{"id":1766,"date":"2013-10-10T19:17:52","date_gmt":"2013-10-10T16:17:52","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/wolyn-rok-1943-2\/"},"modified":"2024-12-10T12:35:02","modified_gmt":"2024-12-10T10:35:02","slug":"wolyn-rok-1943-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/wolyn-rok-1943-2\/","title":{"rendered":"Wo\u0142y\u0144, rok 1943 (2)"},"content":{"rendered":"

\"\"\u017bo\u0142nierze 27 Wo\u0142y\u0144skiej Dywizji Piechoty AK<\/strong><\/strong><\/p>\n

Czy m\u00f3wienie o przyczynach wydarze\u0144 1943 r. na Wo\u0142yniu ma dzi\u015b sens? Czy\u017c nie wiemy, co si\u0119 sta\u0142o? Tak, wiemy du\u017co, bo spo\u0142eczna pami\u0119\u0107 funkcjonowa\u0142a przez minione ponad 60 lat. Zarazem wiemy jednak ma\u0142o, bo sporo istotnych \u017ar\u00f3de\u0142 jest dost\u0119pnych dopiero od kilku lat, one za\u015b pozwalaj\u0105 na nowo przedstawi\u0107 wydarzenia.<\/strong><\/p>\n

Ukrai\u0144skie \u201eczystki\u201d…<\/strong><\/p>\n

Tak zwana \u201efrakcja rewolucyjna\u201d (banderowska) Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w, (OUN-B)\u00a0 nie chcia\u0142a toczy\u0107 regularnej wojny z Niemcami, poniewa\u017c po Stalingradzie uwa\u017ca\u0142a, \u017ce i tak zostan\u0105 wyparci z terytorium Ukrainy przez Armi\u0119 Czerwon\u0105. Natomiast dow\u00f3dcy lokalnych oddzia\u0142\u00f3w na Wo\u0142yniu dostrzegli mo\u017cliwo\u015b\u0107 usuni\u0119cia Polak\u00f3w. Armia Czerwona by\u0142a jeszcze daleko, a Niemcy stacjonuj\u0105cy na miejscu spokornieli – wi\u0119c by\u0142o mn\u00f3stwo czasu. Poza tym dow\u00f3dcy UPA, jak wszyscy dow\u00f3dcy oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich, musieli da\u0107 podkomendnym jakie\u015b zaj\u0119cie, je\u015bli nie chcieli ich straci\u0107. Nadci\u0105ga\u0142a Armia Czerwona, Polacy mogli by\u0107 postrzegani jako przyszli sprzymierze\u0144cy kolejnych okupant\u00f3w.<\/p>\n

Jednak pobudek dow\u00f3dc\u00f3w lokalnych oddzia\u0142\u00f3w OUN-B nie da si\u0119 sprowadzi\u0107 ani do strategii, ani do taktyki. Znale\u017ali si\u0119 w nowej sytuacji – wymagaj\u0105cej i zarazem obiecuj\u0105cej (dla nich). Szuchewycz dostrzeg\u0142 zapewne szans\u0119 podniesienia swej pozycji w OUN-B. Wojna wysuwa wojskowych na pierwszy plan – i Szuchewycz wraz ze swymi sprzymierze\u0144cami zaj\u0105\u0142 miejsce \u0141ebedzia na pospiesznie zwo\u0142anym szczycie OUN-B pod koniec kwietnia 1943 r.<\/p>\n

Wybuch kierowanego przez UPA powstania na Wo\u0142yniu spowodowa\u0142 tak\u017ce zwi\u0119kszenie roli miejscowych aktywist\u00f3w ukrai\u0144skich. Taki np. Rostys\u0142aw Wo\u0142oszyn by\u0142 przed wojn\u0105 studentem uniwersytetu, stoj\u0105cym na czele ma\u0142o znacz\u0105cej siatki OUN na Wo\u0142yniu. Wiosn\u0105 1943 r. zosta\u0142 zast\u0119pc\u0105 Szuchewycza, nadzoruj\u0105cym lokalne jednostki s\u0142u\u017cb bezpiecze\u0144stwa UPA. Z pocz\u0105tkiem lata, kiedy jego oddzia\u0142y zd\u0105\u017cy\u0142y ju\u017c \u201eusun\u0105\u0107\u201d z Wo\u0142ynia wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w, Wo\u0142oszyn sta\u0142 si\u0119 cz\u0142onkiem najwy\u017cszych w\u0142adz politycznych OUN-B. Ci dow\u00f3dcy OUN-B na Wo\u0142yniu przyst\u0105pili do \u201eczystek\u201d na Polakach z w\u0142asnej inicjatywy, najwyra\u017aniej bez rozkazu od kierownictwa organizacji.<\/p>\n

Wo\u0142y\u0144scy Polacy byli w trudnym po\u0142o\u017ceniu, niemal zupe\u0142nie bezbronni. W momencie rozpocz\u0119cia \u201eczystek\u201d stosunek ludno\u015bci ukrai\u0144skiej do polskiej wynosi\u0142 tam mniej wi\u0119cej 5:1. Nikt nie by\u0142 przygotowany na wybuch zorganizowanej przemocy. W pierwszych dniach \u201eczystek\u201d, na prze\u0142omie marca i kwietnia 1943 r., UPA zabi\u0142a oko\u0142o 7 tys. bezbronnych m\u0119\u017cczyzn, kobiet i dzieci. Wszyscy \u015bwiadkowie byli zgodni, co do kszta\u0142tu tych wydarze\u0144: by\u0142 to skoordynowany atak uzbrojonych m\u0119\u017cczyzn na pozbawion\u0105 przyw\u00f3dc\u00f3w i zdezorganizowan\u0105 grup\u0119 mniejszo\u015bciow\u0105.<\/p>\n

Najpierw, podczas radzieckich deportacji, Polacy stracili elity \u015bwieckie i ksi\u0119\u017cy; potem, podczas niemieckich wyw\u00f3zek na roboty przymusowe, wywieziono wielu m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn. Mimo to ci Polacy, kt\u00f3rzy prze\u017cyli pierwsze ataki, znale\u017ali sposoby, by
broni\u0107 si\u0119 – i m\u015bci\u0107. Ukrai\u0144ski autor Jewhen Swerstiuk tak opisa\u0142 ich dylemat: \u201ePolacy szukali czego\u015b neutralnego, ale niczego neutralnego w owym czasie nie by\u0142o\u201d.<\/p>\n

…i polska zemsta<\/strong><\/p>\n

B\u0119d\u0105c w sytuacji bez wyj\u015bcia, Polacy zacz\u0119li nie tylko tworzy\u0107 oddzia\u0142y samoobrony, ale tak\u017ce wst\u0119powa\u0107 do radzieckiej partyzantki. W ten spos\u00f3b, za spraw\u0105 UPA, z\u0142amane zosta\u0142o tabu stworzone przez do\u015bwiadczenia okupacji radzieckiej 1939-41: bie\u017c\u0105ca potrzeba zepchn\u0119\u0142a na bok urazy.<\/p>\n

\"PropagandowyPropagandowy plakat w j\u0119zyku ukrai\u0144skim<\/strong><\/p>\n

Pu\u0142kownik Brinski, dow\u00f3dca radzieckiej partyzantki, ciep\u0142o wspomina\u0142 walk\u0119 u boku m\u0142odego polskiego ksi\u0119dza Mariana z oddzia\u0142u samoobrony w Hucie Stepa\u0144skiej. Cho\u0107 wi\u0119c, powo\u0142uj\u0105c UPA, OUN-B powstrzyma\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 swych ludzi przed wst\u0105pieniem do radzieckiej partyzantki, to jej dzia\u0142ania pchn\u0119\u0142y do niej Polak\u00f3w: a\u017c 5-7 tys. Polak\u00f3w zaci\u0105gn\u0119\u0142o si\u0119 do radzieckiej partyzantki na Wo\u0142yniu w 1943 r., do\u0142\u0105czaj\u0105c tym samym do 900-1500 \u017cydowskich bojownik\u00f3w, ocala\u0142ych z Holokaustu.<\/p>\n

Radzieccy partyzanci umo\u017cliwili Polakom pacyfikowanie ukrai\u0144skich wsi, uchodz\u0105cych za kryj\u00f3wki nacjonalist\u00f3w. To uczyni\u0142o zadanie UPA na Wo\u0142yniu trudniejszym i \u0142atwiejszym. Trudniejszym, bo UPA doprowadzi\u0142a do nawi\u0105zania wsp\u00f3\u0142pracy radziecko-polskiej, kt\u00f3rej chcia\u0142a zapobiec. \u0141atwiejszym, gdy\u017c \u201eczystki\u201d dokonywane na Polakach mia\u0142y teraz znaczenie zar\u00f3wno operacyjne, jak i propagandowe w walce UPA przeciw si\u0142om radzieckim. Poza tym Polacy wycofywali si\u0119 ze wsi do miasteczek i, korzystaj\u0105c tak\u017ce z niemieckiej ochrony, tworzyli tam oddzia\u0142y samoobrony.<\/p>\n

Sprawy przedstawia\u0142y si\u0119 coraz gorzej. W kwietniu 1943 r. Niemcy przeprowadzili pob\u00f3r oko\u0142o 1200 Polak\u00f3w jako policjant\u00f3w, kt\u00f3rzy mieli zast\u0105pi\u0107 ukrai\u0144skich dezerter\u00f3w. Polacy ci dzia\u0142ali z pobudek osobistych: chcieli si\u0119 broni\u0107 lub m\u015bci\u0107. Teraz to Polacy pomagali niemieckim policjantom przy pacyfikacji ukrai\u0144skich wsi. Przed lipcem 1943 r. Niemcom
uda\u0142o si\u0119 nawet sformowa\u0107 jeden batalion polskich policjant\u00f3w, kt\u00f3ry oddelegowano na wiejskie tereny Wo\u0142ynia: by\u0142 to Schutzmannschaftbataillon 202, jedyna polska jednostka tego rodzaju.<\/p>\n

\"Pami\u0105tkowePami\u0105tkowe zdj\u0119cie po wsp\u00f3lnej akcji polskich i niemieckich policjant\u00f3w (z batalionu Schutzmannschaftbataillon 202)<\/strong><\/p>\n

To umacnia\u0142o w\u015br\u00f3d Ukrai\u0144c\u00f3w wra\u017cenie, \u017ce Polacy kolaboruj\u0105 z Niemcami przy mordowaniu ukrai\u0144skiej ludno\u015bci. A \u017ce pomocnicze oddzia\u0142y policji niemieckiej nadal w przewa\u017caj\u0105cej mierze sk\u0142ada\u0142y si\u0119 z Ukrai\u0144c\u00f3w (mimo wiosennych dezercji), Ukrai\u0144cy w szeregach niemieckiej policji pacyfikowali wsie polskie, a Polacy w szeregach niemieckiej policji pacyfikowali wsie ukrai\u0144skie. Wszyscy dzia\u0142ali na rzecz niemieckiej polityki utrzymywania porz\u0105dku w terenie i odpierania wypad\u00f3w si\u0142 radzieckich. Niewielu z nich potrafi\u0142o oprze\u0107 si\u0119 pokusie interpretowania swych osobistych do\u015bwiadcze\u0144 w kategoriach narodowych.<\/p>\n

Min\u0105\u0142 zaledwie miesi\u0105c od chwili, gdy UPA rozpocz\u0119\u0142a rzezie Polak\u00f3w w kwietniu 1943 r., a ju\u017c Polacy odp\u0142acali pi\u0119knym za nadobne – w oddzia\u0142ach samoobrony, w radzieckiej partyzantce i w szeregach niemieckiej policji. I tak w ci\u0105gu 1943 r. oko\u0142o 10 tys. ukrai\u0144skich cywil\u00f3w zgin\u0119\u0142o z r\u0105k polskich oddzia\u0142\u00f3w samoobrony, radzieckich partyzant\u00f3w i niemieckich policjant\u00f3w – czyli jedna pi\u0105ta liczby polskich ofiar na Wo\u0142yniu, ocenianych na ok. 50 tys. zabitych w nies\u0142ychanie okrutny cz\u0119sto spos\u00f3b m\u0119\u017cczyzn, kobiet i dzieci.<\/p>\n

Ale cho\u0107 Ukrai\u0144cy ci, zabici w odwecie, nie zostali zabici w imi\u0119 narodu polskiego, to by\u0142o ich wystarczaj\u0105co wielu, by stworzy\u0107 wra\u017cenie masowego cierpienia. W propagandzie OUN-B i UPA Polak\u00f3w przedstawiano jako powi\u0105zanych z hitlerowsk\u0105 i radzieck\u0105 okupacj\u0105. Z dzisiejszej perspektywy skojarzenie to wydaje si\u0119 osobliwe: w ko\u0144cu te mocarstwa dokona\u0142y rozbioru Polski w 1939 r., a 1943 r. Armia Krajowa walczy\u0142a z Niemcami, obawiaj\u0105c si\u0119 zarazem nast\u0119pstw zwyci\u0119stwa ZSRR. Jednak z punktu widzenia ukrai\u0144skiego ch\u0142opa, niezbyt bieg\u0142ego w sprawach mi\u0119dzynarodowych \u015bwiadka atak\u00f3w dokonywanych przez Polak\u00f3w s\u0142u\u017c\u0105cych pod niemieckim lub radzieckim dow\u00f3dztwem, mia\u0142o to sens.<\/p>\n

Kosy zabija\u0142y i \u017c\u0119\u0142y<\/strong><\/p>\n

W lipcu 1943 r. 20-tysi\u0119czna UPA kontrolowa\u0142a ju\u017c wszystkie, za wyj\u0105tkiem najwi\u0119kszych, miejscowo\u015bci na Wo\u0142yniu. Si\u0142\u0105 wcieli\u0142a w swe szeregi inne ukrai\u0144skie nacjonalistyczne oddzia\u0142y partyzanckie i organizowa\u0142a kom\u00f3rki wywiadowcze w ca\u0142ym regionie. By\u0142a w stanie spe\u0142ni\u0107 sw\u0105 obietnic\u0119 \u201ehaniebnej \u015bmierci\u201d dla wszystkich Polak\u00f3w.<\/p>\n

UPA spowalnia\u0142a te\u017c niemieckie rekwizycje – i wystawi\u0142a ukrai\u0144skich ch\u0142op\u00f3w na nowe pokusy. Mog\u0142a da\u0107 im niemieckie gospodarstwa pa\u0144stwowe – i polsk\u0105 ziemi\u0119.<\/p>\n

W lipcu 1943 r. ukrai\u0144skich ch\u0142op\u00f3w kusi\u0142a pszenica, dojrzewaj\u0105ca na polach, z\u0142ota i ci\u0119\u017cka. Perspektywy by\u0142y ponure, przysz\u0142o\u015b\u0107 niepewna. Wo\u0142y\u0144ska tradycja zagarniania w ci\u0119\u017ckich czasach ziemi nale\u017c\u0105cej do Polak\u00f3w si\u0119ga\u0142a dwa wieki wstecz. Teraz jednak polscy w\u0142a\u015bciciele tych p\u00f3l nie mieli pa\u0144stwa, kt\u00f3re by ich chroni\u0142o. UPA da\u0142a wo\u0142y\u0144skim Ukrai\u0144com ideologi\u0119 wyzwolenia i ochron\u0119 przed zemst\u0105 Polak\u00f3w; jej oficerowie mieli bro\u0144 i moralne usprawiedliwienia.<\/p>\n

Ch\u0142opskie kosy zabija\u0142y najpierw Polak\u00f3w, a potem \u017c\u0119\u0142y zbo\u017ce z ich p\u00f3l. Jak to – delikatnie – uj\u0105\u0142 ukrai\u0144ski historyk: \u201eWsparcie cywilnej ludno\u015bci ukrai\u0144skiej, uzbrojonej w kosy, wid\u0142y, no\u017ce i topory, nada\u0142o wypadkom wo\u0142y\u0144skim szczeg\u00f3lnie krwawy charakter\u201d.<\/p>\n

Jednak ci \u015bwie\u017co zwerbowani ch\u0142opi s\u0142u\u017cyli organizacji, kt\u00f3ra by\u0142a zdolna do precyzyjnego i szczeg\u00f3\u0142owego planowania. Przyk\u0142adowo, w nocy z 11 na 12 lipca 1943 r. oddzia\u0142y UPA zaatakowa\u0142y r\u00f3wnocze\u015bnie a\u017c 167 miejscowo\u015bci, morduj\u0105c oko\u0142o 10 tys. Polak\u00f3w.<\/p>\n

Takie skoordynowane ataki trwa\u0142y przez ca\u0142e lato 1943 r. Dow\u00f3dcy UPA nawo\u0142ywali do \u201eeliminacji\u201d Polak\u00f3w w ich \u201egniazdach\u201d. Oficerowie meldowali dow\u00f3dztwu, \u017ce \u201eakcja polska\u201d zbli\u017ca si\u0119 do ko\u0144ca, albo \u017ce \u201eproblem polski zosta\u0142 zasadniczo rozwi\u0105zany\u201d.<\/p>\n

Ostatnia fala atak\u00f3w mia\u0142a miejsce 25 grudnia 1943 r., kiedy to wyznaj\u0105cy katolicyzm Polacy, obchodz\u0105cy Bo\u017ce Narodzenie wed\u0142ug kalendarza gregoria\u0144skiego, zgromadzili si\u0119 w \u0142atwopalnych drewnianych ko\u015bcio\u0142ach…<\/p>\n

Timothy SNYDER<\/strong>
(historyk, profesor Yale University – USA)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u017bo\u0142nierze 27 Wo\u0142y\u0144skiej Dywizji Piechoty AK Czy m\u00f3wienie o przyczynach wydarze\u0144 1943 r. na Wo\u0142yniu ma dzi\u015b sens? Czy\u017c nie wiemy, co si\u0119 sta\u0142o? Tak,…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1767,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[34],"tags":[],"class_list":["post-1766","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2013"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t