{"id":1558,"date":"2024-08-20T23:40:05","date_gmt":"2024-08-20T20:40:05","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/kijow-po-polsku-od-chrobrego-do-majdanu-13\/"},"modified":"2024-12-10T07:35:19","modified_gmt":"2024-12-10T05:35:19","slug":"kijow-po-polsku-od-chrobrego-do-majdanu-13","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/kijow-po-polsku-od-chrobrego-do-majdanu-13\/","title":{"rendered":"\u201eKIJ\u00d3W PO POLSKU: OD CHROBREGO DO MAJDANU\u201d (13)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Plac przed szpitalem Twierdzy <\/strong><\/p>\n

Kijowskie wydawnictwo \u201eDuch i Litera\u201d tradycyjnie przyk\u0142ada du\u017c\u0105 wag\u0119 do ksi\u0105\u017cek po\u015bwi\u0119conych historii i kulturze Polski, stosunkom polsko-ukrai\u0144skim oraz postaciom wybitnych Polak\u00f3w. <\/em><\/p>\n

Jedn\u0105 z takich pozycji jest ksi\u0105\u017cka Hanny Litwin<\/strong> pt.: \u201eKij\u00f3w po polsku: od Chrobrego do Majdanu\u201d<\/strong>. Z zezwolenia dyrektora wydawnictwa Leonida Finberga na \u0142amach naszego pisma publikujemy fragmenty tego przewodnika w j\u0119zyku polskim, prezentuj\u0105cego najciekawsze historyczne i kulturalne miejsca stolicy Ukrainy.<\/em><\/p>\n

W kolejnym etapie zwiedzania Kijowa zwiedzimy Twierdz\u0119 Kijowsk\u0105 zwan\u0105 te\u017c Now\u0105 Twierdz\u0105 Kijowsk\u0105. Okre\u015blenia \u201eStara” i \u201eNowa Twierdza Kijowska” od\u00adnosz\u0105 si\u0119 do dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych okres\u00f3w w historii miasta.<\/p>\n

Star\u0105 Twierdz\u0105 Kijow\u00adsk\u0105 (lub Star\u0105 Twierdz\u0105 Peczersk\u0105) okre\u015bla si\u0119 wa\u0142y i mury wok\u00f3\u0142 \u0141awry Peczerskiej, kt\u00f3re zosta\u0142y wzniesione w XVII wieku. Now\u0105 Twierdz\u0105 Kijowsk\u0105 nazywane jest za\u0142o\u00ad\u017cenie obronne wzniesione na terenie i wok\u00f3\u0142 miasta w XIX wieku z rozkazu cara Miko\u00ad\u0142aja I. Ten\u017ce w\u0142adca posta\u00adnowi\u0142 opasa\u0107 ca\u0142e Imperium nowoczesnymi fortyfikacjami, kt\u00f3re wznosi\u0142 w przygranicz\u00adnych miastach. Kij\u00f3w by\u0142 jednym z nich.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Makieta starej Twierdzy Pieczerskiej<\/strong><\/p>\n

W tym miejscu wypada przytoczy\u0107 s\u0142ynn\u0105 w Kijowie anegdot\u0119 dotycz\u0105c\u0105 tego cara. Ot\u00f3\u017c, gdy po wznie\u00adsieniu fortyfikacji imperator z satysfakcj\u0105 ogl\u0105da\u0142 swoje dzie\u0142o, zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 pono\u0107 do metropolity kijowskiego w te s\u0142owa: \u201eNo, teraz wasze \u015bwi\u0105\u00adtynie b\u0119d\u0105 dobrze bronione przez nasze twierdze”, na co duchowny odpar\u0142: \u201eWasza Cesarska Mo\u015b\u0107, to raczej na\u00adsze \u015bwi\u0105tynie b\u0119d\u0105 broni\u0142y waszych twierdz”.<\/p>\n

Now\u0105 Twierdz\u0119 Kijow\u00adsk\u0105 opisujemy oddzielnie ze wzgl\u0119du na fakt, i\u017c fortyfika\u00adcje wchodz\u0105ce w jej sk\u0142ad rozci\u0105gaj\u0105 si\u0119 na znacz\u00adnym obszarze. Dzi\u015b frag\u00admenty tych budowli zacho\u00adwa\u0142y si\u0119 w r\u00f3\u017cnych miejscach Kijowa. Przy okazji zwiedzania \u0141awry mogli\u015bmy zapozna\u0107 si\u0119 z Arse\u00adna\u0142em, b\u0119d\u0105cym fragmen\u00adtem kompleksu umocnie\u0144. Ca\u0142o\u015b\u0107 tego okr\u0105\u017caj\u0105cego miasto za\u0142o\u017cenia obronnego obejmowa\u0142a swoim zasi\u0119\u00adgiem \u0141awr\u0119, umocnienia na wzg\u00f3rzach Wasilkowskim i Zwierzynieckim, Fort \u0141ysog\u00f3rski oraz umocnienia szpitalne z wojskowym szpitalem i wy\u00adbudowan\u0105 obok tzw. Sko\u00ad\u015bn\u0105 Kaponier\u0105 (Kosyj Kaponir) – fortyfikacj\u0105 spe\u0142niaj\u0105c\u0105 r\u00f3wnocze\u015bnie funkcje sk\u0142adu amunicji i wi\u0119zienia.<\/p>\n

Wsz\u0119\u00addzie tam do dzi\u015b zachowa\u0142y si\u0119 fragmenty militarnej ar\u00adchitektury.<\/p>\n

Dwie charakterystyczne rotundy (reduty zwane kaponierami) wchodz\u0105ce w sk\u0142ad Twierdzy mo\u017cemy dzi\u015b zo\u00adbaczy\u0107 w okolicach g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci Bulwaru \u0141esi Ukrainki – jedna jest skomercjalizo\u00adwana i mie\u015bci w sobie re\u00adstauracje i biura, druga jest ca\u0142kowit\u0105 ruin\u0105 o nieuregu\u00adlowanym statusie prawnym (wstrzymano proces prywa\u00adtyzacyjny), nieudost\u0119pnian\u0105 turystom.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Wrota do Sko\u015bnej Kaponiery<\/strong><\/p>\n

Tym bardziej zatem warto zobaczy\u0107 to, co zosta\u0142o zachowane, odnowione i przekszta\u0142cone w muzeum. Eks\u00adpozycja mie\u015bci si\u0119 przy ulicy Szpitalnej (boczna od Bulwaru \u0141esi Ukrainki) w Sko\u015bnej Kaponierze – reducie usta\u00adwionej sko\u015bnie w stosunku do wa\u0142\u00f3w obronnych, by umo\u017cli\u00adwi\u0107 ostrza\u0142 r\u00f3wnie\u017c wzd\u0142u\u017c li\u00adnii wa\u0142u.<\/p>\n

Dochodzi si\u0119 tam przez dziedziniec dawnego wojsko\u00adwego szpitala fortecznego. Szpital mie\u015bci si\u0119 w budynku wzniesionym na pianie p\u00f3\u0142okr\u0119gu, o niewielkich oknach, z kt\u00f3rego mo\u017cna by\u0142o w ra\u00adzie czego prowadzi\u0107 ostrza\u0142 w kilku kierunkach. Dziedzi\u00adniec szpitala otoczony jest wspomnianym wa\u0142em ziem\u00adnym – transzej\u0105, kryj\u0105cym w sobie podziemne fortyfikacje. Pomi\u0119dzy transzej\u0105 a dzie\u00addzi\u0144cem szpitala przebiega brukowana droga, na ko\u0144cu kt\u00f3rej znajduje si\u0119 wej\u015bcie do muzeum o nazwie Muzeum \u201eForteca Kijowska” \u2013 \u201eKosyj Kaponir\u201d.<\/p>\n

Przed wej\u015bciem ele\u00adment polski – du\u017cy czarny krzy\u017c i po bokach tablice upami\u0119tniaj\u0105cy miejsce ka\u017ani sze\u015bciu polskich powsta\u0144\u00adc\u00f3w ze stycznia 1863 r. Pod tym murem zostali rozstrze\u00adlani: Adam Zieli\u0144ski, W\u0142ady\u00ads\u0142aw Rakowski, Platon Krzy\u00ad\u017canowski, Romuald Olsza\u0144ski i Adam Dru\u017cbacki. Co o nich wiemy? Platon Krzy\u017canowski by\u0142 weteranem powstania li\u00adstopadowego, podczas kt\u00f3\u00adrego zosta\u0142 odznaczony krzy\u00ad\u017cem Virtuti Militari. Trzydzie\u015bci trzy lata p\u00f3\u017aniej, pomimo podesz\u0142ego wieku, postano\u00adwi\u0142 spe\u0142ni\u0107 sw\u00f3j patriotyczny obowi\u0105zek i wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w kolejnym powstaniu. W dniu rozstrzelania mia\u0142 przesz\u0142o siedemdziesi\u0105t lat.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Mur otaczaj\u0105cy Sko\u015bn\u0105 Kaponier\u0119 – miejsce egzekucji dow\u00f3dc\u00f3w polskich oddzia\u0142\u00f3w powsta\u0144czych<\/strong><\/p>\n

Romu\u00adald Olsza\u0144ski te\u017c nie szu\u00adka\u0142 pretekstu dla niewype\u0142\u00adnienia obowi\u0105zku – osieroci\u0142 o\u015bmioro dzieci. Na tablicach brakuje nazwiska W\u0142ady\u00ads\u0142awa Padlewskiego. On r\u00f3w\u00adnie\u017c by\u0142 weteranem powsta\u00adnia listopadowego, w kt\u00f3rym uczestniczy\u0142 jako bardzo m\u0142ody cz\u0142owiek. Matka od\u00adwo\u017c\u0105c go w\u00f3wczas do obozu powsta\u0144czego zosta\u0142a w drodze powrotnej zamordo\u00adwana przez carskich kozak\u00f3w do\u0144skich. On sam do\u00adsta\u0142 si\u0119 do rosyjskiej niewoli, ale ze wzgl\u0119du na m\u0142ody wiek, zosta\u0142 zwolniony i \u017cy\u0142 w maj\u0105tku rodzinnym Czerniawka Ma\u0142a przesz\u0142o trzy\u00addzie\u015bci lat pod nadzorem policyjnym. Po wybuchu po\u00adwstania styczniowego z ro\u00addzinnych oszcz\u0119dno\u015bci, ufor\u00admowa\u0142 szwadron powsta\u0144czy walcz\u0105cy pod Berdyczowem. Jego syn, genera\u0142 Zygmunt Padlewski, walczy\u0142 w Kr\u00f3le\u00adstwie Polskim, by\u0142 m.in. po\u00adwsta\u0144czym naczelnikiem Warszawy. Obydwaj zostali pojmani i rozstrzelani – Zyg\u00admunt w maju 1863 r. w P\u0142ocku, a W\u0142adys\u0142aw w listopadzie tego samego roku tu, w For\u00adtecy Kijowskiej. Matka i \u017cona – Judyta z Potockich, po stra\u00adcie m\u0119\u017ca i syna zosta\u0142a jeszcze wygnana z rodzinnego maj\u0105tku, kt\u00f3ry zosta\u0142 skonfi\u00adskowany i przekazany rosyj\u00adskiemu genera\u0142owi.<\/p>\n

Niewiele wiadomo o pozosta\u0142ych oso\u00adbach tu rozstrzelanych, mo\u00ad\u017cemy sobie tylko wyobra\u017ca\u0107, jak gro\u017ana dla zaborcy by\u0142a ich ofiarna mi\u0142o\u015b\u0107 do Ojczy\u00adzny, skoro postanowiono po\u00adzbawi\u0107 ich \u017cycia.<\/p>\n

Szacuje si\u0119, \u017ce przez ka\u00adzamaty twierdzy przesz\u0142o oko\u0142o 1200 powsta\u0144c\u00f3w – wszyscy zostali zes\u0142ani na Sy\u00adbir i wszystkim skonfiskowano maj\u0105tki pozbawiaj\u0105c ich rodziny dachu nad g\u0142ow\u0105 i \u015brodk\u00f3w do \u017cycia. Taka by\u0142a w\u00f3wczas cena patriotyzmu.<\/p>\n

Powstanie Styczniowe od pocz\u0105tku zak\u0142ada\u0142o odzyska\u00adnie niepodleg\u0142o\u015bci Rzeczpospolitej w granicach przed\u00adrozbiorowych z 1772 roku, wraz z ziemiami Litwy i Rusi, dlatego na piecz\u0119ci Rz\u0105du Narodowego umieszczono w trzech polach Or\u0142a, Pogo\u0144 i \u015awi\u0119tego Micha\u0142a Archa\u00adnio\u0142a.<\/p>\n

Na Rusi powstanie roz\u00adpocz\u0119\u0142o si\u0119 jednak dopiero w kwietniu i prawie natychmiast zosta\u0142o zd\u0142awione. Na Wo\u00ad\u0142yniu, Podolu i Kijowszczy\u017anie nieliczne oddzia\u0142y powsta\u0144\u00adcze nie by\u0142y w stanie oprze\u0107 si\u0119 pot\u0119dze regularnej armii carskiej. Tym bardziej warto tu przyj\u015b\u0107, by odda\u0107 cze\u015b\u0107 bohaterom walcz\u0105cym w Po\u00adwstaniu Styczniowym.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Baszta Prozorowska umocnie\u0144 szpitalnych<\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n

A lutego 2015 roku polska Fundacja \u201eWolno\u015b\u0107 i Demo\u00adkracja” wraz z Rad\u0105 Ochrony Pami\u0119ci Walki i M\u0119cze\u0144stwa oraz dyrekcj\u0105 Muzeum \u201eFor\u00adteca Kijowska” ods\u0142oni\u0142a 16 tablic z nazwiskami 850 po\u00adwsta\u0144c\u00f3w, kt\u00f3re uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 dzi\u0119ki pracy polskich historyk\u00f3w. Tablice s\u0105 szklane, lekkie w wygl\u0105dzie i nie naru\u00adszaj\u0105 mrocznej atmos\u00adfery muzeum. Umieszczone zosta\u0142y tu\u017c przy wej\u015bciu do kaponiery, na \u015bcianach spa\u00addzistego tunelu prowadz\u0105\u00adcego do wn\u0119trza wi\u0119zienia. Na \u015bcianie lewej napisy s\u0105 w j\u0119zyku ukrai\u0144skim, na pra\u00adwej po polsku. W ekspozy\u00adcji muzealnej najbardziej in\u00adteresuj\u0105cy jest w\u0142a\u015bnie okres XIX-wieczny. Robi\u0105 wra\u017cenie powsta\u0144cze sztandary, cele wi\u0119\u017ani\u00f3w i autentyczne ki\u00adbitki, kt\u00f3rymi wywo\u017cono ska\u00adzanych na katorg\u0119. Poza tym muzeum prezentuje histori\u0119 architektury obronnej, r\u00f3\u017cne stare militaria i ciekawostki czasem w do\u015b\u0107 nietypowej formie. Kozackie sztu\u0107ce czy udzia\u0142 Ko\u00adzak\u00f3w zaporoskich w upowszechnieniu picia kawy w Europie z pewno\u015bci\u0105 zadziwi\u0105 zwiedzaj\u0105cych.<\/p>\n

Warto jednak przyjrze\u0107 si\u0119 historii kozactwa, by zobaczy\u0107 jak historia ta wp\u0142ywa na dzisiejsze wyda\u00adrzenia polityczne. Zacznijmy od terminologii. S\u0142owo „kozak”* pochodz\u0105ce z j\u0119zyka turec\u00adkiego oznacza\u0142o \u201eawantur\u00adnika”. W XV i XVI wieku, nieza\u00admieszka\u0142y pas ziemi pomi\u0119dzy Morzem Czarnym a po\u0142udnio\u00adwymi granicami Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego, a na\u00adst\u0119pnie Rzeczypospolitej oraz granicami Rusi Moskiewskiej, tak zwane Dzikie Pola, by\u0142y schronieniem dla zbieg\u0142ych ch\u0142op\u00f3w i ludzi wyj\u0119tych spod prawa. Z czasem wytworzy\u0142a si\u0119 tu spo\u0142eczno\u015b\u0107 o charak\u00adterze militarnym – wszyscy nosili bro\u0144 i \u017cyj\u0105c razem formo\u00adwali wsp\u00f3lnoty – lu\u017ane „kupy” lub oddzia\u0142y z wojskow\u0105 hie\u00adrarchi\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Fragment muzealnej ekspozycji w Sko\u015bnej Kaponierze <\/strong><\/p>\n

Po Unii Lubelskiej (1569) ziemie te wesz\u0142y w sk\u0142ad Ko\u00adrony Polskiej, za\u015b mieszka\u0144cy w spos\u00f3b naturalny bro\u00adnili ich przed najazdami ta\u00adtarskimi. Wykszta\u0142ci\u0142a si\u0119 tzw. Sicz Zaporoska – quasi-pa\u0144stwowa struktura zarz\u0105dzana przez obieralnych hetman\u00f3w. W 1572 roku powsta\u0142 pierwszy rejestr kozacki, czyli spis os\u00f3b b\u0119d\u0105cych na \u017co\u0142dzie Rzeczpospolitej jako regularne woj\u00adsko s\u0142u\u017c\u0105ce obronie granic (tak zwani \u201ekozacy rejestrowi”).<\/p>\n

Jednak Dzikie Pola szybko si\u0119 zaludnia\u0142y i ros\u0142a populacja niezadowolonych m\u0119\u017cczyzn trudni\u0105cych si\u0119 wojaczk\u0105, ale i rozbojem, nieb\u0119d\u0105cych na \u017co\u0142dzie pa\u0144stwa. Jedn\u0105 z przyczyn wybuchu powstania Chmielnickiego by\u0142o w\u0142a\u015bnie niespe\u0142nione przez Rzeczpo\u00adspolit\u0105 \u017c\u0105danie zwi\u0119kszenia rejestru. W 1656 roku Chmielnicki, posiadaj\u0105cy faktyczn\u0105 w\u0142adz\u0119 na Siczy Zaporoskiej, podpisa\u0142 z Moskw\u0105 ugod\u0119 (zwan\u0105 perejas\u0142awsk\u0105) i uzna\u0142 moskiewski protektorat, co doprowadzi\u0142o do zaj\u0119\u00adcia Ukrainy przez Rosj\u0119.<\/p>\n

Pa\u0144\u00adstwo kozackie (hetmanat) zachowa\u0142o swoj\u0105, coraz bar\u00addziej ograniczan\u0105 autonomi\u0119 do po\u0142owy XVIII wieku, kiedy to z rozkazu carycy Kata\u00adrzyny II zosta\u0142o zlikwidowane, a cz\u0119\u015b\u0107 kozactwa przesie\u00addlona do innych cz\u0119\u015bci im\u00adperium.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

W ten spos\u00f3b kozacy znale\u017ali si\u0119 na Donem, w oko\u00adlicach Kubania, Orenburga, a nawet Uralska. Nast\u0119pnie w ramach wojsk Imperium Ro\u00adsyjskiego powstawa\u0142y regu\u00adlarne armie kozak\u00f3w wywo\u00addz\u0105cych si\u0119 z tych teren\u00f3w. Byli to ju\u017c kozacy na \u017co\u0142dzie rosyjskim. Sformowano armie kozak\u00f3w do\u0144skich, kuba\u0144skich, astracha\u0144skich itd. s\u0142u\u017c\u0105ce caratowi a\u017c do jego obale\u00adnia. Kozackie pu\u0142ki mia\u0142y w wojsku carskim opini\u0119 najwierniejszych, dlatego cz\u0119sto uczestniczy\u0142y w walkach s\u0142u\u00ad\u017c\u0105cych utrzymaniu porz\u0105dku wewn\u0105trz Imperium, t\u0142umi\u0142y zamieszki, bunty i powsta\u00adnia.<\/p>\n

Dzisiejsza Ukraina swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 narodow\u0105 opar\u0142a na dziedzictwie Siczy Zaporoskiej. Dzieje powstania Chmielnickiego, pr\u00f3by stwo\u00adrzenia w\u0142asnego odr\u0119bnego pa\u0144stwa, powstanie hetmanatu s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 ukrai\u0144skiej hi\u00adstorii w odr\u00f3\u017cnieniu, a nawet w opozycji do dziej\u00f3w kozactwa rosyjskiego.<\/p>\n

I tu docho\u00addzimy do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci – dzisiejsze ukrai\u0144skie obwody \u0142uga\u0144ski i doniecki w XVIII i XIX wieku wchodzi\u0142y w sk\u0142ad Im\u00adperium Rosyjskiego jako ob\u00adszary Kraju Wojska Do\u0144skiego. To wiele t\u0142umaczy.<\/p>\n

<\/strong><\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

PS Od redakcji:<\/span><\/em><\/strong> * Do dzi\u015b toczy si\u0119 sp\u00f3r o to, sk\u0105d pochodzi okre\u015blenie „Kozak” Obecnie jednak przyjmuje si\u0119 tatarsko-tureckie pochodzenie tego terminu, kt\u00f3ry jest jednak wieloznaczny, oznacza bowiem: wartownika, konwojenta, stepowego rozb\u00f3jnika, najemnika b\u0105d\u017a te\u017c odwa\u017cnego junaka, a szerzej \u2013 wygna\u0144ca, bezdomnego, awanturnika. Aleksander Br\u00fcckner (wybitny polski slawista) pisze: \u201edefinicja \u2018kozaka\u2019 wyk\u0142ada si\u0119 jakoby<\/em>: chudy pacho\u0142ek, zdobyczy sobie szukaj\u0105c, nikomu poddany, za pieni\u0105dze komu chce s\u0142u\u017cy\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Plac przed szpitalem Twierdzy Kijowskie wydawnictwo \u201eDuch i Litera\u201d tradycyjnie przyk\u0142ada du\u017c\u0105 wag\u0119 do ksi\u0105\u017cek po\u015bwi\u0119conych historii i kulturze Polski, stosunkom polsko-ukrai\u0144skim oraz postaciom wybitnych…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1559,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[],"class_list":["post-1558","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-przeczytaj"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t