{"id":1802,"date":"2014-02-24T16:34:07","date_gmt":"2014-02-24T14:34:07","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/eustachy-iwanowski-dziejopisarz-epoki\/"},"modified":"2024-12-10T13:11:12","modified_gmt":"2024-12-10T11:11:12","slug":"eustachy-iwanowski-dziejopisarz-epoki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/eustachy-iwanowski-dziejopisarz-epoki\/","title":{"rendered":"EUSTACHY IWANOWSKI \u2013 DZIEJOPISARZ EPOKI"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Napis na kamiennej p\u0142ycie w Cha\u0142aimgr\u00f3dku, po\u015bwi\u0119cony Klarze z Chojeckich Iwanowskiej i Eustachemu Iwanowskiemu <\/strong><\/p>\n

<\/strong>Hellenius, Helleniusz Eu\u2026, Helleniusz Eustachy to pseudonimy, kt\u00f3rymi w swojej dzia\u0142alno\u015bci pisarskiej pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 Eustachy Iwanowski (1813-1903), polski pisarz, pami\u0119tnikarz, archiwista, zbieracz dziej\u00f3w Ukrainy Prawobrze\u017cnej, dzia\u0142acz spo\u0142eczny, opiekun w\u0142o\u015bcian – posta\u0107 nieco wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie zapomniana, ale niezwykle barwna i interesuj\u0105ca.<\/p>\n

Iwanowski przyszed\u0142 na \u015bwiat w Cha\u0142aimgr\u00f3dku, w\u00f3wczas w guberni kijowskiej (obecnie Horodkiwka – \u0413\u043e\u0440\u043e\u0434\u043a\u0456\u0432\u043a\u0430, rejon andruszowski, obw\u00f3d \u017cytomierski), jako jedyne dziecko Dezyderego Erazma Iwanowskiego, marsza\u0142ka powiatu \u017cytomierskiego i Klary z Chojeckich.<\/p>\n

Od 1825 roku Eustachy Iwanowski kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w s\u0142ynnym Liceum Krzemienieckim. Wybuch powstania listopadowego 1830 roku, a nast\u0119pnie likwidacja Liceum sta\u0142y si\u0119 przyczyn\u0105 powrotu Iwanowskiego do rodzinnego Cha\u0142aimgr\u00f3dka, gdzie zaj\u0105\u0142 si\u0119 gospodarowaniem w swoim maj\u0105tku. Tam te\u017c podj\u0105\u0142 pierwsze pr\u00f3by dzia\u0142alno\u015bci literackiej i pisarskiej. Eustachy cz\u0119sto przebywa\u0142 w s\u0105siednich maj\u0105tkach, poszukuj\u0105c dokument\u00f3w archiwalnych, materia\u0142\u00f3w r\u0119kopi\u015bmiennych oraz zbieraj\u0105c przekazy ustne i podania dotycz\u0105ce przesz\u0142o\u015bci Rzeczpospolitej. Gromadzi\u0142 te\u017c obrazy, co zaowocowa\u0142o powstaniem interesuj\u0105cej i niezwyk\u0142ej kolekcji prywatnej.<\/p>\n

Helleniusz utrzymywa\u0142 kontakty ze znanymi pisarzami i lud\u017ami kultury zwi\u0105zanymi z Ukrain\u0105 Prawobrze\u017cn\u0105. Nale\u017celi do nich Aleksander Karol Groza (1807-1875), poeta, pisarz \u2013 dramaturg, dzia\u0142acz spo\u0142eczny oraz Edward Rulikowski (1825-1900), uczony, historyk, absolwent paryskiej Sorbony, z kt\u00f3rym Eustachy Iwanowski wymienia\u0142 si\u0119 informacjami historycznymi oraz spostrze\u017ceniami na dawne dzieje Rzeczypospolitej. Szerokie znajomo\u015bci sprawi\u0142y, \u017ce bardzo dobre relacje \u0142\u0105czy\u0142y Iwanowskiego z Micha\u0142em Grabowskim (1804-1869), polskim krytykiem i pisarzem.<\/p>\n

W wyniku swojej dzia\u0142alno\u015bci i benedykty\u0144skiej niemal pracy Eustachy Iwanowski gromadzi\u0142 ogromn\u0105 ilo\u015b\u0107 fakt\u00f3w, informacji historycznych, poda\u0144, kt\u00f3re przechowywa\u0142 w utworzonym przez siebie Archiwum Cha\u0142aimgrodzkim. Na podstawie tych olbrzymich zbior\u00f3w pisa\u0142 swoje prace. Autor zadebiutowa\u0142 na pocz\u0105tku lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XIX wieku ksi\u0105\u017ck\u0105: \u201eMatka Boska na Jasnej G\u00f3rze Cz\u0119stochowskiej. Kr\u00f3lowa Korony Polskiej\u201d. \u201ePami\u0105tka z pielgrzymki odbytej w r. p. 1848\u201d. <\/em>Dzie\u0142o to wydane zosta\u0142o w Pary\u017cu w 1852 roku, gdy\u017c Iwanowski ze wzgl\u0119du na cenzur\u0119 publikowa\u0142 swoje prace poza granicami kraju i pod pseudonimami.<\/p>\n

Praca zatytu\u0142owana \u201eKilka rys\u00f3w i pami\u0105tek\u201d <\/em>(Pozna\u0144, 1860) zawiera opis dawnej Ukrainy, a tak\u017ce ziem centralnej Polski, takich jak Mazowsze, Pomorze, ziemia dobrzy\u0144ska. Przedstawia posta\u0107 \u015bw. Antoniego i podkre\u015bla wielk\u0105 rol\u0119 zakonu trynitarzy.<\/p>\n

\u201eWspomnienia narodowe\u201d <\/em>(Pary\u017c, 1861) dedykowane przez autora \u201eziomkom najmilszym, braciom w tu\u0142actwie\u201d zawieraj\u0105 m.in. jedn\u0105 z pierwszych w literaturze polskiej relacj\u0119 wi\u0119\u017ani\u00f3w z pobytu na Syberii. \u201eWspomnienia\u201d<\/em> zawieraj\u0105 opis cudownego obrazu Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny w \u017byrowicach w dawnym wojew\u00f3dztwie nowogr\u00f3dzkim. Praca zawiera tak\u017ce interesuj\u0105c\u0105 charakterystyk\u0119 m.in., Tomasza Zana i Andrzeja Towia\u0144skiego.<\/p>\n

Monumentalne dzie\u0142o \u201eRozmowy o polskiej koronie\u201d<\/em> (Krak\u00f3w, 1873), obejmuje ogromn\u0105 ilo\u015b\u0107 fakt\u00f3w, poda\u0144, zdarze\u0144 i opowie\u015bci tycz\u0105cych dziej\u00f3w Polski i Ukrainy. Autor podkre\u015bla wielk\u0105 rol\u0119 \u015bwi\u0119tych polskich, takich jak \u015bw. Stanis\u0142aw, \u015bw. Kinga, \u015bw. Stanis\u0142aw Kostka w dziejach narodu polskiego. Przypisuje im obron\u0119 Ojczyzny podczas zagro\u017ce\u0144 dziejowych. Wielko\u015b\u0107 i pot\u0119g\u0119 dawnej Polski upatruje w g\u0142\u0119bokim \u017cyciu religijnym narodu, na kt\u00f3rego sp\u0142ywa\u0142a za po\u015brednictwem Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny \u0141aska Boska. Dzie\u0142o zawiera te\u017c pi\u0119kny opis Monasteru Poczajowskiego, przedstawia jego \u015bwi\u0119tych mnich\u00f3w i cuda, jakie si\u0119 w klasztorze dokonywa\u0142y za przyczyn\u0105 cudownego obrazu Maryi. Rozmowy\u2026<\/em>zawieraj\u0105 tak\u017ce opisy Kijowa, Czechrynia, Berdyczowa, \u017bytomierza i wielu innych miast Ukrainy, kt\u00f3rych nie spos\u00f3b wszystkich przytoczy\u0107 w tym kr\u00f3tkim artykule. W Rozmowach o polskiej koronie <\/em>Helleniusz <\/em>przedstawi\u0142 wizj\u0119 pocz\u0105tk\u00f3w narodu polskiego, kt\u00f3ry powsta\u0142 z woli Ducha \u015awi\u0119tego i pie\u015bni po\u015bwi\u0119conych Bogarodzicy.<\/p>\n

\u201ePami\u0105tki polskie z r\u00f3\u017cnych czas\u00f3w przez Eu\u2026go<\/em> <\/em>Heleniusza\u201d <\/em>(Krak\u00f3w, 1882) stanowi\u0105 do\u015b\u0107 interesuj\u0105ce dzie\u0142o dla historyk\u00f3w Ukrainy, poniewa\u017c zawieraj\u0105 informacje zebrane przez autora w archiwach \u017cytomierskich i kijowskich, cz\u0119sto wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie niedost\u0119pnych lub zaginionych. Autor opisuje star\u0105 polsk\u0105 ksi\u0105\u017ceczk\u0119 p.t. \u201eBrz\u0105k\u201d, <\/em>po\u015bwi\u0119con\u0105 cudom Matki Bo\u017cej w Ko\u015bciele Hej\u017ce\u0144skim w ziemi sanockiej, o kt\u00f3rej orygina\u0142 obecnie niezwykle trudno. Pami\u0105tki\u2026 <\/em>opisuj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 Zakonu Jezuit\u00f3w na ziemiach Ukrainy, charakteryzuj\u0105 osobowo\u015bci Feliksa Godlewskiego, Antoniego Pawszy, Spirydiona Ostaszewskiego i wielu innych znanych w\u00f3wczas osobisto\u015bci zwi\u0105zanych z Kijowszczyzn\u0105, Podolem lub Wo\u0142yniem.<\/p>\n

\u201eWspomnienia polskich czas\u00f3w dawnych i p\u00f3\u017aniejszych przez Eu\u2026go Heleniusza\u201d <\/em>(Lw\u00f3w, 1894) obejmuj\u0105 pi\u0119kne, barwne opisy \u015bwi\u0119tych i ludzi \u015bwieckich, kt\u00f3rzy odznaczali si\u0119 szczeg\u00f3ln\u0105 pobo\u017cno\u015bci\u0105. Iwanowski ponadto szeroko charakteryzuje znanych Polak\u00f3w II po\u0142owy XIX wieku, takich m. in. jak: Eliasz Ostaszewski, Micha\u0142 Czajkowski, Sadyk Pasza, Wac\u0142aw Rzewuski.<\/p>\n

Eustachy Iwanowski by\u0142 katolikiem, odznacza\u0142 si\u0119 wielk\u0105 pobo\u017cno\u015bci\u0105. W 1848 roku odby\u0142 pielgrzymk\u0119 do Cz\u0119stochowy, za\u015b w 1863 roku pielgrzymowa\u0142 do Ziemi \u015awi\u0119tej. Wspiera\u0142 budow\u0119 ko\u015bcio\u0142a w Zakopanem, a \u015brodki na realizacj\u0119 tego projektu zamierza\u0142 uzyska\u0107 ze swych sprzedawanych dzie\u0142, czego przyk\u0142adem jest praca: \u201eListki wichrem do Krakowa z Ukrainy przyniesione przez Eu\u2026 Heleniusza. Te Listki s\u0105 na budow\u0119 Ko\u015bcio\u0142a OO. Jezuit\u00f3w w Zakopanem przeznaczone\u201d <\/em>(Krak\u00f3w, 1900). Dochody z pozosta\u0142ych dzie\u0142 przeznacza\u0142 na \u015bwi\u0119topietrze.<\/p>\n

Heleniusz uwa\u017ca\u0142, \u017ce dobro Rusi zale\u017cy od \u201ezlania si\u0119 z Ko\u015bcio\u0142em i Polsk\u0105\u201d. <\/em>By\u0142 przekonany, \u017ce nad Ojczyzn\u0105 zawsze czuwa\u0142a Opatrzno\u015b\u0107 Boska, kt\u00f3ra nie dopu\u015bci\u0142a do upadku narodowego ducha, pomimo kl\u0119sk wojennych XVII wieku i rozbior\u00f3w.<\/p>\n

Eustachy Iwanowski, w swoich dzie\u0142ach, potrafi\u0142 doskonale odda\u0107 t\u0142o epoki o kt\u00f3rej pisa\u0142. Stosuj\u0105c w swych pracach model narratora obecnego w historii potrafi\u0142 doskonale przedstawi\u0107 \u201ezapach, smak i kolor epoki\u201d. <\/em>Iwanowski w swych dzie\u0142ach przekazuje wielkie ilo\u015bci interesuj\u0105cych fakt\u00f3w, poda\u0144, legend, kt\u00f3re dzi\u015b s\u0105 przytaczane, ze wzgl\u0119du na nieistniej\u0105cy lub niedost\u0119pny materia\u0142 archiwalny.<\/p>\n

Helleniusz zmar\u0142 7 VII 1903 roku i zosta\u0142 pochowany w Bia\u0142opolu (\u0411\u0456\u043b\u043e\u043f\u0456\u043b\u043b\u044f) po\u0142o\u017conym w rejonie koziaty\u0144skim, w obwodzie winnickim. By\u0142 ostatnim przedstawicielem rodu Iwanowskich herbu \u0141odzia. B\u0119d\u0105c kawalerem, zmar\u0142 bezpotomnie, a sw\u00f3j maj\u0105tek, zbiory biblioteczne oraz galeri\u0119 obraz\u00f3w zapisa\u0142 rodzinie \u017bmigrodzkich.<\/p>\n

Eustachemu Iwanowskiemu szczeg\u00f3lnie bliska by\u0142a kaplica pod wezwaniem \u015aw. Klary w Cha\u0142aimgr\u00f3dku, kt\u00f3rej budow\u0119 rozpocz\u0105\u0142 jego ojciec – Dezydery. Jednak wol\u0105 zmar\u0142ej w 1859 roku matki pisarza by\u0142a budowa ko\u015bcio\u0142a w Cha\u0142aimgr\u00f3dku. Pomimo stara\u0144 Eustachy nie uzyska\u0142 zgody na budow\u0119 od w\u0142adz rosyjskich (represje za powstanie listopadowe a nast\u0119pnie styczniowe). \u015awi\u0105tyni\u0119 wzniesiono ostatecznie w 1913 roku, 10 lat po \u015bmierci Helleniusza. Kieruj\u0105cy budow\u0105 architekt E. Jab\u0142o\u0144ski i budowniczy A. Chodak, spe\u0142nili ostatni\u0105 wol\u0119 pisarza.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015aw. Klary w Cha\u0142aimgr\u00f3dku, wybudowany w 1913 roku <\/strong><\/p>\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015aw. Klary istnieje nadal, pomimo tragicznych los\u00f3w, kt\u00f3rych do\u015bwiadczy\u0142 podczas komunizmu (by\u0142y tu kolejno: klub wiejski, spi\u017carnia ko\u0142chozowa oraz pa\u0142ac pionier\u00f3w) wci\u0105\u017c zachwyca pi\u0119knem i oryginalno\u015bci\u0105 architektury. W 1989 roku \u015bwi\u0105tyni\u0119 przywr\u00f3cono katolikom, kt\u00f3rzy rozpocz\u0119li jej remont. Od 1992 roku w ko\u015bciele \u015aw. Klary sprawowane s\u0105 regularne nabo\u017ce\u0144stwa z udzia\u0142em wiernych z okolicy.<\/p>\n

Eustachy Iwanowski by\u0142 osob\u0105 niezwyk\u0142\u0105. Jako gorliwy katolik odznacza\u0142 si\u0119 duchem mi\u0142osierdzia i doskonale rozumia\u0142 potrzeby lokalnej spo\u0142eczno\u015bci. Szczeg\u00f3lnie bliski by\u0142 mu los w\u0142o\u015bcian, kt\u00f3rzy cz\u0119sto \u017cyli w bardzo ubogich warunkach. Nadawa\u0142 na w\u0142asno\u015b\u0107 i nieodp\u0142atnie ziemi\u0119 ze swojego maj\u0105tku potrzebuj\u0105cym ch\u0142opom. Pomaga\u0142 prawos\u0142awnym w odbudowie lokalnej Cerkwi Miko\u0142ajewskiej (wybudowana w 1755 roku). Zawsze s\u0142u\u017cy\u0142 pomoc\u0105 materialn\u0105 kap\u0142anowi tej cerkwi, kt\u00f3ry wybudowa\u0142 drewniany dom, jaki przetrwa\u0142 do lat 70. XX wieku.<\/p>\n

Znany jest przyk\u0142ad niezwyk\u0142ej dobroci i wra\u017cliwo\u015bci \u201eMi\u0119kkiego Pana\u201d (tak Iwanowski by\u0142 nazywany ze wzgl\u0119du na sw\u0105 wielk\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105): w latach 90. XIX wieku, na skutek po\u017caru, sp\u0142on\u0119\u0142o ca\u0142e obej\u015bcie w\u0142o\u015bcia\u0144skiej rodziny Linczuk\u00f3w. Ojciec familii poprosi\u0142 o pomoc Pana Iwanowskiego, kt\u00f3ry na pro\u015bb\u0119 odpowiedzia\u0142:<\/p>\n

\u201e- Id\u017a, serce, do le\u015bnika i powiedz jemu, \u017ce ja nakazuj\u0119 da\u0107 Tobie lasu dla odbudowania siedziby\u201d.<\/em> W\u0142o\u015bcianin bezp\u0142atnie otrzyma\u0142 materia\u0142 drzewny, dzi\u0119ki czemu bez problemu odbudowa\u0142 chat\u0119 i ca\u0142\u0105 zagrod\u0119. Taka postawa, sprawi\u0142a, \u017ce wdzi\u0119czna pami\u0119\u0107 o \u201eMi\u0119kkim Panu\u201d przetrwa\u0142a do dzi\u015b w\u015br\u00f3d potomk\u00f3w dawnych mieszka\u0144c\u00f3w Cha\u0142aimgr\u00f3dka (Horodkiwki).<\/p>\n

Bia\u0142opole – miejsce poch\u00f3wku historyka i opiekuna w\u0142o\u015bcian znajdowa\u0142o si\u0119 w pobli\u017cu p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci terenu wok\u00f3\u0142 bia\u0142opolskiego ko\u015bcio\u0142a \u015awi\u0119tego Antoniego.<\/p>\n

W 1957 roku ko\u015bci\u00f3\u0142 w Bia\u0142opolu zosta\u0142 ca\u0142kowicie zniszczony na skutek trzech wybuch\u00f3w, tak pot\u0119\u017cnych, \u017ce nie zachowa\u0142y si\u0119 nawet fundamenty ko\u015bcio\u0142a. Podobnie nie znaleziono \u015bladu nagrobka Eustachego Iwanowskiego.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Fragment z zarysu historycznego pt. \u201eListki wichrem do Krakowa z Ukrainy przyniesione\u201d<\/strong><\/p>\n

W pobli\u017cu koscio\u0142a \u015aw. Klary w Cha\u0142aimgr\u00f3dku zachowa\u0142 si\u0119 napis na kamiennej p\u0142ycie, o nast\u0119puj\u0105cej tre\u015bci: \u201e\u015a + P z Chojeckich Klara Iwanowska marsza\u0142kowa \u017cytomierska + 5. VI 1859 r. w Cha\u0142aimgr\u00f3dku przez lat 70. Iwanowski Eustachy \u2013 Antoni Heleniusz ostatni herbu \u0141odzia + 24. VI 1903 r. w Cha\u0142aimgr\u00f3dku przez lat 90\u201d.<\/em><\/p>\n

\u00a0Eustachy Iwanowski pozostawi\u0142 po sobie wspania\u0142e dzie\u0142a, po kt\u00f3re nale\u017cy si\u0119ga\u0107, tym bardziej, \u017ce dost\u0119p do nich staje si\u0119 coraz \u0142atwiejszy, za pomoc\u0105 internetowych bibliotek.<\/p>\n

\u00a0W pracach Heleniusza, Polak i Ukrainiec zainteresowany w\u0142asn\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105 zapozna si\u0119 z niespotykanymi w innych opracowaniach wiadomo\u015bciami do poznania nie tylko historii Polski i Ukrainy, ale tak\u017ce znajdzie inspiracj\u0119 do tworzenia wsp\u00f3lnej przysz\u0142o\u015bci, opartej na wielkich warto\u015bciach religijnych i patriotycznych.<\/p>\n

\u00a0Ks. Tomasz Dobszewicz tak oceni\u0142 dzie\u0142a Eustachego Iwanowskiego: \u201ewszystko w jego dzie\u0142ach szanowne i nabo\u017cne, du\u017co niezwyczajnych i oryginalnych spostrze\u017ce\u0144, we wszystkim wida\u0107 doskona\u0142o\u015b\u0107, na jak\u0105 zwracali uwag\u0119 ludzie, m\u00f3wi\u0105cy o jego uczciwych troskach w poszukiwaniu drogi do prawdy, do sprawiedliwo\u015bci i chrze\u015bcija\u0144skiej mi\u0142o\u015bci\u201d.\u00a0 <\/em><\/p>\n

\u00a0Postawa \u017cyciowa \u201eostatniego herbu \u0141odzia\u201d pokazuje jak \u0142\u0105czy\u0107 mi\u0142o\u015b\u0107 bli\u017aniego, umi\u0142owanie Ojczyzny, g\u0142\u0119bok\u0105 i prawdziw\u0105 religijno\u015b\u0107 w jedn\u0105 i niepowtarzaln\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

Oprac.<\/strong> Stefan TOCHOWICZ<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Napis na kamiennej p\u0142ycie w Cha\u0142aimgr\u00f3dku, po\u015bwi\u0119cony Klarze z Chojeckich Iwanowskiej i Eustachemu Iwanowskiemu Hellenius, Helleniusz Eu\u2026, Helleniusz Eustachy to pseudonimy, kt\u00f3rymi w swojej dzia\u0142alno\u015bci…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1803,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-1802","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2014"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t