{"id":1736,"date":"2014-02-13T20:41:31","date_gmt":"2014-02-13T18:41:31","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/polonia-monachijska-z-nr-459\/"},"modified":"2024-12-10T12:12:52","modified_gmt":"2024-12-10T10:12:52","slug":"polonia-monachijska-z-nr-459","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/polonia-monachijska-z-nr-459\/","title":{"rendered":"Polonia monachijska (z nr 459)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Rozmowa z dr. Marcinem Idzi\u0144skim, dziennikarzem polonijnym oraz pracownikiem Rozg\u0142o\u015bni Polskiej Radia \u201eWolna Europa\u201d do czasu jej zamkni\u0119cia <\/strong><\/p>\n

\u00a0– Jak, dlaczego i kiedy zosta\u0142e\u015b emigrantem?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong>– Troch\u0119 w tym by\u0142o przypadku i zaskoczenia. Jak wiesz, by\u0142em w Polsce aktorem, re\u017cyserem teatralnym i do maja 1980 roku dyrektorem Teatru na Rozdro\u017cu w Warszawie. Wtedy to m\u00f3j teatr zlikwidowano, w skr\u00f3cie m\u00f3wi\u0105c, jako \u201eantypa\u0144stwowy\u201d, a mnie pozwolono zatrudni\u0107 si\u0119 jako re\u017cyserowi jedynie w teatrze w Gnie\u017anie, jednak bez mo\u017cliwo\u015bci re\u017cyserowania i grania na scenie.<\/p>\n

Po \u201estrajku gda\u0144skim\u201d (w sierpniu 1980), gdzie pracowa\u0142em w grupie \u201ewspomagaj\u0105cych\u201d w drukarni strajkowej w stoczni w Gdyni, wr\u00f3ci\u0142em do Warszawy do pracy w organizuj\u0105cej si\u0119 \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Pracuj\u0105c jako kto\u015b w rodzaju asystenta do spraw kontakt\u00f3w ze \u015brodowiskiem artystycznym Zbigniewa Bujaka, Przewodnicz\u0105cego Zarz\u0105du Regionu Mazowsze NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d znalaz\u0142em si\u0119 8 grudnia 1981 w Niemczech, zbiegiem okoliczno\u015bci z rodzin\u0105. 15 grudnia moja \u017cona (Maria Wachowiak-Holoubek) mia\u0142a rozpocz\u0105\u0107 w Amsterdamie re\u017cyseri\u0119 w teatrze, jeszcze w pa\u017adzierniku oficjalnie zakontraktowan\u0105 przez PAGART (\u00f3wczesna pa\u0144stwowa agencja sprzedaj\u0105ca polskich artyst\u00f3w zagranic\u0119). Wyjechali\u015bmy kilka dni wcze\u015bniej, by jeszcze kilka dni sp\u0119dzi\u0107 u przyjaci\u00f3\u0142 z bran\u017cy filmowej w Niemczech. Poniewa\u017c nasz syn wtedy mia\u0142 trzy lata, planowali\u015bmy, \u017ce Majka we\u017amie go na t\u0119 re\u017cyseri\u0119 do Holandii, pod opiek\u0119 tamtejszych przyjaci\u00f3\u0142, bo w Polsce pami\u0119tasz jak by\u0142o. Po pieluchy sta\u0142o si\u0119 czasem dwie doby w kolejce.<\/p>\n

O stanie wojennym dowiedzieli\u015bmy si\u0119 z niemieckiej telewizji 13 grudnia rano. Szok! Liczyli\u015bmy na tylko \u201ewyj\u0105tkowy\u201d. Mia\u0142em czternastego wraca\u0107 do Warszawy, a Majka jecha\u0107 do Holandii. 13 wieczorem dowiedzia\u0142em si\u0119 ju\u017c, \u017ce drzwi do naszego mieszkania w Warszawie w nocy 13 wy\u0142amano, by mnie internowa\u0107. Zadzwoni\u0142 do mnie profesor Wojskowej Akademii Medycznej w stopniu genera\u0142a, nasz dobry znajomy. Postanowili\u015bmy kilka dni si\u0119 zastanowi\u0107. Majka zadzwoni\u0142a do Amsterdamu i w teatrze powiedziano jej, \u017ce 10 grudnia PAGART jej kontrakt anulowa\u0142.<\/p>\n

Poniewa\u017c byli\u015bmy osobami do\u015b\u0107 znanymi w niekt\u00f3rych kr\u0119gach Polonii, niemal od razu dostali\u015bmy, mi\u0119dzy innymi, propozycj\u0119 pracy w\u2026 Radio Wolna Europa.<\/p>\n

Niemal r\u00f3wnolegle Marysi zaproponowano g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 w fabularnym filmie niemieckim (\u201eHeimat, die ist meine\u201d \u2013 re\u017c. Peter Bouvais). Widz\u0105c, jak rozwija si\u0119 sytuacja w kraju przestali\u015bmy si\u0119 waha\u0107. Natychmiast po za\u0142atwieniu spraw azylowych stawili\u015bmy si\u0119 w radio w Monachium, Marysia rozpocz\u0119\u0142a te\u017c film.<\/p>\n

– Kiedy, mieszkaj\u0105c ju\u017c w Monachium, spotka\u0142e\u015b si\u0119 z tamtejsz\u0105 Poloni\u0105?<\/em><\/strong><\/p>\n

<\/strong>– To si\u0119 sta\u0142o natychmiast. By\u0142em cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry dopiero co by\u0142 w kraju, wi\u0119c odbywa\u0142em setki spotka\u0144, je\u017cd\u017c\u0105c po ca\u0142ych Niemczech. Szybko zacz\u0119li przybywa\u0107, przecie\u017c nie tylko do Niemiec, przymusowi emigranci z \u201einternat\u00f3w\u201d z paszportami w jedn\u0105 stron\u0119. Zacz\u0105\u0142em dokumentowa\u0107 ich i ich informacje dla RWE. Znowu setki podr\u00f3\u017cy z magnetofonem (te prawie 30 kg Nagry Kudelskiego na ramieniu) po ca\u0142ej Europie, gdzie tylko si\u0119 osiedlali. To by\u0142y niebywale fascynuj\u0105ce losy, no i wa\u017cne informacje. Szybko zacz\u0119\u0142y organizowa\u0107 si\u0119 kana\u0142y przerzutowe wszelkiego rodzaju do kraju.<\/p>\n

Dzi\u015b trudno wr\u0119cz uwierzy\u0107 jak pot\u0119\u017cny zakres mia\u0142 ten ruch. Ju\u017c nie pami\u0119tam w ilu i jakich organizacji tego typu uczestniczy\u0142em. Po kr\u00f3tkim czasie do radia przybyli wspaniali ludzie z tej rozbitej \u201eSolidarno\u015bci\u201d. W wi\u0119kszo\u015bci znali\u015bmy si\u0119 z kraju. Moja sytuacja finansowa, dzi\u0119ki filmowi Majki, by\u0142a stosunkowo lepsza i bezpieczniejsza, wi\u0119c mo\u017ce i troch\u0119 z tego powodu mia\u0142em lepsze mo\u017cliwo\u015bci po\u015bwi\u0119cania czasu na sprawy spo\u0142eczne. Wpad\u0142em w nie po szyj\u0119. Zawodowcy w tej bran\u017cy, g\u0142\u00f3wnie z tej najnowszej fali emigracyjnej w Niemczech, zorganizowali niemal natychmiast zesp\u00f3\u0142 bada\u0144 socjologicznych Polonii, kt\u00f3rego zosta\u0142em szefem. Szybko do\u0142\u0105czy\u0142 do tego dzia\u0142ania o\u015brodek londy\u0144ski, czyli r\u00f3\u017cne struktury Rz\u0105du Emigracyjnego i partii politycznych. Szkoda, bo wi\u0119kszo\u015b\u0107 uzyskanych w tych badaniach materia\u0142\u00f3w i wynik\u00f3w znik\u0142o wraz z Radiem Wolna Europa, bo przecie\u017c te na du\u017c\u0105 skal\u0119 badania, prowadzone by\u0142y przez ameryka\u0144sk\u0105 instytucj\u0119 bez koniecznych w\u00f3wczas, niemieckich pozwole\u0144. Sporo zosta\u0142o mi w pami\u0119ci, ale to nie to samo co dokumentacja, kt\u00f3ra znik\u0142a bezpowrotnie.<\/p>\n

Gdzie\u015b w grudniu 1982 utworzono w Monachium Delegatur\u0119 Rz\u0105du Londy\u0144skiego na Niemcy Po\u0142udniowe i dosta\u0142em nominacj\u0119 na jej szefa. Dotychczas w Niemczech by\u0142a tylko jedna, w Hamburgu (wspania\u0142y mec. Wincenty Broniw\u00f3j-Orli\u0144ski). Wszed\u0142em te\u017c w sk\u0142ad Rady Narodowej z delegacji Ligi Niepodleg\u0142o\u015bci Polski. O\u015brodek londy\u0144ski mia\u0142 na ca\u0142ym \u015bwiecie polonijnym ogromne znaczenie, o czym si\u0119 dzi\u015b ju\u017c nie pami\u0119ta.<\/p>\n

To by\u0142 nie tylko niepodwa\u017calny autorytet, ale te\u017c pr\u00f3ba, nie zawsze skuteczna, czy udana, ale jednak \u2013 koordynacji dzia\u0142a\u0144 aktywnych Polak\u00f3w na emigracji. Mia\u0142a te\u017c spore i oczywi\u015bcie niemal zapomniane osi\u0105gni\u0119cia w tym wzgl\u0119dzie.<\/p>\n

– No a potem? <\/em><\/strong><\/p>\n

<\/strong>– Wyobra\u017casz sobie! Dzie\u0144 i noc w tej robocie. Kongres Polonii Niemieckiej, Polska Rada w Niemczech potem Konwent Organizacji Polonijnych, prasa polonijna, Traktat Polsko-Niemiecki z 19 czerwca 1991 i walka o wynikaj\u0105ce z niego prawa Polonii w Niemczech, nigdy nie zrealizowane przez stron\u0119 niemieck\u0105\u2026<\/p>\n

I tak do ko\u0144ca pracy w Wolnej Europie\u2026 Potem trzy lata w Polsce\u2026 Emerytura\u2026 Powoli solidnie w ko\u015bciach \u0142amie. A teraz pracuj\u0119\u2026 policzy\u0142em \u2013 14 zaw\u00f3d w \u017cyciu \u2013 jako dziennikarz sportowy. Ha! Ha! \u2013 w nowopowsta\u0142ym, oficjalnym portalu niemieckiej ligi w j\u0119zyku polskim, bundesliga.com\/pl. Kibicem pi\u0142ki no\u017cnej by\u0142em na szcz\u0119\u015bcie zawsze.<\/p>\n

– Jaka by\u0142a w\u00f3wczas i jaka jest dzi\u015b Polonia monachijska?<\/em><\/strong><\/p>\n

<\/strong>– To, jak wiesz, temat niezmiernie z\u0142o\u017cony i napisa\u0142em na ten temat setki artyku\u0142\u00f3w i analiz. To jednocze\u015bnie temat bardzo dramatyczny, bo sam akt emigracji to sprawa bardzo dramatyczna. Oczywi\u015bcie dzi\u015b o wiele mniej, bo Ojczyzna jest otwarta. Gdy stawa\u0142em si\u0119 \u201eemigrantem\u201d to, trzeba sobie zdawa\u0107 spraw\u0119 z tego, te ca\u0142e pokolenia, te miliony ludzi, te setki tysi\u0119cy rodzin nawet nie my\u015bla\u0142y, \u017ce kiedykolwiek Ojczyzn\u0119 zobacz\u0105. Dla wielu z nich by\u0142o to g\u0142\u0119boko bolesne, dla wi\u0119kszo\u015bci ten specyficzny b\u00f3l, niestety g\u0142\u0119boko i niemal niewidocznie dr\u0105\u017c\u0105cy, zmieniaj\u0105cy cz\u0142owieka, trwa\u0142 a\u017c do roku 1990. Cz\u0119sto przed samym sob\u0105 ten syndrom ukrywano, ale dla kogo\u015b, kto zajmowa\u0142 si\u0119 tym tematem niemal zawodowo, by\u0142 zawsze doskonale rozpoznawalny. Kiedy\u015b napisa\u0142em, \u017ce emigranci to tak samo specyficzni Polacy, jak Kaszubi czy G\u00f3rale. Bo emigracja to taki kolejny, specyficzny region Polski. Ale zawsze Polski!<\/p>\n

– A jak jest dzi\u015b?<\/em><\/strong><\/p>\n

<\/strong>– R\u00f3\u017cnice, mi\u0119dzy tamtym czasem, a dzi\u015b s\u0105 ogromne! Zw\u0142aszcza w Niemczech, gdzie sytuacja spo\u0142eczna i socjologiczna Polonii by\u0142a od pocz\u0105tku szczeg\u00f3lnie z\u0142o\u017cona, cho\u0107 pod wzgl\u0119dem materialnym relatywnie dobra.<\/p>\n

Pozna\u0142em jeszcze t\u0119 pierwsz\u0105 generacj\u0119, nadzwyczaj przecie\u017c tragiczn\u0105, by\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w kacet\u00f3w, czy przymusowych, niewolniczych robotnik\u00f3w wywiezionych z Polski przez Niemc\u00f3w, a kt\u00f3rzy decydowali si\u0119 na pozostanie tu, bo komunizm jawi\u0142 im si\u0119 jeszcze gorszym otoczeniem. Ten dramat czu\u0142o si\u0119 w nich do samego ko\u0144ca tej generacji \u2013 g\u0142\u0119boko polskiej, g\u0142\u0119boko patriotycznej i religijnej i wreszcie najmniej korzystaj\u0105cej z gospodarczego cudu.<\/p>\n

Potem przysz\u0142a niezwykle skomplikowana psycho i socjologicznie generacja tak zwanych Speitaussiedler\u00f3w, czyli tych Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy powo\u0142ali si\u0119 na niemieckie pochodzenie. Wiadomo, \u017ce byli to w wi\u0119kszo\u015bci uchod\u017acy z komunizmu, kt\u00f3rych b\u0142\u0119dnie okre\u015bla si\u0119 jako emigracj\u0119 ekonomiczn\u0105, jak i tych, kt\u00f3rzy nieco p\u00f3\u017aniej emigrowali z powod\u00f3w w\u0142a\u015bnie ekonomicznych. Zapomina si\u0119 o tym, \u017ce byli to po prostu pierwsi uchod\u017acy polityczni, bo gdy kto\u015b w jakim\u015b systemie politycznym nie mo\u017ce si\u0119 rozwin\u0105\u0107, albo wr\u0119cz \u017cyje w biedzie, to w\u0142a\u015bnie system polityczny le\u017cy u podstaw jego drastycznej decyzji. Ale ta decyzja jednak wyciska si\u0119 jak piecz\u0119\u0107 na \u017cyciu cz\u0142owieka, wi\u0119c jakby traci on jak\u0105\u015b cz\u0119\u015b\u0107 prawa \u2013 nawet do \u201epatriotyzmu\u201d. Tymczasem ta generacja mia\u0142a Polsk\u0119 we krwi jak hemoglobin\u0119.<\/p>\n

Nast\u0119pnie ogromna grupa emigracji \u201esolidarno\u015bciowej\u201d. Nies\u0142ychanie agresywna \u015brodowiskowo, lekcewa\u017c\u0105ca zupe\u0142nie wszystkie poprzednie etosy polonijne. To by\u0142o jak najazd Hun\u00f3w! Niesamowity aktywizm, \u201edzia\u0142aczostwo\u201d we krwi, brak ochoty na rzeczywiste wrastanie w now\u0105 sytuacj\u0119 \u017cyciow\u0105 i \u015brodowisko niemieckie, grupa o niesamowicie silnym instynkcie roszczeniowym i swoistym dystansie, a nawet niech\u0119ci do obyczaju i systemu prawnego otoczenia. Wielu z tych ludzi pr\u00f3bowa\u0142o tu \u017cy\u0107 tak, jakby nadal byli w zrewoltowanej Polsce. To prowadzi\u0142o do jeszcze dramatyczniejszych los\u00f3w tej grupy. Szcz\u0119\u015bliwie czas do upadku komunizmu nie by\u0142 zbyt d\u0142ugi, wi\u0119c z tego konfliktu \u015brodowiskowego uda\u0142o si\u0119 im jako\u015b wybrn\u0105\u0107, uratowa\u0107 i w pewnym sensie odzyska\u0107 Ojczyzn\u0119.<\/p>\n

Przybysze z Polski, po jej wej\u015bciu do Unii, to jeszcze inny rodzaj \u015brodowiska polonijnego. Te odmienne etosy le\u017ca\u0142y oczywi\u015bcie u podstaw zupe\u0142nie innych potrzeb tych grup. To rodzi\u0142o oczywi\u015bcie wewn\u0105trz polonijne konflikty, kt\u00f3re rzadko kto dzi\u015b rozumie, ale ich podstaw jest wiele i s\u0105 to sprawy powa\u017cne, a nie tylko wynik tak zwanego \u201epolskiego charakteru, czy tak zwanego piekie\u0142ka\u201d.<\/p>\n

Szkoda, \u017ce nie rozumiano tego nigdy w kraju! Bo Niemcy, wiadomo, woleliby, by te wszystkie generacje szybko si\u0119 asymilowa\u0142y, nie tylko integrowa\u0142y, wi\u0119c tylko podsycali podzia\u0142y i dezintegracj\u0119 wewn\u0119trzn\u0105 tutejszej Polonii, a wiadomo, umiej\u0105 dobrze organizowa\u0107 sw\u00f3j kraj i to, co si\u0119 w nim dzieje. Maj\u0105 do tego prawo, bo to ich kraj, ale asymilacja? To oczywi\u015bcie w pierwszym pokoleniu Polak\u00f3w nie jest mo\u017cliwe, a nawet w drugim bardzo rzadkie. Integracja nast\u0119puje zazwyczaj \u0142atwo i szybko, ale nie asymilacja.<\/p>\n

W ka\u017cdym z tych okres\u00f3w by\u0142y te\u017c r\u00f3\u017cne uwarunkowania zewn\u0119trzne, polityczne i gospodarcze. Poza tym ka\u017cda z tych grup mia\u0142a inny przekr\u00f3j intelektualny, inne przygotowanie zawodowe itd.<\/p>\n

Dzi\u015b, Bogu dzi\u0119kowa\u0107, blisko\u015b\u0107 i otwarto\u015b\u0107 Ojczyzny wiele z tych problem\u00f3w eliminuje. Przybywa pokolenie dobrze do takiego kroku przygotowane, ale i tak wyjazd z kraju \u2013 nazwijmy to \u2013 osadzenia (w pewnym stopniu – pochodzenia, cho\u0107 to nie jest teraz najwa\u017cniejsze), nie ma tylko samych blask\u00f3w. Cienie s\u0105 g\u0142\u0119bokie, cho\u0107 ju\u017c zupe\u0142nie innego rodzaju.<\/p>\n

Rozmawia\u0142 Leszek W\u0104TR\u00d3BSKI<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rozmowa z dr. Marcinem Idzi\u0144skim, dziennikarzem polonijnym oraz pracownikiem Rozg\u0142o\u015bni Polskiej Radia \u201eWolna Europa\u201d do czasu jej zamkni\u0119cia \u00a0– Jak, dlaczego i kiedy zosta\u0142e\u015b emigrantem?…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1737,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-1736","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2014"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t