{"id":2241,"date":"2018-06-22T08:53:42","date_gmt":"2018-06-22T05:53:42","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/polacy-na-huculszczyznie-2\/"},"modified":"2024-12-10T22:12:52","modified_gmt":"2024-12-10T20:12:52","slug":"polacy-na-huculszczyznie-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/polacy-na-huculszczyznie-2\/","title":{"rendered":"POLACY NA HUCULSZCZY\u0179NIE (2)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Jeszcze w momencie wybuchu I wojny \u015bwiatowej Huculi nie byli grup\u0105 etniczn\u0105 o wyra\u017anie okre\u015blonej \u015bwiadomo\u015bci narodowej. Pami\u0119ta\u0107 jednak nale\u017cy, i\u017c zar\u00f3wno j\u0119zyk (dialekt ukrai\u0144ski) oraz przynale\u017cno\u015b\u0107 do Ko\u015bcio\u0142a grekokatolickiego (unickiego) w naturalny spos\u00f3b \u0142\u0105czy\u0142y ich z reszt\u0105 Ukrai\u0144c\u00f3w, zamieszkuj\u0105cych Galicj\u0119 Wschodni\u0105.<\/p>\n

Pomimo to w okresie galicyjskim, czyli panowania austriackiego w latach 1772-1914\/1918, Huculi nie brali praktycznie \u017cadnego udzia\u0142u w rozwijaj\u0105cym si\u0119 w\u00f3wczas narodowym ruchu ukrai\u0144skim, kt\u00f3ry pierwotnie d\u0105\u017cy\u0142 jedynie do uzyskania, wzorem Polak\u00f3w, szerokiej autonomii na terenie Galicji Wschodniej w ramach przebudowanej monarchii austro-w\u0119gierskiej. Huculi \u017cyli w\u00f3wczas w\u0142asnym \u017cyciem i w\u0142asnymi sprawami.<\/p>\n

Penetracja ukrai\u0144skiego ruchu narodowego na Huculszczy\u017anie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 dopiero pod koniec XIX w. i do 1914 roku wyniki dzia\u0142alno\u015bci ukrai\u0144skiej by\u0142y bardziej ni\u017c skromne. Dopiero walki \u017co\u0142nierzy ukrai\u0144skiej formacji zbrojnej przy armii austriackiej – Strzelc\u00f3w Siczowych na Huculszczy\u017anie w latach 1914-15 i prowadzona przez nich agitacja, a przede wszystkim istnienie od listopada 1918 do czerwca 1919 roku na terenie Ziemi Lwowskiej Zachodnioukrai\u0144skiej Republiki Ludowej przybli\u017cy\u0142y cz\u0119\u015b\u0107 Hucu\u0142\u00f3w do Ukrai\u0144c\u00f3w i spraw ukrai\u0144skich.<\/p>\n

Np. w Worochcie siewcami ukrainizmu w\u015br\u00f3d tamtejszych Hucu\u0142\u00f3w byli przybyli tu Ukrai\u0144cy z innych teren\u00f3w Ziemi Lwowskiej: proboszcz parafii grekokatolickiej – Kunicki, jego szwagier Mosor i nauczyciel Leonid Kisieluk. Podczas II wojny \u015bwiatowej pojawi\u0142o si\u0119 drugie centrum ukrai\u0144skie w Worochcie – tutejsze nadle\u015bnictwo, kierowane przez Ukrai\u0144ca W\u0142odzimierza Janickiego, obsadzone w du\u017cym stopniu przez Ukrai\u0144c\u00f3w.<\/p>\n

A w okresie mi\u0119dzywojennym powsta\u0142o w \u017babiem Towarzystwo Rozwoju Huculszczyzny, kt\u00f3remu patronowa\u0142 m.in.: gen. Tadeusz Kasprzycki. Towarzystwo dba\u0142o o rozw\u00f3j regionu, o lepsze jutro dla Hucu\u0142\u00f3w, o ich kultur\u0119. Szczeg\u00f3ln\u0105 trosk\u0105 Towarzystwo otoczy\u0142o folklor huculski, kt\u00f3ry by\u0142 pod ochron\u0105 i wspierano go finansowo, dzi\u0119ki czemu dzia\u0142a\u0142y r\u00f3\u017cne ludowe zespo\u0142y wokalno-taneczne i teatralne. Z inicjatywy Towarzystwa w Ilcach 18 wrze\u015bnia 1938 roku zosta\u0142o otwarte w nowoczesnym gmachu, specjalnie do tego celu zbudowanym, Muzeum Huculskie, w kt\u00f3rym zgromadzono 5000 eksponat\u00f3w; jego dyrektorem by\u0142 artysta malarz i mi\u0142o\u015bnik Huculszczyzny Norbert Oko\u0142owicz. To g\u0142\u00f3wnie on organizowa\u0142 i propagowa\u0142 w ca\u0142ej Polsce od 1932 roku huculsk\u0105 wytw\u00f3rczo\u015b\u0107 ludow\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

W okresie mi\u0119dzywojennym odbudowano zniszczon\u0105 podczas wojny (1914-19) kolej do Woronienki i w 1927 roku zbudowano nowy most kolejowy na Prucie w Jaremczu oraz dworzec kolejowy w tej miejscowo\u015bci, w 1932 roku zbudowano kolejk\u0119 le\u015bn\u0105 S-750 Tatar\u00f3w-Mikuliczyn . Rozbudowa\u0142y si\u0119 jako miejscowo\u015bci letniskowe i o\u015brodki sport\u00f3w zimowych Worochta, Jaremcze i \u017babie, kt\u00f3re uzyska\u0142y status uzdrowisk. W latach 30. przyst\u0105piono do reaktywowania nieczynnego od 1848 roku uzdrowiska w Burkucie nad Czarnym Czeremoszem. W 1933 roku po wschodniej stronie najwy\u017cszego szczytu Czarnohory – Howerli (2061 m) w\u0142adze polskie utworzy\u0142y Czarnohorski Park Narodowy, o powierzchni 1534 ha. Przy parku narodowym za\u0142o\u017cono stacj\u0119 biologiczn\u0105, prowadz\u0105c\u0105 badania naukowe na terenie parku i Czarnohory.<\/p>\n

Na szczycie Pop Iwan (2022 m.n.p.m.) w 1938 roku rz\u0105d polski zbudowa\u0142 du\u017ce (43 r\u00f3\u017cne pomieszczenia) obserwatorium astronomiczne i meteorologiczne – Obserwatorium Pa\u0144stwowego Instytutu Meteorologicznego im. marsz. J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, wyposa\u017cone w najnowocze\u015bniejsz\u0105 jak na owe czasy aparatur\u0119. Prowadz\u0105c badania geologiczne na Huculszczy\u017anie – w G\u00f3rach Czywczy\u0144skich – polscy geologowie przed 1939 rokiem odkryli pok\u0142ady manganu.<\/p>\n

Polacy zatroszczyli si\u0119 o dalsz\u0105 egzystencj\u0119 i rozw\u00f3j dla konia wyst\u0119puj\u0105cego na Huculszczy\u017anie, a zwanego „hucu\u0142em”. W celach naukowych i krzy\u017cowania z ko\u0144mi ch\u0142opskimi w Siarach ko\u0142o Gorlic powsta\u0142a stadnina „hucu\u0142\u00f3w”, sk\u0105d zosta\u0142y w 1962 roku przeniesione do stadniny w hrabstwie Sussex w Anglii. W Worochcie zbudowano du\u017ce i nowoczesne sanatorium Kasy Chorych, kt\u00f3rego dyrektorem w latach 1931-32 by\u0142 znany lekarz lwowski Micha\u0142 Aman. Dzi\u0119ki lekarzom warszawskim na Huculszczy\u017anie rozwin\u0105\u0142 si\u0119 na du\u017c\u0105 skal\u0119 zbi\u00f3r g\u00f3rskich zi\u00f3\u0142 leczniczych. Elektryczno\u015b\u0107 i np. pierwsze kina na Huculszczy\u017anie s\u0105 r\u00f3wnie\u017c zwi\u0105zane z polsk\u0105 tu aktywno\u015bci\u0105.<\/p>\n

I jeszcze jeden przyk\u0142ad, odnosz\u0105cy si\u0119 do bezpo\u015bredniego kontaktu polskiej rodziny z Hucu\u0142ami i prohuculskiej dzia\u0142alno\u015bci tej rodziny. Ot\u00f3\u017c w huculskiej wsi Riczka mieszka\u0142 artysta malarz, pu\u0142kownik Wojska Polskiego, szef \u017candarmerii WP Norbert Oko\u0142owicz wraz z \u017con\u0105 Zofi\u0105. Ich stosunek do Hucu\u0142\u00f3w by\u0142 bardzo przyjacielski. Z Oko\u0142owiczami by\u0142 spokrewniony \u0141ukasz Starzak, mieszkaj\u0105cy dzi\u015b w Polsce. We wrze\u015bniu 1999 roku postanowi\u0142 odwiedzi\u0107 rodzinne strony – wie\u015b Riczk\u0119. T\u0119 sentymentaln\u0105 podr\u00f3\u017c opisa\u0142 we wspomnianej witrynie. Swoj\u0105 relacj\u0119 zatytu\u0142owa\u0142 „Podr\u00f3\u017c do \u017ar\u00f3de\u0142 rodzinnego mitu”. Czytamy tam m.in., \u017ce starzy Huculi „Cioci\u0119 Zosi\u0119 pami\u0119taj\u0105 jako tw\u00f3rczyni\u0119 warsztatu tkackiego, w kt\u00f3rym pracowa\u0142y Hucu\u0142ki ze wsi. Warsztat by\u0142 jak na owe czasy bardzo porz\u0105dnie zorganizowany. Ludzie wspominaj\u0105 te\u017c, \u017ce ciocia ch\u0119tnie chodzi\u0142a po wsi i leczy\u0142a chorych. Poza tym by\u0142a te\u017c organizatork\u0105 kolonii i wczas\u00f3w, dzi\u0119ki kt\u00f3rym mieszka\u0144cy Riczki mogli zarobi\u0107 wynajmuj\u0105c chaty oraz sprzedaj\u0105c \u017cywno\u015b\u0107 i przedmioty sztuki ludowej”. <\/em><\/p>\n

Zdj\u0119cia Hucu\u0142\u00f3w – zapewne – z oficerami polskimi wisz\u0105 w pokoju jednego z dom\u00f3w huculskich w Brusturach, gdzie Stanis\u0142aw Augu\u015bcik filmowa\u0142 w 1992 roku „Huculsk\u0105 kol\u0119d\u0119”, wchodz\u0105c\u0105 w sk\u0142ad jego serialu dokumentalnego „Podr\u00f3\u017ce na Kresy”.<\/p>\n

W \u017babiem (dzisiejszej Werchowynie) jest bardzo ciekawe prywatne muzeum huculskie Romana Kum\u0142yka, kt\u00f3ry prowadzi r\u00f3wnie\u017c znan\u0105 z wielu wyst\u0119p\u00f3w w Polsce kapel\u0119 „Czeremosz”. Roman Kum\u0142yk zna \u015bwietnie j\u0119zyk polski i mo\u017cna go \u015bmia\u0142o nazwa\u0107 najgor\u0119tszym rzecznikiem przyja\u017ani polsko-huculskiej i polsko-ukrai\u0144skiej.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Polacy na Huculszczy\u017anie zacz\u0119li osiedla\u0107 si\u0119 zaraz po w\u0142\u0105czeniu Rusi Czerwonej do Polski przez kr\u00f3la Kazimierza Wielkiego w po\u0142owie XIV w. Jednak nie by\u0142o to nigdy osiedlanie si\u0119 na du\u017c\u0105 skal\u0119. Zawsze by\u0142y to raczej pojedyncze rodziny, przybywaj\u0105ce tu jako szlachta na nadan\u0105 im ziemi\u0119, jako kupcy, rzemie\u015blnicy czy urz\u0119dnicy. Polakami byli tu wi\u0119c g\u0142\u00f3wnie szlachcice\/w\u0142a\u015bciciele ziemscy, administratorzy i urz\u0119dnicy, kupcy i rzemie\u015blnicy, a p\u00f3\u017aniej tak\u017ce ludzie wolnych zawod\u00f3w, w\u0142a\u015bciciele licznych pensjonat\u00f3w, nauczyciele, le\u015bnicy, policjanci, drobni przemys\u0142owcy, in\u017cynierowie, technicy, budowniczowie itd. Byli r\u00f3wnie\u017c i gospodarze, ale by\u0142o ich niewielu.<\/p>\n

Z dokument\u00f3w historycznych odno\u015bnie Polak\u00f3w i spraw polskich na Huculszczy\u017anie wiemy m.in., \u017ce: w Kosowie na G\u00f3rce Miejskiej by\u0142 obwarowany trzema rz\u0119dami wa\u0142\u00f3w i fosami ob\u00f3z zbrojny z czas\u00f3w Polski rycerskiej; w 1469 roku Kuty nale\u017ca\u0142y do Jana Odrow\u0105\u017ca; w XVI w. szlachcic polski Kosakowski zbudowa\u0142 zamek w Kosowie; w 1565 roku pierwszym starost\u0105 kosowskim by\u0142 Polak Panczy\u0144ski, a w 1565 roku J. Jaz\u0142owiecki, kt\u00f3ry eksploatowa\u0142 tutejsz\u0105 kopalni\u0119 soli; w 1615 roku Kos\u00f3w by\u0142 w\u0142asno\u015bci\u0105 Polaka Marcina Kazanowskiego.<\/p>\n

W XVI w. zamek w Delatynie nale\u017ca\u0142 do Polaka B. Be\u0142zeckiego, a w 1570 roku ziemie w Delatynie, Mikulczynie i Os\u0142owach nale\u017ca\u0142y do rodziny Be\u0142zeckich; w 1715 roku magnat polski, wojewoda kijowski J\u00f3zef Potocki nada\u0142 Kutom prawa miejskie; w 1771 roku Kuty nale\u017ca\u0142y do kasztelanowej krakowskiej Ludwiki z Mniszch\u00f3w Potockiej; do 1772 roku wsie U\u015bcieryki i Tudi\u00f3w ko\u0142o Kut i wie\u015b \u0141ucza ko\u0142o Jab\u0142onowa nale\u017ca\u0142y do d\u00f3br sto\u0142owych polskich kr\u00f3l\u00f3w, natomiast maj\u0105tek ziemski w Jab\u0142onowie nale\u017ca\u0142 do 1939 roku do d\u00f3br rzymskokatolickich arcybiskup\u00f3w lwowskich; w okresie przedrozbiorowym (do 1772 r.)<\/p>\n

Kuty by\u0142y siedzib\u0105 starostwa niegrodowego ziemi halickiej wojew\u00f3dztwa ruskiego. W Delatynie powsta\u0142a jedna z pierwszych polskich kas kredytowych w Galicji Wschodniej „Nadzieja”, kt\u00f3ra w 1878 roku mia\u0142a 378 cz\u0142onk\u00f3w. W okresie mi\u0119dzywojennym w\u0142a\u015bcicielami maj\u0105tk\u00f3w ziemskich w \u017babiem byli hr. M. Baworowski i polska Fundacja Skarbka, w Pistynie L. Tarnawski, Jasieniowie G\u00f3rnym M. i J. Hr. Baworowski, w Krzywor\u00f3wni hr. Z. Rusocki i S. Przyby\u0142owska, w Mikuliczynie Skarb Pa\u0144stwa.<\/p>\n

Lasy na Huculszczy\u017anie nale\u017ca\u0142y do pa\u0144stwa polskiego, a tak\u017ce do Fundacji hr. Skarbka (np. w \u017babiem mia\u0142 50 559 m\u00f3rg lasu) oraz hr. Baworowskiego.<\/p>\n

W przedrozbiorowej Polsce w g\u00f3rach Huculszczyzny chronili si\u0119 cz\u0119sto r\u00f3\u017cni Polacy, b\u0119d\u0105cy w konflikcie z prawem, \u0142\u0105cz\u0105c si\u0119 z opryszkami huculskimi. W 1742 roku z opryszkami huculskimi s\u0142awnego Dobosza (odpowiednik tatrza\u0144skiego Janosika) walczy\u0142o wojsko polskie pod wodz\u0105 samego hetmana koronnego J\u00f3zefa Potockiego, a w 1759 roku oddzia\u0142 wojsk polskich pod dow\u00f3dztwem Tadeusza Dzieduszyckiego rozbi\u0142 oddzia\u0142 opryszka Iwana Bojczuka.<\/p>\n

Na Huculszczy\u017anie mieszkali r\u00f3wnie\u017c Ormianie od czas\u00f3w kr\u00f3la Kazimierza Wielkiego. Osiedlili si\u0119 m.in. w Kutach, kt\u00f3re do II wojny \u015bwiatowej pe\u0142ni\u0142y rol\u0119 ma\u0142ej stolicy Ormian polskich. Na pocz\u0105tku XVIII w. magnat polski, wojewoda kijowski J\u00f3zef Potocki ufundowa\u0142 Ormianom \u0142adny ko\u015bci\u00f3\u0142 murowany. Tutaj w miejscowej parafii ormia\u0144skiej ka\u017cdego roku 13 czerwca, w dniu \u015bw. Antoniego, odbywa\u0142 si\u0119 odpust po\u0142\u0105czony ze zjazdem Ormian polskich. W XVII w.<\/p>\n

Ormianie osiedlili si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w Kosowie; nie mieli tu jednak swojej parafii. Z biegiem czasu wszyscy polscy Ormianie spolonizowali si\u0119. Ostatnim proboszczem ormia\u0144skim w Kutach i dziekanem dekanatu Kuty by\u0142 patriota polski i senator RP w latach 1928-30 ks. kan. Samuel Manugiewicz, urodzony w Kutach w 1871 roku. Nale\u017ca\u0142 do za\u0142o\u017cycieli kilku polskich sp\u00f3\u0142dzielni i prezesowa\u0142 Towarzystwu Gospodarczemu i Zwi\u0105zkowi Rolnik\u00f3w w Kutach oraz wchodzi\u0142 w sk\u0142ad wydzia\u0142u powiatowego i rady miejskiej w Kutach.<\/p>\n

Od wiek\u00f3w na Huculszczy\u017anie mieszkali tak\u017ce i \u017bydzi (ok. 10 tys. w 1939 r.). W 2. po\u0142. XIX w. i na pocz. XX w. wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich w du\u017cym stopniu spolonizowa\u0142a si\u0119 j\u0119zykowo i kulturowo. Huculszczyzna mia\u0142a du\u017cy udzia\u0142 w \u017cyciu \u017byd\u00f3w galicyjskich, o czym mo\u017cna dowiedzie\u0107 si\u0119 z ksi\u0105\u017cki Kamila Bara\u0144skiego \u201ePrzemin\u0119li zago\u0144czycy, chliborobi, chasydzi…\u201d (Londyn 1988).<\/p>\n

<\/em>Marian KA\u0141USKI<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jeszcze w momencie wybuchu I wojny \u015bwiatowej Huculi nie byli grup\u0105 etniczn\u0105 o wyra\u017anie okre\u015blonej \u015bwiadomo\u015bci narodowej. Pami\u0119ta\u0107 jednak nale\u017cy, i\u017c zar\u00f3wno j\u0119zyk (dialekt ukrai\u0144ski)…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2242,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-2241","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2018"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t