{"id":1888,"date":"2014-03-28T21:49:21","date_gmt":"2014-03-28T19:49:21","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/wikingowie-i-polska-ii-z-nr-466\/"},"modified":"2024-12-10T16:56:39","modified_gmt":"2024-12-10T14:56:39","slug":"wikingowie-i-polska-ii-z-nr-466","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/wikingowie-i-polska-ii-z-nr-466\/","title":{"rendered":"WIKINGOWIE I POLSKA (II) (z nr 466)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
\u201eZaprowadzenie chrze\u015bcija\u0144stwa\u201d. Jan Matejko<\/strong><\/p>\n

Sk\u0105d\u00a0si\u0119 wzi\u0119li Polanie? <\/strong><\/p>\n

Odpowiedzi pr\u00f3buje udzieli\u0107 \u201eKronika\u201d Galla Anonima, w\u00a0kt\u00f3rej czytamy o\u00a0pierwszych przedstawicielach dynastii: Siemomy\u015ble, Lestku i\u00a0Siemowicie. Brzmienie tych imion m\u00f3wi samo za siebie. Podsuwaj\u0105 wi\u0119c pewien trop.<\/p>\n

Przed 30 laty prof. Benedykt Zientara tak pisa\u0142 o\u00a0przodkach Mieszka: \u201eGdzie\u015b w\u00a0drugiej po\u0142owie IX w. (…) dosz\u0142o w\u00a0Gnie\u017anie do obalenia panuj\u0105cej nad Polanami dynastii, kt\u00f3rej ostatnim przedstawicielem by\u0142 Popiel. Tron obj\u0105\u0142 Siemowit, po nim Lestek i\u00a0Siemomys\u0142; rz\u0105dy ich przypadaj\u0105 na drug\u0105 po\u0142ow\u0119 IX i\u00a0pierwsz\u0105 X wieku\u201d. Ani s\u0142owa o\u00a0Wikingach. Pojawia\u00a0si\u0119 natomiast Gniezno jako centrum pa\u0144stwa Polan, a\u00a0wraz z\u00a0nim kolejna zagadka – gdy\u017c Polanie wskoczyli do historii jako zwi\u0105zek plemienny w\u00a0drugiej po\u0142owie X w. \u017badne z\u00a0wcze\u015bniejszych \u017ar\u00f3de\u0142 o\u00a0nich nie wspomina.<\/p>\n

Opisuj\u0105cy ziemie polskie \u201eGeograf Bawarski\u201d – dokument z\u00a0po\u0142owy IX w., opisuj\u0105cy ludy s\u0142owia\u0144skie na wsch\u00f3d od \u0141aby (w\u00a0tym liczebno\u015b\u0107 ich osad) – w\u00a0miejscu, gdzie zwykle\u00a0si\u0119 umieszcza Polan, pozostawi\u0142 pusty, niezamieszka\u0142y teren. R\u00f3wnie tajemniczo wygl\u0105da wzmianka o\u00a0najmniejszym z\u00a0polskich plemion: Goplanach, kt\u00f3rym Geograf przypisuje 400 grod\u00f3w (CCCC civitates). O\u00a0co tu wi\u0119c chodzi?<\/p>\n

\"\"<\/a>Mieszko I. Figura z Muzeum Wojska Polskiego<\/strong><\/p>\n

Nie poradzi\u0142 sobie z\u00a0tym problemem nawet Henryk \u0141owmia\u0144ski, nestor polskich historyk\u00f3w tego okresu (autor \u201ePocz\u0105tk\u00f3w Polski\u201d), pisz\u0105c, \u017ce plemi\u0119 Goplan \u201eodst\u0105pi\u0142o Polanom (…) funkcj\u0119 organizacyjno-pa\u0144stwow\u0105 i\u00a0zjednoczeniow\u0105\u201d. Ale dlaczego tak\u00a0si\u0119 mia\u0142o sta\u0107 i\u00a0jak to \u201eodst\u0105pienie\u201d wygl\u0105da\u0142o, \u0141owmia\u0144ski nie napisa\u0142. Inny nestor, Gerard Labuda, jeszcze w\u00a0latach 80. widzia\u0142 stosunki pola\u0144sko-gopla\u0144skie jako rywalizacj\u0119 o\u00a0hegemoni\u0119 w\u00a0Wielkopolsce.<\/p>\n

Obaj uczeni zak\u0142adali istnienie obu plemion w\u00a0tym samym okresie. Ten pozorny \u0142ad trwa\u0142by w\u00a0najlepsze, gdyby nie nowa hipoteza prof. Labudy, oparta na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce zwrot \u201eGlopeani civitates CCCC\u201d jest prawd\u0105. Skoro oko\u0142o po\u0142owy IX w., gdy powsta\u0142 dokument, Goplanie posiadali a\u017c 400 grod\u00f3w, musieli istnie\u0107 jako pa\u0144stwo plemienne ju\u017c co najmniej kilka dziesi\u0119cioleci. Nie mog\u0142o ono, s\u0105dzi\u0142 Labuda, upa\u015b\u0107 z\u00a0dnia na dzie\u0144. Tote\u017c nie wida\u0107 innej mo\u017cliwo\u015bci, jak wysuni\u0119cie hipotezy, \u017ce autor \u201eGeografa Bawarskiego\u201d stworzy\u0142 historyczn\u0105 fikcj\u0119, i\u00a0\u017ce pod nazw\u0105 \u201eGoplanie\u201d faktycznie kryj\u0105\u00a0si\u0119 \u201ePolanie\u201d.<\/p>\n

Rywalizacja o\u00a0Wielkopolsk\u0119 <\/strong><\/p>\n

Niestety, pr\u00f3\u017cno docieka\u0107 to\u017csamo\u015bci tw\u00f3rcy pa\u0144stwa Goplan-Polan. Ani imienia osoby, ani nazwy dynastii nie zapisa\u0142 \u017caden mnich. Poniewa\u017c jak dot\u0105d nie odkryto \u017cadnych obcych \u015blad\u00f3w z\u00a0tego okresu, uznano, \u017ce tw\u00f3rcami pa\u0144stwa byli S\u0142owianie. Archeologom uda\u0142o\u00a0si\u0119 prawdopodobnie odnale\u017a\u0107 jego centrum.<\/p>\n

Kandydat\u00f3w jest dw\u00f3ch: Kalisz i\u00a0Giecz. Oba grody wzniesiono jeszcze w\u00a0okresie plemiennym. Niewielka konstrukcja kaliskiego grodu pochodzi z\u00a0drugiej po\u0142owy IX w. Na tym samym miejscu znajdywano p\u00f3\u017aniejsze fazy budowy grodu, tym razem piastowskiego, o\u00a0wi\u0119kszym obwodzie. Niezwyk\u0142\u0105 ciekawo\u015b\u0107 wzbudzi\u0142 odkryty w\u00a02002\u00a0r. inny gr\u00f3d, odnaleziony w\u00a0dzielnicy Kalisza, Wydarte. Podobnie jak jego bliski s\u0105siad r\u00f3wnie\u017c o\u00a0IX-wiecznej metryce. Nieopodal, jeszcze w\u00a0latach 70. zesz\u0142ego wieku, odkopano rzemie\u015blniczo-handlow\u0105 osad\u0119.<\/p>\n

Natomiast badania archeologiczne prowadzone w\u00a02006\u00a0r. w\u00a0p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci wa\u0142\u00f3w Giecza cofn\u0119\u0142y dat\u0119 powstania tego grodziska na lata 60. IX\u00a0wieku. Mo\u017ce to oznacza\u0107, \u017ce Giecz jest jednym z\u00a0najstarszych polskich grod\u00f3w – i\u00a0prawdopodobnie z\u00a0nim, a\u00a0nie z\u00a0Gnieznem, nale\u017cy \u0142\u0105czy\u0107 histori\u0119 Popiela, Piasta i\u00a0Siemowita.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Mysia wie\u017ca w Krusznicy, w kt\u00f3rej, jak g\u0142osi jedna z legend znalaz\u0142 schronienie i zgin\u0105\u0142 (zjedzony przez myszy) okrutny Popiel<\/strong><\/p>\n

Zatem marsz Piast\u00f3w do pot\u0119gi zacz\u0105\u0142\u00a0si\u0119 w\u00a0Gieczu lub Kaliszu. Z\u00a0podbojami przysz\u0142a kolej na nast\u0119pne grody, z\u00a0kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 niszczono, a\u00a0cz\u0119\u015b\u0107 zachowywano z\u00a0powod\u00f3w strategicznych. Tak przetrwa\u0142 Santok i\u00a0Mi\u0119dzyrzecz. Tam, gdzie by\u0142y puste przestrzenie, a\u00a0strategia nakazywa\u0142a zabezpieczy\u0107 okolic\u0119, budowano nowe grody. W\u00a0latach 915-922 powsta\u0142o Grzybowo, 930-940 Ostr\u00f3w Lednicki, 938-940 Bnin, w\u00a0940\u00a0r. Gniezno.<\/p>\n

Pomini\u0119cie tu Poznania nie jest pomy\u0142k\u0105. Do niedawna uznawano, \u017ce Pozna\u0144 za\u0142o\u017cyli na tzw. surowym korzeniu Piastowie przed 940\u00a0r. Po odkryciach prof. Hanny K\u00f3\u010dki-Krenz nie jest to ju\u017c tak oczywiste. Podczas prac wykopaliskowych na Ostrowie Tumskim, gdzie znajdowa\u0142\u00a0si\u0119 pozna\u0144ski gr\u00f3d, trafiono na pozosta\u0142o\u015bci drewniano-ziemnego wa\u0142u z\u00a0ko\u0144ca IX\u00a0w. Badanie dendrochronologiczne okre\u015bli\u0142o dat\u0119 budowy na 892\u00a0r. M\u00f3g\u0142 to by\u0107 wi\u0119c sto\u0142eczny gr\u00f3d plemienia rywalizuj\u0105cego z\u00a0Piastami o\u00a0prymat w\u00a0Wielkopolsce. Po zdobyciu grodu w\u00a0po\u0142owie X w. przebudowano go z\u00a0rozkazu Siemomys\u0142a na siedzib\u0119 dru\u017cyny ksi\u0105\u017c\u0119cej, nadaj\u0105c jej kszta\u0142t niewielkiej, lecz silnie ufortyfikowanej warowni.<\/p>\n

Tajemnice dawnych grod\u00f3w <\/strong><\/p>\n

Gniezno nie by\u0142o tak stare jak Pozna\u0144, Giecz czy Kalisz. Pierwsze drzewa przeznaczone do budowy nowego grodu \u015bci\u0119to dopiero oko\u0142o 940\u00a0r. z\u00a0rozkazu Siemomys\u0142a; grodowi nadano dwucz\u0142onow\u0105 form\u0119. Ca\u0142o\u015b\u0107 wa\u0142\u00f3w przysypano ziemi\u0105 i\u00a0ob\u0142o\u017cono kamieniami z\u00a0zewn\u0105trz. W\u00a0tej formie gr\u00f3d przetrwa\u0142 do 980\u00a0r., kiedy rozbudowa\u0142 go Mieszko I.<\/p>\n

W\u00a0po\u0142owie drogi mi\u0119dzy Poznaniem i\u00a0Gnieznem, w\u00a0po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci wyspy na Jeziorze Lednickim, jeszcze w\u00a0czasach plemiennych (po\u0142owa IX – po\u0142owa X w.) sta\u0142 kolejny, ma\u0142y gr\u00f3d. Na razie nie wiadomo, kto w\u00a0nim mieszka\u0142 i\u00a0jak dok\u0142adnie wygl\u0105da\u0142y fortyfikacje. Wiadomo, \u017ce w\u00a0latach 930-940 zacz\u0119to na Ostrowie Lednickim sypanie wa\u0142\u00f3w ziemno-drewnianych, wi\u0119kszych i\u00a0obejmuj\u0105cych rozleglejszy teren ni\u017c poprzednie. Z\u00a0dw\u00f3ch stron wysp\u0119 \u0142\u0105czy\u0142y z\u00a0l\u0105dem drewniane mosty: \u201epozna\u0144ski\u201d (o\u00a0d\u0142ugo\u015bci 440 m) i\u00a0\u201egnie\u017anie\u0144ski\u201d (170 m). Oba zbudowano zim\u0105-wiosn\u0105 prze\u0142omu lat 963\/964.<\/p>\n

Czyli – ju\u017c za czas\u00f3w panowania Mieszka, m\u00f3wi\u0105 jedni; Dago, odpowiadaj\u0105 drudzy. I\u00a0dla nich b\u0119dzie to argument popieraj\u0105cy teori\u0119 najazdu, a\u00a0w\u00a0konsekwencji norma\u0144skie pochodzenie ksi\u0119cia. Bo czemu mia\u0142 s\u0142u\u017cy\u0107 ten wysi\u0142ek budowlano-organizacyjny, jak nie kontroli nad ujarzmionym ludem?<\/p>\n

Kiedy jednak popatrzymy na spos\u00f3b budowy grod\u00f3w, zauwa\u017cymy pewn\u0105 prawid\u0142owo\u015b\u0107. Przy wznoszeniu wa\u0142\u00f3w u\u017cywano dw\u00f3ch podstawowych materia\u0142\u00f3w: drewna i\u00a0ziemi. Grube i\u00a0mocne drewniane bale uk\u0142adano niczym zapa\u0142ki w\u00a0prostok\u0105tne skrzynie. Do nich wsypywano ziemi\u0119 i\u00a0kamienie dla wzmocnienia konstrukcji. Gdy szkielet wa\u0142u by\u0142 gotowy, przysypywano go ziemi\u0105 i\u00a0ubijano, aby\u00a0si\u0119 nie osun\u0119\u0142a.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Gniezno \u2013 pierwsza stolica Polski<\/strong><\/p>\n

Innym sposobem budowy wa\u0142u by\u0142a tzw. konstrukcja przek\u0142adkowa, zmodernizowana w\u00a0drugiej po\u0142owie X w. w\u00a0konstrukcj\u0119 hakow\u0105. Buduj\u0105c wa\u0142, uk\u0142adano belki warstwami tak, \u017ce belki w\u00a0warstwie kolejnej le\u017ca\u0142y prostopadle do tych w\u00a0poprzedniej. Wspomniane haki, wyciosane z\u00a0ga\u0142\u0119zi (integralnych cz\u0119\u015bci pni), podtrzymywa\u0142y dodatkowo u\u0142o\u017cone w\u00a0poprzek warstwy ni\u017csze. Aby nada\u0107 konstrukcji wi\u0119ksz\u0105 wytrzyma\u0142o\u015b\u0107, mi\u0119dzy warstwami drewna sypano ziemi\u0119, glin\u0119 i\u00a0kamienie. Ca\u0142o\u015b\u0107 zasypywano ziemi\u0105. Niejednokrotnie lico wa\u0142u by\u0142o pokryte kamieniami. Trudno oprze\u0107\u00a0si\u0119 wra\u017ceniu, \u017ce by\u0142 to rodzimy patent. Sama ewolucja ku konstrukcji przek\u0142adkowej, a\u00a0p\u00f3\u017aniej hakowej nie jest uznawana w\u015br\u00f3d historyk\u00f3w za dow\u00f3d obcych wp\u0142yw\u00f3w.<\/p>\n

Ego Mesco dux <\/strong><\/p>\n

Podsumowuj\u0105c: z\u00a0jednej strony mamy s\u0142owia\u0144skie imiona czterech przodk\u00f3w Mieszka-Dago (z\u00a0Piastem w\u0142\u0105cznie), wplecione w\u00a0tradycj\u0119 p\u00f3\u017aniejszych wiek\u00f3w. Mamy te\u017c niespotykan\u0105 gdzie indziej technologi\u0119 budowy grod\u00f3w. I\u00a0trwaj\u0105c\u0105 a\u017c cztery pokolenia, przesz\u0142o sto lat, ewolucj\u0119 pa\u0144stwa. Tak d\u0142ugi okres wyklucza drog\u0119 podboju.<\/p>\n

Po przeciwnej stronie widzimy liczne groby Wiking\u00f3w, kt\u00f3rych zapewne archeolodzy odnajd\u0105 jeszcze wi\u0119cej – ostatnio w\u00a0Bodzi niedaleko W\u0142oc\u0142awka znaleziono poch\u00f3wki wskazuj\u0105ce na skandynawskie pochodzenie 14\u00a0m\u0119\u017cczyzn, 21 kobiet i\u00a012 dzieci. Mamy te\u017c informacje Ibrahima ibn Jakuba o\u00a0dru\u017cynie Mieszka-Dago, kt\u00f3rej liczb\u0119 ten arabski podr\u00f3\u017cnik ocenia\u0142 na 3 tys. pancernych (uznawanych raczej bezdyskusyjnie za Norman\u00f3w). I\u00a0mamy dokument \u201eDagome iudex\u201d.<\/p>\n

Tymczasem trzeba sobie u\u015bwiadomi\u0107: wyst\u0119powanie grob\u00f3w norma\u0144skich i\u00a0militari\u00f3w skandynawskiego pochodzenia \u015bwiadczy tylko o\u00a0pobycie Norman\u00f3w na tych ziemiach. I\u00a0nic ponadto. Dop\u00f3ki nie odnajdziemy jednoznacznych dowod\u00f3w, nie mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o\u00a0pochodzeniu Piast\u00f3w. Poniewa\u017c nie znamy miejsca pochowania Mieszka-Dago, zwr\u00f3cono uwag\u0119 na jego potomk\u00f3w. Prof. W\u0142adys\u0142aw Duczko z\u00a0Akademii Humanistycznej w\u00a0Pu\u0142tusku wysun\u0105\u0142 projekt zbadania szcz\u0105tk\u00f3w Boles\u0142awa Krzywoustego. Mo\u017ce takie badania dadz\u0105 konkretn\u0105 odpowied\u017a. Dop\u00f3ki ich nie poznamy, lepiej zostawi\u0107 ksi\u0119ciu imi\u0119 Mieszko, bo pod takim wyst\u0119powa\u0142 w\u00a0kronikach, i\u00a0uzna\u0107 go za S\u0142owianina. Na razie, jak pisze prof. Andrzej Buko, \u201etrudno wi\u0105za\u0107 pocz\u0105tki dynastii z\u00a0obcymi etnicznie przybyszami, poniewa\u017c nie upowa\u017cniaj\u0105 do tego \u017ar\u00f3d\u0142a pisane ani tym bardziej dane archeologiczne\u201d.<\/p>\n

A\u00a0\u201eDagome iudex\u201d? C\u00f3\u017c, je\u015bli przyj\u0105\u0107, \u017ce tekst dokumentu zosta\u0142 \u017ale przepisany, mo\u017ce zamiast \u201eDagome iudex\u201d powinno by\u0107 \u201eEgo Mesco dux\u201d? Czyli: \u201eJa, Mieszko ksi\u0105\u017c\u0119…\u201d.<\/p>\n

W\u00a0ka\u017cdym razie wtedy wszystko staje\u00a0si\u0119 jasne.<\/p>\n

Kacper \u015aLEDZI\u0143SKI<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eZaprowadzenie chrze\u015bcija\u0144stwa\u201d. Jan Matejko Sk\u0105d\u00a0si\u0119 wzi\u0119li Polanie? Odpowiedzi pr\u00f3buje udzieli\u0107 \u201eKronika\u201d Galla Anonima, w\u00a0kt\u00f3rej czytamy o\u00a0pierwszych przedstawicielach dynastii: Siemomy\u015ble, Lestku i\u00a0Siemowicie. Brzmienie tych imion m\u00f3wi…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1889,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-1888","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2014"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t