{"id":2162,"date":"2018-12-08T11:51:06","date_gmt":"2018-12-08T09:51:06","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/polacy-na-huculszczyznie-1\/"},"modified":"2024-12-10T20:13:21","modified_gmt":"2024-12-10T18:13:21","slug":"polacy-na-huculszczyznie-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/polacy-na-huculszczyznie-1\/","title":{"rendered":"Polacy na Huculszczy\u017anie (1)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

\u201eJu\u017c od IX wieku pasterze z Wo\u0142oszczyzny (tak\u017ce mo\u0142dawscy i w\u0119gierscy z Karpat po\u0142udniowych) wraz z rodzinami i stadami owiec i k\u00f3z posuwali si\u0119 g\u00f3rami i wzd\u0142u\u017c nich w poszukiwaniu pastwisk, dochodz\u0105c niemal do Tatr. Prawos\u0142awna wsp\u00f3lnota religijna obu grup doprowadzi\u0142a do zlania si\u0119 ich i wytworzenia jednego narzecza opartego na j\u0119zyku ruskim z domieszk\u0105 wo\u0142osk\u0105 i polsk\u0105. \u015alady pochodzenia wo\u0142oskiego znale\u017a\u0107 mo\u017cna w nazwach miejscowo\u015bci i g\u00f3r, nazwach pospolitych, architekturze, strojach ludowych. W XII w. monumentalny \u0142a\u0144cuch Czarnohory i jej podn\u00f3\u017cy nale\u017ca\u0142 do Rusi Halicko-Wo\u0142y\u0144skiej, za\u015b od czas\u00f3w Kazimierza Wielkiego (XIV w.) Huculszczyzna znajdowa\u0142a si\u0119 w obr\u0119bie Rzeczypospolitej\u201d.<\/p>\n

Tak pokr\u00f3tce o historii Huculszczyzny mo\u017cna przeczyta\u0107 w \u017ar\u00f3d\u0142ach encyklopedycznych. O powi\u0105zaniach tego regionu z Polsk\u0105 pisze szerzej polski i australijski dziennikarz, pisarz, podr\u00f3\u017cnik i historyk Marian Ka\u0142uski, fragmenty pracy kt\u00f3rego publikujemy poni\u017cej.<\/p>\n

Huculszczyzna w polskim znaczeniu to nazwa raczej umowna. Jest to po prostu obszar pasma g\u00f3rskiego Czarnohora i wschodniej cz\u0119\u015bci pasma g\u00f3rskiego Gorgany i ich podg\u00f3rz o powierzchni ok. 2500 km2, zamieszka\u0142y przez Hucu\u0142\u00f3w, czyli g\u00f3rali Rusi\u0144skich (dzi\u015b nazywanych ukrai\u0144skimi).<\/p>\n

To obszar ci\u0105gn\u0105cy si\u0119 od rzeki \u0141omnicy (prawobrze\u017cny dop\u0142yw Dniestru) na zachodzie po Bia\u0142y Czeremosz i Czeremosz (prawy dop\u0142yw Prutu) na wschodzie, kt\u00f3re to rzeki przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 stanowi\u0142y granic\u0119 polsko-rumu\u0144sk\u0105; po\u0142udniow\u0105 granic\u0119 Huculszczyzny stanowi\u0142a pa\u0144stwowa granica polsko-czechos\u0142owacka (przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105, w latach 1938-39 polsko-w\u0119gierska), biegn\u0105ca g\u0142\u00f3wnym grzbietem Beskid\u00f3w Wschodnich (Karpaty); natomiast granica p\u00f3\u0142nocna Huculszczyzny bieg\u0142a od miasta Kuty nad Czeremoszem na wschodzie przez miasto Kos\u00f3w i miejscowo\u015bci: \u0141ucza, Delatyn, Pasieczna, Maniawa, Jab\u0142onka nad Bystrzyc\u0105 So\u0142otwi\u0144sk\u0105 do rzeki \u0141omnicy na zachodzie.<\/p>\n

Na obszarze tym, obok wspomnianych ju\u017c miejscowo\u015bci, znajdowa\u0142y si\u0119 takie znane i popularne w\u015br\u00f3d turyst\u00f3w i kuracjuszy w przedwojennej Polsce miasta i wsie jak: Worochta, Woronieka, Jaremcze, Mikuliczyn, Tatar\u00f3w, Dora, Rafaj\u0142owa, \u017babie, Ilce, Krzywor\u00f3wnia, Ze\u0142ene, Szybene i Burkut oraz najpopularniejsze szczyty g\u00f3rskie: Howerla (2061) i Pop Iwan (2022 m).<\/p>\n

Dzisiaj Karpaty Wschodnie wraz z Huculszczyzn\u0105 nale\u017c\u0105 do Ukrainy i tak ju\u017c zapewne pozostanie do ko\u0144ca \u015bwiata. S\u0105 bowiem wydarzenia historyczne, kt\u00f3rych odwr\u00f3ci\u0107 nie mo\u017cna. Tym bardziej, \u017ce nar\u00f3d polski, z wielkim b\u00f3lem, jednak pogodzi\u0142 si\u0119 z utrat\u0105 Ziem Wschodnich i pragnie dobros\u0105siedzkich stosunk\u00f3w z niepodleg\u0142\u0105 dzi\u015b Ukrain\u0105 (od 1991 roku).<\/p>\n

Fakt, \u017ce Huculszczyzna nale\u017cy dzi\u015b do Ukrainy, nie przekre\u015bla innego faktu, \u017ce od XIV wieku po lata 1939-45 kraina ta, wraz z szeroko pojmowan\u0105 Ziemi\u0105 Lwowsk\u0105, dzieli\u0142a losy Polski i narodu polskiego, a po 1945 roku dzieli losy Polak\u00f3w na Ukrainie.<\/p>\n

Polsko-ruskie dzieje Huculszczyzny <\/strong><\/strong><\/p>\n

<\/strong>We wczesnohistorycznych czasach Polski i Ukrainy (Ru\u015b Kijowska) obszar w dorzeczu g\u00f3rnego Dniestru zamieszkiwa\u0142o plemi\u0119 lechickie (polskie) Biali Chorwaci i wchodzi\u0142 on w sk\u0142ad pa\u0144stwa polskiego, za\u0142o\u017conego przez ksi\u0119cia Mieszka I. W 981 roku napad\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 kijowski W\u0142odzimierz na Polsk\u0119: „Ide W\u0142adymir k””Lacham i zania\u0142 grady ich Peremyszl, Czerwien i inny i \u017ce sut do seho dnia pod Rusiu” <\/em>– jak m\u00f3wi staroruski latopis. Pomimo przy\u0142\u0105czenia do Rusi Biali Chorwaci ci\u0105gle sprzyjali Polsce, gdy\u017c w wyprawie Boles\u0142awa Chrobrego na Kij\u00f3w w 1018 roku ksi\u0119ciu polskiemu towarzyszy\u0142y konne uzbrojone oddzia\u0142y Bia\u0142ych Chorwat\u00f3w.<\/p>\n

Jednak ju\u017c w 1031 roku obszar w dorzeczu g\u00f3rnego Dniestru i Sanu znalaz\u0142 si\u0119 ponownie pod panowaniem Kijowa i sta\u0142 si\u0119 znany jako Ru\u015b Czerwona. W latach 1077-84 nale\u017ca\u0142 ponownie do Polski, a od ko\u0144ca XI w., w wyniku rozbicia dzielnicowego na Rusi Kijowskiej, nale\u017ca\u0142 do Rusi Halickiej i od pocz. XIII w. do Rusi Halicko-W\u0142odzimierskiej, b\u0119d\u0105c pod rz\u0105dami Ro\u015bcis\u0142awowicz\u00f3w. By\u0142 to teren \u015bcierania si\u0119 wp\u0142yw\u00f3w Polski, od XIII w. r\u00f3wnie\u017c W\u0119gier, a p\u00f3\u017aniej tak\u017ce i Litwy.<\/p>\n

Stefan M\u0119karski w pracy \u201eZiemie po\u0142udniowo-wschodnie Rzeczypospolitej\u201d (Londyn 1956) pisze m.in., \u017ce nie nale\u017cy zbytnio wyolbrzymia\u0107 wytwarzaj\u0105cego si\u0119 procesu odr\u0119bno\u015bci Halicza w stosunku do Polski w latach 1084-1340. Powi\u0105zania Rusi Halicko-Wo\u0142y\u0144skiej z Polsk\u0105 by\u0142y wi\u0119ksze ni\u017c z Rusi\u0105 Kijowsk\u0105. Stare tradycje wsp\u00f3lnoty terytorialno-etnicznej z Polsk\u0105 i Polakami by\u0142y zbyt silne, by wzgl\u0119dy religijne, tj. zaprowadzenie tam prawos\u0142awia, mog\u0142y mie\u0107 jedyne i rozstrzygaj\u0105ce znaczenie.<\/p>\n

Antagonizm religijny nad Dniestrem i Bugiem nigdy nie przybra\u0142 form tak jaskrawych, jak na ziemiach ruskich dalej na wsch\u00f3d i p\u00f3\u0142nocny-wsch\u00f3d po\u0142o\u017conych. Wystarczy powiedzie\u0107, \u017ce gdy w Kijowie wyobra\u017cano sobie diab\u0142a w postaci Polaka, gdy w Pskowie lub Wielkim Nowogrodzie traktowano wiar\u0119 \u0142aci\u0144sk\u0105 (katolick\u0105) jako poga\u0144sk\u0105, \u201eKronika Halicko-Wo\u0142y\u0144ska\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o z XIII wieku) ocenia poszczeg\u00f3lnych Piast\u00f3w – mimo r\u00f3\u017cnicy religijnej – nadspodziewanie dodatnio („zacny”, „przedobry”, „s\u0142ynny”, „pobo\u017cny” itp.). Ksi\u0105\u017c\u0119 Daniel Romanowicz przyst\u0105pi\u0142 nawet – cho\u0107 na kr\u00f3tko – do Ko\u015bcio\u0142a katolickiego.<\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 w\u0142adc\u00f3w Rusi Halicko-Wo\u0142y\u0144skiej utrzymywa\u0142o przyjazne stosunki z Piastami. Ksi\u0105\u017c\u0119 Jaros\u0142aw O\u015bmiomys\u0142, panuj\u0105cy w latach 1153-87, utrzymywa\u0142 przymierze z Polsk\u0105. W Krakowie znalaz\u0142a opiek\u0119 wdowa po ksi\u0119ciu Romanie (zm. 1205) wraz z synami, a po naje\u017adzie tatarskim na Ru\u015b w 1240 roku znalaz\u0142 schronienie w Polsce sam Daniel. Za namow\u0105 ksi\u0119cia krakowskiego Boles\u0142awa Wstydliwego w 1253 roku stara\u0142 si\u0119 on o koron\u0119 kr\u00f3lewsk\u0105 u papie\u017ca, w czym mia\u0142 poparcie polskich ksi\u0105\u017c\u0105t.<\/p>\n

Kr\u00f3l W\u0142adys\u0142aw \u0141okietek utrzymywa\u0142 przyjazne stosunki z dwoma ostatnimi Romanowiczami – Andrzejem i Lwem (1308-1323), kt\u00f3rzy byli jego siostrze\u0144cami. Zwi\u0105zki ma\u0142\u017ce\u0144skie mi\u0119dzy Piastami a Rurykowiczami-Romanowiczami by\u0142y tak cz\u0119ste, i\u017c, jak s\u0142usznie stwierdza historyk ukrai\u0144ski Miron Korduba: \u201enawet nowoczesna analiza chemiczna nie potrafi\u0142aby odr\u00f3\u017cni\u0107 krwi piastowskiej od krwi Rurykowicz\u00f3w\u201d.<\/em><\/p>\n

St\u0105d nie by\u0142o nic w tym dziwnego, \u017ce ostatni ksi\u0105\u017c\u0119 Rusi Halicko-W\u0142odzimierskiej, zaproszony na tron przez bojarstwo halickie, Boles\u0142aw Jerzy II (1323-40), syn ksi\u0119cia piastowskiego z Mazowsza (czerskiego) – Trojdena, jako sojusznik Polski i b\u0119d\u0105c bezdzietny zapisa\u0142 ksi\u0119stwo kr\u00f3lowi polskiemu Kazimierzowi Wielkiemu.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Kafel kosowski z wizerunkiem \u015bw. Miko\u0142aja (Narodowe Muzeum Sztuki Stosowanej w Ko\u0142omyi) <\/strong><\/p>\n

W taki to legalny, gdy\u017c zgodny z \u00f3wczesnym prawem mi\u0119dzynarodowym, spos\u00f3b ca\u0142a Ziemia Lwowska, a wi\u0119c i Huculszczyzna znalaz\u0142a si\u0119 w granicach Polski. Ok. 1434 roku na Rusi Czerwonej wprowadzono polskie prawo, s\u0105downictwo i administracj\u0119.<\/p>\n

Ziemia Lwowska dzieli\u0142a losy Polski do 1772 roku, kiedy to w wyniku I rozbioru Polski przypad\u0142a Austrii, otrzymuj\u0105c, wraz z ca\u0142\u0105 zabran\u0105 ziemi\u0105, nazw\u0119 Galicja. Jednak polski, a w\u0142a\u015bciwie polsko-ruski charakter tej ziemi zosta\u0142 zachowany, a polski nawet bardzo wzmocniony przez nadanie przez Wiede\u0144 w latach 1867-73 autonomii dla Galicji, z polskim j\u0119zykiem w urz\u0119dach i szko\u0142ach, za\u015b w s\u0105downictwie i cz\u0119\u015bciowo w szkolnictwie r\u00f3wnie\u017c ruskim\/ukrai\u0144skim. Po upadku Austro-W\u0119gier w 1918 roku Galicja Wschodnia (Ziemia Lwowska) wesz\u0142a w sk\u0142ad pa\u0144stwa polskiego, w kt\u00f3rym pozostawa\u0142a faktycznie do 1939 roku, legalnie do 1945 roku.<\/p>\n

Huculi <\/strong><\/strong><\/p>\n

Obszary g\u00f3rskie Beskid\u00f3w Zachodnich (polskie) i Beskid\u00f3w Wschodnich (na terytorium Rusi Halickiej, a dzi\u015b Ukrainy) by\u0142y do XIII-XIV w. bezludne lub prawie bezludne. Dotyczy\u0142o to r\u00f3wnie\u017c p\u00f3\u017aniejszej Huculszczyzny. Na te tereny za czas\u00f3w kr\u00f3la Kazimierza Wielkiego zacz\u0119\u0142a w\u0119drowa\u0107 z Marmaroszu na \u00f3wczesnych W\u0119grzech i na nich osiedla\u0107 si\u0119 pasterska ludno\u015b\u0107 rumu\u0144ska z domieszk\u0105 innej krwi, zwana w\u00f3wczas Wo\u0142ochami, a dzisiaj na Huculszczy\u017anie Hucu\u0142ami (wo\u0142oskiego pochodzenia s\u0105 r\u00f3wnie\u017c inni g\u00f3rale rusi\u0144sko-ukrai\u0144scy: Bojkowie i \u0141emkowie, mieszkaj\u0105cy w Karpatach – Beskidach Wschodnich na zach\u00f3d od Hucu\u0142\u00f3w). Wo\u0142osi osiedlali si\u0119 w Polsce na ich prawie – na prawie wo\u0142oskim.<\/p>\n

\u017be by\u0142a to ludno\u015b\u0107 rumu\u0144ska potwierdza to, \u017ce nazewnictwo Beskid\u00f3w Wschodnich (dzisiaj g\u0142\u00f3wnie ukrai\u0144skich) jest do rdzenia przepojone nazwami rumu\u0144skimi.<\/p>\n

Np. rumu\u0144sk\u0105 nazw\u0119 ma najwy\u017cszy szczyt Huculszczyzny i dzisiejszej Ukrainy – Howerla (2061 m), od s\u0142owa „hovirla” co znaczy w j\u0119zyku rumu\u0144skim „wysoka g\u00f3ra” (J. Staszewski „S\u0142ownik geograficzny. Pochodzenie i znaczenie nazw geograficznych” Warszawa 1959) albo trudne do przej\u015bcia wzniesienie.<\/p>\n

Nic ze s\u0142owia\u0144skim j\u0119zykiem nie maj\u0105 nic wsp\u00f3lnego takie nazwy g\u00f3r w Czarnohorze jak np. Munczel (1998 m), Brebensku\u0142 (2035 m), Turku\u0142 (1932 m), Bresku\u0142 (1911 m n.p.m.), Rebra (2001 m) czy Hordie (1478 m), jak r\u00f3wnie\u017c wsi huculskich jak np.: Brustury, Akreszory, Szeszory, Ryngury, Dora, Tekucza czy Fereskul. Wszystkie te nazwy to dziedzictwo wo\u0142oskie (rumu\u0144skie) w Czarnohorze.<\/p>\n

Z kolei nazwa stolicy huculskiej – \u017babie jest nazw\u0105 polsk\u0105; st\u0105d po II wojnie \u015bwiatowej (w 1962 r.) zmieniono jej nazw\u0119 na Werchowyn\u0119. Nazwy geograficzne: Tatar\u00f3w i Prze\u0142\u0119cz Tatarska nie maj\u0105 nic wsp\u00f3lnego z Tatarami. Nazwa Tatar\u00f3w wywodzi si\u0119 od jej w\u0142a\u015bciciela o przezwisku Tatar, a Prze\u0142\u0119cz Tatarska od Tatarowa. Natomiast wyraz Tatar to spolszczona \u0142aci\u0144ska Tartari. St\u0105d i nazw\u0119 Prze\u0142\u0119cz Tatarska w ramach polityki wymazywania polskiej przesz\u0142o\u015bci Huculszczyzny zmieniono po II wojnie \u015bwiatowej na Prze\u0142\u0119cz Jab\u0142onicka; jednak nazw\u0119 Tatar\u00f3w pozostawiono. Tak samo po 1991 roku Ukrai\u0144cy przywr\u00f3cili w Kosowie historyczn\u0105 ulic\u0119 \u017babi\u0144sk\u0105, chocia\u017c \u017babiemu pozostawiono z czas\u00f3w sowieckich nazw\u0119 Werchowyna.<\/p>\n

Nazwa „Huculi” nie jest nazw\u0105 w\u0142asn\u0105 g\u00f3rali wo\u0142osko-rusi\u0144skich. Nie mog\u0142a ni\u0105 by\u0107, bowiem po rumu\u0144sku „choc” czyli „hoc” znaczy zb\u00f3j (ko\u0144c\u00f3wka „u\u0142” jest cech\u0105 rodzaju m\u0119skiego). A kto by nadawa\u0142 sobie samemu tak\u0105 nazw\u0119?!<\/p>\n

Wymy\u015blili j\u0105 zapewne Austriacy podczas zaboru tych ziem od 1772 roku. Jest to o tyle prawdopodobne, \u017ce Huculi, jak to zwykle bywa\u0142o z g\u00f3ralami w ca\u0142ej Europie, jeszcze w pocz\u0105tkach panowania austriackiego cz\u0119sto zajmowali si\u0119 rozbojem. Pierwszy raz nazwa „Hucu\u0142” zosta\u0142a u\u017cyta w pracy Hacqueta „Neueste physikalisch-politische Reisen in 1791 bis 1793 die Karpaten IV. TH.”.<\/p>\n

Natomiast w literaturze polskiej po raz pierwszy u\u017cyto tej nazwy bodaj\u017ce w 1821 roku w tek\u015bcie zamieszczonym w „Bibliotece polskiej”, a nast\u0119pnie w dziele \u0141ukasza Go\u0142\u0119biowskiego „Lud polski” (1830). Spo\u015br\u00f3d Ukrai\u0144c\u00f3w pierwszy nazw\u0119 „Huculi” u\u017cy\u0142 bodaj\u017ce Iwan Wahylewycz w 1838 roku w czasopi\u015bmie czeskiego muzeum w Pradze.<\/p>\n

Andrzej Wielocha w artykule „Mapa Huculszczyzny” („P\u0142aj” nr 25, 2002) pisze, \u017ce terminy „Huculszczyzna” (i „Hucu\u0142”), nadane tej krainie i jej g\u00f3ralom wo\u0142osko-ruskim przez przyby\u0142ych z zewn\u0105trz intelektualist\u00f3w, badaczy, by\u0142y pierwotnie samym Hucu\u0142om ca\u0142kowicie obce.<\/p>\n

Polski uczony Stefan Hrabec (1912-1972) pisa\u0142 ponad sto lat od kiedy Polacy zacz\u0119li nazywa\u0107 Hucu\u0142\u00f3w Hucu\u0142ami, a kraj Huculszczyzn\u0105(\u2026) „…Huculszczyzna jest nazw\u0105 u\u017cywan\u0105 tylko przez warstwy wykszta\u0142cone (…) W ustach ludu jest to nazwa zupe\u0142nie nieznana, bo Huculi nie maj\u0105 w swoim j\u0119zyku nazwy na oznaczenie swego regionu. Twierdz\u0105, \u017ce mieszkaj\u0105 w g\u00f3rach”.<\/p>\n

Andrzej Wielocha zauwa\u017ca: \u201ePrzyznaj\u0105c racj\u0119 j\u0119zykoznawcy, trzeba jednak pami\u0119ta\u0107 o tym, \u017ce o ile teza ta jest prawdziwa w odniesieniu do (pocz.) XX w., o tyle nie do ko\u0144ca w stosunku do czas\u00f3w p\u00f3\u017aniejszych, a ju\u017c zupe\u0142nie nieprawdziwa dzisiaj. Wszak wraz ze wzrostem wykszta\u0142cenia zmienia si\u0119 samo\u015bwiadomo\u015b\u0107, a terminy wymy\u015blone przez intelektualist\u00f3w wracaj\u0105 z czasem pod strzechy i przyjmowane s\u0105 za swoje. Wobec braku odpowiednich bada\u0144 socjologicznych trudno powiedzie\u0107 dla jak du\u017cej grupy ludno\u015bci zamieszkuj\u0105cej dzisiaj dorzecze g\u00f3rnego Prutu i Czeremosz\u00f3w nazwa \u201eHuculszczyzna\u201d jest swojsk\u0105 nazw\u0105 ich \u201ema\u0142ej ojczyzny\u201d, my\u015bl\u0119 jednak, \u017ce odsetek ten jest ju\u017c do\u015b\u0107 znaczny\u201d.<\/p>\n

W odniesieniu do nazwy „Hucu\u0142” Andrzej Wielocha pisze: \u201eNa pewno (…) w okresie mi\u0119dzywojennym (…) warto by\u0142o podawa\u0107 si\u0119 za Hucu\u0142a…,<\/em> bo \u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 to ze wzrostem presti\u017cu w oczach Polak\u00f3w\u201d.<\/p>\n

W Polsce przedrozbiorowej nie prowadzono polityki wynaradawiania mniejszo\u015bci narodowych. Np. kr\u00f3l Kazimierz Wielki za zas\u0142ugi wojenne nada\u0142 szlachcicowi ruskiemu Waszce Teptukowiczowi wsie huculskie: Pisty\u0144, Wierbi\u0105\u017c i Mykiety\u0144ce. Po zaprzysi\u0119\u017ceniu wierno\u015bci kr\u00f3lowi polskiemu W\u0142adys\u0142awowi III w 1439 roku, Litwin – brat kr\u00f3la polskiego W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y i wielki ksi\u0105\u017c\u0119 litewski w latach 1430-32 \u015awidrygie\u0142\u0142o – otrzyma\u0142 uposa\u017cenie na Pokuciu po Huculszczyzn\u0119.<\/p>\n

Be\u0142\u017ceccy zbudowali cerkiew prawos\u0142awnym Hucu\u0142om w Delatynie, a na pocz\u0105tku XVIII w. magnat polski, wojewoda kijowski J\u00f3zef Potocki ufundowa\u0142 Hucu\u0142om cerkiew w Kutach. Osiedlaj\u0105cym si\u0119 tu Wo\u0142ochom zapewniono nawet przestrzeganie ich prawa (prawo wo\u0142oskie).<\/p>\n

Przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 Oddzia\u0142 Czarnohorski Towarzystwa Tatrza\u0144skiego w Ko\u0142omyi, przy wydatnej pomocy wydzia\u0142u TT w Krakowie, umie\u015bci\u0142 56 drogowskaz\u00f3w z napisami polskimi i ukrai\u0144skimi z Krasnego \u0141uhu na Howerl\u0119 – najwy\u017cszy szczyt Czarnohory. Jeszcze w okresie mi\u0119dzywojennym (1918-39) w Worochcie kierownikiem Szko\u0142y nr 1 – z polskim j\u0119zykiem wyk\u0142adowym – by\u0142 Ukrainiec Stefan Sa\u0142yk, a kierowniczk\u0105 Szko\u0142y nr 2 – z ruskim\/ukrai\u0144skim j\u0119zykiem wyk\u0142adowym by\u0142a Polka El\u017cbieta Jankowska.<\/p>\n

Kto na Huculszczy\u017anie chcia\u0142 by\u0107 Hucu\u0142em by\u0142 Hucu\u0142em, kto chcia\u0142 by\u0107 Ukrai\u0144cem by\u0142 Ukrai\u0144cem, a kto chcia\u0142 by\u0107 Polakiem by\u0142 Polakiem. Tadeusz Petrowicz, rodem z Huculszczyzny, w swych wspomnieniach \u201eOd Czarnohory do Bia\u0142owie\u017cy\u201d (Warszawa 1986) daje dwa przyk\u0142ady na to: Jerzego Jurkiewicza z Worochty i Przybo\u0142owskiego z Krzywor\u00f3wni. Jurkiewicz by\u0142 Ukrai\u0144cem, ale o\u017ceniony z Polk\u0105, prowadzi\u0142 – i to jeszcze podczas II wojny \u015bwiatowej! – dom polski, dwoje ich dzieci nie zna\u0142o j\u0119zyka ukrai\u0144skiego, u\u017cywanego tylko w biurze, bo i panna Stasia P\u0119kala, pomagaj\u0105ca w gospodarstwie pani Jurkiewiczowej, by\u0142a Polk\u0105 i nie m\u00f3wi\u0142a po ukrai\u0144sku.<\/p>\n

Z kolei Przyby\u0142owski by\u0142 polskim szlachcicem, posiadaj\u0105cym znaczny maj\u0105tek ziemski w Krzywor\u00f3wni; jego ojciec by\u0142 marsza\u0142kiem powiatu kosowskiego. Przyby\u0142owski jr. o\u017ceni\u0142 si\u0119 z Hucu\u0142k\u0105, a matka ich trzech syn\u00f3w wychowa\u0142a na Hucu\u0142\u00f3w, ale \u017cyczliwych dla Polak\u00f3w, tak\u017ce i podczas II wojny \u015bwiatowej. W okresie mi\u0119dzywojennym do\u015b\u0107 cz\u0119ste by\u0142y ma\u0142\u017ce\u0144stwa polsko-huculskie.<\/p>\n

\"\"<\/a>
\u201eHucu\u0142ka\u201d – Kazimierz Sichulski, olej, <\/strong>1906 r.<\/strong><\/p>\n

Tak samo, kto na Huculszczy\u017anie chcia\u0142 by\u0107 rzymsko katolikiem by\u0142 rzymskokatolikiem, kto chcia\u0142 by\u0107 grekokatolikiem by\u0142 grekokatolikiem. Jak du\u017ca by\u0142a tolerancja w Polsce przedrozbiorowej po\u015bwiadczaj\u0105 dzieje monasteru w Maniawie ze Skitem niedaleko So\u0142otwiny, na pn.-zach. kra\u0144cach Huculszczyzny. W 1596 roku cz\u0119\u015b\u0107 prawos\u0142awnych Rusin\u00f3w przyj\u0119\u0142a uni\u0119 religijn\u0105 z Rzymem. Rusini Ziemi Lwowskiej postanowili pozosta\u0107 przy prawos\u0142awiu i dopiero w 1700 roku przyj\u0119li uni\u0119. Na pocz. XVII w. w Maniawie powsta\u0142 wielki monastyr prawos\u0142awny (200 zakonnik\u00f3w), kt\u00f3ry zatwierdzi\u0142, jak i wszystkie jego dobra w 1634 roku, kr\u00f3l W\u0142adys\u0142aw IV. I chocia\u017c w 1700 roku Rusini Ziemi Lwowskiej przyj\u0119li uni\u0119, monastyr pozosta\u0142 prawos\u0142awny z woli zakonnik\u00f3w i za pozwoleniem kr\u00f3l\u00f3w polskich a\u017c do ko\u0144ca polskiego tu panowania w 1772 roku. Znie\u015bli go Austriacy w 1786 roku, na sugesti\u0119 unickiego\/grekokatolickiego biskupa lwowskiego Piotra Biela\u0144skiego.<\/p>\n

Wo\u0142osi, b\u0119d\u0105c tego samego – prawos\u0142awnego do 1700 roku – wyznania co Rusini w wojew\u00f3dztwie ruskim (Ziemia Lwowska) i maj\u0105c cz\u0119stszy kontakt z Rusinami ni\u017c z mieszkaj\u0105cymi na tych terenach mniej licznymi Polakami, w du\u017cym stopniu zruszczyli si\u0119. Nie znaczy to jednak, \u017ce si\u0119 stali Rusinami\/Ukrai\u0144cami. Swoj\u0105 wyra\u017an\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107 j\u0119zykowo-kulturaln\u0105, a w pewnym sensie i narodow\u0105 zachowali do 1945 roku, a nawet i po dzi\u015b dzie\u0144, cho\u0107 dzisiaj uto\u017csamiaj\u0105 si\u0119 z narodem ukrai\u0144skim.<\/p>\n

Jednak nie uto\u017csamiali si\u0119 z Ukrai\u0144cami a\u017c do 1914 roku, czyli do wybuchu I wojny \u015bwiatowej, podczas kt\u00f3rej Huculszczyzna sta\u0142a si\u0119 terenem walk (Piotr Janczarek: strona internetowa „Karpaty Ukrai\u0144skie – Huculszczyzna”).<\/p>\n

Pod koniec XIX w. i praktycznie do 1939 roku by\u0142a grupa Hucu\u0142\u00f3w – Starorusin\u00f3w uwa\u017caj\u0105cych si\u0119 za… Rosjan; przewodzi\u0142 im Ustianowicz.<\/p>\n

J\u0119zyk Hucu\u0142\u00f3w (nazywany gwar\u0105 lub dialektem, chocia\u017c jest z pewno\u015bci\u0105 tym drugim) znacznie r\u00f3\u017cni si\u0119 od j\u0119zyka ukrai\u0144skiego – najbardziej z wszystkich gwar i dialekt\u00f3w ukrai\u0144skich (Wies\u0142aw Witkowski „J\u0119zyk ukrai\u0144ski” 1970).<\/p>\n

Jeszcze w XIX w. Hucu\u0142 na syna m\u00f3wi\u0142 zupe\u0142nie nie ze s\u0142owia\u0144ska: „filine”, a na duchy le\u015bne „silwaticzi”. Podobnie jest z ich kultur\u0105. Jak\u017ce ona inna od ukrai\u0144skiej, chocia\u017c nie brak w niej pewnych element\u00f3w ukrai\u0144skich.<\/p>\n

Niemcy, chocia\u017c w okresie II wojny \u015bwiatowej (1941-44) wsp\u00f3\u0142pracowali z Ukrai\u0144cami w Galicji Wschodniej, nie uznawali Hucu\u0142\u00f3w za Ukrai\u0144c\u00f3w i w 1941 roku chcieli nawet popiera\u0107 w\u015br\u00f3d tych pierwszych tendencje separatystyczne (Czes\u0142aw \u0141uczak); p\u00f3\u017aniej jednak nie przeszkadzano nacjonalistom ukrai\u0144skim ukrainizowa\u0107 Hucu\u0142\u00f3w.<\/p>\n

Polski wybitny znawca Huculszczyzny, geograf, krajoznawca i piewca Huculszczyzny Henryk G\u0105siorowski (1878-po 1939) napisa\u0142, \u017ce \u201eHuculi to najciekawszy zabytek etnograficzny nie tylko na ziemiach polskich, lecz i w Europie\u201d. <\/em>Stanowi\u0105 oni niespotykan\u0105 gdzie indziej mieszanin\u0119 antropologiczn\u0105 i kulturow\u0105. Mo\u017cna spotka\u0107 w\u015br\u00f3d nich typy polskie, ukrai\u0144skie, w\u0119gierskie, rumu\u0144skie i ormia\u0144skie (bo z tymi narodami mieli codzienn\u0105 styczno\u015b\u0107), a nawet cechy antropologiczne po\u0142udniowos\u0142owia\u0144skie, alba\u0144skie, tureckie, tatarskie i cyga\u0144skie.<\/p>\n

Tak samo wyst\u0119powa\u0142a r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 nazwisk w\u015br\u00f3d Hucu\u0142\u00f3w. Nosili nazwiska ruskie, jak np. Moczerniak, Uhlik czy O\u0142eksiuk; polskie: Kraczewski, Kunicki, Kami\u0144ski, Przyby\u0142owski; polskich Ormian: Manugiewicz, Dunigiewicz; czeskie: \u017bupnik; rumu\u0144skie: Ursed\u017cuk, Foreszczuk; w\u0119gierskie: Forgacz, Mengeracz (Tadeusz Petrowicz \u201eOd Czarnohory do Bia\u0142owie\u017cy\u201d Lublin 1986).<\/p>\n

Do 1939 roku by\u0142y na Huculszczy\u017anie nawet dwie wsie polskich Hucu\u0142\u00f3w – Szeszory, 12 km na zach\u00f3d od Kosowa i Berez\u00f3w Ni\u017cny w powiecie ko\u0142omyjskim. Mieszkali w nich potomkowie szlachty polskiej, kt\u00f3rzy z biegiem lat zhuculszczyli si\u0119, zachowuj\u0105c jednak odr\u0119bno\u015b\u0107 polsk\u0105, tak w poczuciu narodowym jak i w mowie. W 1880 roku w Szeszorach mieszka\u0142o 154 Hucu\u0142\u00f3w – rzymskokatolik\u00f3w, uwa\u017caj\u0105cych si\u0119 za Polak\u00f3w, a w Berezowie Ni\u017cnym 174 polskich Hucu\u0142\u00f3w – rzymskokatolik\u00f3w.<\/p>\n

To wymieszanie ludno\u015bciowe, j\u0119zykowe i obyczajowe wp\u0142yn\u0119\u0142o na powstanie wyj\u0105tkowo bogatego folkloru huculskiego. Dominuj\u0105 w nim zwi\u0105zane z kultur\u0105 pastersk\u0105 elementy wo\u0142oskie oraz ukrai\u0144skie i polskie.<\/p>\n

Marian KA\u0141USKI<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eJu\u017c od IX wieku pasterze z Wo\u0142oszczyzny (tak\u017ce mo\u0142dawscy i w\u0119gierscy z Karpat po\u0142udniowych) wraz z rodzinami i stadami owiec i k\u00f3z posuwali si\u0119 g\u00f3rami…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2163,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-2162","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2018"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t