{"id":1778,"date":"2012-07-17T23:32:22","date_gmt":"2012-07-17T20:32:22","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/z-pochodzenia-polak-z-duszy-ukrainiec-a-z-fantazji-pers\/"},"modified":"2012-02-02T00:13:19","modified_gmt":"2012-02-01T22:13:19","slug":"z-pochodzenia-polak-z-duszy-ukrainiec-a-z-fantazji-pers","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/z-pochodzenia-polak-z-duszy-ukrainiec-a-z-fantazji-pers\/","title":{"rendered":"Z pochodzenia Polak, z duszy Ukrainiec, a z fantazji Pers"},"content":{"rendered":"

\"\"W\u0142adys\u0142aw Horodecki zaprasza dzi\u015b do rozmowy w jednej z zacisznych uliczek Kijowa<\/strong><\/p>\n

Przez lata architektura Europy Wschodniej ton\u0119\u0142a w socjalistycznej szaro\u015bci i sztampie. Ekstrawagancja nie mia\u0142a tam miejsca. Tym bardziej wi\u0119c \u201edom z chimerami\u201d, zaprojektowany i wzniesiony przez W\u0142adys\u0142awa Horodeckiego w Kijowie w 1903 r., kt\u00f3ry przetrwa\u0142 czasy radzieckie, jest tak wspania\u0142y i niezwyk\u0142y. Zdobi\u0105 go cementowe dekoracje o motywach my\u015bliwskich i mitologicznych: g\u0142owy nosoro\u017cc\u00f3w, s\u0142oni, antylop, jaszczurek, jak r\u00f3wnie\u017c bajkowe istoty podwodnego \u015bwiata oraz liczne atrybuty polowa\u0144. W jednym z k\u0105t\u00f3w zwisa z dachu w\u0105\u017c jak \u0142uszcz\u0105ca si\u0119 rynna. Syreny dosiadaj\u0105 ryb na kalenicach, a nosoro\u017cce, \u017cyrafy, lwy, krokodyle i antylopy patrz\u0105 z dachu domu na ruchliw\u0105 ulic\u0119. Trudno o wi\u0119kszy zdobniczy przepych.<\/p>\n

Sam budynek przylega do stromego wzg\u00f3rza w centrum miasta. Stworzy\u0142 go cz\u0142owiek, kt\u00f3ry nienawidzi\u0142 nudnego, bezpiecznego \u017cycia. I jakby na dow\u00f3d idei, jaka przy\u015bwieca\u0142a temu tw\u00f3rcy, dom z chimerami by\u0142 ja\u015bniej\u0105c\u0105 gwiazd\u0105 na szarym tle siedemdziesi\u0119ciu lat radzieckiej architektury.<\/p>\n

Leszek Dezydery W\u0142adys\u0142aw Horodecki przyszed\u0142 na \u015bwiat w polskiej rodzinie szlacheckiej, w Szo\u0142udkach na Podolu, 23 maja 1863 roku. Tego samego, w kt\u00f3rym wybuch\u0142o powstanie styczniowe. Za udzia\u0142 w tym zrywie wujowie jego \u2013 Szcz\u0119sny i Artur \u2013 zostali zes\u0142ani na Syberi\u0119, a ich cz\u0119\u015bci rodzinnego maj\u0105tku Zabokrycz przej\u0105\u0142 skarb pa\u0144stwa carskiego. Reszta, nale\u017c\u0105ca do ojca Leszka D. W\u0142adys\u0142awa, a mianowicie pa\u0142ac, m\u0142yn, cegielnia i wioska Zabokrycz, w 1866 r. zosta\u0142a sprzedana na sp\u0142at\u0119 d\u0142ug\u00f3w. Ch\u0142opiec dorasta\u0142 w maj\u0105tku matki w Szo\u0142udkach, na brzegu Bugu Po\u0142udniowego.<\/p>\n

Wykszta\u0142cenie \u015brednie Horodecki otrzyma\u0142 w szkole realnej przy ko\u015bciele lutera\u0144skim \u015bw. Paw\u0142a w Odessie. W mie\u015bcie tym posiadali swe pa\u0142ace liczni polscy magnaci \u2013 Potoccy, Lubomirscy, Czartoryscy, Soba\u0144scy, Ma\u0144kowscy \u2013 i to dzi\u0119ki nim w\u0142a\u015bnie mia\u0142 on okazj\u0119 podziwia\u0107 neoklasycystyczne budowle, a przy okazji rozwija\u0107 swoje zainteresowanie architektur\u0105. Sz\u00f3st\u0105 i si\u00f3dm\u0105 klas\u0119 uko\u0144czy\u0142 Horodecki uzyskawszy na \u015bwiadectwie najwy\u017csz\u0105 ocen\u0119 z rysunku i geometrii wykre\u015blnej, a dyplom w konkursie rysunkowym, przyznany przez rad\u0119 Imperatorskiej Akademii Sztuk, otworzy\u0142 mu bramy akademii w Petersburgu. Dyplom tej uczelni, podpisany przez samego wielkiego ksi\u0119cia W\u0142odzimierza i rektora D.I. Grimma, otrzyma\u0142 w roku 1890.<\/p>\n

Po studiach osiad\u0142 w Kijowie, gdzie rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 od zaprojektowania grobowca dla barona Rudolfa Szteingeila \u2013 budowniczego linii kolejowych na po\u0142udniu kraju. W roku 1894 w Kijowie zbudowano miejsk\u0105 kanalizacj\u0119, co m\u0142ody Horodecki wykorzysta\u0142. U\u017cywaj\u0105c ju\u017c tylko imienia W\u0142adys\u0142aw za\u0142o\u017cy\u0142 prywatny kantor budowy kanalizacji domowej i to zacz\u0119\u0142o przynosi\u0107 mu sta\u0142e dochody.<\/p>\n

Pierwszym powa\u017cnym projektem W\u0142adys\u0142awa Horodeckiego by\u0142y hale produkcyjne Po\u0142udnioworosyjskiego Zak\u0142adu Budowy Maszyn, jakie wznios\u0142a w Kijowie prywatna sp\u00f3\u0142ka akcyjna (stoj\u0105 tam zreszt\u0105 do dzi\u015b). Bra\u0142 on te\u017c w\u00f3wczas udzia\u0142 w budowie kompleksu mieszkalnego na terenie by\u0142ego parku nale\u017c\u0105cego do profesora medycyny F.F. Meringa. W mi\u0119dzyczasie Kij\u00f3w ogarn\u0119\u0142a gor\u0105czka budowlana. Ziemianie kupowali w centrum miasta dzia\u0142ki ze starymi domami, kt\u00f3re burzyli, by na ich miejscu wznosi\u0107 wysokie secesyjne kamienice czynszowe. Na przestrzeni trzech lat \u2013 od 1898 do 1901 r. \u2013 w mie\u015bcie powsta\u0142o prawie tysi\u0105c takich nowych budynk\u00f3w. W 1898 r. L. Benderski zbudowa\u0142 wed\u0142ug projektu Horodeckiego najwy\u017cszy w Kijowie sze\u015bciokondygnacyjny dom mieszkalny przy Wielkiej Wasylkowskiej 25, z tr\u00f3jdzieln\u0105 fasad\u0105 i z p\u00f3\u0142kolumnami rozdzielaj\u0105cymi p\u00f3\u0142okr\u0105g\u0142e u g\u00f3ry okna.<\/p>\n

Powa\u017cny wp\u0142yw na dalsz\u0105 karier\u0119 Horodeckiego mia\u0142a kijowska Wystawa Rolnicza i Przemys\u0142owa w 1897 r., do kt\u00f3rej zaprojektowa\u0142 dwa zupe\u0142nie r\u00f3\u017cne w stylu pawilony: jeden zbudowany z drewna dla hrabiego J\u00f3zefa Potockiego, i drugi dla hrabiego Konstantego Potockiego. Obydwa sta\u0142y si\u0119 ozdob\u0105 wystawy. Pokazawszy sw\u00f3j kunszt i swoj\u0105 wszechstronno\u015b\u0107, architekt m\u00f3g\u0142 liczy\u0107 na coraz wi\u0119ksze zam\u00f3wienia.<\/p>\n

\"\"Fragment fasady s\u0142ynnego \u201eDomu z himerami\u201d w Kijowie<\/strong><\/p>\n

W\u0142adys\u0142aw Horodecki nadzorowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c budow\u0119 rzymskokatolickiego ko\u015bcio\u0142a pw. \u015bw. Miko\u0142aja. Zbudowany on zosta\u0142 w latach 1899-1909 wed\u0142ug konkursowego projektu (skorygowanego przez Horodeckiego) studenta architektury Stanis\u0142awa Wa\u0142owskiego. Przy jego budowie wykorzystano innowacyjne techniki i materia\u0142y budowlane, m.in. \u017celbeton. Dwuwie\u017cow\u0105 fasad\u0119 ozdobiono wielk\u0105 rozet\u0105 i tr\u00f3jk\u0105tnym frontonem. Szczyty zwie\u0144czono kwiatonem i udekorowano \u017cabkami, \u015bciany podzielono laskowaniem. Okna zako\u0144czone zosta\u0142y ostrymi \u0142ukami i wype\u0142nione ozdobnym maswerkiem, a nad trzema zachodnimi portalami dodano wimpergi. We wn\u0119trzu \u015bwi\u0105tyni opr\u00f3cz g\u0142\u00f3wnego o\u0142tarza znajduj\u0105 si\u0119 dwa boczne \u2013 w transepcie. Rze\u017aby na fasadzie i wewn\u0105trz wykonane zosta\u0142y w warsztacie w\u0142oskiego artysty Elio Salia. W nawach bocznych umieszczono rze\u017abione herby fundator\u00f3w ko\u015bcio\u0142a oraz oryginalne zdobienia z polskimi inskrypcjami.<\/p>\n

Kolejnym powa\u017cnym dzie\u0142em Horodeckiego sta\u0142o si\u0119 wykonanie dokumentacji na budow\u0119 gmachu Muzeum Staro\u017cytno\u015bci i Sztuki wed\u0142ug szkic\u00f3w architekta P.S. Bojcowa z Moskwy, kt\u00f3ry cho\u0107 wygra\u0142 konkurs na projekt, zrezygnowa\u0142 z dalszych nad nim prac. Budynek muzeum, w stylu neoklasycystycznym, z sze\u015bciokolumnowym doryckim portykiem na fasadzie, z tr\u00f3jk\u0105tnym fryzem figuralnym przedstawiaj\u0105cym zwyci\u0119stwo sztuki, oraz dwoma ogromnymi lwami przy szerokich granitowych schodach, stan\u0105\u0142 przy ulicy Aleksandrowskiej frontem do placu Carskiego.<\/p>\n

Nied\u0142ugo po wzniesieniu muzeum, w roku 1900 W\u0142adys\u0142aw Horodecki rozpocz\u0105\u0142 budow\u0119 kienesy karaimskiej. Nada\u0142 jej styl maureta\u0144ski, nawi\u0105zuj\u0105c do budowli azjatyckich. \u015awi\u0105tynia ta wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 lekko\u015bci\u0105 i elegancj\u0105, zachwyca bogactwem orientalnej dekoracji, zw\u0142aszcza kamieniark\u0105 z reliefowymi arabeskami autorstwa Elio Salia. Pierwotnie by\u0142a zwie\u0144czona kopu\u0142\u0105, kt\u00f3r\u0105 zniszczono w latach dwudziestych podczas restauracji \u015bwi\u0105tyni. Kienes\u0119 w 1902 r. po\u015bwi\u0119ci\u0142 gaham \u2013 zwierzchnik karaim\u00f3w, kt\u00f3ry przyby\u0142 z Eupatorii na Krymie. P\u00f3\u017aniej mie\u015bci\u0142a Teatr Lalek i kino, a obecnie jest siedzib\u0105 Republika\u0144skiego Domu Aktora.<\/p>\n

Po budowie ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Miko\u0142aja i muzeum przylgn\u0119\u0142a do Horodeckiego opinia architekta, kt\u00f3ry najlepiej umie uzupe\u0142nia\u0107 i przerabia\u0107 cudze pomys\u0142y. By zada\u0107 k\u0142am tej opinii, kupi\u0142 ma\u0142o przydatn\u0105 dzia\u0142k\u0119 na skarpie przy ul. Bankowej 10 i w ci\u0105gu jednego 1901 roku zbudowa\u0142 tam na palach z betonu pi\u0119ciopi\u0119trow\u0105 kamienic\u0119 czynszow\u0105 wkomponowan\u0105 w stok g\u00f3ry. Wyka\u0144czanie jej pomieszcze\u0144 trwa\u0142o nast\u0119pne dwa lata.<\/p>\n

Kamienica ta, zwana domem z chimerami, przynios\u0142a Horodeckiemu s\u0142aw\u0119 jednego z najwi\u0119kszych architekt\u00f3w XIX-XX w. Wzniesiona w stylu wczesnego modernizmu, sk\u0142ada si\u0119 z siedmiu niezale\u017cnych mieszka\u0144. Ich wynajem mia\u0142 zapewni\u0107 architektowi komfort finansowy.
Wykorzystuj\u0105c motywy zaczerpni\u0119te z r\u00f3\u017cnych stylistyk, Horodecki nada\u0142 im nowy charakter. Dom z chimerami jest asymetryczny: fasada g\u0142\u00f3wna jest cztero-, a tylna \u2013 sze\u015bciokondygnacyjna. Spowodowane jest to jego usytuowaniem na urwistym stoku, ale tak\u017ce duchem epoki. W okresie modernizmu, kt\u00f3ry przeciwstawia\u0142 si\u0119 realizmowi, charakterystyczne by\u0142o nadawanie budowlom stylu \u201epoetyckiego\u201d \u2013 zachwyca\u0142y one malowniczo\u015bci\u0105, oryginaln\u0105 form\u0105 i konstrukcj\u0105.<\/p>\n

Horodecki by\u0142 wielkim entuzjast\u0105 egzotycznych wypraw my\u015bliwskich do Afryki i Azji centralnej. To w\u0142a\u015bnie one sta\u0142y si\u0119 inspiracj\u0105 dla oryginalnej cementowej dekoracji o motywach my\u015bliwskich oraz mitologicznych na fasadach i we wn\u0119trzu budynku. Wej\u015bcie do mieszkania Horodeckiego sk\u0105pane by\u0142o w obrazach i reliefach, kt\u00f3re sugerowa\u0142y, \u017ce jest si\u0119 pod wod\u0105, pe\u0142ne by\u0142y ryb, skorupiak\u00f3w i muszli wkomponowanych w \u0142uki i \u015bciany ozdobione dodatkowo scenami z zatopionych statk\u00f3w. Ca\u0142o\u015b\u0107 zdobi\u0142y rze\u017abienia w kszta\u0142cie \u017cab, s\u0142oni, jaszczurek, nosoro\u017cc\u00f3w, ryb \u2013 olbrzymie bogactwo fauny wodnej i l\u0105dowej. Rze\u017aby te, wed\u0142ug rysunk\u00f3w Horodeckiego, wykona\u0142 Elio Salia.<\/p>\n

W\u0142adys\u0142aw Horodecki by\u0142 znakomitym malarzem i cz\u0119sto sam rozrysowywa\u0142 swoje irracjonalne wizje. Efektem tego s\u0105 wielkie malowid\u0142a \u015bcienne, kt\u00f3re wykona\u0142 osobi\u015bcie. Wn\u0119trze budynku r\u00f3wnie\u017c jest wype\u0142nione my\u015bliwskimi motywami, szczeg\u00f3lnie wok\u00f3\u0142 g\u0142\u00f3wnej klatki schodowej oraz westybuli, czego przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 \u015bcienny fryz z egzotycznymi ro\u015blinami i owocami oraz plafon. Wszystkie kondygnacje, a zw\u0142aszcza pierwsze pi\u0119tro od ulicy Bankowej, gdzie mie\u015bci\u0142o si\u0119 8\u00ad-pokojowe mieszkanie w\u0142a\u015bciciela, ozdobione zosta\u0142y wewn\u0105trz detalami o motywach my\u015bliwskich lub wodnych, jak: jelenie rogi, sarny, zaj\u0105ce, a tak\u017ce ryby i ma\u0142\u017ce. Klatki schodowe pe\u0142ne by\u0142y element\u00f3w ro\u015blinnych.<\/p>\n

Prof. W\u0142odzimierz Leontowicz by\u0142 \u015bwiadkiem, jak architekt Aleksander Kobielew powiedzia\u0142 kiedy\u015b Horodeckiemu, snuj\u0105cemu opowie\u015bci o budowie domu: \u201eChyba jest pan pomylony. Tylko pomylonemu m\u00f3g\u0142 przyj\u015b\u0107 do g\u0142owy taki pomys\u0142\u201d. Architekci za\u0142o\u017cyli si\u0119. Po dw\u00f3ch latach w wyznaczonym dniu Horodecki podejmowa\u0142 ich w swoim nowym domu prosiakiem z ro\u017cna. Wznosz\u0105c toast, powiedzia\u0142 w\u00f3wczas: \u201eMo\u017ce to i dziwny dom, ale nie b\u0119dzie w Kijowie cz\u0142owieka, kt\u00f3ry przechodz\u0105c obok nie zatrzyma\u0142by si\u0119, aby go obejrze\u0107\u201d.<\/p>\n

Nied\u0142ugo Horodecki cieszy\u0142 si\u0119 swoim nowym domem. Koszty podr\u00f3\u017cy do Afryki na prze\u0142omie 1911-1912 r. by\u0142y tak wielkie, \u017ce musia\u0142 zastawi\u0107 go w Kijowskim Towarzystwie Wzajemnego Kredytu. Niebawem \u2013 w 1913 r. \u2013 utraci\u0142 dom z chimerami na rzecz in\u017c. Daniela Ba\u0142achowskiego, a sam z rodzin\u0105 zamieszka\u0142 w wynaj\u0119tym mieszkaniu przy ul. Kateryni\u0144skiej 11.<\/p>\n

P\u00f3\u017aniej, w 1918 r., w kamienicy Horodeckiego mieszka\u0142 prezes Rady Ministr\u00f3w Wsiewo\u0142od Ho\u0142ubowicz \u2013 dzia\u0142acz Ukrai\u0144skiej Centralnej Rady. Z nastaniem radzieckiej w\u0142adzy w budynku tym mie\u015bci\u0142y si\u0119 biura Kijowskiego Okr\u0119gu Wojennego. Po 1943 r., gdy naprzeciw wyr\u00f3s\u0142 gmach Komitetu Centralnego KP(b)U, w budynku umieszczono poliklinik\u0119 CK. Opu\u015bci\u0142a ona dom z chimerami dopiero w 2002 r. Dzi\u0119ki wsparciu ze strony miasta Kijowa oraz rz\u0105du ukrai\u0144skiego w domu z chimerami zosta\u0142y w\u00f3wczas wykonane gruntowne prace konserwatorskie i rekonstrukcyjne. Od maja 2005 r. pe\u0142ni on funkcj\u0119 jednej z oficjalnych siedzib prezydenta Ukrainy.<\/p>\n

Monika PAWLAK
CDN<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W\u0142adys\u0142aw Horodecki zaprasza dzi\u015b do rozmowy w jednej z zacisznych uliczek Kijowa Przez lata architektura Europy Wschodniej ton\u0119\u0142a w socjalistycznej szaro\u015bci i sztampie. Ekstrawagancja nie…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1779,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[33],"tags":[],"class_list":["post-1778","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2012"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t