{"id":2239,"date":"2019-07-02T21:51:15","date_gmt":"2019-07-02T18:51:15","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/polowe-dziela-dokonal-kto-dzielo-rozpoczal\/"},"modified":"2024-12-10T22:11:52","modified_gmt":"2024-12-10T20:11:52","slug":"polowe-dziela-dokonal-kto-dzielo-rozpoczal","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/polowe-dziela-dokonal-kto-dzielo-rozpoczal\/","title":{"rendered":"Po\u0142ow\u0119 dzie\u0142a dokona\u0142, kto dzie\u0142o rozpocz\u0105\u0142"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Na\u00a0 audiencji u Papie\u017ca Jana Paw\u0142a II (1990 r.) Stanis\u0142aw Sza\u0142acki wr\u0119czy\u0142 Ojcu \u015awi\u0119temu dwa woreczki, bia\u0142y i czerwony, z ziemi\u0105 z Bykowni i spod Starobielska \u2013 miejsc masowej zag\u0142ady Polak\u00f3w<\/strong><\/p>\n

Taka fraza pojawi\u0142a si\u0119 w \u015bwiatowej literaturze ponad dwa tysi\u0105ce lat temu dzi\u0119ki Horacemu. Rzeczywi\u015bcie, ka\u017cda sprawa zaczyna si\u0119 z jakiego\u015b tw\u00f3rczego impulsu. Kto\u015b wpadnie na jaki\u015b nowy pomys\u0142 i zaczyna go realizowa\u0107; kto\u015b stworzy\u0142 warunki ku temu, aby nowa idea rozpocz\u0119\u0142a sw\u00f3j samodzielny, spo\u0142eczny byt. Potem mijaj\u0105 lata a pocz\u0105tki i uwarunkowania w jakich si\u0119 to co\u015b tworzy\u0142o, zaczynaj\u0105 gin\u0105\u0107 w niepami\u0119ci, miesza\u0107 si\u0119 z domys\u0142ami, przypuszczeniami i tworz\u0105 obraz niekoniecznie prawdziwy. Do sprawy przy\u0142\u0105czaj\u0105 si\u0119 nowi ludzie, kt\u00f3rzy nie znaj\u0105 samych pocz\u0105tk\u00f3w, ale tw\u00f3rczo j\u0105 rozwijaj\u0105.<\/p>\n

Kolejne nowe pokolenia przejmuj\u0105 pa\u0142eczk\u0119 rozwoju. Powoli wzrasta liczba tych sztafetowych pa\u0142eczek i sprawa ro\u015bnie coraz szybciej, w coraz to nowych kierunkach. Ale wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 od jednego, czyjego\u015b impulsu.<\/p>\n

Spr\u00f3bujmy wr\u00f3ci\u0107 do samego pocz\u0105tku ruchu polskiego w Ukrainie. Do uwarunkowa\u0144 i okoliczno\u015bci, kt\u00f3re odegra\u0142y wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w jego tworzeniu i oczywi\u015bcie do os\u00f3b, kt\u00f3re w tym rozwoju uczestniczy\u0142y. Nie uda\u0142o si\u0119 dotrze\u0107 do wszystkich. Wielu ju\u017c odesz\u0142o na zawsze. A i moje spojrzenie jest zapewne zniekszta\u0142cone i subiektywne, ale o wszystkim po kolei.<\/p>\n

Ko\u0144cowe lata osiemdziesi\u0105te. W 1986 roku do w\u0142adzy przychodzi Michai\u0142 Gorbaczow. Jednocze\u015bnie niezwykle silny nacisk polityczny kraj\u00f3w zachodnich doprowadza do znacznego os\u0142abienia ekonomicznej sytuacji i coraz wi\u0119kszej zale\u017cno\u015bci politycznej kraj\u00f3w bloku wschodniego od dzia\u0142a\u0144 Zachodu. Pod wp\u0142ywem tych czynnik\u00f3w a zw\u0142aszcza ci\u0105g\u0142ego przypominania o konieczno\u015bci realizacji praw cz\u0142owieka wewn\u0105trz bloku wschodniego, zmienia si\u0119 polityka wewn\u0119trzna i w\u0142adza zaczyna znacznie zmniejsza\u0107 swoje wp\u0142ywy w odniesieniu do ludzi, ich grup w tym i mniejszo\u015bci narodowych i etnicznych. Czyli jednym z element\u00f3w wp\u0142ywaj\u0105cych na powstawanie organizacji o wyra\u017anie wyra\u017conym charakterze etnicznym mia\u0142a tak nazywana odwil\u017c czas\u00f3w Gorbaczowa.<\/p>\n

Nadal funkcjonuj\u0105 organizacje zrzeszaj\u0105ce r\u00f3\u017cne grupy ludzkie w tym organizacje, nazywane zgodnie z duchem \u00f3wczesnych czas\u00f3w, organizacjami przyja\u017ani i wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzynarodowej. W Kijowie tak\u0105 organizacj\u0105 by\u0142o Stowarzyszenie Przyja\u017ani i Wsp\u00f3\u0142pracy z Zagranicznymi Partnerami \u201eDru\u017cba\u201d. By\u0142a to organizacja podleg\u0142a rz\u0105dowi USRR. Koordynowa\u0142a ona wsp\u00f3\u0142prac\u0119 ze 102 krajami \u015bwiata i opiera\u0142a swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 na dobrych kontaktach ze swoimi odpowiednikami w innych krajach oraz kontaktach z przedstawicielstwami dyplomatycznymi tych kraj\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142y swoje plac\u00f3wki dyplomatyczne w Kijowie.<\/p>\n

\u00a0Rozmawia\u0142em niedawno z paniami, kt\u00f3re w ramach tego stowarzyszenia kierowa\u0142y wsp\u00f3\u0142prac\u0105 mi\u0119dzynarodow\u0105. By\u0142y to panie Maria Orlik, kieruj\u0105ca w pocz\u0105tkowych latach ca\u0142\u0105 organizacj\u0105, pani Leokadia Gerasymenko, kt\u00f3ra odpowiada\u0142a za wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z krajami socjalistycznymi oraz pani Swiet\u0142ana Hrybowa prowadz\u0105ca sprawy polskie. W ramach takiej wsp\u00f3\u0142pracy dzia\u0142a\u0142y r\u00f3wnie\u017c grupki podtrzymuj\u0105ce dobre kontakty zawi\u0105zane jeszcze w czasach II Wojny \u015awiatowej. Najcz\u0119\u015bciej to by\u0142y organizacje weteran\u00f3w wojennych \u0142\u0105cz\u0105cych ludzi walcz\u0105cych niegdy\u015b wsp\u00f3lnie z Niemcami; ludzi, kt\u00f3rzy przeszli razem bojowy szlak w walkach z hitlerowsk\u0105 nawa\u0142\u0105.<\/p>\n

W tym\u017ce czasie w samej Polsce trwa\u0142 proces przygotowa\u0144 do zmian ustrojowych. Nie chc\u0105c oddawa\u0107 wp\u0142ywu na przemys\u0142 i organizacj\u0119 przedsi\u0119biorstw obcemu, wielkiemu kapita\u0142owi, rozpocz\u0119to udost\u0119pnia\u0107 prawa do dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej kapita\u0142owi polonijnemu. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 \u201epolonizacja\u201d gospodarki polskiej i cho\u0107 nie by\u0142 to proces zbyt szeroki to jednak rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 odchodzenie od planowej gospodarki i w\u0142\u0105czanie prywatnych przedsi\u0119biorstw do tworzonej od podstaw gospodarki rynkowej.<\/p>\n

Prezentuj\u0119 tu opis niekt\u00f3rych sytuacji, w kt\u00f3rej znale\u017ali\u015bmy si\u0119 w Polsce i w Ukrainie w ko\u0144cowych latach osiemdziesi\u0105tych, aby na tym tle lepiej by\u0142o wida\u0107 jakie uwarunkowania towarzyszy\u0142y tworzeniu si\u0119 polskiego ruchu spo\u0142ecznego w Ukrai\u0144skiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej i aby dzisiejsze spojrzenie obarczone do\u015bwiadczeniem w\u0142asnym ka\u017cdego z Czytelnik\u00f3w nie dawa\u0142o skrzywienia, o kt\u00f3re jednak, mimo wszystko, bardzo \u0142atwo.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Gdzie\u015b na skrzy\u017cowaniu rozm\u00f3w w grupie polskich weteran\u00f3w wojennych, wsp\u00f3\u0142pracy z polskim Konsulatem Generalnym w Kijowie (warto tu wspomnie\u0107 o sporej roli \u00f3wczesnego konsula generalnego Polski – pana Ryszarda Polkowskiego), ch\u0119ci do jednoczenia si\u0119 wielu Polak\u00f3w, kt\u00f3rych na terenie Kijowa i na terytorium Ziemi \u017bytomierskiej i Winnickiej by\u0142o do\u015b\u0107 du\u017co, zacz\u0119\u0142y si\u0119 rozmowy prowadz\u0105ce do dnia, kiedy w lipcu 1988 roku podpisano w budynku Stowarzyszenia \u201eDru\u017cba\u201d pierwsze dokumenty gwarantuj\u0105ce rozw\u00f3j organizacyjny mniejszo\u015bci polskiej w Ukrainie. Na terenie podleg\u0142ej Stowarzyszeniu \u201eDru\u017cba\u201d jednostki \u2013 Centrum Fotografii, Wystaw i Targ\u00f3w przy Kijanowskim Pierieu\u0142ku 5 (istnieje do dzi\u015b, cho\u0107 ju\u017c jako prywatna firma, kierowana zreszt\u0105 przez tego samego cz\u0142owieka, pana Aleksandra Nikitiuka) wyznaczono biuro nowotworzonej organizacji.<\/p>\n

Jednocze\u015bnie niezwykle aktywnie rozwija\u0142a si\u0119 dzia\u0142alno\u015b\u0107 kulturalna. Powstawa\u0142y zespo\u0142y folklorystyczne, nawet teatrzyk kukie\u0142kowy dla dzieci. Powstawa\u0142y r\u00f3\u017cne organizacje lokalne. Polacy organizowali si\u0119 we wszystkich obwodach administracyjnych Ukrainy. By\u0142o tego tak du\u017co, \u017ce bez nowej formy organizacyjnej, tworz\u0105cej jeden fundament dla wszystkich nie mog\u0142o by\u0107 dalszego, dobrze organizowanego rozwoju.<\/p>\n

Spo\u015br\u00f3d wielu os\u00f3b, kt\u00f3re od samego pocz\u0105tku w\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 do prac wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 pan Stanis\u0142aw Sza\u0142acki. Mia\u0142 wiele cech predystynuj\u0105cych go do kierowania organizacj\u0105. By\u0142 ju\u017c na emeryturze, zatem dysponowa\u0142 swoim czasem bez ogranicze\u0144, ale i bez konieczno\u015bci pracy na utrzymanie swoje i rodziny. Dzieci mia\u0142 doros\u0142e, wi\u0119c nie absorbuj\u0105ce go swoimi problemami. Zna\u0142 bardzo dobrze j\u0119zyk polski, co w\u015br\u00f3d Polonii i tej starej i nawet cz\u0119sto tej nowej nie jest zjawiskiem powszechnym. \u00a0Jako by\u0142y wojskowy mia\u0142 rozwini\u0119te zawodowe cechy przyw\u00f3dcze i organizacyjne. Posiada\u0142 na wysokim poziomie, bardzo potrzebne w dzia\u0142alno\u015bci z lud\u017ami, wychowanie rodzinne, co znakomicie u\u0142atwia\u0142o kontakty z lud\u017ami otaczaj\u0105cymi go w tworzonej organizacji, jak i ludzi z zewn\u0105trz, od kt\u00f3rych r\u00f3wnie\u017c zale\u017ca\u0142 spokojny i harmonijny jej rozw\u00f3j. I najwa\u017cniejsze, czu\u0142 jak wa\u017cn\u0105 misj\u0119 ma do wype\u0142nienia i jej po\u015bwi\u0119ci\u0142 ostatnie lata swojego \u017cycia.<\/p>\n

Pozostawa\u0142 przy tym cz\u0142owiekiem rodzinnym, lubi\u0105cym wszystkie obyczaje polskie, kultywuj\u0105cym tradycje polskie, szerz\u0105cym wiedz\u0119 o tych tradycjach w\u015br\u00f3d ca\u0142ej braci polonijnej. Zebra\u0142 wok\u00f3\u0142 siebie wiele os\u00f3b, kt\u00f3re z wielkim zaanga\u017cowaniem pracowa\u0142y w wyznaczonych przez niego, ale i przez siebie kierunkach. Bardzo umiej\u0119tnie rozdziela\u0142 zadania nie przeci\u0105\u017caj\u0105c zbytnio poszczeg\u00f3lnych cz\u0142onk\u00f3w zarz\u0105du. Mog\u0119 poda\u0107 sw\u00f3j przyk\u0142ad \u2013 ze mn\u0105 konsultowa\u0142 wszystkie sprawy zwi\u0105zane z poprawno\u015bci\u0105 j\u0119zykow\u0105 i wszelakie problemy organizacyjno-prawne.<\/p>\n

A czasy nie by\u0142y \u0142atwe. Dzi\u015b, w czasach komputer\u00f3w trudno sobie przedstawi\u0107 sytuacj\u0119, kt\u00f3ra wtedy mia\u0142a miejsce. Nie by\u0142o nawet maszyny do pisania z polsk\u0105 czcionk\u0105. A dokumenty trzeba by\u0142o tworzy\u0107 w j\u0119zyku polskim, wi\u0119c nie tylko potrzebna by\u0142a maszyna z literami \u0142aci\u0144skimi, ale i z charakterystycznymi dla j\u0119zyka polskiego specjalnymi czcionkami. By\u0142 to sprz\u0119t niezb\u0119dny, bowiem dokonywano wielu t\u0142umacze\u0144, pisa\u0142o si\u0119 sporo list\u00f3w po polsku, tak w ramach kontakt\u00f3w z konsulatem, jak i z organizacjami w Polsce.<\/p>\n

Niewielkie pomieszczenie w domu na Kijanowskim Pierieu\u0142ku by\u0142o zawsze pe\u0142ne ludzkiego gwaru, cho\u0107 nie zawsze s\u0142ycha\u0107 by\u0142o tylko j\u0119zyk polski, bowiem bardzo cz\u0119sto przeplata\u0142 si\u0119 on z ukrai\u0144skim lub rosyjskim.<\/p>\n

\u00a0Po\u0142ow\u0119 dzie\u0142a dokona\u0142, kto dzie\u0142o rozpocz\u0105\u0142. Jak wida\u0107 spraw i kierunk\u00f3w dzia\u0142ania by\u0142o bardzo wiele. Bo przecie\u017c przed wielu laty w przedrewolucyjnym Kijowie wychodzi\u0142a polska gazeta, by\u0142 polski teatr, r\u00f3\u017cne zespo\u0142y muzyczne i taneczne…<\/p>\n

Ale wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie nie by\u0142o \u0142atwo. Prawie \u017cadnego finansowania. W Polsce w pocz\u0105tkowym okresie sytuacja ekonomiczna te\u017c nie by\u0142 zbyt weso\u0142a. Na jak\u0105\u015b bardziej solidn\u0105 pomoc trudno by\u0142o liczy\u0107. Nie tylko dlatego, \u017ce by\u0142y trudno\u015bci finansowe. Przecie\u017c w Polsce zachodzi\u0142y ogromne przemiany polityczne i co za tym sz\u0142o \u2013 organizacyjne. Rok 1988 to rok spotka\u0144 okr\u0105g\u0142ego sto\u0142u. Okres rozm\u00f3w o przysz\u0142ym kszta\u0142cie pa\u0144stwa. I tu zn\u00f3w przejawi\u0142y si\u0119 zdolno\u015bci dyplomatyczne pana Sza\u0142ackiego. Jednocze\u015bnie trzeba by\u0142o podtrzymywa\u0107 sprawy wewn\u0119trzne i wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a\u0107 z przedstawicielstwem polskiej dyplomacji i z polskimi organizacjami.<\/p>\n

W tak trudnym okresie zapuszczono projekt przywr\u00f3cenia do \u017cycia polskiej gazety pod historycznym nazwaniem \u201eDziennik Kijowski\u201d. Pierwszy ponowiony numer ukaza\u0142 si\u0119 w marcu 1992 roku. Jak\u0105 wiar\u0119 i przede wszystkim wizj\u0119 trzeba by\u0142o mie\u0107 przy starcie, \u017ceby dokona\u0107 rzeczy, wydawa\u0142o si\u0119 niemo\u017cliwej, przeskoczy\u0107 osi\u0105gni\u0119cia przedwojennego poprzednika. \u201eDziennik Kijowski\u201d wychodzi\u0142 od roku 1906 do 1920 a wi\u0119c 14 lat. Obecnie, jego nowe wcielenie \u017cyje od 1992 roku do dzi\u015b, wi\u0119c lat 26 i skoro przeskoczy okres \u017cycia przedwojennego protoplasty dwukrotnie. Czasami bywa\u0142em na posiedzeniach redakcji. \u00a0Pan Stanis\u0142aw zauwa\u017ca\u0142 wszystkie, nawet najdrobniejsze niedoci\u0105gni\u0119cia i ka\u017cde by\u0142o om\u00f3wione na takich spotkaniach i z ka\u017cdego, b\u0142\u0119du trzeba by\u0142o wyci\u0105gn\u0105\u0107 wnioski i przygotowa\u0107 takie post\u0119powanie, aby b\u0142\u0105d si\u0119 ju\u017c nie powt\u00f3rzy\u0142.<\/p>\n

Oddzieln\u0105 spraw\u0105 by\u0142 ruch kulturalny. Szczeg\u00f3lny pow\u00f3d do dumy. Oczywi\u015bcie zespo\u0142y powstawa\u0142y i trwa\u0142y nie zawsze d\u0142ugo. Wszystko si\u0119 zmienia, ale narzucony pocz\u0105tkowy kierunek, przede wszystkim przekazanie tw\u00f3rcom du\u017cej samodzielno\u015bci organizacyjnej i tw\u00f3rczej dawa\u0142o w\u0142a\u015bciwy rezultat \u2013 sta\u0142y rozw\u00f3j. Praca trwa\u0142a nie tylko w Kijowie. Trzeba by\u0142o wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a\u0107 z organizacjami spoza Kijowa. Zatem zn\u00f3w tworzy\u0107 takie ramy organizacyjne, kt\u00f3re pozwala\u0142y na bezkonfliktowy rozw\u00f3j i jednocze\u015bnie zabezpiecza\u0142y wsp\u00f3lne ramy dzia\u0142ania.<\/p>\n

Czasem w dzia\u0142alno\u015bci spo\u0142ecznej bywa, \u017ce g\u0142owa daje z siebie wszystko a ludzi dzia\u0142a niewielu. Albo wci\u0105ga si\u0119 do pracy kilka os\u00f3b a pozostali kibicuj\u0105. Sza\u0142acki potrafi\u0142 rozdziela\u0107 r\u00f3wnomiernie obci\u0105\u017cenie na wszystkich. I to by\u0142 te\u017c okre\u015blony styl. Styl, kt\u00f3ry przetrwa\u0142.<\/p>\n

Po\u0142ow\u0119 dzie\u0142a dokona\u0142….. kto przygotowa\u0142 swego nast\u0119pc\u0119. To te\u017c by\u0142 problem, kt\u00f3ry pan Stanis\u0142aw Sza\u0142acki mia\u0142 w swoich planach i my\u015blach. I kiedy niespodziewanie odszed\u0142 6 stycznia 1996 roku, nast\u0119pca by\u0142 przygotowany a zmiana odby\u0142a si\u0119 tak naturalnie, \u017ce mo\u017cna by\u0142o jej nie zauwa\u017cy\u0107. Wiadomo, \u017ce nie tylko fakt pocz\u0105tku jest istotny. Ale r\u00f3wnie wa\u017cny jest styl i kierunek, kt\u00f3re potem trzeba tylko podtrzymywa\u0107 a reszta toczy si\u0119 prawie sama.<\/p>\n

Powy\u017cej przedstawi\u0142em zwyk\u0142e, codzienne sprawy, kt\u00f3re rozpocz\u0119to w pierwszych latach 1988 \u2013 1996. Cho\u0107 mo\u017ce trzeba by\u0142o zapisa\u0107 \u201ew ostatnich latach \u017cycia Stanis\u0142awa Sza\u0142ackiego\u201d. Niemo\u017cliwe jest stre\u015bci\u0107 wszystko w kr\u00f3tkiej notatce. \u015awiadkowie tych dni, kt\u00f3rzy uczestniczyli w dzia\u0142alno\u015bci Zwi\u0105zku dodaliby wiele ciekawych uzupe\u0142nie\u0144. Ale zauwa\u017ccie. Doda\u0107 \u2013 to znaczy rozszerzy\u0107 przedstawiony powy\u017cej zarys. To znaczy podkre\u015bli\u0107 jeszcze znaczenie postaci, kt\u00f3ra mia\u0142a odwag\u0119 wykorzysta\u0107 mo\u017cliwo\u015bci, kt\u00f3re w\u0142a\u015bnie na szcz\u0119\u015bcie dla ukrai\u0144skich Polak\u00f3w zacz\u0119\u0142y si\u0119 rozszerza\u0107.<\/p>\n

Dwa miesi\u0105ce temu obchodzili\u015bmy uroczy\u015bcie 100 lecie niepodleg\u0142ej Polski. A przecie\u017c pan Stanis\u0142aw by\u0142 jej r\u00f3wie\u015bnikiem. Gdyby \u017cy\u0142, obchodziliby\u015bmy 100 lecie jego urodzin. To te\u017c swoisty zwi\u0105zek z ojczyzn\u0105.<\/p>\n

Po\u0142ow\u0119 dzie\u0142a dokona\u0142… dzie\u0142a, kt\u00f3re trwa. Dzie\u0142o, kt\u00f3re po wszystkich przemianach ma wreszcie szans\u0119 na wieloletni rozw\u00f3j. Niepodleg\u0142a Polska wysz\u0142a z zale\u017cno\u015bci od ZSRR prawie r\u00f3wnolegle z powstaniem Zwi\u0105zku Polak\u00f3w. \u015awiat si\u0119 zmieni\u0142. Powsta\u0142y nowe pa\u0144stwa. Powsta\u0142a wreszcie Ukraina jako niezale\u017cne i coraz wi\u0119cej znacz\u0105ce pa\u0144stwo. Coraz silniej post\u0119puje integracja spo\u0142ecze\u0144stw Polski i Ukrainy. Coraz szerzej rozpowszechnia si\u0119 Karta Polaka. Coraz wi\u0119cej Ukrai\u0144c\u00f3w przeje\u017cd\u017ca do Polski. Polska wraz z Ukrain\u0105 organizowa\u0142a mistrzostwa Europy w pi\u0142ce no\u017cnej… W tych nowych warunkach, dzi\u0119ki nowym mo\u017cliwo\u015bciom technicznym zmienia si\u0119 dos\u0142ownie wszystko, a ten rozw\u00f3j zaczyna\u0142 si\u0119 niegdy\u015b od poczyna\u0144 kilku os\u00f3b, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych niew\u0105tpliwie jednostk\u0105 znacz\u0105c\u0105 by\u0142 skromny, starszy pan, przewodnicz\u0105cy Zwi\u0105zku Polak\u00f3w Ukrainy \u2013 Stanis\u0142aw Sza\u0142acki.<\/p>\n

Jacek \u015aWIDERSKI<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Na\u00a0 audiencji u Papie\u017ca Jana Paw\u0142a II (1990 r.) Stanis\u0142aw Sza\u0142acki wr\u0119czy\u0142 Ojcu \u015awi\u0119temu dwa woreczki, bia\u0142y i czerwony, z ziemi\u0105 z Bykowni i spod…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2240,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[40],"tags":[],"class_list":["post-2239","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2019"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t