{"id":2212,"date":"2020-10-14T12:15:33","date_gmt":"2020-10-14T09:15:33","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/polska-prasa-na-litwie-1939-1964-i-inne-publikacje\/"},"modified":"2024-12-10T21:56:38","modified_gmt":"2024-12-10T19:56:38","slug":"polska-prasa-na-litwie-1939-1964-i-inne-publikacje","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/polska-prasa-na-litwie-1939-1964-i-inne-publikacje\/","title":{"rendered":"Polska prasa na Litwie (1939-1964) i inne publikacje"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Dr J\u00f3zef Szostakowski<\/strong><\/p>\n

– W roku 1976 uko\u0144czy\u0142e\u015b Wile\u0144ski Uniwersytet Pedagogiczny, a potem przez lata pracowa\u0142e\u015b w polskich gazetach i czasopismach w Wilnie… <\/em><\/strong><\/p>\n

<\/strong>-…uko\u0144czy\u0142em studia z dyplomem nauczyciela literatury i j\u0119zyka polskiego oraz historii, po kt\u00f3rych wiele lat pracowa\u0142em w dziennikarstwie.<\/p>\n

Nasza sytuacja na lepsze zmieni\u0142a si\u0119 dopiero na pocz\u0105tku lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, po powstaniu niepodleg\u0142ej Litwy i niepodleg\u0142ej Polski. Wtedy moi przyjaciele zostali przyj\u0119ci na studia doktoranckie na polskich uczelniach wy\u017cszych. M\u00f3j kolega Micha\u0142 Troszczy\u0144ski zaproponowa\u0142 mi, abym te\u017c si\u0119 zg\u0142osi\u0142. Zosta\u0142em wtedy przyj\u0119ty na studia zaoczne do Instytutu Informacji Naukowej i Studi\u00f3w Bibliologicznych Uniwersytetu Warszawskiego. Moj\u0105 przysz\u0142\u0105 prac\u0105 doktorsk\u0105 zgodzi\u0142 si\u0119 kierowa\u0107 profesor Wojciech Jerzy Podg\u00f3rski, cz\u0142owiek niezwykle zas\u0142u\u017cony dla szkolnictwa polskoj\u0119zycznego na Wschodzie. Otrzyma\u0142em te\u017c 9-miesi\u0119czne stypendium badawcze, roz\u0142o\u017cone na trzy lata \u2013 po trzy miesi\u0105ce ka\u017cdego roku.<\/p>\n

– Pisz\u0105c prac\u0119 doktorsk\u0105 pracowa\u0142e\u015b jeszcze w dziennikarstwie… <\/em><\/strong><\/p>\n

<\/strong>– Znalaz\u0142em si\u0119 w redakcji \u201eKuriera Wile\u0144skiego\u201d. Mog\u0142em tam nadal rozwija\u0107 warsztat dziennikarski i pisa\u0107 prac\u0119 doktorsk\u0105 na temat \u201ePrasa w j\u0119zyku polskim na Litwie w okresie od 17 wrze\u015bnia 1939 do 1964 roku\u201d. A by\u0142o o czym pisa\u0107, bo rok 1939 – to pierwsza okupacja sowiecka, a potem – po w\u0142\u0105czenie Litwy do ZSRR, zacz\u0119\u0142a si\u0119 druga okupacja sowiecka. Nast\u0119pnie zacz\u0119\u0142a si\u0119 okupacja niemiecka i ponownie, trzecia ju\u017c z kolei, okupacja sowiecka od roku 1944. Moja praca doktorska ko\u0144czy\u0142a si\u0119 na roku 1964, czyli na odsuni\u0119ciu od w\u0142adzy Chruszczowa. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, w wyniku kwerendy dokona\u0142em opisu lub stwierdzi\u0142em istnienie oko\u0142o 70 tytu\u0142\u00f3w druk\u00f3w polskiego ruchu oporu przeciwko zaborcom. Wiem, \u017ce w pewnym stopniu r\u00f3wnie\u017c na podstawie moich ustale\u0144 powsta\u0142a w Warszawie praca naukowa o tw\u00f3rcach polskiej prasy konspiracyjnej na Litwie podczas drugiej wojny \u015bwiatowej i to bardzo cieszy.<\/p>\n

Aby dok\u0142adnie przeprowadzi\u0107 kwerend\u0119, a p\u00f3\u017aniej napisa\u0107 i obroni\u0107 prac\u0119 doktorsk\u0105, zrezygnowa\u0142em z pracy zawodowej w redakcji \u201eKuriera Wile\u0144skiego\u201d. Sko\u0144czy\u0142o mi si\u0119 te\u017c stypendium i trzeba by\u0142o z czego\u015b \u017cy\u0107. Musia\u0142em wi\u0119c znale\u017a\u0107 czas na zarabianie pieni\u0119dzy, co nie by\u0142o w\u00f3wczas takie proste.<\/p>\n

– Zdecydowa\u0142e\u015b si\u0119 w\u00f3wczas na rozpocz\u0119cie w\u0142asnej dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej…<\/em><\/strong><\/p>\n

<\/strong>– …poprzez zaj\u0119cie si\u0119 oprowadzaniem wycieczek, a co za tym idzie – przekwalifikowaniem si\u0119 na zaw\u00f3d przewodnika, kt\u00f3ry bardzo polubi\u0142em. Musia\u0142em te\u017c uko\u0144czy\u0107 kilka kurs\u00f3w i zda\u0107 kilka egzamin\u00f3w. I tak zacz\u0105\u0142em \u201ezarabia\u0107 nogami\u201d, oprowadzaj\u0105c grupy turystyczne latem \u2013 tak, aby zarobi\u0107 na jesie\u0144 i zim\u0119, i mie\u0107 czas na doko\u0144czenie pracy naukowej.<\/p>\n

– Prac\u0119 doktorsk\u0105 na Uniwersytecie Warszawskim obroni\u0142e\u015b w roku 2000…<\/em><\/strong><\/p>\n

<\/strong>-…Tak, na Wydziale Historycznym. Cztery lata p\u00f3\u017aniej ukaza\u0142a si\u0119 ona drukiem pod tytu\u0142em \u201eMi\u0119dzy wolno\u015bci\u0105 a zniewoleniem. Prasa w j\u0119zyku polskim na Litwie w okresie od 17 wrze\u015bnia 1939 do 1964 roku\u201d w obj\u0119to\u015bci 450 stron. Wyda\u0142o j\u0105 Wydawnictwo Literat\u00f3w i Dziennikarzy \u201ePod Wiatr\u201d.<\/p>\n

Ju\u017c jako doktor humanistyki, zosta\u0142em zaproszony wyk\u0142ada\u0107 studentom w mojej macierzystej wile\u0144skiej uczelni, czyli na Wile\u0144ski Uniwersytet Pedagogiczny. Zaproponowano mi wyk\u0142ady z literatury staropolskiej i okresu O\u015bwiecenia, interpretacji dzie\u0142a literackiego, historii i kultury Polski, i wreszcie nowy przedmiot – wychowanie regionalne, czyli wpojenie m\u0142odzie\u017cy wiadomo\u015bci o walorach kulturowych i historycznych Wile\u0144szczyzny, ale tak\u017ce Litwy.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Ksi\u0105\u017cki autorstwa J. Szostakowskiego <\/strong><\/p>\n

Potem ukaza\u0142a si\u0119 moja druga ksi\u0105\u017cka pt. \u201eWilno i okolice. Przewodnik literacki\u201d, wydana w\u0142asnym sumptem, w nak\u0142adzie 700 egzemplarzy. Napisa\u0142em j\u0105 i wyda\u0142em w roku 2012, w czasach, kiedy oprowadza\u0142em wycieczki.<\/p>\n

– Tw\u00f3j przewodnik literacki by\u0142 pierwsz\u0105 tego rodzaju edycj\u0105, ukazuj\u0105c\u0105 bogat\u0105 wielokulturow\u0105 spu\u015bcizn\u0119 literack\u0105 Wile\u0144szczyzny…<\/em><\/strong><\/p>\n

<\/em><\/strong>-…zaprasza\u0142em w nim na w\u0119dr\u00f3wk\u0119 \u015bladami pisarzy i poet\u00f3w, kt\u00f3rzy tu \u017cyli i tworzyli w okresie od XVI wieku do czas\u00f3w drugiej wojny \u015bwiatowej. Wielu z nich zostawi\u0142o tu sw\u00f3j \u015blad, nawet Jan Kochanowski, a ich tw\u00f3rczo\u015b\u0107 wesz\u0142a do skarbnicy kultury r\u00f3\u017cnych narod\u00f3w: Polak\u00f3w, \u017byd\u00f3w, Litwin\u00f3w, Bia\u0142orusin\u00f3w, Rosjan, Ukrai\u0144c\u00f3w, Francuz\u00f3w i wzbogaci\u0142a literatur\u0119 europejsk\u0105. M\u00f3j przewodnik proponuje 17 szlak\u00f3w turystycznych. Przy napisaniu ksi\u0105\u017cki korzysta\u0142em z pomocy innych ludzi. Nie posiadam samochodu. Na wskazane miejsca wozili mnie znajomi. Sam te\u017c zrobi\u0142em wszystkie zdj\u0119cia. Zawsze trafia\u0142em na \u017cyczliwe osoby.<\/p>\n

Wilno jest miastem poet\u00f3w. Tu narodzi\u0142 si\u0119 romantyzm polski. Tu mieszkali Mickiewicz i S\u0142owacki. Pierwszy – cztery, drugi – trzyna\u015bcie lat. S\u0142owackiego barokowa poezja to jakby kopia wile\u0144skich barkowych ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Jego my\u015bl leci w g\u00f3r\u0119 – i gdzie\u015b tam wysoko, wysoko ginie w chmurach razem z wierzcho\u0142kami wile\u0144skich wie\u017c i krzy\u017cami na ko\u015bcio\u0142ach.<\/p>\n

– Zajmowa\u0142e\u015b si\u0119 przez lata i nadal zajmujesz poezj\u0105 W\u0142adys\u0142awa Syrokomli…<\/em><\/strong><\/p>\n

<\/strong>-…W\u0142adys\u0142aw Syrokomla w\u0142a\u015bciwie nazywa\u0142 si\u0119 Ludwik W\u0142adys\u0142aw Franciszek Kondratowicz herbu Syrokomla (1823-1862).<\/p>\n

W Wilnie jest Muzeum Adama Mickiewicza. Mie\u015bci si\u0119 w domu, w kt\u00f3rym szykowa\u0142 do druku \u201eGra\u017cyn\u0119\u201d. Kilka lat temu odnowiony zosta\u0142 pa\u0142ac w Jaszunach, historyczna siedziba rodowa Radziwi\u0142\u0142\u00f3w, potem Bali\u0144skich i \u015aniadeckich, tam bywa\u0142 Juliusz S\u0142owacki. Jest tak\u017ce Muzeum W\u0142adys\u0142awa Syrokomli w podwile\u0144skiej Borejkowszczy\u017anie, kt\u00f3re funkcjonuje od roku 1976, a o kt\u00f3rym, niestety, niewiele kto w Polsce wie\u2026\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 W 2011 roku uzyskano pieni\u0105dze na renowacj\u0119 autentycznego dworku W\u0142adys\u0142awa Syrokomli (w nim poeta zamieszka\u0142 w roku 1853 po powrocie z Bia\u0142orusi) z projektu funduszu norweskiego.<\/p>\n

W Borejkowszczy\u017anie poeta napisa\u0142 m.in. poematy historyczne z historii Litwy pt. \u201eMargier\u201d\u201eMarcin Studzie\u0144ski\u201d, \u201eC\u00f3ra Piast\u00f3w\u201d oraz wiele innych, \u0142\u0105cznie prawie 25 utwor\u00f3w. Zmar\u0142 w Wilnie i pochowany zosta\u0142 na wile\u0144skiej Rossie.<\/p>\n

– I w\u0142a\u015bnie tam zaproponowano Ci prac\u0119, udzia\u0142 przy tworzeniu muzealnej ekspozycji. Co by\u0142o dalej?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Muzeum W\u0142adys\u0142awa Syrokomli wyda\u0142o reprinty ksi\u0105\u017cek Syrokomli, wierszy, w tym r\u00f3wnie\u017c \u201eWycieczki po Litwie w promieniach od Wilna\u201d. Zacz\u0105\u0142em pracowa\u0107 w Borejkowszczy\u017anie jako zwyk\u0142y kustosz. Wpadli\u015bmy te\u017c na pomys\u0142, \u017ce skoro to jest muzeum poety, wypada\u0142oby rozpocz\u0105\u0107 wydawanie poezji i literatury powstaj\u0105cej na Wile\u0144szczy\u017anie i na ca\u0142ej Litwie, a poeta mia\u0142y nam patronowa\u0107. Nie chcieliby\u015bmy godzi\u0107 si\u0119, \u017ce literatura pisana po polsku na Litwie sko\u0144czy\u0142a si\u0119 z ostatnim westchnieniem Czes\u0142awa Mi\u0142osza.<\/p>\n

Co prawda, pierwsza ksi\u0105\u017cka powojenna literatury pi\u0119knej tworzonej po polsku ukaza\u0142a si\u0119 na Litwie w roku 1985. By\u0142a to antologia poetycka \u201eSponad Wilii cichych fal\u201d.\u00a0 Po niej nast\u0105pi\u0142a jednak pewna pustka. Dopiero w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych w wydawnictwie \u201eMagazynu Wile\u0144skiego\u201d r\u0119koma Henryka Ma\u017cula ukaza\u0142y si\u0119 cztery ksi\u0105\u017cki wile\u0144skich autor\u00f3w. Ponownie zn\u00f3w nast\u0105pi\u0142a przerwa.<\/p>\n

Kiedy zacz\u0105\u0142em pracowa\u0107 w muzeum w Borejkowszczy\u017anie kto\u015b mi powiedzia\u0142, abym w \u201eTygodniku Wile\u0144szczyzny\u201d zacz\u0105\u0142 prowadzi\u0107 k\u0105cik literacki. Tak te\u017c si\u0119 sta\u0142o. Zacz\u0105\u0142em przygotowywa\u0107 na jego \u0142amach kolumny literackie i anga\u017cowa\u0107 m\u0142odzie\u017c pisz\u0105c\u0105. Potraktowa\u0142em to powa\u017cnie jako zaj\u0119cia pozauniwersyteckie i pozamuzealne. Odt\u0105d kolumna literacka przygotowywana przeze mnie na zasadach spo\u0142ecznych, bez \u017cadnego wynagrodzenia, ukazuje si\u0119 ju\u017c dziewi\u0105ty rok.<\/p>\n

– I co z tego wysz\u0142o? Zacz\u0119li\u015bcie wydawa\u0107 antologie poet\u00f3w polskoj\u0119zycznych…<\/em><\/strong><\/p>\n

– <\/strong>Pierwsza ukaza\u0142a si\u0119 w roku 2012. Wydali\u015bmy j\u0105 wsp\u00f3lnie: poeci z rejonu wile\u0144skiego na Litwie i z rejonu oszmia\u0144skiego na Bia\u0142orusi, i zatytu\u0142owali\u015bmy \u201eSpotkania\u201d. Znalaz\u0142y si\u0119 w niej wiersze po polsku, bia\u0142orusku, litewsku i rosyjsku, bo w takich j\u0119zykach autorzy pisz\u0105. Drug\u0105 antologi\u0119, ju\u017c tylko w j\u0119zyku polskim, wydali\u015bmy w roku 2016 pt. \u201eW zakolu Wilii. Antologia wierszy m\u0142odych tw\u00f3rc\u00f3w\u201d. Obie pozycje wydane zosta\u0142y przez Muzeum W\u0142adys\u0142awa Syrokomli oraz dzi\u0119ki dofinansowaniu ich przez ambasad\u0119 RP w Wilnie.\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

W mi\u0119dzyczasie wydali\u015bmy tomik poezji polskiej Tomasa Tamo\u0161i\u016bnasa \u201eDo krainy wyciszenia\u201d i ksi\u0105\u017ck\u0119 Daniela Krajczy\u0144skiego \u201ePos\u0142ucha\u0107 krzyku ryb\u201d. Teraz ka\u017cdego miesi\u0105ca w \u201eTygodniku Wile\u0144szczyzny\u201d, ukazuje si\u0119 regularnie kolumna literacka.<\/p>\n

Wiersze, kt\u00f3re tam zamieszczamy s\u0105 bardzo ciekawe. Ich autorzy s\u0105 bardzo r\u00f3\u017cni. S\u0105 to poeci starsi, kt\u00f3rzy maj\u0105 na swoim koncie po kilkana\u015bcie ksi\u0105\u017cek, i m\u0142odsi, kt\u00f3rzy dopiero zaczynaj\u0105 pisa\u0107, wi\u0119c u nas debiutuj\u0105. Chcia\u0142bym wyda\u0107 antologi\u0119 wierszy naszych zmar\u0142ych poet\u00f3w – m.in. Waldemara Hajdamowicza, od kt\u00f3rego przed jego \u015bmierci\u0105 otrzyma\u0142em dwa zeszyty wierszy. Nie wiem, czy wyczuwa\u0142, i\u017c zbli\u017ca si\u0119 kres jego \u017cycia?<\/p>\n

Tekst i zdj\u0119cia Leszek W\u0104TR\u00d3BSKI<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dr J\u00f3zef Szostakowski – W roku 1976 uko\u0144czy\u0142e\u015b Wile\u0144ski Uniwersytet Pedagogiczny, a potem przez lata pracowa\u0142e\u015b w polskich gazetach i czasopismach w Wilnie… -…uko\u0144czy\u0142em studia…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2213,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[41],"tags":[],"class_list":["post-2212","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2020"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t