{"id":2007,"date":"2013-02-06T16:34:05","date_gmt":"2013-02-06T14:34:05","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/o-atenach-wolynskich\/"},"modified":"2024-12-10T18:04:36","modified_gmt":"2024-12-10T16:04:36","slug":"o-atenach-wolynskich","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/o-atenach-wolynskich\/","title":{"rendered":"O \u201eAtenach Wo\u0142y\u0144skich"},"content":{"rendered":"

\"Ksi\u0105\u017ck\u0119Ksi\u0105\u017ck\u0119 prezentowali profesor<\/strong>owie<\/strong>: dr hab. Andrzej Szmyt (autor) i dr hab. Henryk Stro\u0144ski (redaktor naukowy)<\/strong><\/p>\n

\u0410\u043d\u0434\u0436\u0435\u0439 \u0428\u043c\u0438\u0442,
\u041a\u0440\u0435\u043c\u0435\u043d\u0435\u0446\u044c\u043a\u0438\u0439 \u043b\u0438\u0446\u0435\u0439 \u044f\u043a \u0437\u0440\u0430\u0437\u043e\u043a<\/em>
\u043f\u0440\u043e\u0441\u0432\u0456\u0442\u043d\u0438\u0446\u044c\u043a\u043e\u0457 \u043c\u043e\u0434\u0435\u043b\u0456 \u0448\u043a\u043e\u043b\u0438<\/em>
\u043d\u0430 \u0442\u0435\u0440\u0438\u0442\u043e\u0440\u0456\u0457 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0438 \u0443 \u043f\u0435\u0440\u0448\u0456\u0439 \u043f\u043e\u043b\u043e\u0432\u0438\u043d\u0456<\/em>
\u0425\u0406\u0425 \u0441\u0442\u043e\u043b\u0456\u0442\u0442\u044f.<\/em>
\u041f\u0435\u0440\u0435\u043a\u043b\u0430\u0434 \u0437 \u043f\u043e\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u043e\u0457 \u041c\u0438\u043a\u043e\u043b\u0430 \u0421\u0442\u0440\u043e\u043d\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439.
– \u041a\u0440\u0435\u043c\u0435\u043d\u0435\u0446\u044c, 2012. \u2013 235 \u0441.<\/p>\n

Z czym wsp\u00f3\u0142czesnym Polakom kojarzy si\u0119 Krzemieniec? Oczywi\u015bcie z postaci\u0105 wieszcza Juliusza S\u0142owackiego, kt\u00f3ry urodzi\u0142 si\u0119 w tym mie\u015bcie. Tu r\u00f3wnie\u017c do ostatnich swych dni mieszka\u0142a jego matka i do niej poeta s\u0142a\u0142 z daleka pe\u0142ne t\u0119sknoty listy. W blasku promieni s\u0142awy geniusza poezji polskiej zblad\u0142a jednak pozycja drugiej materii, wi\u0105\u017c\u0105cej si\u0119 z tym miastem, a zas\u0142uguj\u0105cej na nie mniejsze uznanie, a mianowicie Liceum Krzemienieckiego, kt\u00f3rego pierwsz\u0105 klas\u0119 dane mu by\u0142o zako\u0144czy\u0107, przed wyjazdem do Wilna. Oczywi\u015bcie z perspektywy niewielkiego Krzemie\u0144ca Wilno by\u0142o \u201ewy\u017cszym\u201d o\u015brodkiem edukacji, aczkolwiek nie bezzasadnie hrabia Piotr Zawadowski (\u00f3wczesny minister o\u015bwiaty) przyswoi\u0142 krzemienieckiej uczelni przydomek \u201eAteny Wo\u0142y\u0144skie\u201d.<\/p>\n

Gimnazjum w Krzemie\u0144cu, przekszta\u0142cone p\u00f3\u017aniej w Liceum Wo\u0142y\u0144skie by\u0142o fenomenem w warunkach zniewolonej Polski, jako \u017ce funkcjonuj\u0105c na terenie Imperium Rosyjskiego w ca\u0142ej swej nied\u0142ugiej, lecz chlubnej historii t\u0119tni\u0142o polsko\u015bci\u0105.<\/p>\n

\"WidokWidok liceum i ruin zamku w Krzemie\u0144cu<\/strong>. <\/em>Litografia<\/em> <\/strong>(Louis Pierre A. Bichebois ok. 1826 r.)<\/em><\/p>\n

Ten stan ilustruje doskonale powiastka o tym, \u017ce profesor literatury rosyjskiej Iwan Aleksandrowski odpowiada\u0142 wizytuj\u0105cemu szko\u0142\u0119 genera\u0142owi Fa\u0142atiewowi po polsku i na uwag\u0119 genera\u0142a: \u201ePokazuje si\u0119, i\u017c pan w miejsce tego, co by\u015b mia\u0142 tu uczy\u0107 j\u0119zyka rosyjskiego, nauczy\u0142e\u015b si\u0119 sam polskiego”, odpar\u0142: \u201eI nic dziwnego, gdy\u017c ja jeden musia\u0142em uczy\u0107 po rosyjsku wszystkich, mnie za\u015b jednego wszyscy uczyli po polsku\u201d.<\/p>\n

A pocz\u0105tki uczelni by\u0142y nast\u0119puj\u0105ce. W 1805 r. Tadeusz Czacki – historyk, pedagog i polityk – dzi\u0119ki finansom polskiego ziemia\u0144stwa, przy wsp\u00f3\u0142udziale Hugona Ko\u0142\u0142\u0105taja (wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rcy Konstytucji 3 Maja) za\u0142o\u017cy\u0142 gimnazjum wo\u0142y\u0144skie w gmachach pojezuickiego klasztoru i pobazylia\u0144skiego kolegium, wzniesionego w Krzemie\u0144cu jeszcze w XVII wieku przez Jeremiego Wi\u015bniowieckiego.<\/p>\n

Czacki i Ko\u0142\u0142\u0105taj prze\u015bwiadczeni, \u017ce dla pozbawionych niepodleg\u0142o\u015bci Polak\u00f3w miast rozpaczliwych zryw\u00f3w wyzwole\u0144czych wa\u017cniejsze jest dbanie o w\u0142asny rozw\u00f3j i utrzymanie polskiej odr\u0119bno\u015bci kulturowej, wszelkimi sposobami starali si\u0119 doprowadzi\u0107 do poprawy poziomu i dost\u0119pno\u015bci nauki.<\/p>\n

\"PodczasPodczas prezentacji ksi\u0105\u017cki<\/strong> <\/strong><\/strong><\/p>\n

Gimnazjum stanowi\u0107 mia\u0142o wz\u00f3r dla innych tego typu instytucji. Po przekszta\u0142ceniu w liceum obejmowa\u0142o szko\u0142\u0119 elementarn\u0105, szko\u0142\u0119 \u015bredni\u0105 i kursy wy\u017csze. Wkr\u00f3tce sta\u0142o si\u0119 o\u015brodkiem \u017cycia umys\u0142owego, kulturalnego oraz ostoj\u0105 polsko\u015bci, a sam Krzemieniec zacz\u0105\u0142 si\u0119 dzi\u0119ki tej plac\u00f3wce rozwija\u0107, staj\u0105c si\u0119 naukow\u0105 i kulturaln\u0105 stolic\u0105 Wo\u0142ynia.<\/p>\n

Uczelnia przywi\u0105zywa\u0142a ogromn\u0105 wag\u0119 do jako\u015bci dawanych nauk, oferuj\u0105c wi\u0119ksz\u0105 ilo\u015b\u0107 przedmiot\u00f3w i wiedz\u0119 \u015bwietnych wyk\u0142adowc\u00f3w. W pracy pedagogicznej d\u0105\u017cono tu do integracji r\u00f3\u017cnych grup narodowych – polskiej, ukrai\u0144skiej, \u017cydowskiej czy rosyjskiej – w obr\u0119bie jednej spo\u0142eczno\u015bci. Uznawano prawo ka\u017cdej nacji do w\u0142asnego j\u0119zyka, obyczaj\u00f3w i religii.<\/strong> Liceum przetrwa\u0142o, niestety, tylko 30 lat – zosta\u0142o zamkni\u0119te przez carat po upadku powstania listopadowego, lecz sta\u0142o si\u0119 jednym z najlepszych przyk\u0142ad\u00f3w postrzegania historycznego zak\u0142adaj\u0105cego u podstaw prac\u0119 i kszta\u0142cenie, stanowi\u0105cych jedn\u0105 z niewielu w historii Polski alternatyw wobec narodowych powsta\u0144.<\/p>\n

Spotkanie ze znawc\u0105 tematu<\/strong><\/p>\n

O Krzemie\u0144cu pisa\u0142o i nadal pisze bardzo wielu polskich autor\u00f3w. Jednym z nich jest profesor Wydzia\u0142u Humanistycznego Uniwersytetu Warmi\u0144sko-Mazurskiego w Olsztynie dr hab. Andrzej Szmyt, kt\u00f3ry 14 lutego br. zawita\u0142 do Kijowa.<\/p>\n

Tym razem okazj\u0105 do spotkania ze wszystkimi zainteresowanymi t\u0105 tematyk\u0105 sta\u0142a si\u0119 prezentacja jego ksi\u0105\u017cki pt. \u201eLiceum Krzemienieckie jako przyk\u0142ad o\u015bwieceniowego modelu szko\u0142y na terytorium Ukrainy w pierwszej po\u0142owie XIX wieku\u201d, przet\u0142umaczonej na j\u0119zyk ukrai\u0144ski przez Miko\u0142aja Stro\u0144skiego.<\/p>\n

\"TadeuszTadeusz Czacki – wizytator guberni wo\u0142y\u0144skiej, podolskiej i kijowskiej<\/strong><\/p>\n

Prezentacj\u0119, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 w murach Uniwersytetu Narodowego \u201eAkademia Kijowsko-Mohyla\u0144skiej\u201d otworzy\u0142 redaktor naukowy publikacji profesor Uniwersytetu Warmi\u0144sko-Mazurskiego i Instytutu Humanistyczno-Pedagogicznego w Krzemie\u0144cu dr hab. Henryk Stro\u0144ski.<\/p>\n

Podkre\u015blaj\u0105c fakt, i\u017c jest to pierwsza w tym temacie fundamentalna publikacja przet\u0142umaczona na j\u0119zyk ukrai\u0144ski pokr\u00f3tce przedstawi\u0142 posta\u0107 i niezwykle bogaty dorobek tw\u00f3rczy autora orygina\u0142u pracy prof. Andrzeja Szmyta – dzi\u015b jednego z najaktywniejszych badaczy dziej\u00f3w wschodnich ziem Polski, w szczeg\u00f3lno\u015bci rozwoju szkolnictwa polskiego.<\/p>\n

Nast\u0119pnie prof. Stro\u0144ski opowiedzia\u0142 o stanie wsp\u00f3\u0142czesnym krzemienieckiej uczelni, kt\u00f3ra kontynuuje chlubne tradycje swego poprzednika i poinformowa\u0142, \u017ce zapad\u0142a decyzja o podwy\u017cszeniu jej rangi do statusu akademii.<\/p>\n

Prof. Andrzej Szmyt w swoim wyst\u0105pieniu referuj\u0105c tematy poruszone w swej pracy m\u00f3wi\u0142 m. in. o rzeczowych i dobrze przemy\u015blanych powodach wyboru Krzemie\u0144ca na miasto ulokowania gimnazjum. Po\u0142o\u017cenie miasta w centralnej cz\u0119\u015bci Wo\u0142ynia u\u0142atwia\u0142o podr\u00f3\u017c uczniom z innych miast trzech po\u0142udniowych guberni. Ponadto \u017cycie by\u0142o tu ta\u0144sze ni\u017c w innych miastach regionu i stacjonowa\u0142a tu nieliczna jednostka wojskowa, co zapobiega\u0142o z\u0142emu wp\u0142ywowi moralnemu na m\u0142odzie\u017c. Obszerny kamienny kompleks dawnych jezuickich i bazylia\u0144skich budowli zapewnia\u0142 bezpiecze\u0144stwo w przypadkach cz\u0119stych po\u017car\u00f3w nawiedzaj\u0105cych przewa\u017cnie drewnian\u0105 zabudow\u0119 miasta. Krzemieniec le\u017ca\u0142 te\u017c blisko granicy z Galicj\u0105, sk\u0105d te\u017c przybywa\u0142a m\u0142odzie\u017c polska.<\/p>\n

\"HugoHugo Ko\u0142\u0142\u0105taj\u00a0 – wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca Konstytucji 3 Maja<\/strong><\/p>\n

Ambicj\u0105 Czackiego i Ko\u0142\u0142\u0105taja by\u0142o wykorzystanie przychylno\u015bci kuratora okr\u0119gu wile\u0144skiego ksi\u0119cia Adama Jerzego Czartoryskiego i przeistoczenie tej szko\u0142y na drug\u0105 po Uniwersytecie Wile\u0144skim plac\u00f3wk\u0119 o\u015bwiatow\u0105 dla ziem po\u0142udniowo wschodnich.<\/p>\n

Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce ks. Czartoryski przeforsowa\u0142 polski o\u015bwieceniowy piramidalny system nauczania na terytorium imperium rosyjskiego. W nim na czele piramidy sta\u0142y szko\u0142y g\u0142\u00f3wne (uniwersytety)potem gimnazja, szko\u0142y powiatowe i parafialne.<\/p>\n

Niestety po 30 latach rozkwitu 31 marca 1831 w Liceum Wo\u0142y\u0144skim zawieszono zaj\u0119cia pod pretekstem rozprzestrzeniaj\u0105cej <\/em>si\u0119 cholery. Oczywi\u015bcie prawdziwym powodem by\u0142 wybuch powstania listopadowego i uczelnia zamar\u0142a, a\u017c do jesieni 8 listopada 1833 r., kiedy to car Miko\u0142aj I podpisa\u0142 dekret o powo\u0142aniu uniwersytetu w Kijowie, skutkiem czego ca\u0142a baza uczelni krzemienieckiej przew\u0119drowa\u0142a do tego miasta.<\/p>\n

Krzemieniec i Kij\u00f3w<\/strong><\/p>\n

A zatem, dziedzictwo Liceum Krzemienieckiego przej\u0105\u0142 Uniwersytet Kijowski, staj\u0105c si\u0119 spadkobierc\u0105 jego tradycji i bazy materialnej. Do Kijowa przewieziono wszystko, co mo\u017cna by\u0142o wywie\u017a\u0107: archiwa szkolne, najbogatsz\u0105 na po\u0142udniowej Ukrainie bibliotek\u0119, licz\u0105ca prawie 40 tys. tom\u00f3w, w tym jej serce – bibliotek\u0119 kr\u00f3lewsk\u0105, zakupion\u0105 od spadkobierc\u00f3w Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego. Wywieziono bogate gabinety-laboratoria, kt\u00f3rych m\u00f3g\u0142by pozazdro\u015bci\u0107 niejeden uniwersytet europejski.<\/p>\n

Z czasem przeniesiono te\u017c kadr\u0119 pedagogiczn\u0105. Z 19 polskich profesor\u00f3w 17 przyjecha\u0142o do Kijowa z Krzemie\u0144ca.<\/p>\n

Studentami uniwersytetu r\u00f3wnie\u017c w wi\u0119kszo\u015bci byli dawni uczniowie liceum krzemienieckiego i wyra\u017anie polski duch uczelnia utrzyma\u0142a do czasu wykrycia antyrosyjskiego spisku Konarskiego i Gordona (1838 r.) kiedy to przeprowadzono czystk\u0119 w\u015br\u00f3d jej student\u00f3w i wyk\u0142adowc\u00f3w. Wyj\u0105tkiem by\u0142a jedynie katedra teologii katolickiej, w kt\u00f3rej a\u017c do 1864 roku(czyli do jej likwidacji) wyk\u0142ady by\u0142y prowadzone w j\u0119zyku polskim.<\/p>\n

\"KuratorKurator Wile\u0144skiego Okr\u0119gu Naukowego ksi\u0105\u017c\u0119 Adam Jerzy Czartoryski<\/strong><\/p>\n

W \u017cywym dialogu s\u0142uchaczy z prof. A. Szmytem poruszono m. in. spraw\u0119 nienale\u017cytego przechowywania i archiwizacji materia\u0142\u00f3w historycznych z Krzemie\u0144ca znajduj\u0105cych si\u0119 obecnie w Kijowie.<\/p>\n

W finale spotkania wra\u017ceniami o prezentowanej ksi\u0105\u017cce podzieli\u0142 si\u0119 cz\u0142onek Stowarzyszenia Naukowc\u00f3w<\/em> <\/em>Polskich na Ukrainie<\/em> dr Adolf Kondracki.<\/p>\n

\u201eWalorem tej pracy \u2013 zaznaczy\u0142 \u2013 jest jej fundamentalno\u015b\u0107, precyzyjny opis kilku dziesi\u0119cioleci funkcjonowania Liceum Krzemienieckiego i wielostronnego dziedzictwa, jakie po sobie pozostawi\u0142o. Zdumiewa baza \u017ar\u00f3d\u0142owa wykorzystana przez autora oraz innowacyjna interpretacja wielu kwestii. Przemy\u015blnie dobrany materia\u0142 ilustracyjny, uzupe\u0142nia informacje podane w ksi\u0105\u017cce.<\/p>\n

Ozdob\u0105 dzie\u0142a jest unikatowa mapa geograficzna z 1803 roku, zaczerpni\u0119ta z biblioteki Czartoryskich. Autor nie zapomnia\u0142 te\u017c o wykazie nazwisk u\u017cytych w tek\u015bcie.<\/p>\n

Uwa\u017cam, \u017ce jest to pierwsza ksi\u0105\u017cka (szczeg\u00f3lnie dla czytelnika ukrai\u0144skiego), kt\u00f3ra tak szeroko i rzetelnie opisuje rzeczywisto\u015b\u0107 w sferze edukacji m\u0142odzie\u017cy istniej\u0105c\u0105 w tamtych czasach. Jedynym jej niedostatkiem jest niski nak\u0142ad, cho\u0107 tu wyj\u015bciem mog\u0105 by\u0107 kolejne edycje tej po\u017cytecznej publikacji\u201d.<\/p>\n

Stanis\u0142aw PANTELUK<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ksi\u0105\u017ck\u0119 prezentowali profesorowie: dr hab. Andrzej Szmyt (autor) i dr hab. Henryk Stro\u0144ski (redaktor naukowy) \u0410\u043d\u0434\u0436\u0435\u0439 \u0428\u043c\u0438\u0442,\u041a\u0440\u0435\u043c\u0435\u043d\u0435\u0446\u044c\u043a\u0438\u0439 \u043b\u0438\u0446\u0435\u0439 \u044f\u043a \u0437\u0440\u0430\u0437\u043e\u043a\u043f\u0440\u043e\u0441\u0432\u0456\u0442\u043d\u0438\u0446\u044c\u043a\u043e\u0457 \u043c\u043e\u0434\u0435\u043b\u0456 \u0448\u043a\u043e\u043b\u0438\u043d\u0430 \u0442\u0435\u0440\u0438\u0442\u043e\u0440\u0456\u0457 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0438 \u0443…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2008,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[34],"tags":[],"class_list":["post-2007","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2013"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t