{"id":2100,"date":"2014-09-09T16:30:59","date_gmt":"2014-09-09T13:30:59","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/rzeczpospolita-obojga-narodow-polska-unijna-przeszloscia-i-z-nr-468\/"},"modified":"2024-12-10T19:44:46","modified_gmt":"2024-12-10T17:44:46","slug":"rzeczpospolita-obojga-narodow-polska-unijna-przeszloscia-i-z-nr-468","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/rzeczpospolita-obojga-narodow-polska-unijna-przeszloscia-i-z-nr-468\/","title":{"rendered":"Rzeczpospolita Obojga Narod\u00f3w polsk\u0105 unijn\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105 (I) (z nr 468)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Korona Rzeszy, Korona Cesarstwa Rzymskiego. Wykonana jest ze szczerego z\u0142ota, ozdobiona licznymi kamieniami szlachetnymi, per\u0142ami oraz emaliowanymi przedstawieniami figuralnymi <\/strong><\/p>\n

<\/strong>Rzeczpospolita Obojga Narod\u00f3w \u2013 pa\u0144stwo wymazane u schy\u0142ku XVIII wieku z mapy Europy przez s\u0105siad\u00f3w, kt\u00f3rzy podzielili mi\u0119dzy siebie terytorium Rzeczypospolitej \u2013 jest tym obszarem, kt\u00f3ry dla jego mieszka\u0144c\u00f3w by\u0142 ich historyczn\u0105 ojczyzn\u0105. Nie by\u0142o to pa\u0144stwo jednego narodu, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by ro\u015bci\u0107 sobie prawo do tego, \u017ce tylko on jest\u00a0wy\u0142\u0105cznym jego spadkobierc\u0105 i dziedzicem.<\/p>\n

Wbrew swojej nazwie, nie by\u0142o to pa\u0144stwo dw\u00f3ch tylko narod\u00f3w, gdy\u017c w XVI wieku, kiedy powsta\u0142a Rzeczpospolita Obojga Narod\u00f3w, termin \u201cnar\u00f3d\u201d mia\u0142 zupe\u0142nie inne znaczenie ni\u017c w epoce pa\u0144stw narodowych XIX i XX wieku, kiedy nar\u00f3d oznacza\u0142 odr\u0119bn\u0105 grup\u0119 etniczn\u0105. W czasach przedrozbiorowych \u201enar\u00f3d\u201d oznacza\u0142 \u201emieszka\u0144c\u00f3w pa\u0144stwa\u201d a zatem Rzeczpospolita Obojga Narod\u00f3w znaczy\u0142a tyle co Rzeczpospolita Obojga Pa\u0144stw \u2013 Kr\u00f3lestwa Polskiego i Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego \u2013 po\u0142\u0105czonych w Unii Lubelskiej 1569 roku w jeden organizm pa\u0144stwowy.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Rzeczpospolita Obojga Narod\u00f3w by\u0142a ojczyzn\u0105 nie tylko Polak\u00f3w<\/strong> i Litwin\u00f3w<\/strong>, ale tak\u017ce dzisiejszych Ukrai\u0144c\u00f3w<\/strong> (od Unii Lubelskiej w Kr\u00f3lestwie Polskim), Bia\u0142orusin\u00f3w<\/strong> (w Wielkim Ksi\u0119stwie Litewskim). W XX wieku\u00a0narody te podzieli\u0142y mi\u0119dzy siebie terytorium Rzeczpospolitej Obojga Narod\u00f3w, tworz\u0105c z niej pa\u0144stwa narodowe: Polsk\u0119, Ukrain\u0119, Bia\u0142oru\u015b i Litw\u0119. Ka\u017cde z tych pa\u0144stw jest wsp\u00f3\u0142dziedzicem Rzeczpospolitej Obojga Narod\u00f3w, kt\u00f3rej tradycje historyczne s\u0105 ich wsp\u00f3ln\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105. Dla ka\u017cdego z nich w granicach Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w znajdowa\u0142a si\u0119 jego ziemia macierzysta, jego kolebka etniczna.<\/p>\n

Obok nich na terytorium Rzeczpospolitej Obojga Narod\u00f3w osiad\u0142y grupy etniczne, kt\u00f3re ze swych poprzednich siedzib przenosi\u0142y si\u0119 tutaj w p\u00f3\u017anym \u015bredniowieczu; z nich najliczniejszymi byli \u017bydzi, rozproszeni po wszystkich regionach Rzeczypospolitej oraz Niemcy, skupieni g\u0142\u00f3wnie w obu nadba\u0142tyckich pa\u0144stwach zakonnych powsta\u0142ych tam w XIII wieku.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Flaga Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w<\/strong><\/em><\/em><\/strong><\/p>\n

Mieszka\u0144com wieloetnicznej Rzeczpospolitej Obojga Narod\u00f3w nieznany by\u0142 podzia\u0142 na \u201enarodowo\u015bci panuj\u0105ce\u201d oraz \u201emniejszo\u015bci narodowe\u201d: podzia\u0142 taki zaistnia\u0142 dopiero w pa\u0144stwach narodowych, powsta\u0142ych tutaj w XX wieku. W tej dawnej Rzeczypospolitej doszukiwanie si\u0119 czyjego\u015b pochodzenia etnicznego mia\u0142o znaczenie wy\u0142\u0105cznie genealogiczne \u2013 nic poza tym. Kto by\u0142 poddanym kr\u00f3la polskiego, by\u0142 Polakiem (w znaczeniu przynale\u017cno\u015bci pa\u0144stwowej), etnicznie b\u0119d\u0105c zarazem na przyk\u0142ad Rusinem czy Niemcem.<\/p>\n

St\u0105d s\u0142awne okre\u015blenie: gente Ruthenus, natione Polonus \u2013 \u201ez rodu Rusin, z narodu Polak\u201d. Takim z rodu Rusinem by\u0142 dla przyk\u0142adu knia\u017a Jarema Wi\u015bniowiecki, t\u0142umi\u0105cy w imieniu Rzeczypospolitej powstanie na Ukrainie, wzniecone przez szlachcica Bohdana Chmielnickiego, innego z rodu Rusina; za\u015b Micha\u0142 Korybut, syn tego\u017c Jaremy, zosta\u0142 elekcyjnym kr\u00f3lem Polski, wybranym przez szlacht\u0119, rozczarowan\u0105 do szwedzkich Waz\u00f3w i pragn\u0105cych tronu dla kogo\u015b ze swoich, dla \u201ePiasta\u201d.<\/p>\n

Dopiero w XIX wieku nacjonali\u015bci wszcz\u0119li sp\u00f3r o to, czy Miko\u0142aj Kopernik by\u0142 Niemcem, czy Polakiem. Za jego \u017cycia sprawa by\u0142a oczywista:\u00a0jako urodzony w Kr\u00f3lestwie Polskim, by\u0142 poddanym kr\u00f3la polskiego, a wi\u0119c Polakiem (w znaczeniu przynale\u017cno\u015bci pa\u0144stwowej) a zarazem z rodu Niemcem, w prywatnej korespondencji pos\u0142uguj\u0105cym si\u0119 j\u0119zykiem niemieckim; podobnie jak urodzony w XVIII wieku w Gda\u0144sku,\u00a0malarz Miko\u0142aj Chodowiecki, mimo polsko brzmi\u0105cego nazwiska, etniczny Niemiec, z dum\u0105 pisz\u0105cy po niemiecku w li\u015bcie do przyjaciela: \u201eWiedz Pan, i\u017cem Polak\u201d \u2013 jako poddany kr\u00f3la polskiego.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Owi etniczni Niemcy z Prus Kr\u00f3lewskich stanowili wyj\u0105tek w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w Rzeczpospolitej Obojga Narod\u00f3w. Do Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego wiara rzymsko-katolicka a wraz z ni\u0105 kultura zachodnia dotar\u0142y poprzez Kr\u00f3lestwo Polskie.<\/p>\n

Nast\u0119pstwem tego by\u0142a post\u0119puj\u0105ca polonizacja tamtejszej magnaterii i szlachty. Radziwi\u0142\u0142owie, Sapiehowie i tylu innych mieli niepolskie korzenie rodowe, ale na co dzie\u0144 pos\u0142ugiwali si\u0119 mow\u0105 polsk\u0105, zatem lingwistycznie stawali si\u0119 Polakami.<\/p>\n

Szymon Askenazy, polski historyk pochodzenia \u017cydowskiego dowodzi\u0142, \u017ce rodzina Ko\u015bciuszk\u00f3w by\u0142a bardziej bia\u0142orusk\u0105, ni\u017c polsk\u0105, ale dla roli Tadeusza Ko\u015bciuszki w dziejach Rzeczpospolitej Obojga Narod\u00f3w nie czyni\u0142o to \u017cadnej r\u00f3\u017cnicy.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Karol I Wielki \u00a0– \u201eZ \u0142aski Bo\u017cej cesarz rzymski, zawsze August, kr\u00f3l Frank\u00f3w, W\u0142och, Longobardii, Burgundii, Alzacji, Akwitanii i Hiszpani\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

Obaj najwi\u0119ksi poeci polskiego romantyzmu \u2013 Adam Mickiewicz i Juliusz S\u0142owacki \u2013 mieli matki pochodzenia \u017cydowskiego. Mickiewicz zaczyna sw\u00f3j najwi\u0119kszy poemat od s\u0142\u00f3w: Litwo, ojczyzno moja, nie dlatego i\u017cby by\u0142 etnicznym Litwinem, ale \u017ce urodzi\u0142 si\u0119 w Wielkim Ksi\u0119stwie Litewskim (co prawda, w jego bia\u0142oruskiej cz\u0119\u015bci, w okolicach Nowogr\u00f3dka).<\/p>\n

Polonizowa\u0142a si\u0119 niemiecka szlachta Inflant, upami\u0119tniona w dziejach\u00a0 nazwiskami\u00a0Denhof\u00f3w, Manteufl\u00f3w, Plater\u00f3w, Rejtan\u00f3w, Tyzenhauz\u00f3w, Weyssenhof\u00f3w i innych.\u00a0Ludno\u015b\u0107, zr\u00f3\u017cnicowana swym etnicznym i kulturowym pochodzeniem, w tyglu Rzeczpospolitej Obojga Narod\u00f3w, poprzez wsp\u00f3ln\u0105 histori\u0119, ma\u0142\u017ce\u0144stwa mieszane, migracje mi\u0119dzydzielnicowe, stapia\u0142a si\u0119 coraz bardziej w spo\u0142ecze\u0144stwo, uznaj\u0105ce ow\u0105 Rzeczpospolit\u0105 za swoj\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 ojczyzn\u0119.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0<\/p>\n

W literaturze obszar, na jakim rozpostar\u0142a si\u0119 Rzeczpospolita Obojga Narod\u00f3w, nazywany jest Europ\u0105 \u015arodkowo-Wschodni\u0105 (P. Eberhardt), m\u0142odsz\u0105 Europ\u0105 (J. K\u0142oczowski), Mi\u0119dzymorzem ba\u0142tycko-czarnomorskim (L. Moczulski). Ta ostatnia nazwa jest w odniesieniu do Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w najw\u0142a\u015bciwsz\u0105, gdy\u017c zasi\u0119g zar\u00f3wno Europy \u015arodkowo-Wschodniej, jak i M\u0142odszej Europy wykracza daleko poza pomost ba\u0142tycko-czarnomorski.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

\u00a0Przyjrzyjmy si\u0119 procesom dziejowym, w kt\u00f3rych mi\u0119dzymorze ba\u0142tycko-czarnomorskie,\u00a0zosta\u0142o najpierw ogarni\u0119te przez cywilizacj\u0119 europejsk\u0105 a nast\u0119pnie politycznie zjednoczone pod rz\u0105dami dynastii jagiello\u0144skiej, przekszta\u0142ci\u0142o si\u0119 w Rzeczpospolit\u0105 Obojga Narod\u00f3w. Sprawcami zasadniczych przemian na tym obszarze by\u0142y wydarzenia historyczne, jakie w otoczeniu mi\u0119dzymorza ba\u0142tycko-czarnomorskiego nast\u0119powa\u0142y kolejno w IX a nast\u0119pnie w XIII wieku, a kt\u00f3re na obszarze tego mi\u0119dzymorza owocowa\u0142y donios\u0142ymi zmianami najpierw w X a nast\u0119pnie w XIV wieku.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Pa\u0144stwo wielkomorawskie<\/strong><\/p>\n

Kluczowym wydarzeniem zewn\u0119trznym sta\u0142a si\u0119 \u2013 po 324 latach od upadku Cesarstwa Zachodnio-Rzymskiego \u2013 odbudowa przez Karola Wielkiego w roku 800 tej instytucji na zachodzie Europy, w\u00f3wczas nazwanej \u015awi\u0119tym Imperium Rzymskim, dla podkre\u015blenia r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy nim a jego antycznym, poga\u0144skim poprzednikiem. W podr\u0119cznikach szkolnych Unii Europejskiej wa\u017cne miejsce zajmuje mapa, por\u00f3wnuj\u0105ca granice tego cesarstwa z obszarem Ma\u0142ej Europy \u2013 sze\u015bciu pa\u0144stw, kt\u00f3re w 1957 roku podpisa\u0142y Traktat Rzymski, rozpoczynaj\u0105cy proces integracji Europy (\u0142\u0105czny ich obszar wynosi\u0142 1 175 tys. km2<\/sup>). Nie by\u0142 to dok\u0142adnie ten sam obszar co cesarstwa Karoling\u00f3w, r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 one w szczeg\u00f3\u0142ach, ale rdze\u0144 obydwu by\u0142 ten sam: terytorium pomi\u0119dzy uj\u015bciami Renu i Padu oraz \u0141aby i Rodanu.<\/p>\n

Wschodnia granica cesarstwa Karola Wielkiego te\u017c tylko w szczeg\u00f3\u0142ach r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 od przebiegu \u201e\u017celaznej kurtyny\u201d, jaka po\u00a0drugiej wojnie \u015bwiatowej podzieli\u0142a Europ\u0119.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Na wsch\u00f3d od tej granicy, na obszarze dzisiejszych W\u0119gier, powsta\u0142o w VI w. gro\u017ane pa\u0144stwo Awar\u00f3w. Byli to stepowi koczownicy, tak jak ich poprzednicy Hunowie, nale\u017c\u0105cy do grupy lud\u00f3w tureckich, kt\u00f3rzy \u015bladami Hun\u00f3w przybyli nad Dunaj z g\u0142\u0119bi Eurazji. Przez ponad dwa wieki zagra\u017cali swemu otoczeniu, przede wszystkim\u00a0gn\u0119bionym przez nich S\u0142owianom.<\/p>\n

Jeszcze przed cesarsk\u0105 koronacj\u0105 Karola Wielkiego, jego syn Pippin rozbi\u0142 pa\u0144stwo Awar\u00f3w, kt\u00f3re w nast\u0119pstwie posz\u0142o w rozsypk\u0119. Teraz okaza\u0142o si\u0119, \u017ce za ca\u0142\u0105 \u015bcian\u0105 wschodni\u0105 cesarstwa Karoling\u00f3w, od Ba\u0142tyku po Adriatyk, s\u0105siadami tego cesarstwa s\u0105 S\u0142owianie (W\u0119grzy weszli pomi\u0119dzy nich dopiero w 896 roku, w stulecie wyprawy Pippina na Awar\u00f3w).<\/p>\n

Chrze\u015bcijanami byli wtedy tylko ci z nich, kt\u00f3rzy osiedlili si\u0119 na po\u0142udnie od Dunaju, w\u015br\u00f3d chrze\u015bcija\u0144skiej ju\u017c od IV wieku ludno\u015bci Imperium Romanum \u2013 S\u0142owe\u0144cy i Chorwaci w\u015br\u00f3d spo\u0142eczno\u015bci wyznania rzymsko-katolickiego, Serbowie i pozostali S\u0142owianie ba\u0142ka\u0144scy w\u015br\u00f3d spo\u0142eczno\u015bci wyznania grecko-prawos\u0142awnego \u2013 i odpowiednio do tego \u2013 nowi przybysze przyj\u0119li chrze\u015bcija\u0144stwo b\u0105d\u017a z Rzymu, b\u0105d\u017a z Konstantynopola.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

W czasach Karola Wielkiego reszta S\u0142owia\u0144szczyzny, rozsiedlona na p\u00f3\u0142noc od Dunaju, by\u0142a jeszcze w ca\u0142o\u015bci poga\u0144sk\u0105. Przyk\u0142ad \u015awi\u0119tego Cesarstwa Rzymskiego wywo\u0142a\u0142 w niej d\u0105\u017cenia do tworzenia w\u0142asnych pa\u0144stw, ze swoim Karolem jako w\u0142adc\u0105 \u2013 w Czechach kralem, w Polsce kr\u00f3lem, na Rusi korolem.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Mieszko I, z poganina, sugerowany przez \u017con\u0119 Dobraw\u0119, staje si\u0119 krzewicielem wiary<\/strong><\/p>\n

Ale warunkiem legitymizacji takiego pa\u0144stwa, uznania go przez chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 Europ\u0119, by\u0142o przyj\u0119cia r\u00f3wnie\u017c przez nie chrze\u015bcija\u0144stwa. W IX wieku, drog\u0119 tak\u0105 wybra\u0142o jedynie Pa\u0144stwo Wielkomorawskie. Istnia\u0142o ono w latach 822-907 a jego trzonem by\u0142y ziemie Czech, Moraw i S\u0142owacji. Oddalone w przybli\u017ceniu tyle samo od Konstantynopola co od Rzymu, z obu tych o\u015brodk\u00f3w czerpa\u0142o\u00a0wp\u0142ywy\u00a0chrze\u015bcija\u0144skie; w rywalizacji mi\u0119dzy nimi zwyci\u0119\u017cy\u0142 ostatecznie Rzym. Pa\u0144stwo to upad\u0142o\u00a0pod ciosami W\u0119gr\u00f3w, po ich wdarciu si\u0119 do kotliny naddunajskiej, ale chrystianizacja tutejszych S\u0142owian utrzyma\u0142a si\u0119.<\/p>\n

Najwi\u0119kszy zasi\u0119g terytorialny Pa\u0144stwo Wielkomorawskie osi\u0105gn\u0119\u0142o za \u015awi\u0119tope\u0142ka (871-894), kiedy obj\u0119\u0142o r\u00f3wnie\u017c ziemi\u0119 Wi\u015blan \u2013 p\u00f3\u017aniejsz\u0105 Ma\u0142opolsk\u0119; by\u0142 to jedyny fragment p\u00f3\u017aniejszej Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w, do kt\u00f3rego ju\u017c w IX wieku dotar\u0142y wp\u0142ywy chrze\u015bcija\u0144stwa. W\u0142a\u015bciwa chrystianizacja S\u0142owian, osiad\u0142ych na p\u00f3\u0142noc od Karpat, dokona\u0142a si\u0119 dopiero w drugiej po\u0142owie X wieku.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Cesarstwo Karoling\u00f3w istnia\u0142o kr\u00f3tko, rozpad\u0142o si\u0119 na trzy cz\u0119\u015bci ju\u017c w 843 roku, ale idea\u00a0\u015awi\u0119tego Cesarstwa Rzymskiego\u00a0przetrwa\u0142a i odrodzi\u0142a si\u0119\u00a0na ziemiach niemieckich w 962 roku, kiedy pierwszym jego cesarzem zosta\u0142 Otton I. Wydarzenie to wp\u0142yn\u0119\u0142o na po\u015bpieszn\u0105 chrystianizacj\u0119 pa\u0144stwa Mieszka I, kt\u00f3ry od razu poj\u0105\u0142, \u017ce dla zachowania dobrego s\u0105siedztwa z Cesarstwem, dalsze podtrzymywanie poga\u0144stwa jest niemo\u017cliwe i \u017ce now\u0105 religi\u0105 musi by\u0107 chrze\u015bcija\u0144stwo rzymsko-katolickie, to samo co w \u015awi\u0119tym Cesarstwie Rzymskim.<\/p>\n

Zestawienie dat \u015bwiadczy wymownie o po\u015bpiechu polskiego w\u0142adcy: w trzy lata po powstaniu tego odrodzonego Cesarstwa, \u017ceni si\u0119 Mieszko z Dobraw\u0105, chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 ksi\u0119\u017cniczk\u0105 czesk\u0105, a rok p\u00f3\u017aniej, w 966 roku sam chrzci si\u0119 w obrz\u0105dku rzymsko-katolickim i data ta uznana zostaje za chrystianizacj\u0119 jego pa\u0144stwa i pocz\u0105tek jego dziej\u00f3w\u00a0w rodzinie rzymsko-katolickich pa\u0144stw Europy.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Dwadzie\u015bcia dwa lata po chrzcie Mieszka I,\u00a0nast\u0105pi\u0142a chrystianizacja Rusi. Nie mo\u017cna tego uwa\u017ca\u0107 za op\u00f3\u017anienie w por\u00f3wnaniu z Polsk\u0105. Pa\u0144stwo Mieszka I dopiero\u00a0przyjmuj\u0105c chrze\u015bcija\u0144stwo, ujawni\u0142o si\u0119 \u015bwiatu zewn\u0119trznemu, wysz\u0142o de facto z niebytu. Nie znana jest o nim \u017cadna data historyczna sprzed 965 roku. Nie wiadomo nawet, kiedy Mieszko I obj\u0105\u0142 w\u0142adz\u0119. O Rusi natomiast by\u0142o wiadomo wiele ju\u017c przez stulecie poprzedzaj\u0105ce chrzest Mieszka I, odk\u0105d rz\u0105dy nad ni\u0105 obj\u0119li, poproszeni o to, norma\u0144scy Waregowie. Byli oni poganami, ale utrzymywali kontakty ze \u015bwiatem zewn\u0119trznym, przede wszystkim z Bizancjum. Stamt\u0105d w\u0142a\u015bnie w 988 roku przyj\u0119li chrze\u015bcija\u0144stwo w obrz\u0105dku wschodnim.<\/p>\n

W ten spos\u00f3b w X wieku dwa wielkie obszary mi\u0119dzymorza ba\u0142tycko-czarnomorskiego zr\u00f3\u017cnicowa\u0142y si\u0119 cywilizacyjnie, gdy\u017c wraz z wyznaniem rzymsko-katolickim ogarn\u0119\u0142a Polsk\u0119 cywilizacja zachodnia, a wraz z prawos\u0142awiem ogarn\u0119\u0142a Ru\u015b cywilizacja bizantyjska.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Chrzest Litwy, obraz Jana Matejki<\/strong><\/p>\n

Poza chrze\u015bcija\u0144stwem pozosta\u0142 w\u00f3wczas trzeci obszar mi\u0119dzymorza ba\u0142tycko-czarnomorskiego, zamieszka\u0142y przez plemiona Ba\u0142t\u00f3w, obejmuj\u0105cy trzy dzielnice nadmorskie, pomi\u0119dzy Zatok\u0105 Gda\u0144sk\u0105 i Zatok\u0105 Rysk\u0105. By\u0142y nimi post\u0119puj\u0105c od zachodu: Prusy, kt\u00f3rych obszar rdzeniowy znajdowa\u0142 si\u0119 w zlewisku Zalewu Wi\u015blanego; Litwa w \u015brodkowej i dolnej cz\u0119\u015bci dorzecza Niemna; Inflanty \u2013 dzisiejsza \u0141otwa \u2013 w dolnej cz\u0119\u015bci dorzecza D\u017awiny.<\/p>\n

Prusy s\u0105siadowa\u0142y z Polsk\u0105, kt\u00f3ra przez ponad dwa stulecia ponawia\u0142a bezskuteczne pr\u00f3by ich chrystianizacji; Litwa i Inflanty s\u0105siadowa\u0142y z prawos\u0142awn\u0105 Rusi\u0105, ale i z tamtej strony chrze\u015bcija\u0144stwo nie czyni\u0142o post\u0119p\u00f3w.<\/p>\n

Odk\u0105d na prze\u0142omie X\/XI wieku norma\u0144ska Skandynawia przyj\u0119\u0142a chrze\u015bcija\u0144stwo w obrz\u0105dku zachodnim, ostatnia poga\u0144ska po\u0142a\u0107 Europy rozci\u0105ga\u0142a si\u0119 ju\u017c tylko na po\u0142udniowym i wschodnim obrze\u017cu Ba\u0142tyku. Czas na jej wymuszon\u0105 chrystianizacj\u0119 dojrza\u0142 dopiero w epoce krucjat, podj\u0119tych przez chrze\u015bcija\u0144stwo zachodnie. W XII wieku narzuci\u0142y one chrze\u015bcija\u0144stwo s\u0142owia\u0144skim mieszka\u0144com Pomorza i Meklemburgii; r\u00f3wnolegle Szwecja krzewi\u0142a chrze\u015bcija\u0144stwo u swych fi\u0144skich s\u0105siad\u00f3w.<\/p>\n

Obszar poga\u0144stwa europejskiego skurczy\u0142 si\u0119 do samych tylko ziem Ba\u0142t\u00f3w\u00a0i w XIII wieku, przeciwko nim w\u0142a\u015bnie, skierowa\u0142y si\u0119 zbrojne wyprawy misyjne, podj\u0119te przez niemieckie zakony rycerskie ukszta\u0142towane w epoce krucjat. Stworzy\u0142y one zupe\u0142nie now\u0105 sytuacj\u0119 polityczn\u0105 na nadba\u0142tyckich kra\u0144cach Mi\u0119dzymorza ba\u0142tycko-czarnomorskiego.\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Pierwsze uderzenie posz\u0142o na Inflanty. Podb\u00f3j ich przeprowadzi\u0142 utworzony w 1202 roku Inflancki Zakon Rycerzy Chrystusa (Fratres Militiae Christi de Livonia), zwany Kawalerami Mieczowymi. Cztery lata wcze\u015bniej, w 1198 roku\u00a0w Palestynie, powsta\u0142 Zakon Szpitala Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny Domu Niemieckiego, zwany Krzy\u017cakami. Ich to w 1226 roku wezwa\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 Konrad Mazowiecki do chrystianizacji Prus\u00f3w, oferuj\u0105c im ziemi\u0119 che\u0142mi\u0144sk\u0105 jako baz\u0119 wypadow\u0105 do tej akcji.<\/p>\n

Krzy\u017cacy przybyli tam w 1230 roku i do 1273 roku podbili ca\u0142e Prusy. W rezultacie w XIII wieku powsta\u0142y nad Ba\u0142tykiem dwa pa\u0144stwa zakonne, z obu stron napieraj\u0105ce na po\u0142o\u017con\u0105 mi\u0119dzy nimi Litw\u0119. Ta ostatnia plac\u00f3wka poga\u0144stwa europejskiego twardo broni\u0142a swej niezale\u017cno\u015bci, zadaj\u0105c Kawalerom Mieczowym w 1236 roku dotkliw\u0105 kl\u0119sk\u0119 w bitwie pod Szawlami, w nast\u0119pstwie kt\u00f3rej w roku nast\u0119pnym oba te pa\u0144stwa zakonne po\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119, dla skoordynowania walki z Litw\u0105. Przede wszystkim interesowa\u0142a je \u017bmud\u017a, czyli nadmorska dzielnica Litwy, stwarzaj\u0105ca l\u0105dowe po\u0142\u0105czenie mi\u0119dzy obu pa\u0144stwami zakonnymi. P\u00f3\u017ano, bo u schy\u0142ku XIV wieku uda\u0142o si\u0119 im wyrwa\u0107 j\u0105 Litwie, ale ju\u017c wkr\u00f3tce po kl\u0119sce grunwaldzkiej Litwa ostatecznie \u017bmud\u017a odzyska\u0142a.\u00a0<\/p>\n

B\u0142\u0119dem cz\u0119sto spotykanym jest traktowanie tych zakonnych podboj\u00f3w jako niemieckiego Drang nach Osten. Przed traktowaniem wojen z Zakonem jako konfliktu polsko-niemieckiego przestrzega tymi s\u0142owami Szymon Askenazy: \u201eBy\u0142a potem jedna, najwy\u0142\u0105czniejsza, na \u015bmier\u0107 i \u017cycie walka z Zakonem. To znaczy atoli, nie tyle walka z niemczyzn\u0105 jako tak\u0105, ile z jedn\u0105 pot\u0119\u017cn\u0105 instytucj\u0105, kt\u00f3ra jakkolwiek zrodzona u \u017ar\u00f3de\u0142 rzymsko-germa\u0144skiego imperium, przedstawia\u0142a si\u0119 przede wszystkim jako zamkni\u0119te przedsi\u0119biorstwo kosmopolityczne, jako rodzaj zbrojnych jezuit\u00f3w we wschodnio-europejskim Paragwaju, kt\u00f3ra zar\u00f3wno wydawa\u0142a na rze\u017a s\u0142owia\u0144skie wsie, jak i niemiecki Gda\u0144sk, zar\u00f3wno ciemi\u0119\u017cy\u0142a i wysysa\u0142a podbitych osadnik\u00f3w niemieckich, jak t\u0119pionych tuziemc\u00f3w s\u0142owia\u0144skich, i kt\u00f3ra te\u017c, podci\u0119ta polsko-litewskim or\u0119\u017cem, zosta\u0142a ostatecznie z\u0142amana i zwalona przy dzielnej pomocy samych\u017ce duszonych przez ni\u0105 Niemc\u00f3w, oddaj\u0105cych si\u0119 pod opiek\u0119 polsko-litewskiego pa\u0144stwa\u201d.\u00a0<\/p>\n

\"\"<\/a>
Ho\u0142d pruski (Marcello Bacciarelli)<\/strong><\/p>\n

Terminowi\u00a0\u201eDrang nach Osten\u201d (po polsku: \u201eNap\u00f3r na Wsch\u00f3d\u201d), antyniemiecka propaganda XIX\/XX wieku \u015bwiadomie nada\u0142a z\u0142owrog\u0105 interpretacj\u0119. W p\u00f3\u017anym \u015bredniowieczu oznacza\u0142o ono pokojow\u0105 migracj\u0119 ku wschodowi Europy, w poszukiwaniu lepszych warunk\u00f3w \u017cycia, niemieckich osadnik\u00f3w z Cesarstwa. Przybywali oni na zaproszenie lokalnych w\u0142adc\u00f3w, zasiedlaj\u0105c tereny opustosza\u0142e, a tam\u00a0gdzie osiedlali si\u0119 w\u015br\u00f3d ludno\u015bci miejscowej, wp\u0142ywali na jej awans cywilizacyjny (przyk\u0142adem liczne s\u0142owa niemieckie, adaptowane w\u00f3wczas do j\u0119zyka polskiego: Burgmeister \u2013 burmistrz, Vogt \u2013 w\u00f3jt; Werkstatt \u2013 warsztat; Schl\u00f6sser \u2013 \u015blusarz; Pflug \u2013 p\u0142ug; itp.).<\/p>\n

W tym samym czasie,\u00a0id\u0105cy od Mo\u0142dawii pokojowy \u201eNap\u00f3r na Zach\u00f3d\u201d ogarnia\u0142 bezludne wtedy Karpaty, a pokojowy \u201eNap\u00f3r na P\u00f3\u0142noc\u201d mazowieckich rolnik\u00f3w do opustosza\u0142ej Galindii, uczyni\u0142 z niej polskoj\u0119zyczne Mazury.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Cytat Askenazego zapowiada ju\u017c wydarzenia p\u00f3\u017aniejsze, kiedy oba te pa\u0144stwa zakonne zosta\u0142y rozwi\u0105zane a ich terytoria po cz\u0119\u015bci bezpo\u015brednio, po cz\u0119\u015bci jako lenna, wesz\u0142y w sk\u0142ad Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w.<\/p>\n

Podb\u00f3j Ba\u0142t\u00f3w\u00a0by\u0142 jednym z tych\u00a0wydarze\u0144 XIII wieku, kt\u00f3re mia\u0142y w stuleciu nast\u0119pnym zasadniczo zmieni\u0107 sytuacj\u0119 polityczn\u0105 ca\u0142ego mi\u0119dzymorza ba\u0142tycko-czarnomorskiego.<\/p>\n

Drugim by\u0142 mongolski najazd na Europ\u0119, tragiczny w jego d\u0142ugotrwa\u0142ych skutkach dla Rusi. Ru\u015b,\u00a0wcze\u015bniej ni\u017c Polska, bo od 1054 roku, podzielona na liczne ksi\u0119stwa dzielnicowe, w nast\u0119pstwie jej uzale\u017cnienia od chanatu Z\u0142otej Ordy, nie mia\u0142a ju\u017c nigdy powr\u00f3ci\u0107 do dawnej jedno\u015bci etnicznej i cywilizacyjnej, obejmuj\u0105cej ca\u0142o\u015b\u0107 S\u0142owia\u0144szczyzny Wschodniej.<\/p>\n

Dla Polski schy\u0142ek XIII wieku przyni\u00f3s\u0142 zasadnicz\u0105 zmian\u0119. 26 czerwca 1295 roku ostatni ksi\u0105\u017c\u0119 wielkopolski, Przemys\u0142 II, koronowany zosta\u0142 w Gnie\u017anie na kr\u00f3la Polski. Powsta\u0142o wtedy Kr\u00f3lestwo Polskie, jako instytucja trwa\u0142a, istniej\u0105ca dok\u0142adnie pi\u0119\u0107 wiek\u00f3w, a\u017c do ostatniego rozbioru Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w w 1795 roku.<\/p>\n

Przed podzia\u0142em dzielnicowym 1138 roku instytucja kr\u00f3lestwa pojawi\u0142a si\u0119 w Polsce dwukrotnie w XI wieku, jako wydarzenie kr\u00f3tkotrwa\u0142e i nieudane.<\/p>\n

Pierwszy raz w 1024 roku, kiedy Boles\u0142aw Chrobry z w\u0142asnej inicjatywy (co by\u0142o pogwa\u0142ceniem \u00f3wczesnego europejskiego prawa mi\u0119dzynarodowego), na rok przed \u015bmierci\u0105 koronowa\u0142 si\u0119 kr\u00f3lem. Jego syn i nast\u0119pca, Mieszko II, zosta\u0142 zmuszony do zrzeczenia si\u0119 tego tytu\u0142u i odes\u0142ania insygni\u00f3w kr\u00f3lewskich do Cesarstwa. Drugi raz w 1076 roku, kiedy Boles\u0142aw \u015amia\u0142y (tym razem legalnie), otrzyma\u0142 godno\u015b\u0107 kr\u00f3lewsk\u0105 od papie\u017ca Grzegorza VII, ale j\u0105 utraci\u0142, kiedy dwa\u00a0lata p\u00f3\u017aniej zamordowa\u0142 biskupa krakowskiego Stanis\u0142awa ze Szczepanowa. Kr\u00f3lestwo Polskie by\u0142o zatem w XI wieku takim samym przelotnym epizodem, jak w po\u0142owie XIII wieku koronacja Mendoga na kr\u00f3la Litwy, albo\u00a0ksi\u0119cia halickiego Daniela na kr\u00f3la Rusi.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Trwa\u0142e ustanowienie Kr\u00f3lestwa Polskiego otworzy\u0142o jedyn\u0105 mo\u017cliw\u0105 drog\u0119 do wyprowadzenia Polski ze stanu rozbicia dzielnicowego. Tak jak ksi\u0105\u017c\u0119 Boles\u0142aw Chrobry w ostatniej dekadzie X wieku stworzy\u0142 Ksi\u0119stwo Polskie, tak w 1295 roku kr\u00f3l Przemys\u0142\u00a0stworzy\u0142 Kr\u00f3lestwo Polskie. W obu przypadkach inicjatywa wysz\u0142a z dzielnicy wielkopolskiej, z Gniezna; i w obu przypadkach centrum polityczne Polski szybko przesun\u0119\u0142o si\u0119 do dzielnicy ma\u0142opolskiej, do Krakowa.<\/p>\n

W Ksi\u0119stwie Polskim nast\u0105pi\u0142o to za Boles\u0142awa Chrobrego, w Kr\u00f3lestwie Polskim wraz z krakowsk\u0105 koronacj\u0105 W\u0142adys\u0142awa \u0141okietka w 1320 roku.<\/p>\n

A\u017c do rozbior\u00f3w Rzeczypospolitej dzieli\u0142o si\u0119 Kr\u00f3lestwo Polskie administracyjnie tylko na te dwie prowincje: Wielkopolsk\u0119 oraz Ma\u0142opolsk\u0119; do Wielkopolski do\u0142\u0105czono Prusy Kr\u00f3lewskie w\u00a01466 oraz Mazowsze w 1526 roku; do Ma\u0142opolski Ru\u015b Czerwon\u0105 w XIV wieku a pozosta\u0142e \u201ewojew\u00f3dztwa ukrai\u0144skie\u201d i Podlasie\u00a0wraz z tworzeniem Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w, w akcie Unii Lubelskiej w 1569\u00a0roku.<\/p>\n

Polska Ksi\u0105\u017c\u0119ca, Polska Kr\u00f3lewska i Rzeczpospolita Obojga Narod\u00f3w tworz\u0105 trzy epoki rozwoju przedrozbiorowej pa\u0144stwowo\u015bci polskiej. Dzieje jej by\u0142y r\u00f3wnie d\u0142ugie, jak dzieje s\u0105siaduj\u0105cego z ni\u0105 od zachodu \u015awi\u0119tego Cesarstwa Rzymskiego. R\u00f3wie\u015bnikami byli ojcowie-za\u0142o\u017cyciele obydwu: cesarz Otton I (962-973) i Mieszko I (966-992), podobnie jak ostatni ich w\u0142adcy: cesarz Franciszek II (1792-1806) i Stanis\u0142aw August Poniatowski (1764-1795).<\/p>\n

prof. dr hab. Andrzej PISKOZUB<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Korona Rzeszy, Korona Cesarstwa Rzymskiego. Wykonana jest ze szczerego z\u0142ota, ozdobiona licznymi kamieniami szlachetnymi, per\u0142ami oraz emaliowanymi przedstawieniami figuralnymi Rzeczpospolita Obojga Narod\u00f3w \u2013 pa\u0144stwo wymazane…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2101,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-2100","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2014"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t