{"id":1698,"date":"2010-02-27T11:40:56","date_gmt":"2010-02-27T09:40:56","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/z-nocnika-andrzeja-zulawskiego\/"},"modified":"2024-12-12T18:45:43","modified_gmt":"2024-12-12T16:45:43","slug":"z-nocnika-andrzeja-zulawskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/z-nocnika-andrzeja-zulawskiego\/","title":{"rendered":"Z \u201eNocnika\u201d Andrzeja \u017bu\u0142awskiego"},"content":{"rendered":"

Rzadko ma si\u0119 do czynienia<\/strong> z ksi\u0105\u017ck\u0105 tak do b\u00f3lu szczer\u0105, jak \u201eNocnik\u201d A. \u017bu\u0142awskiego. Urodzony we Lwowie w 1940 roku stryjeczny wnuk autora s\u0142ynnej trylogii zapocz\u0105tkowuj\u0105cej w polskiej literaturze rodzaj science fiction (Jerzego \u017bu\u0142awskiego: \u201eNa Srebrnym Globie\u201d, \u201eZwyci\u0119zca\u201d, \u201eStara Ziemia\u201d), a sam przysz\u0142y pisarz i re\u017cyser filmowy sp\u0119dzi\u0142 znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u017cycia w Pary\u017cu, gdzie m.in. studiowa\u0142 na Sorbonie filozofi\u0119. Cho\u0107 napisa\u0142 ponad 20 ksi\u0105\u017cek, to \u015bwiat zna go przede wszystkim jako wybitnego filmowca (jest autorem \u201etylko\u201d 12 film\u00f3w, ale kt\u00f3\u017c dzi\u015b czyta ksi\u0105\u017cki?).<\/p>\n

\u201eNocnik\u201d, czyli dziennik pisany nocami (prze\u015bmiewczy tytu\u0142 pomys\u0142u A.\u017b.), jest intryguj\u0105cym i cz\u0119sto bulwersuj\u0105cym ci\u0105giem refleksyjnych zapisk\u00f3w z w\u0142asnego \u017cycia i cytat\u00f3w z czytanej akurat literatury. Opas\u0142e tomisko (640 stron) by\u0142o \u201enape\u0142niane\u201d przez zaledwie rok \u017cycia autora (27 XI 2007 \u2013 27 XI 2008), ale odnosi si\u0119 do bardzo rozci\u0105gni\u0119tego czasu. Rozmy\u015blnie u\u017cy\u0142em s\u0142owa \u201enape\u0142niane\u201d, bo \u00f3w \u201edziennik pisany nocami\u201d to tak\u017ce metaforyczny nocnik wyznaczony do funkcji jakby zgodnej z pierwszym skojarzeniem \u2013 pos\u0142u\u017cy\u0142 do wrzucenia we\u0144 wszystkiego co ludzkie, czyli opisania bez owijania w bawe\u0142n\u0119 najintymniejszych nawet prze\u017cy\u0107 pisarza.<\/p>\n

Tak, wi\u0119c wyrafinowane intelektualnie przemy\u015blenia o sztuce, literaturze, polityce \u2026, krzy\u017cuj\u0105 si\u0119 z sarkastycznym traktowaniem bana\u0142\u00f3w \u017cyciowych oraz wybuchami z\u0142o\u015bci na ludzk\u0105 g\u0142upot\u0119 i wredno\u015b\u0107, cz\u0119sto artyku\u0142owanymi bardzo \u201epo m\u0119sku\u201d. Pierwsze zetkni\u0119cie z wulgarnym s\u0142ownictwem mo\u017ce szokowa\u0107, ale powtarzaj\u0105ce si\u0119 niemal na ka\u017cdej stronie kontrastuj\u0105ce ze sob\u0105 klimaty tekstu uznaje si\u0119 za w\u0142a\u015bciwe dla niezak\u0142amanej projekcji pe\u0142nej prawdy o \u017cyciu. Tym bardziej, \u017ce autor \u201eNocnika\u201d przyt\u0142acza sw\u0105 gigantyczn\u0105 erudycj\u0105 niemi\u0142e \u2013 by\u0107 mo\u017ce – doznania estetyczne czytelnika w zderzeniu z owymi drastyczniejszymi fragmentami ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n

Dlaczego postanowi\u0142em napisa\u0107 o \u201eNocniku\u201d, cho\u0107 przecie\u017c nie jestem recenzentem literatury ?\u00a0 Ot\u00f3\u017c spotka\u0142em w tej ksi\u0105\u017cce intryguj\u0105c\u0105 krytyk\u0119 traktowania historii jako fakt\u00f3w, za kt\u00f3re odpowiedzialno\u015b\u0107 rzadko kiedy jest indywidualna. Znalaz\u0142em co\u015b, co mnie \u2013 podobnie jak \u017bu\u0142awskiego zachwyconego \u201eWojn\u0105 i pokojem\u201d L. To\u0142stoja \u2013 m\u0119czy\u0142o od wielu lat. \u017bu\u0142awski co rusz cytuje z owego wielkiego dzie\u0142a jego fragmenty, jakby chcia\u0142 z czytelnikiem podzieli\u0107 sw\u00f3j podziw dla literackiego geniuszu klasyka. Ale podziwianie kunsztu pisarskiego wcale nie oznacza zgody na kwestie natury historiozoficznej; oto przyk\u0142ad:<\/p>\n

\u00a0\u201e\u2026bardzo si\u0119 myli\u0142 To\u0142stoj, wykazuj\u0105c s\u0105\u017cni\u015bcie (i nudno, bo fa\u0142szywie) w \u201eWojnie i pokoju\u201d, jak to jednostka w historii, czyli w historii wojskowo\u015bci na przyk\u0142ad, ma\u0142o si\u0119 liczy, jest faktycznie niewa\u017cna. Jak to Historia znajdzie sobie zawsze indywidua, by si\u0119 nimi pos\u0142u\u017cy\u0107, jak to tektoniczne si\u0142y, masy, ci\u015bnienia tworz\u0105 dzieje, a ludzie (prochy marne) niesione s\u0105 na ich (sk\u0142\u0119bionej) powierzchni, jak ba\u0144ki piany na rw\u0105cym potoku itd. Brednia. Deistyczna brednia, cho\u0107 hrabia Lew tak si\u0119 od religii od\u017cegnywa\u0142. <\/em><\/p>\n

Jakie si\u0142y? Marks te\u017c tru\u0142 o si\u0142ach; \u201eProletariat\u201d, mawia\u0142 z r\u00f3wnie doktrynaln\u0105 t\u0119pot\u0105. Druga \u015bwiatowa pokazuje, jak to paru facet\u00f3w, Hitler, Goering, ich genera\u0142owie, Himmler i w d\u00f3\u0142 drabiny et consortes, Eisenhower, Montgomery, Patton czy (z ruskiej ma\u0144ki) Stalin, Malinowski, Rokossowski, \u017bukow, Koniew, To\u0142buchin et consortes, rz\u0105dzi\u0142o \u017cyciem i \u015bmierci\u0105 milion\u00f3w. A te miliony by\u0142y prochem marnym. Jak\u017ce cz\u0119sto robili to dla siebie tylko, tylko dla siebie, bezwzgl\u0119dnie dla swego bezwzgl\u0119dnego ludzkiego siebie. Nie uciele\u015bniali tektoniki ani wiatru, ewentualnie wiatry z w\u0142asnej dupy, nie byli wynikiem teorii, tylko j\u0105 tworzyli, wprowadzali w \u017cycie religie, czyli ideologie, \u017cenili je z w\u0142asnymi bezwzgl\u0119dnymi g\u0142upimi ambicjami i byli zbrodniarzami i ducha, i cia\u0142a. Rze\u017anicy, kaci, mordercy, pomyle\u0144cy. Dla pl\u0105cz\u0105cego si\u0119 To\u0142stoja takim kim\u015b jest Napoleon, ale ju\u017c nie (s\u0142uszny) Kutuzow\u201d.<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em>Powy\u017cszy cytat jest male\u0144k\u0105 dawk\u0105 rozprawiania si\u0119 A. \u017bu\u0142awskiego z mas\u0105 mit\u00f3w, jakimi karmi\u0142a si\u0119 (i karmi!) naiwna ludzko\u015b\u0107 lubi\u0105ca smaczne recepty na \u017cycie lekkie, \u0142atwe i przyjemne. Nie zostawia suchej nitki na politykach, menad\u017cerach popkultury, cynicznych animatorach tandety filmowej, etc.<\/p>\n

Do pisania \u201enocnego dziennika\u201d przyst\u0105pi\u0142 z postanowieniem, \u017ce b\u0119d\u0105 to prywatne, nie przeznaczone do opublikowania zapiski, bo tylko wtedy mog\u0105 by\u0107 one szczere. Wiedzia\u0142, \u017ce taka szczero\u015b\u0107 nie by\u0142aby strawna dla os\u00f3b nie toleruj\u0105cych tak niestandardowych pogl\u0105d\u00f3w jak jego (kosmopolitycznych i absolutnie przeciwnych ma\u0142omieszcza\u0144skim obyczajom) oraz nie lubi\u0105cych dotkliwie sarkastycznego humoru. Jednak opublikowano \u201eNocnik\u201d, by\u0107 mo\u017ce dla podra\u017cnienia ko\u0142tun\u00f3w z tak zwanej \u201ewarszawki\u201d; zrobi\u0142o to Wydawnictwo Krytyki Politycznej \u2013 zesp\u00f3\u0142 odwa\u017cnych m\u0142odych ludzi, kt\u00f3rym zapewne obmierz\u0142a hipokryzja zwana poprawno\u015bci\u0105 \u017cycia. Zmobilizowa\u0142 ich \u2013 jak s\u0105dz\u0119 – do puszczenia \u201eNocnika\u201d w obieg m. in. taki oto jego fragment:<\/p>\n

\u201eCo poniekt\u00f3rzy awanturnicy bior\u0105 si\u0119 za swe \u017cycie jak za pi\u00f3ro\u2026 i pisz\u0105 nim swoj\u0105 powie\u015b\u0107. Jakby nie wiedzieli, \u017ce literatura nie jest \u017cyciem, \u017ce jest tylko z niego (bo z czego?), \u017ce powie\u015b\u0107 si\u0119 pisze, chcesz czy nie chcesz, ale obok\u2026. \u017be powie\u015b\u0107, bardziej \u015bmia\u0142a lub bardziej kategoryczna ni\u017c \u017cycie, mo\u017ce si\u0119 dopcha\u0107 do granic prowokacji i bez\u015bwiadomo\u015bci. Powie\u015b\u0107 szuka powie\u015bci w cz\u0142owieku, cz\u0142owiek m\u0119tnie si\u0119 powie\u015bci\u0105 t\u0142umaczy\u201d.<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em>Pisarze pisz\u0105 z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w, rzadko kiedy takich, kt\u00f3re wywo\u0142uj\u0105 ambitne dylematy. Krymina\u0142y, romansid\u0142a, podr\u00f3\u017cnicze opowie\u015bci czy inne, przysparzaj\u0105 czytelnikom prostej rozrywki, a ich autorom pieni\u0119dzy. Andrzej \u017bu\u0142awski kontynuuje w Polsce m\u0105dre pisarstwo Witkacego, Gombrowicza, Mro\u017cka, Kosi\u0144skiego i G\u0142owackiego. Jest to tw\u00f3rczo\u015b\u0107 \u201eniebezpieczna\u201d \u2013 bo potrafi uwodzi\u0107, ale i obna\u017ca\u0107 uwiedzionych z ich skrz\u0119tnie skrywanych u\u0142omno\u015bci. M\u0105dre, ambitne pisarstwo jest dla odwa\u017cnych, m\u0105drych, ambitnych ludzi – niby m\u0119czy, ale w og\u00f3lnym bilansie wysi\u0142ku umys\u0142owego i czasu na\u0144 \u201estraconego\u201d wychodzi na korzy\u015b\u0107 w\u0142a\u015bcicieli owych umys\u0142\u00f3w; ku oczywi\u015bcie niezadowoleniu operator\u00f3w wszelakich urz\u0105dze\u0144 do telekomunikacji lekkiej, \u0142atwej i szybko-przyjemnej.<\/p>\n

adam.jerschina@onet.pl\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rzadko ma si\u0119 do czynienia z ksi\u0105\u017ck\u0105 tak do b\u00f3lu szczer\u0105, jak \u201eNocnik\u201d A. \u017bu\u0142awskiego. Urodzony we Lwowie w 1940 roku stryjeczny wnuk autora s\u0142ynnej…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-1698","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiwum-2010"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t