{"id":2140,"date":"2022-12-18T00:13:30","date_gmt":"2022-12-17T22:13:30","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/rudolf-weigl-polak-ktory-opracowal-szczepionke-na-tyfus\/"},"modified":"2024-12-10T19:56:07","modified_gmt":"2024-12-10T17:56:07","slug":"rudolf-weigl-polak-ktory-opracowal-szczepionke-na-tyfus","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/rudolf-weigl-polak-ktory-opracowal-szczepionke-na-tyfus\/","title":{"rendered":"Rudolf Weigl \u2013 Polak, kt\u00f3ry opracowa\u0142 szczepionk\u0119 na tyfus"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Profesor Weigl w swoim laboratorium<\/strong><\/p>\n

\u201eWalka z tyfusem plamistym nie wygl\u0105da\u0142a bardzo korzystnie tak d\u0142ugo, a\u017c na widowni\u0119 wst\u0105pi\u0142 znakomity badacz polski, profesor Rudolf Weigl\u201d \u2013 stwierdzi\u0142 noblista Charles Nicolle. Kim by\u0142 cz\u0142owiek, kt\u00f3ry stworzy\u0142 szczepionk\u0119 przeciwko tej gro\u017anej chorobie \u2013 i ocali\u0142 miliony ludzi na ca\u0142ym \u015bwiecie?<\/strong><\/p>\n

Przyszed\u0142 na \u015bwiat 2 wrze\u015bnia 1883 roku w Przerowie na Morawach. Jego rodzice mieli austriacko-czeskie korzenie. Los zadecydowa\u0142 jednak, \u017ce Rudolf zostanie\u2026 Polakiem, cho\u0107 po polsku zacz\u0105\u0142 m\u00f3wi\u0107 dopiero jako kilkulatek. Po \u015bmierci ojca Weigla jego matka ponownie wysz\u0142a za m\u0105\u017c. To ojczym, J\u00f3zef Trojnar, nauczy\u0142 Rudolfa nowego j\u0119zyka.<\/p>\n

Rodzina zamieszka\u0142a w Galicji \u2013 najpierw w Ja\u015ble, p\u00f3\u017aniej w Stryju, gdzie Weigl w 1903 roku zda\u0142 matur\u0119. Zda\u0142 na Wydzia\u0142 Medyczny Uniwersytetu Lwowskiego, lecz nie na studia lekarskie, a\u2026 przyrodnicze. Po siedmiu semestrach zdoby\u0142 tytu\u0142 doktora i prac\u0119 asystenta w zak\u0142adzie J\u00f3zefa Nusbauma-Hilarowicza. Panowie z miejsca si\u0119 dogadali. \u0141\u0105czy\u0142y ich zainteresowania naukowe oraz pracoholizm.<\/p>\n

Nadzwyczajny uczony<\/strong><\/p>\n

<\/strong>Rudolf godzinami \u015bl\u0119cza\u0142 nad preparatami. To w pracowni pozna\u0142 swoj\u0105 pierwsz\u0105 \u017con\u0119, Zofi\u0119 Kulikowsk\u0105 (zreszt\u0105 drug\u0105 wybrank\u0119, Ann\u0119 Herzig r\u00f3wnie\u017c spotka\u0142 w laboratorium). W 1913 roku habilitowa\u0142 si\u0119 z zoologii, anatomii por\u00f3wnawczej i histologii. Zosta\u0142 privatdozentem (z prawem do wyk\u0142adania na uniwersytecie, ale bez etatu). Tymczasem nad Europ\u0105 gromadzi\u0142y si\u0119 czarne chmury. Ju\u017c wkr\u00f3tce mia\u0142a nadej\u015b\u0107 wielka wojna, a z ni\u0105 \u2013 prze\u0142om w karierze Weigla.<\/p>\n

W 1914 roku Rudolf dosta\u0142 powo\u0142anie jako parazytolog. Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej przeniesiono go z Lwowa do szpitala wojskowego w Przemy\u015blu. Mia\u0142 zajmowa\u0107 si\u0119 zarazkami cholery, ale \u201ewola\u0142\u201d mniej rozpoznany i r\u00f3wnie gro\u017any tyfus plamisty.<\/p>\n

Zanim pojawi\u0142a si\u0119 szczepionka i rozpowszechni\u0142y si\u0119 antybiotyki umiera\u0142o nawet 60 procent zara\u017conych. Gdy Weigl zabra\u0142 si\u0119 za swoje badania, od kilku lat wiadomo ju\u017c by\u0142o, \u017ce bakteri\u0119 przenosz\u0105 mi\u0119dzy lud\u017ami wszy odzie\u017cowe (francuski mikrobiolog Charles Nicolle za to odkrycie dosta\u0142 Nagrod\u0119 Nobla). Nie istnia\u0142 jednak spos\u00f3b na skuteczne uodpornienie cz\u0142owieka przed infekcj\u0105.<\/p>\n

Problem polega\u0142 na tym, \u017ce insekty nie zara\u017ca\u0142y si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 \u2013 a \u017ceby wytworzy\u0107 szczepionk\u0119, potrzeba by\u0142 olbrzymiej liczby chorych na tyfus wszy. W tym miejscu na scen\u0119 wkroczy\u0142 Rudolf. \u201eTo Weigl pokaza\u0142 \u015bwiatu jak za pomoc\u0105 niewiele grubszej od w\u0142osa szklanej rurki wprowadza\u0107 do jelita zdrowych wszy riketsje\u201d \u2013 relacjonuje Mariusz Urbanek. Swoje eksperymenty niemal przyp\u0142aci\u0142 \u017cyciem, skaleczy\u0142 si\u0119 bowiem podczas pracy z insektami i ci\u0119\u017cko zachorowa\u0142 (p\u00f3\u017aniej przeszed\u0142 tyfus jeszcze raz \u2013 r\u00f3wnie\u017c zakazi\u0142 si\u0119 przez przypadek).<\/p>\n

Po wojnie kr\u00f3tko kierowa\u0142 Pracowni\u0105 Bada\u0144 nad Tyfusem Plamistym w Przemy\u015blu, jednak ju\u017c w 1920 roku macierzysty uniwersytet powo\u0142a\u0142 go na stanowisko profesora zwyczajnego w Katedrze Biologii Og\u00f3lnej. Szybki awans Weigla wywo\u0142a\u0142 protesty w \u015brodowisku naukowym, jednak \u015bwie\u017co upieczony profesor niezbyt si\u0119 nimi przej\u0105\u0142. Skomentowa\u0142 spraw\u0119: \u201eZwyczajnych uczonych robi\u0105 nadzwyczajnymi. Nadzwyczajnych, takich jak ja, od razu zwyczajnymi\u201d.<\/p>\n

Karmiciele wszy<\/strong><\/p>\n

<\/strong>I faktycznie by\u0142 nadzwyczajny. W latach 20. opracowa\u0142 pierwsz\u0105 wersj\u0119 szczepionki, kt\u00f3ra mia\u0142a uratowa\u0107 miliony ludzi w Chinach, Afryce i Europie. Stworzy\u0142 we Lwowie laboratorium badawcze \u2013 sta\u0142o si\u0119 ono zal\u0105\u017ckiem Instytutu Bada\u0144 nad Tyfusem Plamistym. Zak\u0142ad przy ulicy \u015awi\u0119tego Miko\u0142aja 4 mia\u0142 struktur\u0119 piramidy. Urbanek opisuje:<\/p>\n

Podstaw\u0105 byli hodowcy, kt\u00f3rzy hodowali z jajeczek (gnid) wszy, dbali o ich rozw\u00f3j i o czysto\u015b\u0107 klateczek, bo wszy nie znosz\u0105 brudu. <\/strong>Na kolejnych poziomach znajdowali si\u0119 karmiciele \u2013 \u201einstytutowy plebs\u201d (\u2026) \u2013 pas\u0105cy swoj\u0105 krwi\u0105 zdrowe insekty, wy\u017cej arystokracja: strzykacze i preparatorzy.<\/em><\/p>\n

Na szczycie znajdowa\u0142 si\u0119 oczywi\u015bcie sam profesor. Pocz\u0105tkowo sam tak\u017ce by\u0142 karmicielem, jednak z czasem ludzi, kt\u00f3rzy przystawiali sobie do sk\u00f3ry klateczki z insektami, potrzeba by\u0142o coraz wi\u0119cej. Zw\u0142aszcza po 1939 roku, kiedy \u015bwiat zn\u00f3w opanowa\u0142a wojenna po\u017coga. A gdzie by\u0142a wojna, tam pojawia\u0142 si\u0119 tyfus.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Miko\u0142aja i stary uniwersytet we Lwowie, w kt\u00f3rym mie\u015bci\u0142 si\u0119 Instytut prof. Weigla<\/strong><\/p>\n

Podczas pierwszej sowieckiej okupacji Lwowa Rosjanie zostawili Weiglowi w zasadzie woln\u0105 r\u0119k\u0119. Przekazali mu nawet do dyspozycji budynek gimnazjum \u017ce\u0144skiego im. Kr\u00f3lowej Jadwigi. Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 diametralnie po wkroczeniu do miasta Niemc\u00f3w. W nocy z 3 na 4 lipca 1941 roku nazi\u015bci dokonali mordu profesor\u00f3w lwowskich. Weigla nie by\u0142o w\u015br\u00f3d ofiar \u2013 bo hitlerowcy go potrzebowali.<\/p>\n

Ideologia narodowosocjalistyczna i \u201earyjskie\u201d pochodzenie nie chroni\u0142y przed tyfusem. Rudolf to wykorzysta\u0142. W zamian za produkowanie szczepionki na potrzeby Wehrmachtu wym\u00f3g\u0142 na Niemcach prawo do samodzielnego wyboru wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w. Dzi\u0119ki temu uratowa\u0142 m.in. Zbigniewa Herberta, Stefana Banacha, Andrzeja Szczepkowskiego i tysi\u0105ce innych, kt\u00f3rzy za cen\u0119 w\u0142asnej krwi (byli karmicielami) otrzymywali ausweis Instytutu \u2013 polis\u0119 na \u017cycie w okupowanym Lwowie. Szacuje si\u0119, \u017ce Weigl ocali\u0142 w ten spos\u00f3b nawet pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy os\u00f3b.<\/p>\n

Sercem Polak<\/strong><\/p>\n

<\/strong>Niemcy chcieli, by profesor podpisa\u0142 volkslist\u0119, on jednak odm\u00f3wi\u0142, m\u00f3wi\u0105c: \u201eOjczyzn\u0119 wybiera si\u0119 jeden raz. Ja dokona\u0142em wyboru w roku 1918\u201d. Do ko\u0144ca \u017cycia \u2013 cho\u0107 w jego \u017cy\u0142ach nie by\u0142o polskiej krwi \u2013 uwa\u017ca\u0142 si\u0119 za Polaka. Przysz\u0142o mu za to s\u0142ono zap\u0142aci\u0107.<\/p>\n

Jeszcze w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym jego nazwisko wielokrotnie pojawia\u0142o si\u0119 w\u015br\u00f3d nominowanych do Nobla, zawsze jednak nagrod\u0119 dostawa\u0142 kto\u015b inny. W 1942 roku ponownie zosta\u0142 zg\u0142oszony, ale III Rzesza nie popar\u0142a jego kandydatury. By\u0142a to zemsta za decyzj\u0119 uczonego.<\/p>\n

Konsekwencje przywi\u0105zania do \u201eojczyzny z wyboru\u201d odczu\u0142 bole\u015bnie r\u00f3wnie\u017c po wojnie. Jako zadeklarowany Polak nie chcia\u0142 pozosta\u0107 we Lwowie. Przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 wi\u0119c z rodzin\u0105 do Krakowa. Tyle tylko, \u017ce tam\u2026 nikt go nie chcia\u0142. Jak referuje Urbanek: \u201eObiecywano mu wybudowany w Krakowie przed wojn\u0105 nowoczesny instytut bakteriologiczny, a potem <\/strong>zostawiono na lodzie. Dosta\u0142 pomieszczenie w zwyk\u0142ej kamienicy czynszowej, bez odpowiedniej aparatury i potrzebnych instalacji\u201d.<\/p>\n

Jednocze\u015bnie musia\u0142 walczy\u0107 z rozsiewanymi przez zazdrosnych konkurent\u00f3w plotkami o rzekomej kolaboracji z Niemcami. I cho\u0107 nigdy oficjalnie nie postawiono mu zarzut\u00f3w, z powodu domniemanej zdrady Nobel po raz drugi \u201eprzeszed\u0142 mu ko\u0142o nosa\u201d. Mimo to Weigl kontynuowa\u0142 prac\u0119 \u2013 najpierw w Krakowie, p\u00f3\u017aniej w Poznaniu.<\/p>\n

Zmar\u0142 nagle po udarze m\u00f3zgu 11 sierpnia 1957 roku w wieku niespe\u0142na 74 lat. Dopiero po \u015bmierci uznano jego zas\u0142ugi. Otrzyma\u0142 Krzy\u017c Komandorski z Gwiazd\u0105 Orderu Odrodzenia Polski, a p\u00f3\u017aniej r\u00f3wnie\u017c medal Sprawiedliwego w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata. Jak skomentowa\u0142 (nie bez z\u0142o\u015bliwo\u015bci) wsp\u00f3\u0142pracownik Weigla Stefan Kry\u0144ski: \u201eOdznaczono go w trumnie\u201d. Dla profesora chyba nie mia\u0142o to jednak du\u017cego znaczenia. Najwa\u017cniejsz\u0105 walk\u0119 \u2013 z tyfusem \u2013 wygra\u0142.<\/p>\n

Maria PROCNER<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Profesor Weigl w swoim laboratorium \u201eWalka z tyfusem plamistym nie wygl\u0105da\u0142a bardzo korzystnie tak d\u0142ugo, a\u017c na widowni\u0119 wst\u0105pi\u0142 znakomity badacz polski, profesor Rudolf Weigl\u201d…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2141,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[43],"tags":[],"class_list":["post-2140","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2022"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t