{"id":2271,"date":"2016-08-04T07:45:00","date_gmt":"2016-08-04T04:45:00","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/szewczenko-poeta-i-tlumacz-polskiej-poezji\/"},"modified":"2024-12-10T22:29:14","modified_gmt":"2024-12-10T20:29:14","slug":"szewczenko-poeta-i-tlumacz-polskiej-poezji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/szewczenko-poeta-i-tlumacz-polskiej-poezji\/","title":{"rendered":"Szewczenko \u2013 poeta i t\u0142umacz polskiej poezji"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Jubileuszowy wiecz\u00f3r tw\u00f3rczy Stanis\u0142awa Szewczenki w Domu Pisarzy Ukrainy<\/strong><\/p>\n

<\/strong>Stanis\u0142aw Szewczenko, ukrai\u0144ski poeta i t\u0142umacz polskiej poezji, obecny w naszym \u017cyciu literackim od ponad \u0107wier\u0107wiecza, znany jest przede wszystkim dzi\u0119ki przek\u0142adom na j\u0119zyk polski jego subtelnej liryki, pi\u0119knej \u201ejak freski na \u015bcianie podziwiane w wysokiej \u015bwi\u0105tyni\u201d. Od lat z najwi\u0119ksz\u0105 przyjemno\u015bci\u0105 t\u0142umacz\u0119 jego wiersze oraz uczestnicz\u0119 w spotkaniach autorskich podczas przyjazd\u00f3w autora do Polski. Wielu naszych poet\u00f3w mog\u0142oby mu pozazdro\u015bci\u0107 reakcji odbiorc\u00f3w, zw\u0142aszcza damskiej cz\u0119\u015bci. Prawda, \u017ce u nas \u2013 by si\u0119gn\u0105\u0107 do s\u0142ownika ks. Jana Twardowskiego \u2013 \u201etakich wierszy dzi\u015b si\u0119 nie drukuje\u201d, czytelnicy za\u015b niezmiennie czekaj\u0105 na liryk\u0119 spod znaku cho\u0107by Stanis\u0142awa Bali\u0144skiego, kt\u00f3ry powtarza\u0142, \u017ce bez elementu wzruszeniowego nie ma prawdziwej poezji. St\u0105d nie dziwi reakcja na wiersze jak ten, jeden z wielu \u2013 dodajmy:<\/p>\n

Gdyby\u015b daleka by\u0142a jak gwiazda,
nie zna\u0142bym nigdy takiej t\u0119sknoty.
Z ziemi dost\u0119pna dzisiaj jest ka\u017cda
przysta\u0144 wszech\u015bwiata w mg\u0142awicach nocy.<\/p>\n

Ale ty jeste\u015b taka jak m\u0142odo\u015b\u0107,
do kt\u00f3rej nigdy ju\u017c nie wracamy.
Kiedy\u015b nie \u015bmia\u0142em na ciebie spojrze\u0107,
a dzisiaj tylko mg\u0142a mi\u0119dzy nami.\u00a0
<\/em><\/p>\n

Poezja ukrai\u0144ska wyrasta z tradycji tw\u00f3rczo\u015bci ludowej, chocia\u017c nie jest, oczywi\u015bcie, zamkni\u0119ta na r\u00f3\u017cnorodne nurty wsp\u00f3\u0142czesnej sztuki s\u0142owa. Jej najbardziej w\u0142asn\u0105 cech\u0105 jest naturalna melodyjno\u015b\u0107, a nawet \u015bpiewno\u015b\u0107, czego mistrzem u nas by\u0142 starszy od ukrai\u0144skiego poety o ponad p\u00f3\u0142wiecze Julian Tuwim. Z tym, \u017ce autor nie\u015bmiertelnych \u2013 by si\u0119gn\u0105\u0107 do mi\u0119dzywojennej polszczyzny \u2013 szlagier\u00f3w, jak \u201eCo nam zosta\u0142o z tych lat\u201d <\/em>czy \u201eMi\u0142o\u015b\u0107 ci wszystko wybaczy\u201d, wyra\u017anie rozdziela\u0142 te rodzaje tw\u00f3rczo\u015bci. \u00a0Stanis\u0142aw Szewczenko natomiast nie pisz\u0105c s\u0142\u00f3w piosenek, na Ukrainie rozbrzmiewa z estrad i rozg\u0142o\u015bni radiowych. Ale, przyznajmy, naprawd\u0119 niewiele trzeba, by wiersz zatytu\u0142owany \u201eNa p\u0142\u00f3tnach lata\u201d sta\u0142 si\u0119 piosenk\u0105; granica mi\u0119dzy recytacj\u0105 a \u015bpiewem wydaje si\u0119 w tym przypadku niemal nieuchwytna:<\/p>\n

Jeszcze pe\u0142ne pla\u017ce, migotliwe bary,
Ale wiatr jesienny morskie fale zmiata.
Ju\u017c na p\u0142\u00f3tnach lata przekwitaj\u0105 barwy,
Przekwitaj\u0105 barwy ju\u017c na p\u0142\u00f3tnach lata.
[…]<\/p>\n

Jeszcze krymska jesie\u0144 ci\u0105gle wiosn\u0105 dyszy,
Bzy znowu zakwit\u0142y, cho\u0107 w nas \u2013 \u017c\u00f3\u0142kn\u0105 li\u015bcie.
Przytulimy s\u0142o\u0144ce\u2026 W bezszelestnej ciszy
Wyp\u0142owiej\u0105 twarze zanim zima przyjdzie.<\/p>\n

Lecz w cieniu platan\u00f3w zadr\u017c\u0105 nasze wargi,
Skrzyd\u0142ami motyli na nieznanych kwiatach!
Ju\u017c na p\u0142\u00f3tnach lata przekwitaj\u0105 barwy,
Przekwitaj\u0105 barwy ju\u017c na p\u0142\u00f3tnach lata.<\/p>\n

I \u2013 co chcia\u0142bym podkre\u015bli\u0107 \u2013 owa \u015bpiewno\u015b\u0107 nie zawsze zanika nawet w poetyce vers libre<\/em>, czyli wiersza wolnego, jak w liryku \u201eWspomina\u0107\u201d<\/em>:<\/p>\n

Usi\u0105\u015b\u0107
blisko kominka
kt\u00f3ry tli si\u0119
zaledwie
niby oliwy do ognia
dola\u0107
smutku kropelk\u0119
W\u0119gielki
w mroku si\u0119 \u015bwiec\u0105
jak manicure
ukochanej
\u017carem swym
podtrzymuj\u0105
moj\u0105 niezgas\u0142\u0105 pami\u0119\u0107<\/p>\n

Szewczenko, cho\u0107by jako t\u0142umacz, porusza si\u0119 w\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnorodnych nurt\u00f3w poetyckich, o czym \u015bwiadczy przede wszystkim obszerna antologia poezji polskiej XX stulecia \u201eDlatego \u017ce s\u0105\u201d<\/em> , gromadz\u0105ca wiersze ponad stu autor\u00f3w, od urodzonego w roku 1911 Czes\u0142awa Mi\u0142osza po m\u0142odsz\u0105 od naszego Noblisty o 77 lat (!), kilkunastoletni\u0105 w\u00f3wczas Sylwi\u0119 Wilczewsk\u0105. Je\u017celi dodamy, \u017ce w kr\u0119gu zainteresowa\u0144 t\u0142umacza znale\u017ali si\u0119 z jednej strony najwybitniejsi przedstawiciele nurtu religijnego \u2013 Karol Wojty\u0142a i ks. Jan Twardowski, z drugiej za\u015b poezji lingwistycznej \u2013 Miron Bia\u0142oszewski, Stanis\u0142aw Srokowski, Stanis\u0142aw Bara\u0144czak, to nie b\u0119dziemy mie\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci co do rozleg\u0142o\u015bci jego warsztatu translatorskiego. Trudno wyrokowa\u0107 w jakim stopniu wp\u0142yn\u0119\u0142o to na w\u0142asn\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 poety, na pewno jednak sk\u0142oni\u0142o autora do refleksji na temat uprawianej sztuki, co wydaj\u0105 si\u0119 potwierdza\u0107 liczne wiersze autotematyczne:<\/p>\n

Wci\u0105\u017c coraz wi\u0119cej ptak\u00f3w bez g\u0142osu,
Mo\u017ce nie pij\u0105 porannej rosy?
Czy te\u017c z jesieni pierwszym powiewem
Kto\u015b rzuci\u0142 sieci na ptasie \u015bpiewy?<\/p>\n

Kiedy\u015b chodzi\u0142em do le\u015bnej szko\u0142y,
Z pie\u015bni s\u0142owika mi\u0142o\u015b\u0107 pozna\u0142em.
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0 […]<\/p>\n

W polskiej poezji \u2013 powt\u00f3rzmy \u2013 jest to nuta od dawna nieobecna, mo\u017cna powiedzie\u0107, wr\u0119cz \u201eLenartowiczowska\u201d. Ukrai\u0144ski autor nie ukrywa, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142em jego liryki jest \u201epie\u015b\u0144 s\u0142owika\u201d, w og\u00f3le przyroda, a wi\u0119c \u2013 nawi\u0105zuj\u0105c do patrona nagrody \u2013 tradycja, kt\u00f3r\u0105 u nas wyznacza Franciszek Karpi\u0144ski. Szewczenko \u2013 jak z kolei pierwszy laureat nagrody, ks. Jan Twardowski \u2013 jest przekonany, \u017ce w tym zapomnianym na poz\u00f3r j\u0119zyku wci\u0105\u017c mo\u017cna wyra\u017ca\u0107 nie tylko pi\u0119kno \u015bwiata stworzonego czy najbardziej osobiste uczucia, ale i wa\u017cne problemy wsp\u00f3\u0142czesne, co napisa\u0142 z ogromn\u0105 prostot\u0105 w jednym z wierszy:<\/p>\n

Nasza epoka zwichni\u0119ta,
poeci obcy si\u0119 stali,
lecz krzy\u017cowymi rymami
wci\u0105\u017c u\u015bwi\u0119caj\u0105 jej \u015bciany.<\/p>\n

Kiedy to b\u0119dzie \u2013 dzi\u015b nie wiem,
jednak odnajd\u0119 si\u0119 w czasie,
bo opr\u00f3cz s\u0142owa nic nie mam
przysz\u0142ym czasom na zasiew.<\/p>\n

Zwraca uwag\u0119 agrarna metaforyka poetyckiego przes\u0142ania, bliska wspomnianemu Franciszkowi Karpi\u0144skiemu. U nas zbyt \u0142atwo chyba zgodzili\u015bmy si\u0119, \u017ce czas podobnych odwo\u0142a\u0144 min\u0105\u0142 bezpowrotnie. Autor tych s\u0142\u00f3w nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, co jest fundamentem uprawianej przez niego sztuki:<\/p>\n

\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 […]
Bezskrzyd\u0142e s\u0142owa spod pi\u00f3r wychodz\u0105,
S\u0105 tylko ptak\u00f3w bra\u0107mi po pi\u00f3rze.<\/p>\n

Wszystko przeminie tak jak stulecia,
W kt\u00f3rych ju\u017c skrzypi\u0105 bramy nienowe.
Gdy nas ga\u0142\u0105zka prawdy oplecie,
Skrzyd\u0142a wyrosn\u0105 zn\u00f3w naszym s\u0142owom.<\/p>\n

W\u015br\u00f3d zmienno\u015bci wszystkiego, co nas otacza, s\u0105 prawdy fundamentalnie, niezmienne. Trzeba umie\u0107 je dostrzec. Jest to w istocie najwa\u017cniejsze powo\u0142anie poezji. Anna Kamie\u0144ska, poetka i wybitna eseistka, w ksi\u0105\u017cce \u201eNa progu s\u0142owa\u201d napisa\u0142a:<\/p>\n

\u201eNatura prawdy poetyckiej wydaje si\u0119 prosta. Najtrwalszymi odkryciami poet\u00f3w s\u0105 prawdy podstawowe, warto\u015bci pierwsze i niemal oczywiste. Poezja nie gardzi te\u017c oczywisto\u015bci\u0105 i jej si\u0119 nie boi. A tylko, jak pragn\u0119\u0142a Simone Weil, dociera do coraz g\u0142\u0119bszych pok\u0142ad\u00f3w prawd powszechnych i oczywistych, usi\u0142uje je coraz pe\u0142niej rozumie\u0107 przez egzystencj\u0119, przez w\u0142asny los.\u201d[1]<\/a><\/p>\n

Dlatego, by raz jeszcze odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do tej autorki, poezja to \u201ezwyk\u0142a droga ludzkiego \u017cycia. […] Wa\u017cna jest prawda. W\u0142asna prawda. Ale na czym polega prawda w poezji? […] przypomina poznanie religijne. I tak jest wpisane w nasze wiersze, jak do\u015bwiadczenie \u017cycia wpisuje si\u0119 w rysy twarzy i zmarszczki r\u0105k.\u201d \u00a0<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *<\/p>\n

Stanis\u0142aw Szewczenko urodzi\u0142 si\u0119 23 maja 1947 roku we wsi Grab\u00f3w ko\u0142o Czernihowa (Wschodnia Ukraina), gdzie sp\u0119dzi\u0142 dzieci\u0144stwo i wczesn\u0105 m\u0142odo\u015b\u0107. Ojca prawie nie zna\u0142, gdy\u017c zmar\u0142 wkr\u00f3tce po przyj\u015bciu syna na \u015bwiat. Wychowywa\u0142 si\u0119 pod opiek\u0105 matki-nauczycielki oraz dziadka Iwana Szewczenki. Po latach obojga utrwali\u0142 w swojej poezji; matk\u0119 w tym zwiewnym, \u201eJesieninowskim\u201d liryku:<\/p>\n

Jeszcze przed pi\u0105t\u0105 zbud\u017a mnie, matko,
nim stado wznieci kurz na drogach,
gdy malwy ros\u0105 myj\u0105 p\u0142atki
i sp\u0142ywa z nich najczystsza woda. <\/p>\n

O pi\u0105tej bocian wzni\u00f3s\u0142 si\u0119 w g\u00f3r\u0119,
skrzyd\u0142ami rozbi\u0142 nieba b\u0142\u0119kit;
niby koszulka dziecka, z kt\u00f3rej
wyros\u0142em nawet nie wiem kiedy.<\/p>\n

Bardzo wa\u017cn\u0105 postaci\u0105 we wczesnym okresie by\u0142 dziadek, zast\u0119puj\u0105cy jednocze\u015bnie przysz\u0142emu poecie tak\u017ce ojca. Ile mu zawdzi\u0119cza, ujawniaj\u0105 wiersze przywo\u0142uj\u0105ce czas dzieci\u0144stwa, jak ten zatytu\u0142owany \u201eW gwiazdozbiorze Pasiek\u201d:\u00a0<\/p>\n

Z siatk\u0105 na g\u0142owie \u2013 niby zjawa z bajki,
male\u0144ki ch\u0142opiec, jak groszek zielony,
pierwszy raz z ula wyci\u0105ga\u0142em ramki;
dziadek z kadzid\u0142em czuwa\u0142 pochylony. <\/p>\n

I \u017cadna pszczo\u0142a mnie nie ukara\u0142a,
tylko kr\u0105\u017cy\u0142y, barwi\u0105c \u015bwiat z\u0142oci\u015bcie,
anio\u0142 na skrzypkach gra\u0142, a ja s\u0142ucha\u0142em,
pszczele skrzyde\u0142ka szumia\u0142y jak li\u015bcie. <\/p>\n

Do tamtych czas\u00f3w powracam w pami\u0119ci,
gdy moja r\u0119ka, staranna cho\u0107 ma\u0142a,
a\u017c cztery ramki z miodem wolno kr\u0119ci
w wir\u00f3wce, z kt\u00f3rej \u017cmijka wycieka\u0142a. <\/p>\n

I p\u0142yn\u0105\u0142 zapach, leciutki jak p\u0142atek,
s\u0142odki, kusz\u0105cy, uderza\u0142 do g\u0142owy,
w traw\u0119 opada\u0142 jak mg\u0142a, syci\u0142 kwiaty…
miodowy wietrzyk, wietrzyk miodowy. <\/p>\n

Takiej b\u0142ogo\u015bci wi\u0119cej nie zazna\u0142em,
ten raj na ziemi pami\u0119tam szcz\u0119\u015bliwy,
[…]<\/p>\n

Jednoznaczne metafory i obrazy poetyckie: \u201eraj na ziemi\u201d, \u201e\u017cadna pszczo\u0142a mnie nie ukara\u0142a\u201d, \u201eanio\u0142 na skrzypkach gra\u0142, a ja s\u0142ucha\u0142em\u201d, m\u00f3wi\u0105 wszystko o tamtych latach, sierocych przecie\u017c, ale sp\u0119dzonych na wsi, w otoczeniu przyrody, w\u015br\u00f3d kochaj\u0105cych os\u00f3b, jedynych i niezapomnianych \u2013 \u201eTakiej b\u0142ogo\u015bci wi\u0119cej nie zazna\u0142em…\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

\"\"<\/a>
Pogadank\u0119, po\u015bwi\u0119con\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci Czes\u0456awa Mi\u0456osza, prowadzi Stanis\u0142aw Szewczenko<\/strong><\/p>\n

Tamtym doznaniom poeta zawdzi\u0119cza ogromn\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107, umi\u0142owanie ojczystej przyrody i przekonanie, \u017ce \u0142ad w niej panuj\u0105cy jest jedynym wzorem godnym na\u015bladowania. W naturalny te\u017c spos\u00f3b pozosta\u0142 cz\u0142owiekiem religijnym, otwartym na tajemnic\u0119 i ch\u0119tnie si\u0119gaj\u0105cym za \u2013 w dos\u0142ownym i metaforycznym sensie pojmowan\u0105 \u2013 lini\u0119 horyzontu.<\/p>\n

Sw\u00f3j \u015bwiatopogl\u0105d budowa\u0142 na przekonaniu o harmonijnej r\u00f3wnowadze mi\u0119dzy \u015bwiatem do\u015bwiadczanym za pomoc\u0105 zmys\u0142\u00f3w a transcendencj\u0105, co znakomicie wyrazi\u0142 w innym \u2013 powiedzia\u0142bym \u2013 pog\u0142\u0119bionym poetyckim zapisie powrotu na wie\u015b do domu dziadka:<\/p>\n

Gdzie sta\u0142a k\u0105dziel \u2013 pusto teraz,
pami\u0119\u0107 jedynie prz\u0119dzie my\u015bli,
jak paj\u0119czyn\u0119, co si\u0119 zbiera
pod belk\u0105, tkana w martwej ciszy. <\/p>\n

W okienku \u015bliwa si\u0119 odbi\u0142a
czy mo\u017ce okno w jej owocach.
Smugi na szybie przypr\u00f3szy\u0142o
s\u0142o\u0144ce, rzucaj\u0105c gar\u015bcie z\u0142ota. <\/p>\n

W drgaj\u0105cych py\u0142kach wraca przesz\u0142e
i widz\u0119 wszystko jak na jawie,
gdy, ma\u0142y ch\u0142opiec, tutaj wszed\u0142em,
ostro\u017cnie siad\u0142em gdzie\u015b na \u0142awie.
\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 […]<\/p>\n

I rozwija autor przed nami, niby film wy\u015bwietlany na ekranie bia\u0142ego p\u0142\u00f3tna, miniony czas i rzeczywisto\u015b\u0107, z kt\u00f3rej wprawdzie wyr\u00f3s\u0142, ale nigdy jej nie zapomnia\u0142; kt\u00f3rej nie zatar\u0142y ani studenckie lata w stolicy, ani p\u00f3\u017aniejsze do\u015bwiadczenia:\u00a0\u00a0<\/p>\n

\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 […]
Jak \u0142za wezbrana, co na wietrze
nie spada, ale dr\u017cy niepewnie,
\u015bwieci rozpi\u0119te na powietrzu
p\u0142\u00f3tno utkane, bia\u0142e, zwiewne. <\/p>\n

Chcia\u0142bym je z bliska dotkn\u0105\u0107 d\u0142oni\u0105…
Lecz sam nie jestem, chocia\u017c pusto.
Z ikony oczy Boga p\u0142on\u0105,
Na stole kurz i zimne \u0142\u00f3\u017cko. <\/p>\n

Ga\u0142\u0105zka zastuka\u0142a w szyb\u0119,
wiatr listeczkami jej potr\u0105ca\u0142:
\u201eDni kiedy\u015b by\u0142y tu szcz\u0119\u015bliwe,
noce rozja\u015bnia\u0142 blask miesi\u0105ca.
\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 […]<\/p>\n

Kto to? Nie widz\u0119 wszak nikogo,
a tak bym podzi\u0119kowa\u0142 ch\u0119tnie.
Czuj\u0119 na sobie oczy Boga
i drzwi do sieni niedomkni\u0119te.
[…]<\/p>\n

Naprawd\u0119, jest tu co\u015b z poezji wspomnianego na pocz\u0105tku tego szkicu Stanis\u0142awa Bali\u0144skiego, kt\u00f3ry ostatni u nas potrafi\u0142 wskrzesza\u0107 zapoznan\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 \u201eogrod\u00f3w romantycznych\u201d, starych dwork\u00f3w, czego\u015b ledwie przeczuwanego, a przecie\u017c realnego, miejsc, w kt\u00f3rych cz\u0142owiek mo\u017ce \u201epoczu\u0107 si\u0119 bli\u017cszym siebie\u201d. Poeta s\u0142yszy g\u0142osy, kt\u00f3re szepcz\u0105 o minionym, o \u015bwiecie jak z pi\u0119knych ba\u015bni opowiadanych w dzieci\u0144stwie przez dziadka. Wszystko to dzieje si\u0119 w namacalnie odczuwanej obecno\u015bci Boga, konkretnie \u2013 p\u0142on\u0105cych z ikony Bo\u017cych oczu. W pustym domu pozosta\u0142a \u015bwi\u0119ta ikona! Jej nikt nie wa\u017cy\u0142 si\u0119 wynie\u015b\u0107. Dop\u00f3ki ona tam jest, trwa dom, nawet opuszczony. I Kto\u015b nad nim czuwa…<\/p>\n

Poeta, jak wielu przed nim i po nim, w pewnym momencie wyruszy\u0142 w nieznane, ale nigdy nie zapomnia\u0142 \u2013 powt\u00f3rzmy \u2013 o \u201ep\u0142on\u0105cych z ikony oczach Boga\u201d. Ukszta\u0142towana w\u00f3wczas wizja \u015bwiata i id\u0105ce za ni\u0105 przekonania okaza\u0142y si\u0119 na tyle mocne, \u017ce nie zdo\u0142a\u0142a ich naruszy\u0107 indoktrynacja, jakiej poddawano m\u0142odzie\u017c w Zwi\u0105zku Sowieckim w szkole i organizacjach m\u0142odzie\u017cowych.<\/p>\n

Nie bez znaczenia by\u0142y zapewne studia matematyczne, kt\u00f3re uko\u0144czy\u0142 na Uniwersytecie Kijowskim. Matematyka z natury rzeczy nie jest podatna na wszelkiego rodzaju ideologi\u0119. Ponadto nic tak jak ta dyscyplina nie kszta\u0142tuje wyobra\u017ani; oczywi\u015bcie pod warunkiem, \u017ce nie jest to \u2013 by powt\u00f3rzy\u0107 za Platonem \u2013 matematyka \u201e\u0142okcia i wagi\u201d, lecz ta, s\u0142usznie nazywana wy\u017csz\u0105, operuj\u0105ca poj\u0119ciem przestrzeni i granicy. Umys\u0142 matematyczny w istocie jest zaprzeczeniem bodaj wszystkiego, co stworzy\u0142 system sowiecki.<\/p>\n

Po otrzymaniu dyplomu przysz\u0142y poeta rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 naukow\u0105 w wyuczonej specjalno\u015bci. Zrezygnowa\u0142 z niej jednak i rozpocz\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z kinematografi\u0105 ukrai\u0144sk\u0105 pisz\u0105c scenariusze film\u00f3w popularnonaukowych i dokumentalnych, by ostatecznie po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 poezji, kt\u00f3rej nigdy nie zarzuci\u0142.<\/p>\n

Niestety, musia\u0142y up\u0142yn\u0105\u0107 lata zanim jego wiersze mog\u0142y pojawi\u0107 si\u0119 w druku. Na przeszkodzie stan\u0119\u0142a nies\u0142ychanie zbiurokratyzowana machina \u017cycia kulturalnego w by\u0142ym ZSRS. Jedyn\u0105 w zasadzie przepustk\u0105 do literatury by\u0142a przynale\u017cno\u015b\u0107 do k\u00f3\u0142 m\u0142odych przy zwi\u0105zku pisarzy, opieka \u201ezas\u0142u\u017conych\u201d literat\u00f3w, wreszcie moskiewski Instytut Literacki im. Maksyma Gorkiego.<\/p>\n

Ale i na tym nie ko\u0144czy\u0142a si\u0119 droga na \u00f3wczesny Parnas. Od pisarzy, zw\u0142aszcza od poet\u00f3w, oczekiwano stosownych deklaracji, utwor\u00f3w jednoznacznie s\u0142awi\u0105cych \u201epost\u0119powy\u201d ustr\u00f3j, jego tw\u00f3rc\u00f3w i \u201eepokowe\u201d wydarzenia. Bez takiego \u201ewiersza-poci\u0105gu\u201d trudno by\u0142o my\u015ble\u0107 o wydaniu zbiorku poetyckiego.<\/p>\n

\"\"<\/a> \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0
Autor artyku\u0142u Waldemar SMASZCZ – polski historyk literatury, krytyk, eseista, t\u0142umacz<\/strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Dlatego dopiero w roku 1986, ju\u017c w zmienionych warunkach gorbaczowowskiej \u201epierestrojki\u201d i \u201eg\u0142asnosti\u201d, ukaza\u0142 si\u0119 jego debiutancki tomik \u201e\u015arodek rzeki\u201d<\/em>, kiedy autor \u2013 u\u017cywaj\u0105c znanego u nas okre\u015blenia \u2013 dawno przesta\u0142 by\u0107 \u201epi\u0119knym, dwudziestoletnim\u201d. W kilka lat p\u00f3\u017aniej poeta wyda\u0142 tom \u201eWiara i zw\u0105tpienie\u201d, \u015bwietnie przyj\u0119ty zar\u00f3wno przez czytelnik\u00f3w, jak i krytyk\u0119. Panuje przekonanie, \u017ce skal\u0119 talentu autora ujawnia w\u0142a\u015bnie drugi tom. Nierzadko bowiem zawiera jedynie \u201eremanenty\u201d poetyckie, wiersze, jakie nie wesz\u0142y do debiutanckiego zbiorku. W tym przypadku by\u0142 to tom niebywale wzbogacaj\u0105cy profil artystyczny autora.<\/p>\n

\u201eWiara i zw\u0105tpienie\u201d <\/em>to prawdziwa ksi\u0119ga poezji, ukazuj\u0105ca tw\u00f3rc\u0119 nie tylko w pe\u0142ni dojrza\u0142ego, ale i zanurzonego we w\u0142asnym czasie. Nie tyle wszak\u017ce w sensie publicystycznym, lecz znacznie g\u0142\u0119bszym, pozwalaj\u0105cym odczytywa\u0107 znaczenia dost\u0119pne jedynie poznaniu poetyckiemu:<\/p>\n

Martwi wstydu nie maj\u0105\u2026<\/strong>
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 S\u0142owo o pu\u0142ku Igora<\/em><\/p>\n

Trwaj\u0105 zniszczone przez s\u0142oty
Cerkwie ze str\u0105conymi krzy\u017cami\u2026
Spustoszone \u015bwi\u0105tynie przyrody,
A winni, jak zawsze, nieznani.<\/p>\n

Wypominkami bory wzbieraj\u0105\u2026
Chemiczny deszcz nas nie dziwi.
By\u0142o ju\u017c \u2013 martwi wstydu nie maj\u0105,
A teraz \u2013 \u017cywi!
\u00a0\u00a0\u00a0 *\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *<\/p>\n

Od czasu przyjazd\u00f3w do Polski Stanis\u0142aw Szewczenko zacz\u0105\u0142 t\u0142umaczy\u0107 nasz\u0105 poezj\u0119, a w jego wierszach coraz cz\u0119\u015bciej pojawia\u0142a si\u0119 polska tematyka. Pierwszy z takich utwor\u00f3w po\u015bwi\u0119ci\u0142 autor bia\u0142ostockiemu poecie Wies\u0142awowi Kazaneckiemu, kt\u00f3rego wprawdzie nie zd\u0105\u017cy\u0142 pozna\u0107, ale od pocz\u0105tku uwa\u017ca\u0142 go za wyj\u0105tkowo bliskiego sobie autora najwy\u017cszej rangi. Nie jest tych wierszy zbyt wiele, jednak bodaj ka\u017cdy zas\u0142uguje na skupiona lektur\u0119 i g\u0142\u0119bsze zainteresowanie, jak cho\u0107by \u201e\u015awi\u0119to poezji\u201d:<\/p>\n

W gogoli\u0144skim ko\u015bciele
w r\u00f3\u017cnych j\u0119zykach
rozbrzmiewa\u0142y wiersze.
Poezja \u2013
Bo\u017cym darem przecie\u017c.
Na o\u0142tarz pada\u0142y
promienie czystych s\u0142\u00f3w.
Organy powtarza\u0142y
jak echo: \u00a0
Jeden jest B\u00f3g
Jeden jest B\u00f3g<\/p>\n

Czytanie wierszy w ko\u015bciele, popularne u nas zw\u0142aszcza w latach stanu wojennego, w tym przypadku nabiera innego charakteru. W ka\u017cdym razie pod pi\u00f3rem ukrai\u0144skiego poety, kt\u00f3ry doskonale odczyta\u0142 uniwersalny sens tego zdarzenia, przywodz\u0105cego na my\u015bl fragment \u201eDziej\u00f3w Apostolskich\u201d m\u00f3wi\u0105cy o \u201eZes\u0142aniu Ducha \u015awi\u0119tego\u201d (Dz, 2 1-13)<\/em>. <\/em>Poezja, mimo \u017ce czytana \u201ew r\u00f3\u017cnych j\u0119zykach\u201d, w istocie \u2013 jako \u201eBo\u017cy dar\u201d \u2013 jest nasz\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 mow\u0105. To szczeg\u00f3lne miejsce sprawia za\u015b, \u017ce s\u0142owa staj\u0105 si\u0119 czyste, a nawet opromienione, i takie padaj\u0105 na o\u0142tarz, miejsce, na kt\u00f3rym chleb i wino staj\u0105 si\u0119 Cia\u0142em i Krwi\u0105 Zbawiciela. Wt\u00f3ruj\u0105 im organy, powtarzaj\u0105c \u201ejak echo\u201d: \u201eJeden jest B\u00f3g \/ Jeden jest B\u00f3g\u201d. \u015awi\u0105tynia i wypowiadane w niej \u2013 powt\u00f3rzmy \u2013 \u201eczyste s\u0142owa\u201d sprawi\u0142y, \u017ce powsta\u0142a ewangeliczna wr\u0119cz wsp\u00f3lnota zebranych. Czytaj\u0105c \u00f3w wiersz mamy wra\u017cenie, \u017ce uczestniczymy w czym\u015b niezwyk\u0142ym, w misterium si\u0119gaj\u0105cym sacrum<\/em>. \u00a0<\/p>\n

Utw\u00f3r w spos\u00f3b doskona\u0142y \u0142\u0105czy problematyk\u0119 religijn\u0105 z polskimi motywami. W czasie pobytu poety na sta\u017cu w Uniwersytecie Jagiello\u0144skim powsta\u0142 bliski omawianemu wiersz \u201eDzie\u0144 Zmar\u0142ych w Krakowie\u201d:
<\/em><\/p>\n

Id\u0119 alej\u0105 kasztan\u00f3w,
li\u015bcie p\u0142on\u0105 po\u017cegnaniem,
i \u015bwiecami, i lampkami,
ca\u0142ym smutkiem przemijania. <\/p>\n

Jak p\u0105tniczy szlak w Kijowie
na Wawelu dzie\u0144 \u017ca\u0142obny.
Wiatr angielskie niesie s\u0142owa
po\u015br\u00f3d szept\u00f3w polskich modlitw. <\/p>\n

Id\u0105 do Bo\u017cego Domu,
do kr\u00f3lewskich id\u0105 prog\u00f3w.
Ja \u2013 do krypty Mickiewicza
i do S\u0142owackiego grobu.
[…]<\/p>\n

Poeta, zauwa\u017cmy, nie maj\u0105c w Krakowie grob\u00f3w bliskich zmar\u0142ych, idzie do krypty Mickiewicza i S\u0142owackiego, by pomodli\u0107 si\u0119 za ich dusze. Si\u0119gaj\u0105c za\u015b szerzej do jego tw\u00f3rczo\u015bci, znajdziemy w niej r\u00f3wnie\u017c teksty badawcze zwi\u0105zane zw\u0142aszcza(chocia\u017c nie tylko) z naszymi poetami wywodz\u0105cymi si\u0119 z ziem niegdy\u015b nale\u017c\u0105cych do Polski, a obecnie znajduj\u0105cych si\u0119 w granicach Ukrainy.<\/p>\n

\u00a0*\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *<\/p>\n

W tej, z konieczno\u015bci, skr\u00f3towej prezentacji dokona\u0144 Stanis\u0142awa Szewczenki na osobne om\u00f3wienie zas\u0142uguj\u0105 jego zainteresowania osob\u0105 i dzie\u0142em Karola Wojty\u0142y \u2013 Jana Paw\u0142a II, kt\u00f3re zaowocowa\u0142y przek\u0142adem niemal pe\u0142nej tw\u00f3rczo\u015bci Ojca \u015awi\u0119tego na j\u0119zyk ukrai\u0144ski. Poeta ju\u017c na pocz\u0105tku swoich prac przek\u0142adowych z j\u0119zyka polskiego zainteresowa\u0142 si\u0119 poezj\u0105 Karola Wojty\u0142y, zw\u0142aszcza poematem mistycznym \u201ePie\u015b\u0144 o Bogu ukrytym\u201d. W roku 1991 go\u015bci\u0142 w Bia\u0142ymstoku tu\u017c przed przyjazdem papie\u017ca. Atmosfera oczekiwania, dekoracje, okoliczno\u015bciowe wydawnictwa, rozmowy, wszystko to niebywale poruszy\u0142o jego emocje, czemu da\u0142 wyraz w opublikowanym w bia\u0142ostockiej prasie szkicu \u201eFascynuj\u0105ca posta\u0107 Jana Paw\u0142a II\u201d. Pisa\u0142 w nim:<\/p>\n

\u00a0\u201eW czasach imperium sowieckiego je\u017celi pisano u nas o rzymskich papie\u017cach, to wy\u0142\u0105cznie \u017ale. Wiele takich artyku\u0142\u00f3w ukazywa\u0142o si\u0119 w prasie na terenie by\u0142ego ZSRS. Czytaj\u0105c je, zastanawia\u0142em si\u0119, co takiego mogli zrobi\u0107 ci ludzie, \u017ce wywo\u0142uj\u0105 w naszych partyjnych kr\u0119gach tyle niech\u0119ci. Nie kierowali przecie\u017c pa\u0144stwem w potocznym tego s\u0142owa znaczeniu, a zajmowali si\u0119 sprawami Ko\u015bcio\u0142a i przypominali ludziom, \u017ce powinni \u017cy\u0107 wed\u0142ug okre\u015blonych zasad religijnych.<\/p>\n

Dopiero po wyborze Jana Paw\u0142a II sytuacja ta uleg\u0142a zmianie. Nie by\u0142o \u017cyczliwo\u015bci, ale te\u017c nie obwiniano go o r\u00f3\u017cne z\u0142e rzeczy, jak wcze\u015bniejszych papie\u017cy. To, \u017ce Ojciec \u015awi\u0119ty by\u0142 S\u0142owianinem i sprawowa\u0142 w\u0142adz\u0119 w ca\u0142ym Ko\u015bciele Zachodnim, dzia\u0142a\u0142o nawet na ludzi zupe\u0142nie areligijnych.<\/p>\n

Ale dopiero od zamachu na Placu \u015bw. Piotra mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o prawdziwej odmianie stosunku do papie\u017ca. Po raz pierwszy pojawi\u0142y si\u0119 w publikacjach wyrazy solidarno\u015bci i wsp\u00f3\u0142czucia dla cz\u0142owieka, kt\u00f3rego dotkn\u0119\u0142a \u015blepa nienawi\u015b\u0107. Nikt nie odwa\u017cy\u0142 si\u0119 na s\u0142owa dystansu do tej tragedii. Przeciwnie, podkre\u015blano niezwyk\u0142\u0105 postaw\u0119 Jana Paw\u0142a II, jego wielkoduszno\u015b\u0107. Niewielu potrafi\u0142oby wybaczy\u0107 w\u0142asnemu niemal zab\u00f3jcy, a papie\u017c od razu to uczyni\u0142. Wtedy chyba mo\u017cna by\u0142o odczu\u0107 nawet sympati\u0119 do ma\u0142o u nas znanego Ojca \u015awi\u0119tego.<\/p>\n

Przez te wszystkie lata ogl\u0105da\u0142em posta\u0107 Jana Paw\u0142a II z perspektywy pa\u0144stwa sowieckiego. Nie wyje\u017cd\u017ca\u0142em w\u00f3wczas z Ukrainy, nie mia\u0142em dost\u0119pu do innych \u017ar\u00f3de\u0142 ni\u017c nasze, poddane totalitarnej kontroli. Ale twarz tego nieznanego mi cz\u0142owieka wyra\u017ca\u0142a dobro, mia\u0142a w sobie co\u015b, o co u nas tak trudno \u2013 szczero\u015b\u0107 i \u017cyczliwo\u015b\u0107 dla wszystkich. […]<\/p>\n

W ostatnich dniach maja 1991 roku przyjecha\u0142em na zaproszenie Waldemara Smaszcza do Bia\u0142egostoku. Wszyscy wtedy \u017cyli oczekiwaniem na Ojca \u015awi\u0119tego. Nie mo\u017cna by\u0142o nie zauwa\u017cy\u0107, jak wielkie poruszenie w Polakach wywo\u0142ywa\u0142o to wydarzenie. Ludzie rozmawiali o tym, cieszyli si\u0119 i nie kryli swojej rado\u015bci. Ja za\u015b nawet mimowolnie odnosi\u0142em to do naszych reali\u00f3w i musia\u0142em stwierdzi\u0107, \u017ce mimo dokonuj\u0105cych si\u0119 przemian, taka atmosfera by\u0142aby u nas niemo\u017cliwa.<\/p>\n

W Polsce dekorowano nie tylko ulice, miejsca, gdzie mia\u0142 przeje\u017cd\u017ca\u0107 papie\u017c i odprawia\u0107 Msze \u015bw., ale domy i mieszkania. W oknach widzia\u0142em portrety Jana Paw\u0142a II, \u015bwi\u0119te obrazy, chor\u0105giewki. W ksi\u0119garniach i kioskach by\u0142o wiele publikacji zwi\u0105zanych z papie\u017cem. Ukaza\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka o m\u0142odzie\u0144czych latach Karola Wojty\u0142y, a nawet omawiaj\u0105ca jego hobby. Pisano, \u017ce lubi\u0142 gra\u0107 w pi\u0142k\u0119, \u017ce wakacje sp\u0119dza\u0142 ze studentami na kajakach i bardzo lubi\u0142 jazd\u0119 na nartach.<\/p>\n

Nigdy nie czyta\u0142em nic podobnego o zwierzchnikach cerkwi prawos\u0142awnej. Nikt nawet nie my\u015bla\u0142 o nich w takich \u015bwieckich kategoriach, jakby w og\u00f3le nie mieli \u017cycia prywatnego. Teraz dopiero zrozumia\u0142em, dlaczego Jan Pawe\u0142 II spotyka si\u0119 z taka mi\u0142o\u015bci\u0105 w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy, kt\u00f3ra z rado\u015bci\u0105 t\u0142umnie przybywa\u0142a na spotkania z nim. By\u0142 jednocze\u015bnie autorytetem i kim\u015b bardzo bliskim. Takie pogodzenie dw\u00f3ch na poz\u00f3r wykluczaj\u0105cych si\u0119 sytuacji czyni\u0142o z niego posta\u0107 naprawd\u0119 fascynuj\u0105ca, niepowtarzaln\u0105.\u201d<\/p>\n

Poezje Jana Paw\u0142a II znalaz\u0142y si\u0119 we wspomnianej tu antologii \u201eDlatego \u017ce s\u0105\u201d, kt\u00f3rej pierwsze wydanie ukaza\u0142o si\u0119 w roku 1996. Szewczenko na tym nie poprzesta\u0142 i przyst\u0105pi\u0142 do wyt\u0119\u017conej pracy przek\u0142adowej, zach\u0119cony mo\u017cliwo\u015bci\u0105 wydania ksi\u0105\u017cki w zwi\u0105zku z planowan\u0105 pielgrzymk\u0105 Ojca \u015awi\u0119tego na Ukrain\u0119. Uzyska\u0142 ponadto stypendium Kasy im. Mianowskiego na przyjazd do Polski, dzi\u0119ki czemu mogli\u015bmy bezpo\u015brednio wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 przy tym przedsi\u0119wzi\u0119ciu wymagaj\u0105cym r\u00f3\u017cnorodnych odwo\u0142a\u0144 teologicznych, filozoficznych i historycznych.<\/p>\n

Ostateczny wynik okaza\u0142 si\u0119 wr\u0119cz imponuj\u0105cy. Tom obj\u0105\u0142 wyb\u00f3r najwcze\u015bniejszych utwor\u00f3w: wiersz \u201eNad twoj\u0105 mogi\u0142\u0105\u201d <\/em>oraz fragment cyklu \u201eSonety\u201d<\/em>; ca\u0142o\u015b\u0107 \u201ePie\u015bni o Bogu ukrytym\u201d; poematy \u201eMatka\u201d, \u201eMy\u015bl jest przestrzeni\u0105 dziwn\u0105\u201d, \u201eKamienio\u0142om\u201d oraz fragmenty \u201eProfili Cyrenejczyka i Ko\u015bcio\u0142a\u201d; fragmenty \u201eWigilii wielkanocnej 1966\u201d oraz w ca\u0142o\u015bci: \u201eMy\u015bl\u0105c Ojczyzna\u201d…i \u201eStanis\u0142aw\u201d.<\/p>\n

W s\u0142owie Od t\u0142umacza <\/em>Stanis\u0142aw Szewczenko pisa\u0142 m.in.:<\/p>\n

\u201eZ poezj\u0105 obecnego Ojca \u015awi\u0119tego zetkn\u0105\u0142em si\u0119 w czasie moich prac translatorskich. Na pocz\u0105tku lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych przygotowywa\u0142em antologi\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnej poezji polskiej. Obok nazwisk tak znanych, jak Czes\u0142aw Mi\u0142osz, laureat Literackiej Nagrody Nobla, Tadeusz R\u00f3\u017cewicz, Zbigniew Herbert czy Wis\u0142awa Szymborska \u2013 w\u00f3wczas jeszcze nie noblistka, przyjaciele wskazali mi ks. Jana Twardowskiego, kt\u00f3rego liryka zrobi\u0142a na mnie ogromne wra\u017cenie swoj\u0105 prostot\u0105 i metafizyczn\u0105 g\u0142\u0119bi\u0105 zarazem. Kap\u0142an pisz\u0105cy wiersze \u2013 z perspektywy literatury ukrai\u0144skiej by\u0142o to co\u015b niezwyk\u0142ego! Okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce w Polsce wielu ksi\u0119\u017cy \u0142\u0105czy powo\u0142anie do s\u0142u\u017cby Bogu z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 poetyck\u0105; w\u015br\u00f3d nich jest nawet… zwierzchnik Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, kt\u00f3ry od wczesnej m\u0142odo\u015bci pisa\u0142 wiersze i dramaty.<\/p>\n

Osoba Jana Paw\u0142a II od dawna przyci\u0105ga\u0142a moj\u0105 uwag\u0119, ale przez d\u0142ugi czas niewiele o nim wiedzia\u0142em. […]<\/p>\n

Staraj\u0105c si\u0119 jak najwi\u0119cej o dowiedzie\u0107 o tym niezwyk\u0142ym cz\u0142owieku, dotar\u0142em, oczywi\u015bcie, do jego poezji. Zacz\u0105\u0142em czyta\u0107 wiersze, kt\u00f3re okaza\u0142y si\u0119 i trudne, i odmienne od znanej mi tw\u00f3rczo\u015bci innych polskich autor\u00f3w. Nie zrezygnowa\u0142em jednak z lektury, a nawet podj\u0105\u0142em pr\u00f3by przek\u0142adu. Poezja przecie\u017c ukazuje cz\u0142owieka od strony niedost\u0119pnej innemu poznaniu. By\u0142em przekonany, \u017ce poprzez wiersze dowiem si\u0119 czego\u015b istotnego o autorze\u201d.<\/p>\n

I to w\u0142a\u015bnie przedsi\u0119wzi\u0119cie translatorskie sprawi\u0142o, \u017ce ukrai\u0144ski poeta otrzyma\u0142 nagrod\u0119 Franciszka Karpi\u0144skiego jako jedyny dot\u0105d pisarz zagraniczny. <\/em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Waldemar SMASZCZ<\/strong><\/p>\n

Od redakcji:<\/strong><\/em>
Wszystkie cytowane tu wiersze Stanis\u0142awa Szewczenki podane s\u0105 t\u0142umaczeniu Waldemara Omaszcza<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jubileuszowy wiecz\u00f3r tw\u00f3rczy Stanis\u0142awa Szewczenki w Domu Pisarzy Ukrainy Stanis\u0142aw Szewczenko, ukrai\u0144ski poeta i t\u0142umacz polskiej poezji, obecny w naszym \u017cyciu literackim od ponad \u0107wier\u0107wiecza,…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2272,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-2271","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2016"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t