{"id":1918,"date":"2012-04-17T17:29:22","date_gmt":"2012-04-17T14:29:22","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/cieplo-rak-artysty\/"},"modified":"2012-12-19T20:17:54","modified_gmt":"2012-12-19T18:17:54","slug":"cieplo-rak-artysty","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/cieplo-rak-artysty\/","title":{"rendered":"Ciep\u0142o r\u0105k artysty"},"content":{"rendered":"

\"\"Karol Sanojca (1911-1945)<\/strong><\/p>\n

Sztuka ludowa Huculszczyzny i Pokucia od zawsze s\u0142awi\u0142a si\u0119 garncarstwem. Przez wieki rozwija\u0142o si\u0119 ono i przekazywa\u0142o z pokolenia na pokolenie, od mistrza do mistrza. Technologiczne i artystyczne tajemnice fachu szczeg\u00f3lnie kultywowane by\u0142y na Pokuciu w s\u0142ynnej z pisankarstwa Ko\u0142omyi. Ju\u017c w XVI wieku sta\u0142a si\u0119 ona centrum garncarstwa i w\u0142\u0105czy\u0142a w siebie historyczno- kulturowy i etnograficzny teren, na kt\u00f3rym dzia\u0142ali garncarze z Kosowa, Kut, Pistynia, \u015aniatynia. Jednak ko\u0142omyjska glina okaza\u0142a si\u0119 najlepsz\u0105. Dlatego 135 lat temu w Ko\u0142omyi zosta\u0142a otwarta jedyna zawodowa szko\u0142a garncarska.<\/p>\n

W jej historii by\u0142y r\u00f3\u017cne okresy zar\u00f3wno wzlot\u00f3w, jak i upadk\u00f3w, jednak szczyt\u00f3w swego rozwoju zazna\u0142a za czas\u00f3w dyrektorstwa Waleriana Kryci\u0144skiego. Przemys\u0142 garncarski w tym okresie dokona\u0142 znacznych osi\u0105gni\u0119\u0107. Poj\u0119cie \u201eko\u0142omyjska ceramika\u201d za jego czas\u00f3w zaj\u0119\u0142o swoje miejsce w sztuce.<\/p>\n

\u201ePowinni\u015bmy ceni\u0107 dary, kt\u00f3rymi od pradawnych czas\u00f3w ws\u0142awi\u0142a si\u0119 na ca\u0142y \u015bwiat Ziemia Ko\u0142omyjska. Najlepsi rzemie\u015blnicy s\u0105 naszymi ziomkami, najlepsze idee i nowo\u015bci w tej sztuce zrodzi\u0142y si\u0119 na naszych terenach,\u201d \u2013 podkre\u015bli\u0142a niedawno na uroczystej akademii kierownik wydzia\u0142u ceramiki Narodowego Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia im. J. Kobry\u0144skiego Romanna Baran. Szczeg\u00f3lnymi stronami w rozwoju ko\u0142omyjskiej ceramiki jest tw\u00f3rczo\u015b\u0107 jednego z uczni\u00f3w tej szko\u0142y Karola Sanojcy. Jubileusz setnej rocznicy jego urodzin sta\u0142 si\u0119 okazj\u0105 dla tej akademii. T\u0105 osob\u0119 chcia\u0142bym przybli\u017cy\u0107 czytelnikom.<\/p>\n

23 listopada 1911 roku urodzi\u0142 si\u0119 w wielodzietnej polskiej rodzinie garncarza Franciszka Sanojcy syn Karol. To jemu jedynemu wypad\u0142o kontynuowa\u0107 dzie\u0142o ojca i pozostawi\u0107 trwa\u0142y \u015blad w sztuce swojego regionu.<\/p>\n

Ma prosty \u017cyciorys. Uko\u0144czy\u0142 7-letni\u0105 szko\u0142\u0119 i 4 klasy szko\u0142y rzemie\u015blniczej. W fachu garncarskim kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 u Antoniego Towpasza, kt\u00f3ry mieszka\u0142 przy ul. M\u0142y\u0144skiej 15. By\u0142 on nauczycielem ko\u0142omyjskiej szko\u0142y garncarskiej. W wieku 18 lat zosta\u0142 czeladnikiem. W 1935 roku otrzyma\u0142 woln\u0105 koncesj\u0119, kt\u00f3ra dawa\u0142a mu prawo pracowa\u0107 samodzielnie. Wtedy wpad\u0142a mu w oko i serce ko\u0142omyjczaneczka Julia \u017burakowska, kt\u00f3ra zosta\u0142a wkr\u00f3tce jego \u017con\u0105 i pomocnikiem w jego pracy, matk\u0105 dw\u00f3ch c\u00f3rek \u2013 Antoniny i Dionizji.<\/p>\n

Nasta\u0142y ci\u0119\u017ckie czasy, zapach wojny rozchodzi\u0142 si\u0119 po Europie. \u201eZ\u0142oty wrzesie\u0144\u201d 1939 roku zmusi\u0142 go do pracy w nowych warunkach, \u017ceby wy\u017cy\u0107 i utrzyma\u0107 rodzin\u0119. Ale wymagania klient\u00f3w zmusza\u0142y do ci\u0105g\u0142ego doskonalenia warsztatu. Wtedy to postanowi\u0142 z innymi garncarzami \u2013 Mychaj\u0142em Bi\u0142oskurskim, Antonem Patkowskim oraz Iwanem Maryjczukiem \u2013 stworzy\u0107 w 1940 roku sp\u00f3\u0142dzielni\u0119, kt\u00f3ra mie\u015bci\u0142a si\u0119 przy ulicy Mickiewicza.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Karola Sanojcy by\u0142a specyficzn\u0105, niepodobn\u0105 do innej. Jego szko\u0142\u0119 poznawali mieszka\u0144cy Ko\u0142omyi i inni klienci na rynku. Po mistrzowsku toczy\u0142 on na kole ceramiczne formy i dekorowa\u0142 je ornamentami, charakterystycznymi dla szko\u0142y ko\u0142omyjskiej tego okresu. W\u015br\u00f3d jego dzie\u0142 s\u0105 dekoracyjne talerze, misy, wazony, \u015bwieczniki. Swoje prace sprzedawa\u0142 w domu i na rynku.<\/p>\n

Karol dekorowa\u0142 swoje wyroby \u017c\u00f3\u0142tymi, zielonymi i ciemnobr\u0105zowymi barwami na bia\u0142ym tle technik\u0105 rylcowania. W Ko\u0142omyjskim Narodowym Muzeum Huculszczyzny i Pokucia, zachowa\u0142y si\u0119 22 dzie\u0142a jego autorstwa, kt\u00f3re zebrali pracownicy muzeum. Historia si\u0119 im odwdzi\u0119czy. Jak pokaza\u0142y badania ulubionym tematem Karola by\u0142 motyw krzy\u017ca: najcz\u0119\u015bciej tr\u00f3jramiennego krzy\u017ca, krzy\u017c na postumencie w kszta\u0142cie tr\u00f3jk\u0105ta, krzy\u017c w krzy\u017cu, krzy\u017c skomponowany z ptak\u00f3w. W zale\u017cno\u015bci od formy wyrobu, Karol Sanojca dekorowa\u0142 je w wyra\u017ane ornamenty, na przemian z czystymi fragmentami, wykorzystuj\u0105c motywy z\u0105bk\u00f3w, p\u00f3\u0142\u0142uk\u00f3w i linii. \u015arodek talerza lub misy pokryty by\u0142 drobnym ornamentem, a g\u0142\u00f3wny barwny wz\u00f3r by\u0142 wynoszony na brzegi, jednocze\u015bnie zamykaj\u0105c ca\u0142\u0105 kompozycj\u0119. Wazony zape\u0142niane by\u0142y drobnym i wi\u0119kszym ornamentem. Wielkie przestrzenie pomi\u0119dzy ornamentem nadawa\u0142y wra\u017cenia lekko\u015bci wyrobu. Wykorzystywa\u0142, podobnie jak Bachmatiuk, kwiaty, rozety rosn\u0105ce w wazonach. Swe z\u0105bki, czworok\u0105ty, podk\u00f3wki, stylizowane kwiaty wielop\u0142atkowe, dzwoneczki malowa\u0142 jakoby z natury.<\/p>\n

Ciekaw\u0105 prac\u0105 mistrza jest tematyczny talerz z sylwetk\u0105 ch\u0142opczyka w czapce w centrum kompozycji, siedz\u0105cym na wr\u00f3belku i bato\u017ckiem podp\u0119dzaj\u0105cy go do szybszego lotu. Na innym talerzu \u2013 kurka otoczona kwiatami, na jeszcze innym \u2013 rybka, p\u0142ywaj\u0105ca w wodzie. Przedstawienie ryby na wyrobach glinianych jest symbolem ofiary i jej zwi\u0105zku pomi\u0119dzy niebem i ziemi\u0105, a te\u017c przedstawia p\u0142odno\u015b\u0107. Ko\u015bci\u00f3\u0142 wczesnochrze\u015bcija\u0144ski, jak twierdz\u0105 historycy sztuki, nazywa\u0142 Chrystusa \u201eWielk\u0105 Ryb\u0105\u201d. Na swym p\u00f3\u0142misku z 1930 roku Sanojca wykorzystywa\u0142 ryb\u0119, jako podstawowy element, kt\u00f3ry uzupe\u0142nia\u0142 innymi detalami. Kwiaty, p\u0142ywaj\u0105ce w wodzie, wygl\u0105daj\u0105 niczym rz\u0119sa. Autor nada\u0142 tu przewag\u0119 kilkupi\u0119trowej kompozycji z dominacj\u0105 element\u00f3w geometrycznych (romby, tr\u00f3jk\u0105ty, pismo klinowe) i nieznacznym wkomponowaniem motyw\u00f3w ro\u015blinnych (drobne ga\u0142\u0105zki, motywy wiank\u00f3w).<\/p>\n

Wysoki poziom wype\u0142nienia powierzchni wp\u0142ywa\u0142 na dekoracyjno\u015b\u0107 wyrobu, bo ca\u0142a kompozycja jest odbierana na podobie\u0144stwo barwnego kilimu z zielonymi plamami \u2013 akcentami. Tw\u00f3rcza spu\u015bcizna mistrza jest niewielka. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego dzie\u0142 rozesz\u0142a si\u0119 po ludziach i ich los jest nieznany. Swoje utwory mistrz przewa\u017cnie podpisywa\u0142 adresem domowym \u2013 Mickiewicza nr 239.<\/p>\n

Gdy rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 II wojna \u015bwiatowa, mistrz przez trzy lata nie podchodzi\u0142 do ko\u0142a garncarskiego. Nie mia\u0142 natchnienia do tw\u00f3rczo\u015bci. W 1944 roku po wyzwoleniu Ko\u0142omyi zosta\u0142 zmobilizowany do armii sowieckiej, a potem wst\u0105pi\u0142 do wojska polskiego. Sier\u017cant Wojska Polskiego Karol Sanojca przy forsowaniu Odry zosta\u0142 skoszony niemieck\u0105 kul\u0105 21 kwietnia 1945 roku. Zosta\u0142 pochowany pocz\u0105tkowo w Ritzen w ogrodzie. P\u00f3\u017aniej jego szcz\u0105tki wraz z 5 tys. poleg\u0142ych polskich \u017co\u0142nierzy przeniesiono do miejscowo\u015bci Siekierki.<\/p>\n

W \u201eKsi\u0119dze poleg\u0142ych na polu chwa\u0142y 1943-1945\u201d, wydanej w Warszawie w 1974 roku przez Wojskowy Instytut Historyczny na stronie 581 znajduje si\u0119 tylko kr\u00f3tka wzmianka: Karol Sanojca, sier\u017cant, 23.XI.1911 \u2013 21.IV.1945, m. Ko\u0142omyja, ul. Mickiewicza 239. Cmentarz wojskowy w Siekierkach, pole 3, rz\u0105d 14, mogi\u0142a 575\/532\u201d.<\/p>\n

O utalentowanym garncarzu, kt\u00f3ry poleg\u0142 w wieku 34 lat w walce z hitlerowcami, opublikowano, artyku\u0142y w gazecie wojskowej \u201e\u0427\u0435\u0440\u0432\u043e\u043d\u0438\u0439 \u043f\u0440\u0430\u043f\u043e\u0440\u201d \u00a0(1969r.), jak r\u00f3wnie\u017c wspomnienia moje oraz iwano-frankowskiego dziennikarza Iwana Bogdanowa w gazecie \u201e\u041f\u0440\u0438\u043a\u0430\u0440\u043f\u0430\u0442\u0441\u044c\u043a\u0430 \u043f\u0440\u0430\u0432\u0434\u0430\u201d, a tak\u017ce w ksi\u0105\u017cce-albumie pt.\u201e\u0406\u0432\u0430\u043d\u043e-\u0444\u0440\u0430\u043d\u043a\u0456\u0432\u0441\u044c\u043a\u0430 \u043e\u0431\u043b\u0430\u0441\u0442\u044c\u201d,\u00a0 tudzie\u017c w licznych materia\u0142ach muzeum. Zachowa\u0142o si\u0119 zaledwie kilka fotografii Karola Sanojcy. Na nich widzimy jego energiczn\u0105 twarz z lekkim u\u015bmiechem i b\u0142yskiem w oczach. Wierzy\u0142 zapewne, \u017ce jego wyroby dotr\u0105 do potomnych. Jego rzemios\u0142o przerodzi\u0142o si\u0119 w nie bagatelne mistrzostwo. Jego dzie\u0142o kontynuowa\u0142a \u017cona, Julia, dop\u00f3ki nie straci\u0142a wzroku. Zawsze stara\u0142a si\u0119 go na\u015bladowa\u0107.<\/p>\n

Dawno ju\u017c nie ma jego pieca garncarskiego, ale jego prace, kt\u00f3re dotar\u0142y do nas, ciesz\u0105 oko, bo w glinie zakl\u0119ta jest cz\u0105stka duszy artysty i ciep\u0142o jego r\u0105k.<\/p>\n

Roman WORONA<\/strong>
(m. Ko\u0142omyja)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Karol Sanojca (1911-1945) Sztuka ludowa Huculszczyzny i Pokucia od zawsze s\u0142awi\u0142a si\u0119 garncarstwem. Przez wieki rozwija\u0142o si\u0119 ono i przekazywa\u0142o z pokolenia na pokolenie, od…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1919,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[33],"tags":[],"class_list":["post-1918","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2012"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t