{"id":1690,"date":"2010-02-23T11:16:26","date_gmt":"2010-02-23T09:16:26","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/refleksje-o-katyniu\/"},"modified":"2024-12-12T18:46:14","modified_gmt":"2024-12-12T16:46:14","slug":"refleksje-o-katyniu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/refleksje-o-katyniu\/","title":{"rendered":"\u201eRefleksje o Katyniu\u201d"},"content":{"rendered":"

\"\"Zdaniem Andrzeja Amonsa w okresie od 1937 do 1938 roku na Ukrainie rozstrzelano oko\u0142o pi\u0119ciu tysi\u0119cy Polak\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

W ten jesienny dzie\u0144, wchodz\u0105c do muzeum M. \u0141ysenki, by\u0142am zaskoczona widz\u0105c tak wielu m\u0142odych ludzi – student\u00f3w z r\u00f3\u017cnych uczelni w Kijowie, kt\u00f3rzy zgromadzili si\u0119 tutaj dla udzia\u0142u w przedsi\u0119wzi\u0119ciu pt.: \u201eRefleksja o Katyniu\u201d. Temat Katynia jest nadal bardzo istotnym i bolesnym, nie tylko dla Polak\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c dla ludzi innych narodowo\u015bci. A to, \u017ce historia Katynia ciekawi i nie jest oboj\u0119tna dla m\u0142odego pokolenia, bardzo cieszy i nape\u0142nia optymizmem i przekonaniem, \u017ce z czasem nie b\u0119dzie ona poddana zapomnieniu, lecz i dalej b\u0119dzie zg\u0142\u0119biana i badana.<\/p>\n

G\u0142\u00f3wnym organizatorem tego przedsi\u0119wzi\u0119cia, kt\u00f3re odby\u0142o si\u0119 w dniu 13 listopada, by\u0142 Dom Polski w Kijowie, a uczestniczyli w nim r\u00f3wnie\u017c: Dorota Dmuchowska – konsul WK Ambasady RP w Kijowie, profesor prokurator Andrzej Amons, profesor Akademii Kijowsko-Mohyla\u0144skiej w Kijowie W\u0142adys\u0142aw Gryniewicz, dr Walentyna Grodecka, Ryszard Tulej – lektor j\u0119zyka polskiego przy Domu Polskim w Kijowie.<\/p>\n

Prelekcj\u0119 uroczy\u015bcie rozpocz\u0119\u0142a Dyrektor Domu Polskiego Maria Siwko, witaj\u0105c go\u015bci i uczestnik\u00f3w spotkania oraz zapowiadaj\u0105c wyst\u0119p zespo\u0142u z Polski \u201eKwiaty Polskie\u201d, kt\u00f3ry przyjecha\u0142 na uroczysto\u015bci z miasta Jaros\u0142aw. W pierwszej, artystycznej cz\u0119\u015bci programu, widzowie mogli nacieszy\u0107 si\u0119 przepi\u0119knymi polskimi piosenkami ludowymi i wirtuozowskimi ta\u0144cami, kt\u00f3re zaprezentowali polscy arty\u015bci.<\/p>\n

\u00a0W podstawowej cz\u0119\u015bci imprezy obecni wys\u0142uchali referat\u00f3w profesor\u00f3w Andrzeja Amonsa i W\u0142adys\u0142awa Gryniewicza z wielkim zainteresowaniem i, dos\u0142ownie, z zapartym tchem. Bo przecie\u017c te okropne wydarzenia, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce w okrutnym okresie lat 1937-1945, o kt\u00f3rych oni opowiadali, nie mog\u0142y nikogo pozostawi\u0107 oboj\u0119tnym.<\/p>\n

Referat prokuratora prof. Andrzeja Amonsa sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci: \u201eRepresje w latach 1937-1938. Bykownia\u201d oraz \u201eRepresje w latach 40. na Ukrainie\u201d.<\/p>\n

Zaczynaj\u0105c pierwsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swojego referatu, profesor podkre\u015bli\u0142, \u017ce nie wolno podchodzi\u0107 do kwestii katy\u0144skiej jedynie z perspektywy lat 40-tych, nie wspominaj\u0105c roku 1937. W\u0142a\u015bnie w tym roku rozpocz\u0119to szeroko zakrojon\u0105 akcj\u0119 skierowan\u0105 na wyniszczenie Polak\u00f3w na Ukrainie, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 pierwsz\u0105 fal\u0105 represji, za\u015b Katy\u0144 – to ju\u017c fala nast\u0119pna.<\/p>\n

Jeszcze p\u00f3\u017an\u0105 jesieni\u0105 1936 roku kierownictwo pa\u0144stwa z inicjatywy samego J\u00f3zefa Stalina rozpocz\u0119\u0142o wdra\u017ca\u0107 represyjn\u0105 polityk\u0119 w stosunku do wielu narod\u00f3w zamieszkuj\u0105cych \u201eKraj Rad\u201d, a w Ukrainie – w stosunku do narodu ukrai\u0144skiego. Badania socjologiczne dowodz\u0105, i\u017c najbardziej ucierpieli tu Ukrai\u0144cy, a na drugim miejscu znale\u017ali si\u0119 Polacy. Og\u00f3\u0142em na Ukrainie represjom poddano ponad 30 narodowo\u015bci.<\/p>\n

Pierwszy masowy akt represji mia\u0142 miejsce w Kijowie jeszcze na pocz\u0105tku pa\u017adziernika 1936 roku, kiedy to wyjazdowa sesja kolegium wojennego S\u0105du Najwy\u017cszego ZSRR wytoczy\u0142a symptomatyczny proces przeciwko partyjnym, wojskowym i administracyjnym dzia\u0142aczom, w wyniku kt\u00f3rego wszyscy obwinieni skazani zostali na kar\u0119 \u015bmierci, rozstrzelani i pochowani na Cmentarzu \u0141ukjanowskim.<\/p>\n

Bykowni, w charakterze cmentarza, wtedy jeszcze nie by\u0142o. Protok\u00f3\u0142 o stworzeniu bykownia\u0144skiego \u201eSPECZACHORONIENJA\u201d(specjalnego miejsca poch\u00f3wku) NKWD zosta\u0142 podpisany 20 marca 1937 roku, w przededniu\u00a0 rozpocz\u0119cia nadludzkich represji. W\u00f3wczas to w bardzo kr\u00f3tkim terminie, dos\u0142ownie w ci\u0105gu trzech miesi\u0119cy, na specjalnie wyznaczonej parceli (wg dokument\u00f3w o powierzchni 4,2 ha, a realnie 5,5 ha) stworzono miejsce zbiorowych poch\u00f3wk\u00f3w. Pierwsze ofiary spocz\u0119\u0142y tu najprawdopodobniej w lipcu 1937 roku, za\u015b sam cmentarz egzystowa\u0142 do 19 wrze\u015bnia 1941 roku, kiedy to jednostki radzieckie opu\u015bci\u0142y stolic\u0119 Ukrainy. W ci\u0105gu tych wielu lat, praktycznie nieomal ka\u017cdej nocy, przyje\u017cd\u017ca\u0142y tu samochody ci\u0119\u017carowe ze zw\u0142okami rozstrzelanych ludzi, kt\u00f3re ukradkiem, z\u0142odziejsko, chowano.<\/p>\n

W lipcu 1937 roku wysz\u0142o Rozporz\u0105dzenie KC WKP(b) o przeprowadzeniu spec operacji celem likwidacji bandytyzmu i ku\u0142actwa. W zwi\u0105zku z tym, nowy komisarz ludowy ZSRR Niko\u0142aj Je\u017cow wyda\u0142 znane wszystkim rozporz\u0105dzenie nr 00447, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 pocz\u0105tkiem wielkiego terroru w Zwi\u0105zku Sowieckim a, w szczeg\u00f3lno\u015bci, na Ukrainie. Przewidywa\u0142o ono planowe wyt\u0119pienie tych kategorii os\u00f3b (bandyt\u00f3w i ku\u0142ak\u00f3w), jak r\u00f3wnie\u017c, jak wyra\u017anie napisano, innych element\u00f3w antyradzieckich<\/span>. Jak si\u0119 potem okaza\u0142o, w\u0142a\u015bnie ten trzeci punkt o \u201einnych antyradzieckich elementach\u201d okaza\u0142 si\u0119 najg\u0142\u00f3wniejszym. Istotnie, w ci\u0105gu pierwszych dw\u00f3ch tygodni zajmowano si\u0119 ku\u0142akami i elementem kryminalnym, jednak dalej ca\u0142\u0105 uwag\u0119 skoncentrowano si\u0119 na tzw. elementach antyradzieckich, do kt\u00f3rych odnosi\u0142y si\u0119 dos\u0142ownie wszystkie warstwy ludno\u015bci.<\/p>\n

Na Ukrain\u0119 rozporz\u0105dzenie dotar\u0142o w ko\u0144cu lipca. Przewidywa\u0142o ono, \u017ce od 5 sierpnia 1937 roku we wszystkich obwodach Ukrainy zaczn\u0105 funkcjonowa\u0107 tzw. \u00abtr\u00f3jki\u00bb NKWD, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 zwalcza\u0107 wszystkich obywateli pa\u0144stwa, kt\u00f3rym niemi\u0142a jest w\u0142adza radziecka.<\/p>\n

Nast\u0119pnym, drugim, by\u0142o rozporz\u0105dzenie pod nr 00485, nakazuj\u0105ce walk\u0119 z Polakami, mieszkaj\u0105cymi na terytorium Ukrainy (tu ich by\u0142o najwi\u0119cej) i na innych obszarach Zwi\u0105zku Radzieckiego. W okresie tym propaganda sowiecka rozpowszechnia\u0142a informacj\u0119, \u017ce Polska – to pa\u0144stwo faszystowskie, za\u015b Polacy, kt\u00f3rzy zamieszkuj\u0105 terytorium Zwi\u0105zku Radzieckiego, a Ukrainy w szczeg\u00f3lno\u015bci – to szpiedzy, propagandzi\u015bci i nacjonali\u015bci.<\/p>\n

\"\"Profesor Akademii Kijowsko-Mohyla\u0144skiej w Kijowie W\u0142adys\u0142aw Hryniewicz i gospodarz imprezy dyrektor Domu Polskiego w Kijowie Maria Siwko<\/strong><\/p>\n

Wspomniana masowa operacja rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 od grupowych areszt\u00f3w Polak\u00f3w. Dochodzi\u0142o do tego, \u017ce brano ewidencyjne ksi\u0119gi kwaterunkowe, czy ksi\u0105\u017cki telefoniczne i na ich podstawie przeprowadzano areszty lokator\u00f3w z polsko brzmi\u0105cymi nazwiskami. A dalej wszystko sz\u0142o, \u201ejak po ma\u015ble\u201d – zarzucano im udzia\u0142 w antyradzieckiej propagandzie lub w kontrrewolucyjnych organizacjach. Wymiar kary by\u0142 najwy\u017cszy – rozstrzelanie. W Kijowie w tym okresie funkcjonowa\u0142y: tzw. \u00abtr\u00f3jki\u00bb, \u00abdw\u00f3jki\u00bb i kolegium wojenne – trzy organy represyjne, kt\u00f3re \u201epracowa\u0142y na okr\u0105g\u0142o\u201d.<\/p>\n

Wszystkich tych ludzi rozstrzeliwano nie w Bykowni. Egzekucji dokonywano w wi\u0119zieniach. Wszystko usystematyzowano. Sporz\u0105dzano harmonogramy rozstrzeliwa\u0144 i wyw\u00f3zek. \u017badnej pob\u0142a\u017cliwo\u015bci nie dopuszczano.<\/p>\n

Profesor Amons opisa\u0142 te\u017c wygl\u0105d bykownia\u0144skiego miejsca grzebalnego. Parcela ta ogrodzona by\u0142a trzymetrowym p\u0142otem, z czterech jej bok\u00f3w sta\u0142y wie\u017cyczki, na kt\u00f3rych stale pe\u0142nili dy\u017cur wartownicy. Do 1941 roku byli oni w ubraniach cywilnych, potem ju\u017c w mundurach NKWD. Na teren ten nikogo nie wpuszczano. Oficjalnie uwa\u017cano, \u017ce znajduj\u0105 si\u0119 tam magazyny artyleryjskie. Jednak\u017ce miejscowi mieszka\u0144cy widzieli, jak nocami regularnie przyje\u017cd\u017ca\u0142y tam ci\u0119\u017car\u00f3wki, po kt\u00f3rych nieraz na drodze pozostawa\u0142y \u015blady krwi. Oczywi\u015bcie rodzi\u0142y si\u0119 podejrzenia, \u017ce znajduje si\u0119 tam co\u015b zupe\u0142nie innego, lecz wszyscy bali si\u0119 o tym m\u00f3wi\u0107 publicznie.<\/p>\n

Wed\u0142ug oblicze\u0144 Andrzeja Amonsa w okresie od 1937 do 1938 roku na Ukrainie rozstrzelano w przybli\u017ceniu oko\u0142o pi\u0119ciu tysi\u0119cy Polak\u00f3w. Og\u00f3\u0142em w bykownia\u0144skim miejscu grzebalnym spoczywa co najmniej 30 tysi\u0119cy os\u00f3b (rozstrzelanych w latach 1937-1941), co mo\u017cna potwierdzi\u0107 dokumentalnie. Od maja po sierpie\u0144 1941 roku rozstrzeliwano po\u015bpiesznie pozosta\u0142ych polskich oficer\u00f3w i cywili, kt\u00f3rzy do tego czasu znajdowali si\u0119 jeszcze w wi\u0119zieniach.<\/p>\n

Druga cz\u0119\u015b\u0107 referatu profesora po\u015bwi\u0119cona by\u0142a bezpo\u015brednio Katyni. Podkre\u015bli\u0142 on, \u017ce po podpisaniu paktu Ribbentrop-Mo\u0142otow Zwi\u0105zek Radziecki powinien by\u0142 rozpocz\u0105\u0107 dzia\u0142ania wojenne 1 wrze\u015bnia 1939 roku, lecz kierownictwo kraju zaj\u0119\u0142o pozycj\u0119 wyczekuj\u0105c\u0105, a\u017c do 17 wrze\u015bnia. Czekano, by Niemcy zdobyli Warszaw\u0119 i aby polski rz\u0105d opu\u015bci\u0142 stolic\u0119, jako \u017ce wtedy nie by\u0142oby ju\u017c z kim \u201eprowadzi\u0107 rozm\u00f3w\u201d. Aczkolwiek wiadomo, \u017ce przygotowania do tej wojny prowadzone by\u0142y ju\u017c od lata 1939 roku: stworzono w\u00f3wczas dwa fronty (ukrai\u0144ski i bia\u0142oruski).<\/p>\n

Po naje\u017adzie 17 wrze\u015bnia, w ci\u0105gu dziesi\u0119ciu dni wszystkie wyznaczone terytoria by\u0142y zaj\u0119te. W pierwszej kolejno\u015bci zajmowano jednostki wojskowe. W\u015br\u00f3d je\u0144c\u00f3w znale\u017ali si\u0119 \u017co\u0142nierze i ludno\u015b\u0107 cywilna. Oficer\u00f3w natychmiast oddzielano. S\u0105 fakty, opisane w literaturze, \u017ce w pierwsze dni tak zwanego \u00abwyzwolenia Zachodniej Ukrainy\u00bb oficer\u00f3w i urz\u0119dnik\u00f3w administracyjnych rozstrzeliwano na miejscu.<\/p>\n

Jeszcze przed wybuchem wojny w ZSRR przygotowano 8 oboz\u00f3w dla je\u0144c\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych by\u0142y obozy w Kozielsku, Ostaszkowie i Starobielsku.<\/p>\n

W obozach tych internowano korpus oficerski, og\u00f3\u0142em 14 700 ludzi. I byli to oficerowie nie tylko wojska polskiego, lecz r\u00f3wnie\u017c wojsk ochrony pogranicza, \u017candarmerii i innych formacji \u017co\u0142nierskich. W ci\u0105gu trwaj\u0105cych p\u00f3\u0142tora tygodnia dzia\u0142a\u0144 wojennych wojska radzieckie wzi\u0119\u0142y do niewoli blisko 250 tys. polskich wojskowych. Wszystkich ich skierowano do oboz\u00f3w.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie, \u017ce dla takiej ilo\u015bci je\u0144c\u00f3w oboz\u00f3w nie wystarcza\u0142o. Dlatego te\u017c wielu z nich zakwaterowano w osiedlach typu obozowego przy du\u017cych przedsi\u0119biorstwach, gdzie byli wykorzystywani jako si\u0142a robocza. Znaczne grupy ludzi rzucono na budownictwo lotnisk, dr\u00f3g samochodowych i kolei.<\/p>\n

W stosunku do sk\u0142adu oficerskiego, urz\u0119dnik\u00f3w pa\u0144stwowych, kap\u0142an\u00f3w prowadzona by\u0142a odr\u0119bna twarda i konsekwentna polityka: cz\u0119\u015b\u0107 z nich znajdowa\u0142a si\u0119 w obozach i tych uznawano za je\u0144c\u00f3w, za\u015b inn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 przetrzymywan\u0105 w wi\u0119zieniach klasyfikowano jako aresztant\u00f3w i przest\u0119pc\u00f3w pa\u0144stwowych.\u00a0<\/p>\n

W zwi\u0105zku z olbrzymi\u0105 ilo\u015bci\u0105 je\u0144c\u00f3w i skazanych \u0141awrentij Beria 5 marca 1940 roku skierowa\u0142 list do Stalina z zapytaniem: \u201eCo z nimi robi\u0107?\u201d W tym li\u015bcie Beria sam rekomenduje: \u201eKontyngent szeregowych zwolni\u0107,\u00a0 za\u015b oficerski \u2013 zniszczy\u0107\u201d. W tym celu proponuje on stworzy\u0107 specjalny organ egzekucyjny, kt\u00f3ry wytoczy\u0142by im sprawy karne, a nast\u0119pnie wyni\u00f3s\u0142 najwy\u017cszy wymiar kary i odpowiednio urzeczywistni\u0142 ich rozstrzelanie. Tego samego dnia zwo\u0142ano posiedzenie KC WKP(b), gdzie przyj\u0119to postanowienie kt\u00f3rego punkty, co do joty, przepisano z listu Berii. W tym postanowieniu by\u0142y 2 punkty. Zgodnie z pierwszym ca\u0142y korpus oficerski stanowi\u0105cy 21 tysi\u0119cy 857 os\u00f3b podlega\u0142 rozstrzelaniu. W obozach Kozielskim, Ostaszkowskim i Starobielskim rozstrzelaniu podlega\u0142o 14700 oficer\u00f3w. Drugi punkt stanowi\u0142: \u201e Wszystkich uwi\u0119zionych w wi\u0119zieniach NKWD zachodnich obwod\u00f3w Ukrainy w liczbie przekraczaj\u0105cej 7000 ludzi – tak\u017ce rozstrzela\u0107\u201d.<\/p>\n

Pocz\u0105wszy od pocz\u0105tku kwietnia do 12 maja 1940 roku, fazami, przeci\u0119tnie po 100 os\u00f3b z ka\u017cdego obozu, \u0142adowano wi\u0119\u017cni\u00f3w do eszelon\u00f3w i wieziono do Urz\u0119d\u00f3w NKWD gdzie w ci\u0105gu 2-3 dni grupami rozstrzeliwano. Zw\u0142oki wywo\u017cono potem na specjalne parcele (podobne do bykownia\u0144skich). Egzekucji dokonywa\u0142 zazwyczaj komendant NKWD, czasem bra\u0142 do pomocy swojego zast\u0119pc\u0119, nadzorc\u0119. Wydawano im spirytus, jako \u017ce normalnemu cz\u0142owiekowi trudno wszystko to by\u0142o wytrzyma\u0107. Strzelano w potylic\u0119 z pistolet\u00f3w, gdy\u017c karabin\u00f3w maszynowych i broni pneumatycznej u nich nie by\u0142o. W egzekucyjnym pokoju obecny by\u0142 tak\u017ce prokurator i medyk, aby konstatowa\u0107 \u015bmier\u0107 zg\u0142adzonego.<\/p>\n

W zako\u0144czeniu swojego referatu profesor Amons szczeg\u00f3\u0142owo, z wieloma, nieznanymi wcze\u015bniej, szczeg\u00f3\u0142ami, opowiedzia\u0142 o pracach ekshumacyjnych prowadzonych w Bykowni.<\/p>\n

Wyst\u0105pienia prelegent\u00f3w ilustrowane by\u0142y prze\u017aroczami przygotowanymi przez lektora j\u0119zyka polskiego, psychologa Ryszarda Tuleja.<\/p>\n

Pogl\u0105dowym przyk\u0142adem wszystkich tych okropno\u015bci sta\u0142 si\u0119 film Andrzeja Wajdy \u201eKaty\u0144\u201d, kt\u00f3ry wy\u015bwietlono po prelekcjach.<\/p>\n

\u00a0Okr\u0105g\u0142y St\u00f3\u0142, w czasie kt\u00f3rego studenci zadawali pytania i wymieniali wra\u017cenia, zako\u0144czy\u0142 prac\u0119 tego niezwykle ciekawego przedsi\u0119wzi\u0119cia.<\/p>\n

Du\u017c\u0105 wdzi\u0119czno\u015b\u0107 za przeprowadzenie imprezy na tak wysokim poziomie nale\u017cy wyrazi\u0107 kierownictwu i personelowi Domu Polskiego w Kijowie, w osobie jego dyrektora Marii Siwko. Warto zaznaczy\u0107, \u017ce podobne przedsi\u0119wzi\u0119cia przynosz\u0105 ogromne warto\u015bci poznawcze i moralne dla ka\u017cdego cz\u0142owieka, zw\u0142aszcza dla naszego m\u0142odego pokolenia.<\/p>\n

And\u017celika P\u0141AKSINA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zdaniem Andrzeja Amonsa w okresie od 1937 do 1938 roku na Ukrainie rozstrzelano oko\u0142o pi\u0119ciu tysi\u0119cy Polak\u00f3w. W ten jesienny dzie\u0144, wchodz\u0105c do muzeum M….<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1691,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-1690","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2010"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t