytucj\u0119 Ukrainy. Ciekawostk\u0105 jest fakt, \u017ce Or\u0142yk po opuszczeniu Tur\u00adcji przez wiele lat mieszka\u0142 we Wroc\u0142awiu. Tak wi\u0119c, ostatni hetman kozacki na wychod\u017a\u00adstwie urz\u0119dowa\u0142 w granicach Monarchii Habsburskiej.<\/p>\n

Na skwerze vis a vis Aka\u00addemii stoi pomnik Franciszka Skaryny (1490 – 1540). To prawdziwy cz\u0142owiek rene\u00adsansu. Humanista, my\u015bliciel, doktor medycyny, t\u0142umacz, wydawca, za\u0142o\u017cyciel drukarni w Wilnie i Pra\u00addze. Studiowa\u0142 w Kra\u00adkowie i Padwie. Bywa\u0142 go\u015bciem na wielu eu\u00adropejskich dworach – w Kr\u00f3lewcu u Albrechta Hohenzollerna, w Kra\u00adkowie u Zygmunta Sta\u00adrego i w Pradze u Fer\u00addynanda I Habsburga.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Filip Orlik – hetman na uchod\u017astwie. Autor przyj\u0119tej w 1711r. Konstytucji Benderskiej – Pacta et Constitutiones legum libertatumqe Exercitus Zaporoviensis (Pakty i konstytucje praw i wolno\u015bci wojska zaporoskiego) <\/strong><\/strong><\/p>\n

Cho\u0107 przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cycia boryka\u0142 si\u0119 z k\u0142o\u00adpotami finansowymi, w kt\u00f3re popad\u0142 na skutek d\u0142ug\u00f3w brata, nie przeszkodzi\u0142o mu to w ogromnej pracy, jak\u0105 wykona\u0142 – przet\u0142umacze\u00adniu Biblii na j\u0119zyk ruski, zwany te\u017c j\u0119zykiem wschodnios\u0142owia\u0144skim, staroukrai\u0144skim lub starobia\u0142oruskim.<\/p>\n

W dobie renesansu j\u0119zyk ruski by\u0142 j\u0119zykiem urz\u0119dowym na terenie Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego, a po zawarciu Unii Lubelskiej, r\u00f3wnie\u017c na Ukrainie, czyli w wojew\u00f3dztwach brac\u0142awskim, kijowskim i wo\u0142y\u0144skim. W podzi\u0119ce za t\u0119 prac\u0119 jego pomnik stan\u0105\u0142 w Kijowie, cho\u0107 z racji swego urodzenia w Po\u0142ocku na terenie dzisiejszej Bia\u0142orusi, uznawany jest dzi\u015b za uczonego bia\u0142oruskiego.<\/p>\n

Kompleks budynk\u00f3w Akademii, zajmuje teren pomi\u0119dzy ulic\u0105 Ili\u0144sk\u0105, Skoworody i Wo\u0142osk\u0105. Wchodz\u0105c na teren Akademii od strony Placu Kontraktowego, warto skierowa\u0107 si\u0119 w lewo, by zobaczy\u0107 stary korpus Akademii i cerkiew akademick\u0105 pw. Zwiastowania NMP.<\/p>\n

\u00a0(Ci\u0105g dalszy nast\u0105pi)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Hanna LITWIN<\/strong><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

M\u0142ody Piotr Mohy\u0142a \u2013 by\u0142 uczestnikiem I (w 1621) zwyci\u0119skiej bitwy pod Chocimiem roku przeciwko muzu\u0142ma\u0144skim naje\u017ad\u017acom; na p\u0142\u00f3tnie \u201eObrona polskiego sztandaru pod Chocimiem\u201d (posta\u0107…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1547,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[],"class_list":["post-1546","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-przeczytaj"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t