![\"\"](\"https:\/\/www.dk.com.ua\/..\/gfx\/foto\/okopy-419.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Dzi\u015b Okopy to malutka wie\u015b w po\u0142udniowo zachodniej cz\u0119\u015bci Ukrainy, w pobli\u017cu Kamie\u0144ca Podolskiego, na granicy z Mo\u0142dawi\u0105. Pocz\u0105tkiem osady by\u0142a warownia za\u0142o\u017cona w 1692 r. przy uj\u015bciu Zbrucza do Dniestru przez hetmana S. J. Jab\u0142onowskiego, oblegaj\u0105cego okupowany przez Turk\u00f3w Kamieniec Podolski.<\/p>\n
W 1700 roku kr\u00f3l August II nada\u0142 osadzie wok\u00f3\u0142 twierdzy przywileje miejskie. W czasie konfederacji barskiej bronili si\u0119 w nich konfederaci. Przebywa\u0142 tam tak\u017ce Zygmunt Krasi\u0144ski, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie w Okopach umie\u015bci\u0142 akcj\u0119 \u201eNie-Boskiej Komedii\u201d. Jaki \u015blad w \u017cyciu tego wielkiego poety pozostawi\u0142o Podole opowiada nam znawca tej krainy Piotr Danylak w szkicu literackim, kt\u00f3rego druk rozpoczynamy.<\/p>\n
\u00a0***<\/p>\n
\u201e<\/strong>Poezjo, b\u0105d\u017a mi przekl\u0119ta, jako ja sam b\u0119d\u0119 na wieki!\u201d <\/em><\/p>\n Zygmunt Krasi\u0144ski na Podolu <\/strong><\/p>\n \u00a0<\/p>\n 19 lutego 2012 r. mija 200 lat od dnia urodzin Zygmunta Krasi\u0144skiego, jednego z \u201epoet\u00f3w-prorok\u00f3w\u201d, kt\u00f3rego obok Adama Mickiewicza i Juliusza S\u0142owackiego zwyk\u0142o zalicza\u0107 si\u0119 do grona tzw. Trzech Wieszcz\u00f3w literatury polskiej, najwi\u0119kszych tw\u00f3rc\u00f3w polskiego romantyzmu.<\/p>\n Zygmunt Krasi\u0144ski to wybitny przedstawiciel dawnego szlacheckiego rodu spod herbu \u015alepowron, bior\u0105cego sw\u00f3j pocz\u0105tek od legendarnego hetmana Wawrz\u0119ty, dow\u00f3dcy wojsk ksi\u0119cia Konrada Mazowieckiego (1187-1247). W\u015br\u00f3d jego przodk\u00f3w byli rycerze, senatorzy, biskupi, wojewodowie, pos\u0142owie na Sejm, starostowie; prawda, zdarza\u0142y si\u0119, jak to bywa w przyzwoitych rodzinach, nicponie i hultaje. Jedyna koronowana osoba tego rodu to Franciszka Krasi\u0144ska (1744-1796), \u017cona ksi\u0119cia Karola, syna kr\u00f3la Augusta III Sasa; jej prawnuk, Wiktor Emanuel II sta\u0142 si\u0119 pierwszym kr\u00f3lem zjednoczonych W\u0142och.<\/p>\n Kr\u00f3cej m\u00f3wi\u0105c, r\u00f3d ten pozostawi\u0142 \u015blad w historii nie tylko Europy i Polski, lecz i Podola. Dzi\u0119ki babce poety, Antoninie Krasi\u0144skiej z Czackich (jej energiczno\u015bci i gospodarno\u015bci) oraz jej synowi Wincentemu, miasteczko Dunajowce w ko\u0144cu XIX stulecia sta\u0142o si\u0119 przemys\u0142owym centrum regionu, otrzyma\u0142o nieoficjaln\u0105 nazw\u0119 \u201epodolski Manchester\u201d. Kilka budowli, wzniesionych przez Krasi\u0144skich (lub z ich wsparciem), do dzi\u015b stanowi\u0105 ozdob\u0119 miasta. S\u0105 to \u2013 \u201eskromny, ale wytworny niewielki pa\u0142ac\u201d, przedstawiony na znanym rysunku Napoleona Hordy (1873 r.), by\u0142y klasztor kapucyn\u00f3w (obecnie cerkiew Narodzenia Chrystusa) i Dom modlitewny (by\u0142a kircha). Niestety, nie prze\u017cy\u0142 epoki walki z \u201eopium dla narodu\u201d ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Micha\u0142a, w kt\u00f3rym unikatowe dzie\u0142a sztuki latami osobi\u015bcie chroni\u0142a pani Antonina. Jego wysmuk\u0142a sylwetka, bardzo podobna, co do rozmiar\u00f3w i architektury do katedralnego ko\u015bcio\u0142a w Kamie\u0144cu-Podolskim, dominowa\u0142a kiedy\u015b nad miasteczkiem i jego okolicami.<\/p>\n \u00a0W czas dw\u00f3chsetlecia urodzin s\u0142awnego syna narodu polskiego, warto nieco szerzej opowiedzie\u0107 o nim i pobycie poety w Dunajowcach na Podolu. Tym bardziej, \u017ce niekt\u00f3rzy naukowcy-historycy do niedawna mieli nawet co do tego w\u0105tpliwo\u015bci.<\/p>\n Napoleon Stanis\u0142aw Adam Feliks Zygmunt Krasi\u0144ski urodzi\u0142 si\u0119 19 lutego 1812 r. w Pary\u017cu, a jeszcze dok\u0142adniej – w domu nr 10 na Bulwarze Montmartre. By\u0142 jedynakiem synem genera\u0142a Wincentego Krasi\u0144skiego i ksi\u0119\u017cnej Marii Radziwi\u0142\u0142\u00f3wny. Matka przysz\u0142ego poety by\u0142a pasierbic\u0105 Stanis\u0142awa Ma\u0142achowskiego \u2013 \u201ejednego z najcnotliwszych Polak\u00f3w\u201d, marsza\u0142ka Sejmu Czteroletniego, wuja matki genera\u0142a.<\/p>\n Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, niekt\u00f3rzy historycy przytaczaj\u0105 dat\u0119 chrztu poety – 19 grudnia 1812 r., dowodz\u0105c w dodatku, \u017ce jego chrzestnym ojcem by\u0142 sam Napoleon Bonaparte, o czym \u015bwiadczy\u0107 ma notatka, uczyniona przez ojca Zygmunta tu\u017c po urodzeniu syna: \u201eDzisiaj Imperator powiadomi\u0142 mnie, \u017ce do krzy\u017ca pana Napoleona Zygmunta trzyma\u0107 b\u0119dzie\u201d. Ale oczywi\u015bcie, co\u015b z tym nie wysz\u0142o. Zreszt\u0105 zim\u0105 1812 r. Napoleonowi by\u0142o nie do chrzcin\u2026<\/p>\n Bardziej wiarygodne \u017ar\u00f3d\u0142a podaj\u0105, i\u017c ochrzczono go w parafialnym ko\u015bciele Notre Damme de Lorette, a do chrztu trzyma\u0142y go dwie pary: Ludwik Pac z Mari\u0105 Walewsk\u0105 i Piotr Krasi\u0144ski z ksi\u0119\u017cn\u0105 z Walewskich Jab\u0142onowsk\u0105.<\/p>\n Ojcem poety by\u0142 genera\u0142 gwardii Napoleona, zwolennik \u201eobozu klasyk\u00f3w”, a p\u00f3\u017aniej lojalny poddany cara Rosji, senator-wojewoda Kr\u00f3lestwa Polskiego, rosyjski senator, adiutant Miko\u0142aja I. Doda\u0107 warto, \u017ce nauki pobiera\u0142 on w prywatnym pensjonacie we Lwowie, ale osi\u0105gn\u0105\u0142 wysok\u0105 pozycj\u0119 dzi\u0119ki, nie w ostatniej kolejno\u015bci, swoim naturalnym zdolno\u015bciom i pasj\u0105 do czytania. Matka – Maria Urszula Radziwi\u0142\u0142\u00f3wna – osieroci\u0142a go wcze\u015bnie, kiedy mia\u0142 zaledwie 10 lat. Staraj\u0105c si\u0119 oderwa\u0107 syna od mrocznych my\u015bli, genera\u0142 po zako\u0144czeniu uroczysto\u015bci \u017ca\u0142obnych przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 razem z nim do rezydencji swojej matki. 18 maja z Dunajowiec, w li\u015bcie do Kajetana Ko\u017amiana pisze on: \u201e\u20267 maja zatrzymali\u015bmy si\u0119 tutaj, gdzie przyj\u0119li nas bardzo mi\u0142o\u201d.<\/p>\n J\u00f3zef Rolle \u2013 polski lekarz, historyk amator tak opisuje to zdarzenie w opowiadaniu \u201eBabcia poety\u201d: \u201eDunajowiecki dw\u00f3r nabiera\u0142 oznak uroczystego charakteru ka\u017cdorazowo, kiedy pojawia\u0142 si\u0119 ten po\u017c\u0105dany go\u015b\u0107 z ojcem… Gospodyni zapomina\u0142a o zwyczajowej oszcz\u0119dno\u015bci, stara\u0142a si\u0119 uczyni\u0107 pobyt wnuka przyjemno\u015bci\u0105, urz\u0105dza\u0142a wycieczki do znanych z lepszej strony, Muszkutyniec…<\/p>\n Onegdaj nadszed\u0142 czas podr\u00f3\u017cy do Kamie\u0144ca. Oto jak Zygmunt opowiada o przeja\u017cd\u017cce do Starej Fortecy w jednym ze swoich p\u00f3\u017aniejszych list\u00f3w: \u201eRoj\u0105 si\u0119 w pami\u0119ci wspomnienia o tym mie\u015bcie, przedzielonym wzg\u00f3rzami, bez drzew, bez ogrod\u00f3w i ten cmentarz obok okop\u00f3w dawnej Rzeczypospolitej, kt\u00f3ry niegdy\u015b widzia\u0142em, przebywaj\u0105c tam jeszcze jako dziecko\u201d. Przysz\u0142y poeta zwiedzi\u0142 Okopy \u015bw. Tr\u00f3jcy\u2026 Dziesi\u0119cioletni ch\u0142opczyk uwa\u017cnie i ze wzruszeniem ogl\u0105da\u0142 poszczerbione mury, kt\u00f3re po raz ostatni broni\u0142y grodu za czas\u00f3w Kazimierza Pu\u0142askiego w imi\u0119 idei, kt\u00f3rej bronili pradziadowie m\u0142odego podr\u00f3\u017cnika. R\u00f3wnie g\u0142\u0119boko powinno odbi\u0107 si\u0119 w pami\u0119ci skaliste wybrze\u017ce Dniestru i ta \u015bcie\u017cka, kt\u00f3ra serpentyn\u0105 zbiega\u0142a do koryta starego Tyrisa, je\u017celi kilkadziesi\u0105t lat p\u00f3\u017aniej umiejscowi\u0142 tu akcj\u0119 jednego ze swoich wspania\u0142ych poemat\u00f3w. Przecie\u017c jego Henryk w \u201cNie Boskiej komedii\u201d, w Okopach \u015awi\u0119tej Tr\u00f3jcy broni zasad starego \u015bwiata, a pokonany, miota w rozpaczy z g\u0142\u0119bi serca:<\/p>\n \u201eWidz\u0119 j\u0105 ca\u0142\u0105 czarn\u0105, obszarami ciemno\u015bci p\u0142yn\u0105c\u0105 do mnie, wieczno\u015b\u0107 moj\u0105 bez brzeg\u00f3w, bez wysep, bez ko\u0144ca, a po\u015brodku jej B\u00f3g. Jak s\u0142o\u0144ce, co si\u0119 wiecznie pali – wiecznie ja\u015bnieje – a nic nie o\u015bwieca\u201d.<\/p>\n \u00a0Nieomal z pewno\u015bci\u0105 mo\u017cna przypu\u015bci\u0107, \u017ce wtedy w dzieci\u0119cej g\u0142\u00f3wce, w tym wra\u017cliwym m\u00f3zgu, w u\u015bwi\u0119conej opowie\u015bciami o przesz\u0142o\u015bci wyobra\u017ani, zrodzi\u0142a si\u0119 idea poematu, jego pierwsze kontury, kt\u00f3re z czasem zmieni\u0142y si\u0119 pod wp\u0142ywem otaczaj\u0105cego go \u015bwiata.<\/p>\n Pod dachem dworku babci ch\u0142opiec po raz pierwszy zapozna\u0142 si\u0119 z histori\u0105 w domu Krasi\u0144skich. Opinog\u00f3rska staro\u015bcina wp\u0142ywa\u0142a na m\u0142odego i wra\u017cliwego wnuka, niczym zadawniona kronika, maj\u0105c jednak nad kronik\u0105 t\u0119 przewag\u0119, i\u017c o\u017cywia\u0142a swoje opowiadania, ogrzewa\u0142a je mi\u0142o\u015bci\u0105, dostosowuj\u0105c do dzieci\u0119cych wyobra\u017ce\u0144.<\/p>\n Wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swojego dzieci\u0144stwa ma\u0142y \u201eZizi\u201d sp\u0119dzi\u0142 w Warszawie, zadziwiaj\u0105c wszystkich swoj\u0105 niezwyk\u0142\u0105 pami\u0119ci\u0105 i erudycj\u0105, uznawany za drugiego, po Fryderyku Szopenie, wunderkinda. Pewnego razu w salonie ksi\u0119\u017cnej Czartoryskiej ma\u0142y Zygmunt wyliczy\u0142 wszystkie europejskie stolice i zadeklamowa\u0142 Woltera: \u201eTu dors Brutus et Rome est dans les fers!\u201d (Ty \u015bpisz, Brutusie, a Rzym jeszcze jest w kajdanach). Pierwsze opowiadanie Krasi\u0144ski napisa\u0142 maj\u0105c sze\u015b\u0107 lat w j\u0119zyku francuskim. Odziedziczy\u0142 po ojcu \u017carliwy temperament, a od matki, niestety – s\u0142aby organizm i objawy suchot oraz, jak pisano, \u201eprawie chorobliw\u0105 emocjonalno\u015b\u0107\u201d.<\/p>\n Nauki pobiera\u0142 w domu. Jego nauczycielami byli: znakomity polski pisarz J\u00f3zef Korzeniowski, a nast\u0119pnie – Piotr Chlebowski – wyk\u0142adowca Liceum Warszawskiego. Program domowego nauczania przewidywa\u0142 zg\u0142\u0119bianie historii, literatury, geografii, ekonomii politycznej, arytmetyki, algebry i geometrii; opanowanie \u0142aciny, greki, ponadto j\u0119zyk\u00f3w: francuskiego, niemieckiego i arabskiego. Maj\u0105c zaledwie dwana\u015bcie lat Zygmunt pod wzgl\u0119dem rozwoju umys\u0142owego nie ust\u0119powa\u0142 studentom uniwersytetu.<\/p>\n Jesieni\u0105 1825 r. trzynastoletni Zygmunt w towarzystwie guwernanta Chlebowskiego powt\u00f3rnie odby\u0142 podr\u00f3\u017c po Podolu. Szlak do Dunajowiec bieg\u0142 przez W\u0142odzimierz, Poryck, Krzemieniec, Jarmolince. O szybkim intelektualnym rozwoju ch\u0142opca \u015bwiadczy dobitnie napisany w\u00f3wczas \u201eDziennik podr\u00f3\u017cy\u201d<\/em>, bogaty w do\u015b\u0107 g\u0142\u0119bokie, jak dla takiego wieku, obserwacje.<\/p>\n We wrze\u015bniu 1826 r. po zdaniu odpowiadaj\u0105cym powszechnie przyj\u0119tym wymogom, egzaminu zosta\u0142 on od razu przyj\u0119ty do ostatniej klasy liceum. Rok p\u00f3\u017aniej pomy\u015blnie zako\u0144czy\u0142 t\u0119 plac\u00f3wk\u0119 o\u015bwiatow\u0105, uzyskuj\u0105c \u201edostatecznie\u201d tylko z matematyki. Po wakacjach pi\u0119tnastoletni m\u0142odzieniec podejmuje nauk\u0119 na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. W tym samym czasie, w konsekwencji obcowania ze starszymi kolegami, rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 te\u017c \u201eera papierosowa\u201d, w wyniku czego to wychowane w domowym zaciszu dziecko zmieni\u0142o si\u0119 nie do poznania.<\/p>\n Pewne szczeg\u00f3\u0142y kolejnego przyjazdu Z. Krasi\u0144skiego na Ziemi\u0119 Podolsk\u0105 znajdujemy w cytowanym poni\u017cej opowiadaniu J. Rolle: \u201eLatem 1828 roku szesnastoletni kawaler, ju\u017c student uniwersytetu, przyjecha\u0142 razem z nieroz\u0142\u0105cznym Konstantym Gaszy\u0144skim do Dunajowiec. Uzna\u0142 za niezb\u0119dne znale\u017a\u0107 tu sobie dam\u0119 serca. I znalaz\u0142 j\u0105 w osobie czarnow\u0142osej pani Heleny, sympatycznej dwudziestoletniej c\u00f3rki jedynej s\u0142u\u017c\u0105cej ze skromnej \u015bwity staro\u015bciny, kt\u00f3ra pe\u0142ni\u0142a obowi\u0105zki kucharki. Tak wi\u0119c, m\u0142ody student w\u0142a\u015bnie w niej si\u0119 zakocha\u0142. Uwija\u0142 si\u0119 ko\u0142o niej, wyg\u0142asza\u0142 komplementy, lecz dziewczyna stanowczo go odrzuci\u0142a, zachowywa\u0142a si\u0119 nobliwie i czcigodnie\u201d.<\/p>\n Jednak uko\u0144czy\u0107 uczelni Zygmuntowi nie dane by\u0142o. W roku 1829 opu\u015bci\u0142 uniwersytet z przyczyn ostracyzmu okazanego mu ze strony student\u00f3w. Przyczyn\u0105 by\u0142o nieprzybycie Krasi\u0144skiego, wbrew wcze\u015bniejszemu porozumieniu z kolegami, na pogrzeb prezesa S\u0105du<\/em> <\/em>Sejmowego Kr\u00f3lestwa Kongresowego Piotra Bieli\u0144skiego, p\u0142omiennego polskiego patrioty. Odm\u00f3wi\u0107 wzi\u0119cia udzia\u0142u w pogrzebie, na kt\u00f3ry wysz\u0142a prawie ca\u0142a Warszawa i kt\u00f3ry przerodzi\u0142 si\u0119 w studenck\u0105 manifestacj\u0119 patriotyczn\u0105 zmusi\u0142 go ojciec. Studenci oburzeni tym wy\u0142amaniem si\u0119 z solidarno\u015bci kole\u017ce\u0144skiej o\u015bwiadczyli, i\u017c nie jest on godzien ich towarzystwa i poddali go ostrej obstrukcji: syczeli, pluli, tupali nogami. P\u0142omienny Polak Leon \u0141ubie\u0144ski zdar\u0142 mu dystynkcje akademickie z ko\u0142nierza, nie obesz\u0142o si\u0119 bez spoliczkowania. A kiedy niedawni koledzy chwycili za kamienie, Zygmunt zmuszony by\u0142 do ucieczki\u2026<\/p>\n Kilka dni p\u00f3\u017aniej kolejny konflikt z Lubie\u0144skim omal nie zako\u0144czy\u0142 si\u0119 pojedynkiem. Skandal nabra\u0142 rozg\u0142osu. Rada Uniwersytecka, uwzgl\u0119dniaj\u0105c, \u017ce \u201epan Zygmunt\u201d jest \u201elekkomy\u015blny\u201d i \u201eniezr\u00f3wnowa\u017cony\u201d wykluczy\u0142a go z uniwersytetu \u201ena okres jednego roku\u201d. I chocia\u017c \u0141ubie\u0144skiego wydalono r\u00f3wnie\u017c, powr\u00f3ci\u0107 na uczelni\u0119 po tak haniebnej historii szlachcic Krasi\u0144ski nie m\u00f3g\u0142 sobie pozwoli\u0107\u2026<\/p>\n Piotr DANYLAK Dzi\u015b Okopy to malutka wie\u015b w po\u0142udniowo zachodniej cz\u0119\u015bci Ukrainy, w pobli\u017cu Kamie\u0144ca Podolskiego, na granicy z Mo\u0142dawi\u0105. Pocz\u0105tkiem osady by\u0142a warownia za\u0142o\u017cona w 1692…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1948,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[33],"tags":[],"class_list":["post-1947","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2012"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![\"\"](\"https:\/\/www.dk.com.ua\/..\/gfx\/foto\/portret_krasin-419.jpg\")
Zygmunt Krasi\u0144ski
(1812 \u2013 1859)<\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.dk.com.ua\/..\/gfx\/foto\/rolle-419.jpg\")
J\u00f3zef Rolle \u2013 polski lekarz, historyk amator<\/strong><\/p>\n![\"Pa\u0142ac](\"https:\/\/www.dk.com.ua\/..\/gfx\/foto\/palac_krasin-419.jpg\")
Pa\u0142ac Krasi\u0144skich w Dunajowcach. W g\u0142\u0119bi budynki dawnego pokapucy\u0144skiego klasztoru oraz fragment ko\u015bcio\u0142a <\/strong>(rysunek Napoleona Ordy)<\/em><\/p>\n
C.d.n.<\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"