{"id":2033,"date":"2014-02-02T11:04:18","date_gmt":"2014-02-02T09:04:18","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/wielka-ucieczka-z-nr-467\/"},"modified":"2024-12-10T18:20:20","modified_gmt":"2024-12-10T16:20:20","slug":"wielka-ucieczka-z-nr-467","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/wielka-ucieczka-z-nr-467\/","title":{"rendered":"WIELKA UCIECZKA (z nr 467)"},"content":{"rendered":"

30 lat temu dwunastka Polak\u00f3w podj\u0119\u0142a pr\u00f3b\u0119 brawurowej ucieczki do Szwecji <\/em><\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>
Szwed, Stig Nilsson, przy samolocie, kt\u00f3rym Polacy wyl\u0105dowali na jego polu<\/strong><\/p>\n

\u00a0Jest mglisty poranek 21 marca 1983 roku. W rolniczy samolot typu Antonow AN-2 na lotnisku w Wytownie ko\u0142o S\u0142upska\u00a0wsiada niewielka grupa. Doro\u015bli, dzieci pies.\u00a0\u00a0Jest 7 rano. Samolot startuje o wyznaczonej godzinie, a maszyna kieruje si\u0119 na tereny, gdzie maj\u0105 by\u0107 przeprowadzone opryski. Nikt nie podejrzewa, \u017ce dwunastu Polak\u00f3w w\u0142a\u015bnie podj\u0119\u0142o pr\u00f3b\u0119 zuchwa\u0142ej ucieczki do Szwecji.<\/p>\n

\u201eSamolot rolniczy w kierunku p\u00f3\u0142nocnym\u2026\u201d<\/strong><\/p>\n

Na pok\u0142adzie jest osiem doros\u0142ych os\u00f3b i czw\u00f3rka dzieci. Za sterami siedzi Henryk Prokop, na co dzie\u0144 mechanik pok\u0142adowy samolot\u00f3w opryskowych, pracownik Zak\u0142adu Us\u0142ug Agrolotniczych z licencj\u0105 szybownika i nielegalnym przeszkoleniem w pilota\u017cu. Bez \u017cadnych map, kt\u00f3re w\u00f3wczas by\u0142y nie do zdobycia, jedynie z poniemieck\u0105 map\u0105 Merkatora, zreszt\u0105 bezu\u017cyteczn\u0105, bo nie pokazuj\u0105c\u0105 szwedzkiego wybrze\u017ca, Prokop przelatuje nad jednostk\u0105 wojskow\u0105 w Ustce i kieruje si\u0119 na p\u00f3\u0142noc.<\/p>\n

– Tu\u017c po starcie skierowa\u0142em Antka (Antonowa\u00a0\u2013 przyp. red.) w stron\u0119, gdzie mia\u0142y by\u0107 przeprowadzane opryski. Musieli\u015bmy zachowa\u0107 wszelkie pozory, \u017ce wszystko jest tak, jak zwykle. Chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej zrobi\u0142em gwa\u0142towny skr\u0119t w przeciwnym kierunku. \u017beby nie by\u0107 wykrytym przez radary, utrzymywa\u0142em wysoko\u015b\u0107 zaledwie 7-10 metr\u00f3w najpierw nad ziemi\u0105, a p\u00f3\u017aniej nad morzem.<\/p>\n

Ucieczka samolotu zostaje szybko wykryta. W nieca\u0142e 10 minut od startu pilot przez radio s\u0142yszy: \u201eArena dwa, Arena dwa, samolot rolniczy w kierunku p\u00f3\u0142nocnym\u201d. Kod wywo\u0142awczy dla jednostki wojskowej w Redzikowie oznacza, \u017ce za dwunastk\u0105 zosta\u0142 wys\u0142any po\u015bcig.<\/p>\n

– \u00a0Wed\u0142ug mojej wiedzy pu\u015bci\u0142y si\u0119 za nami dwie \u201eIskry\u201d, ale poniewa\u017c by\u0142a du\u017ca mg\u0142a,\u00a0\u00a0nie mog\u0142y nas namierzy\u0107 i zawr\u00f3ci\u0142y\u00a0\u2013 opowiada Prokop, kt\u00f3ry od lat zbiera materia\u0142y zwi\u0105zane z ucieczk\u0105.<\/p>\n

W Polsce od ponad roku trwa stan wojenny. Chocia\u017c przydzia\u0142y na benzyn\u0119 dla prywatnych pojazd\u00f3w s\u0105 \u015bci\u015ble wydzielane, to PGR-y, gdzie znajduj\u0105 si\u0119 samoloty opryskowe, maj\u0105 swoje stacje paliw. Piloci musz\u0105 jednak spuszcza\u0107 benzyn\u0119 po zako\u0144czeniu pracy, a akumulatory wymontowywa\u0107 i zamyka\u0107 pod kluczem na wypadek, \u017ceby komu\u015b nie przysz\u0142a do g\u0142owy ch\u0119\u0107\u00a0\u201ewypo\u017cyczenia\u201d maszyny.<\/p>\n

Do dogadania si\u0119 dw\u00f3ch mechanik\u00f3w, kt\u00f3rzy znaj\u0105 si\u0119 wcze\u015bniej z pracy w Zak\u0142adzie Us\u0142ug Agrolotniczych, dochodzi przypadkowo. Rozmowa, kt\u00f3ra rozgrywa si\u0119 w hangarze pomi\u0119dzy Henrykiem Prokopem a Miros\u0142awem B\u0142achut\u0105, odtworzona po latach, przebiega nast\u0119puj\u0105co:<\/p>\n

– Co ty tak pucujesz ten samolot?\u00a0\u2013 pyta Mirek.<\/p>\n

– \u00a0\u017bebym si\u0119 nie musia\u0142 za niego wstydzi\u0107, jak mnie kto\u015b porwie\u00a0\u2013 pada odpowied\u017a Prokopa.<\/p>\n

– Ja bym da\u0142 du\u017ce pieni\u0105dze za to, \u017ceby mnie kto\u015b porwa\u0142\u00a0\u2013 rzuca w powietrze B\u0142achuta.<\/p>\n

– \u00a0A mnie by\u015b da\u0142?\u00a0\u2013 konkretnie stawia spraw\u0119 przysz\u0142y pilot.<\/p>\n

– \u00a0Chod\u017a, pogadamy\u00a0\u2013 m\u00f3wi na to Mirek.<\/p>\n

Taka konwersacja nie musi oznacza\u0107 jeszcze \u017cadnego planu. Temat ucieczki jest gor\u0105cy, bowiem kilka tygodni wcze\u015bniej do Szwecji uciekli helikopterem dwaj wojskowi. Wszyscy ten wyczyn komentuj\u0105. Ale\u00a0\u2013 w przypadku Prokopa i B\u0142achuty\u00a0\u2013 plan oznacza. A w \u015blad za nim \u2013 przygotowanie maszyny do\u00a0lotu\u00a0nad Ba\u0142tykiem.<\/p>\n

Ucieczka do wolno\u015bci<\/strong><\/p>\n

Spotykaj\u0105 si\u0119 dzie\u0144 wcze\u015bniej, w samo po\u0142udnie, w domu nale\u017c\u0105cym do Mariana Karchuta, pod S\u0142upskiem. S\u0105 wszyscy: Henryk Prokop z \u017con\u0105 Krystyn\u0105 i 3-letnim Jarkiem, Miros\u0142aw B\u0142achuta z \u017con\u0105 Danut\u0105 i ich dwiema c\u00f3rkami, 4-letni\u0105 Ani\u0105 i 9-letni\u0105 Beat\u0105, Maria Polecho\u0144ska, El\u017cbieta i Leszek Mrozek z 11-letnim Mariuszem i psem Majk\u0105 oraz Marian Karchut. Uznaj\u0105, \u017ce im mniej czasu b\u0119dzie ich\u00a0dzieli\u0107 do wdro\u017cenia planu w \u017cycie, tym mniejsza szansa na to, \u017ce\u00a0kto\u015b si\u0119 rozmy\u015bli.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Grupa uciekinier\u00f3w na jednym ze spacer\u00f3w w Tosteberga w Szwecji. W \u015brodku, z dzieckiem na r\u0119ku, Henryk Prokop<\/strong><\/p>\n

Dopracowuj\u0105 szczeg\u00f3\u0142y. Na lotnisko maj\u0105 podjecha\u0107 dwoma samochodami, \u017ceby nie rzuca\u0107 si\u0119 w oczy. Prokop i B\u0142achuta maj\u0105 ok\u0142ama\u0107 pilnuj\u0105c\u0105 lotnisko dozorczyni\u0119, \u017ce musz\u0105 sprawdzi\u0107 hamulce w samolocie. Jej uwag\u0119 ma odwr\u00f3ci\u0107, udaj\u0105cy pijanego, Marian, a w tym czasie Prokop zamontuje akumulator i odczepi sprz\u0119t do oprysk\u00f3w.<\/p>\n

Pozostali uciekinierzy maj\u0105 wskoczy\u0107 do maszyny w chwili, kiedy samolot znajdzie si\u0119 najbli\u017cej ogrodzenia, gdzie czeka\u0107 ma reszta grupy.<\/p>\n

– Mieli\u015bmy tak\u017ce dopracowany scenariusz na wypadek, gdyby chcieli nas zestrzeli\u0107. Dzieci mia\u0142y przez okno macha\u0107 bia\u0142ymi chusteczkami\u00a0\u2013 opowiada Henryk Prokop, kt\u00f3ry w roli kapitana zasiad\u0142 w\u00f3wczas za sterami po raz pierwszy.\u00a0<\/p>\n

– Zna\u0142em samolot, nie ba\u0142em si\u0119, \u017ce si\u0119 zepsuje, \u017ce co\u015b zawiedzie. Startu te\u017c si\u0119 nie ba\u0142em, czu\u0142em si\u0119 na si\u0142ach, by poci\u0105gn\u0105\u0107 maszyn\u0119. Gorsze jest zawsze l\u0105dowanie, bo sadzasz maszyn\u0119 w nieznanym terenie\u00a0\u2013 opisuje wydarzenia sprzed lat.<\/p>\n

\u0141\u0105cznikiem mi\u0119dzy kokpitem a kabin\u0105 jest Leszek Mrozek, na co dzie\u0144 mechanik pok\u0142adowy z tego samego zak\u0142adu co Prokop i B\u0142achuta. Leszek stoi w drzwiach i zapewnia koleg\u00f3w, \u017ce wszystko jest w porz\u0105dku, chocia\u017c sam modli si\u0119 przez\u00a0ca\u0142y lot, trwaj\u0105cy\u00a0\u00a0blisko dwie godziny. Pytanie, kt\u00f3re pada najcz\u0119\u015bciej, brzmi: \u201egdzie jeste\u015bmy?\u201d. Odpowied\u017a ci\u0105gle jest ta sama: \u201enad morzem\u201d.<\/p>\n

Na pok\u0142adzie nie ma paniki. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 uciekinier\u00f3w po prostu nie jest \u015bwiadoma tragedii, kt\u00f3ra mo\u017ce si\u0119 wydarzy\u0107. W rozlu\u017anieniu napi\u0119cia pomaga im te\u017c alkohol.<\/p>\n

Wpis w ksi\u0105\u017cce lot\u00f3w, kt\u00f3ry pozostawili na lotnisku w Wytownie, brzmi: \u201elot do wolno\u015bci\u201d. Wi\u0119c lec\u0105\u2026<\/p>\n

Przywitanie<\/strong><\/p>\n

\u2013\u00a0Od tragedii dzieli\u0142y nas minuty i nieca\u0142e 10 litr\u00f3w paliwa, kt\u00f3re zosta\u0142o w baku. \u015amig\u0142o mog\u0142o si\u0119 zatrzyma\u0107 w ka\u017cdej chwili. Szans\u0119 na l\u0105dowanie mieli\u015bmy w zwi\u0105zku z tym tylko jedn\u0105. Posadzi\u0142em maszyn\u0119 na polu nale\u017c\u0105cym, jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o, do emerytowanego oficera artylerii przeciwlotniczej. Stig Nilsson wyszed\u0142 do nas z jakim\u015b kijem, ale ucieszy\u0142 si\u0119, \u017ce jeste\u015bmy Polakami, a nie Rosjanami, i zaprosi\u0142 na \u015bniadanie\u00a0\u2013\u00a0wspomina Prokop.<\/p>\n

Szwedzi przyjmuj\u0105 ich jak prawdziwych politycznych uchod\u017ac\u00f3w. Zapewniaj\u0105 pensje, szko\u0142\u0119, opiek\u0119 medyczn\u0105 (w Szwecji przychodzi na \u015bwiat trzecia c\u00f3rka B\u0142achut\u00f3w), a co mo\u017ce najwa\u017cniejsze\u00a0\u2013\u00a0azyl, na mocy kt\u00f3rego ju\u017c rok p\u00f3\u017aniej l\u0105duj\u0105 w Kanadzie.<\/p>\n

Specjalnie potraktowany zostaje tak\u017ce Yorkshire Terrier. Psu, przyby\u0142emu jako uciekinier z Polski, bez \u017cadnych dokument\u00f3w \u015bwiadcz\u0105cych o szczepionce przeciwko w\u015bciekli\u017anie, grozi u\u015bpienie. 10 tys. koron na kwarantann\u0119 nie ma nikt, a na pewno nie jego w\u0142a\u015bciciele: El\u017cbieta i Leszek Mrozek oraz ich syn. Majka staje si\u0119 jednak szybko bohaterk\u0105 medi\u00f3w i pieni\u0105dze na trzymiesi\u0119czn\u0105 kwarantann\u0119 zostaj\u0105 b\u0142yskawicznie zebrane.<\/p>\n

–\u00a0Wsiedli\u015bmy do samolotu praktycznie tak, jak stali\u015bmy. Nie mogli\u015bmy wzbudzi\u0107 \u017cadnych podejrze\u0144. St\u0105d te\u017c i decyzja o zabraniu psa, kt\u00f3ry, gdyby zosta\u0142 sam, szczekaniem m\u00f3g\u0142by\u00a0 zbyt wcze\u015bnie zaalarmowa\u0107 s\u0105siad\u00f3w\u00a0\u2013 wspomina El\u017cbieta Mrozek.<\/p>\n

Jedyn\u0105 osob\u0105,\u00a0kt\u00f3ra ma przy sobie wi\u0119cej ni\u017c skarpetki na zmian\u0119 i p\u00f3\u0142 litra w\u00f3dki, jest Marian Karchut. Z zabranego przez niego ma\u0142ego, tranzystorowego radia\u00a0dowiaduj\u0105 si\u0119 z wy\u0142apanej Wolnej Europy, \u017ce dostan\u0105 azyl polityczny w Szwecji.<\/p>\n

Dlaczego uciekli<\/strong><\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ma t\u0119 sam\u0105 motywacj\u0119: chc\u0105 zapewni\u0107 swoim rodzinom godziwe \u017cycie.\u00a0<\/p>\n

– M\u00f3j m\u0105\u017c ci\u0105gle narzeka\u0142, \u017ce stan wojenny ju\u017c nigdy si\u0119 nie sko\u0144czy, \u017ce ci\u0105gle b\u0119dziemy musieli prosi\u0107 o przepustki, \u017ceby pojecha\u0107 do mojego brata do s\u0105siedniego miasta\u00a0\u2013 t\u0142umaczy El\u017cbieta Mrozek.<\/p>\n

Prokop\u00a0nie widzi dla\u00a0siebie i swojej rodziny \u017cadnych perspektyw.\u00a0\u2013 Rozmawia\u0142em z moimi rodzicami o tym, \u017ce nie widz\u0119 w kraju przysz\u0142o\u015bci dla siebie i\u00a0przysz\u0142ych pokole\u0144, \u017ce tu si\u0119 nie daje \u017cy\u0107. Poza tym, ko\u0144czy\u0142o si\u0119 agrolotnictwo, by\u0142o coraz mniej kontrakt\u00f3w.<\/p>\n

Dla Marii Polecho\u0144skiej jest to jedyna szansa na po\u0142\u0105czenie z m\u0119\u017cem i dzieckiem, kt\u00f3rzy s\u0105 w Niemczech. Ucieczka\u00a0otwiera drzwi do realizacji marze\u0144 Marianowi Karchutowi, kt\u00f3ry wiele lat p\u00f3\u017aniej samotnie przep\u0142ynie Atlantyk.<\/p>\n

Ojczyzna zaprasza<\/strong><\/p>\n

Szwedzi przes\u0142uchuj\u0105 ich zaraz po wyl\u0105dowaniu. Pytaj\u0105 o to, kto siedzia\u0142 za sterami. Ca\u0142o\u015b\u0107 jest nagrywana. Przed wydaleniem za bezprawne naruszenie przestrzeni powietrznej ratuje ich licencja szybowcowa Prokopa.\u00a0Zostaje uznana.\u00a0Po miesi\u0105cu wszystkich przes\u0142uchuj\u0105 ponownie. Weryfikacja wypada pozytywnie. Rozpoczyna si\u0119 proces przyznania azylu.<\/p>\n

\"\"<\/a>
11-letni Mariusz Mrozek zabra\u0142 ze sob\u0105 do Szwecji Majk\u0119<\/strong><\/p>\n

\u2013\u00a0W tym czasie kontaktowa\u0142 si\u0119 z nami polski konsulat. Przyje\u017cd\u017cali do nas z Malm\u00f6 wielokrotnie. Ale my\u015bmy z nimi nie chcieli dyskutowa\u0107, uprzedzi\u0142a nas zreszt\u0105 szwedzka policja i Polacy, kt\u00f3rzy wcze\u015bniej uciekli. \u017beby nie nawi\u0105zywa\u0107 \u017cadnych kontakt\u00f3w, bo to mo\u017ce nam zaszkodzi\u0107\u00a0\u2013 opowiada El\u017cbieta Mrozek.<\/p>\n

Komfortu odmowy spotkania z oficerami SB nie maj\u0105 ich rodziny w Polsce, kt\u00f3re s\u0105 dopytywane o to, czy zna\u0142y plany ucieczki. Brat Prokopa, Bogdan, kt\u00f3ry pracuje w przetw\u00f3rni ryb, dostaje zakaz zbli\u017cania si\u0119 do kutr\u00f3w.<\/p>\n

Po Antonowa, pozostawionego na \u015brodku pola w miejscowo\u015bci Tosteberga, po dw\u00f3ch tygodniach przylatuje za\u0142oga z Polski.\u00a0\u2013 My\u015bmy ich znali, to byli \u201ezaufani\u201d ludzie. Musieli zatankowa\u0107 samolot, bo na oparach nie daliby rady wr\u00f3ci\u0107\u00a0\u2013 m\u00f3wi Prokop.<\/p>\n

Po roku mog\u0105 opu\u015bci\u0107 Szwecj\u0119. Marysia Polecho\u0144ska wyje\u017cd\u017ca najszybciej, by w Niemczech do\u0142\u0105czy\u0107 do m\u0119\u017ca. Pozostali osiadaj\u0105 w Kanadzie. Pocz\u0105tkowo Mrozkowie i Prokopowie mieszkaj\u0105 razem, p\u00f3\u017aniej ka\u017cdy zaczyna budowa\u0107 swoj\u0105 now\u0105 imigranck\u0105 samodzielno\u015b\u0107.<\/p>\n

Powroty<\/strong><\/p>\n

Najsilniej \u017cyje przesz\u0142o\u015bci\u0105 architekt projektu i jego wykonawca. Prokop w 10. rocznic\u0119 ucieczki powraca do Szwecji, do Tosteberga. W wyprawie towarzyszy mu syn i brat, kt\u00f3ry dolatuje z \u201enowej\u201d Polski.<\/p>\n

– To by\u0142a zupe\u0142nie inna wizyta. Przede wszystkim mog\u0142em si\u0119 ze wszystkimi porozumie\u0107. I po angielsku, i jeszcze troch\u0119 po szwedzku. Ale najpi\u0119kniejsze by\u0142o to, \u017ce Szwedzi zorganizowali w tej ma\u0142ej miejscowo\u015bci muzeum. Maj\u0105 tam\u00a0kombinezony, w kt\u00f3rych przylecieli\u015bmy\u00a0i ca\u0142\u0105 dokumentacj\u0119 ucieczki. Media wtedy o nas bardzo du\u017co pisa\u0142y\u00a0\u2013 z niekrytym wzruszeniem opowiada Prokop, kt\u00f3ry przywi\u00f3z\u0142 sporo materia\u0142\u00f3w archiwalnych z tej wizyty.<\/p>\n

– \u00a0Kiedy kilka lat temu w Malm\u00f6 zbierano na operacj\u0119 dla ch\u0142opca z Polski, ca\u0142a\u00a0\u201enasza\u201d wioska z\u0142o\u017cy\u0142a si\u0119 na ni\u0105 za to, \u017ce my tak rozs\u0142awili\u015bmy ich w ca\u0142ym kraju\u00a0\u2013 dodaje.<\/p>\n

Uciekinierzy sprzed ponad 30 lat nie czuj\u0105 si\u0119 bohaterami. Nie wiedz\u0105, jak potoczy\u0142oby si\u0119 ich \u017cycie, gdyby zostali w kraju. Nie narzekaj\u0105 na imigracj\u0119, ale tak\u017ce nie s\u0105 ni\u0105 zach\u0142y\u015bni\u0119ci. Ich losy si\u0119 pokomplikowa\u0142y, rodziny rozpad\u0142y, a brawurowa ucieczka, cho\u0107 brzmi jak gotowy scenariusz, wcale nie scementowa\u0142a ich na reszt\u0119 \u017cycia.<\/p>\n

Ma\u0142gorzata B\u0141ASZCZUK<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

30 lat temu dwunastka Polak\u00f3w podj\u0119\u0142a pr\u00f3b\u0119 brawurowej ucieczki do Szwecji Szwed, Stig Nilsson, przy samolocie, kt\u00f3rym Polacy wyl\u0105dowali na jego polu \u00a0Jest mglisty poranek…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2034,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-2033","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2014"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t