{"id":2297,"date":"2017-09-10T13:53:12","date_gmt":"2017-09-10T10:53:12","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/tatarskie-korzenie-henryka-sienkiewicza\/"},"modified":"2024-12-10T22:42:45","modified_gmt":"2024-12-10T20:42:45","slug":"tatarskie-korzenie-henryka-sienkiewicza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/tatarskie-korzenie-henryka-sienkiewicza\/","title":{"rendered":"Tatarskie korzenie Henryka Sienkiewicza"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Nie wszyscy zapewne s\u0142yszeli o tatarskich korzeniach s\u0142ynnego polskiego powie\u015bciopisarza Henryka Sienkiewicza. Wiadomo, \u017ce nale\u017ca\u0142 on do tak zwanych \u201ebia\u0142oruskich Tatar\u00f3w\u201d i pochodzi\u0142 ze znamienitego rodu.<\/p>\n

Zachowa\u0142a si\u0119 legenda, \u017ce \u200b\u200bjeden z jego przodk\u00f3w by\u0142 murz\u0105 (dow\u00f3dc\u0105 tysi\u0119cznego oddzia\u0142u) w tatarskim czambule Tochtamysza, kt\u00f3ry to przeszed\u0142 do s\u0142u\u017cby Wielkiego Ksi\u0119cia Litewskiego Witolda. I nie przypadkowo Henryk Sienkiewicz wybra\u0142 sobie pseudonim \u201eLitwos\u201d, pod kt\u00f3rym publikowa\u0142 swoje dzie\u0142a.<\/p>\n

Specjalnie i wnikliwie tatarskich korzeni polskiego pisarza nikt nie bada\u0142, cho\u0107 trzeba przyzna\u0107, \u017ce dzisiaj istnieje nie tylko liczne grono nosicieli tego nazwiska, ale i prastara wie\u015b Sinkiewiczi, po\u0142o\u017cona na terytorium wsp\u00f3\u0142czesnej Bia\u0142orusi, kt\u00f3ra zapewne za\u0142o\u017cona zosta\u0142a przez potomk\u00f3w tatarskiego wodza Senke. Wi\u0119cej wiadomo\u015bci zachowa\u0142o si\u0119 o bracie Senke – Bogdanie, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 za\u0142o\u017cycielem szlachetnego rodu P\u00f3\u0142torzyckich.<\/p>\n

W cz\u0119\u015bci dokument\u00f3w Wile\u0144skiej Komisji Archeograficznej dotycz\u0105cej litewskich tatar\u00f3w (tom XXXI <\/span> ) figuruje imi\u0119 ksi\u0119\u017cnej Ajszy Azylewicz\u00f3wnej Sienkiewicz, jak r\u00f3wnie\u017c ksi\u0119cia Hodca Sienkiewicza (dokument nr 242, z dnia 18.06.1667), ksi\u0119cia Romana Sienkiewicza, rotmistrza Jego Kr\u00f3lewskiej Mo\u015bci, Ksi\u0119cia J\u00f3zefa Sienkiewicza i jego \u017cony, Martyna Sienkiewicza, etc. To, \u017ce te osoby, wyznaj\u0105ce islam, s\u0105 bezpo\u015brednio zwi\u0105zane z odleg\u0142ymi przodkami pisarza nie budzi w\u0105tpliwo\u015bci – ich potomkowie \u017cyli i nadal \u017cyj\u0105 na terenach wzd\u0142u\u017c linii Troki – Wilno – Oszmiana – Ostrowiec – Grodno. Te historyczne miasta wchodzi\u0142y w granice dw\u00f3ch wojew\u00f3dztw – wile\u0144skiego i trockiego, kt\u00f3re powsta\u0142y w czasach Unii Horodelskiej w 1413 r.<\/p>\n

Wojew\u00f3dztwo Trockie powsta\u0142o w wyniku po\u0142\u0105czeniu Ksi\u0119stw Trockiego i Grodzie\u0144skiego, gdzie to za dobr\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 przodkowie Sienkiewicza otrzymali ziemi\u0119. Dokumenty, dotycz\u0105ce ksi\u0105\u017c\u0119cego i szlacheckiego rodu Sienkiewicza pochodz\u0105 z lat 1665 – 1720. Potomkowie tatarskiego chana Ali Berdeja rzeczywi\u015bcie pretendowali na tytu\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119cy. Na pewno wiadomo, \u017ce znacznie p\u00f3\u017aniej z tego pnia wywodz\u0105 si\u0119 dwie szlacheckie polskie dynastie: Sienkiewiczowie i P\u00f3\u0142torzyccy. Wielu z potomk\u00f3w Senke(w t\u0142umaczeniu z tatarskiego znaczy Sok\u00f3\u0142) dotychczas \u017cyje w Oszmianach, nieopodal Ponar\u00f3w, kt\u00f3rymi oni niegdy\u015b w\u0142adali. Zwiedzaj\u0105c Oszmiany (terytorium wsp\u00f3\u0142czesnej Bia\u0142orusi) uda\u0142o si\u0119 nam na starym polskim cmentarzu natrafi\u0107 na liczne groby prawdopodobnych krewnych wielkiego polskiego pisarza.<\/p>\n

W pobliskim ostrowieckim rejonie we wsi Dubniki w latach 1887-1888, Henryk Sienkiewicz go\u015bci\u0142 u swoich krewnych i przyjaci\u00f3\u0142. Tam powstawa\u0142a historyczna powie\u015b\u0107 \u201ePan Wo\u0142odyjowski\u201d, tam te\u017c powzi\u0119ty zosta\u0142 zamiar stworzenia historycznego epopei o walce z nawa\u0142\u0105 szwedzk\u0105 \u201ePotop\u201d.<\/p>\n

Ciekawe, \u017ce prototypami wielu historycznych postaci byli jego krewni i znajomi, z kt\u00f3rymi pisarz spotyka\u0142 si\u0119 i obcowa\u0142 podczas pobytu w maj\u0105tku Minejko w Dubnikach. (http:\/\/centrtur.grodno.by\/itioi_pologtn\/project_gosty.pdf)<\/span><\/p>\n

Dzisiaj, je\u017celi uwzgl\u0119dni\u0107 okres czasu, kt\u00f3ry dzieli nas od roku 1397 – daty rozpocz\u0119cia przesiedlania ludno\u015bci tatarskiej na tereny Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego, to na Bia\u0142orusi, Litwie i w innych krajach powinny by zamieszkiwa\u0107 tysi\u0105ce bli\u017cszych i dalekich krewnych Sienkiewicza, w rozmaity spos\u00f3b z nim powi\u0105zanych. Mniej wi\u0119cej by\u0142oby to 5000 rodzin.<\/p>\n

W tej sprawie ostateczn\u0105 kropk\u0119 nad i mog\u0142yby postawi\u0107, tak dzi\u015b popularne na \u015bwiecie, wsp\u00f3lne badania genealogiczno-genetyczne, ale\u2026 na wszystko przyjdzie czas. W \u015bwiatowej paj\u0119czynie Internetu uda\u0142o si\u0119 nam znale\u017a\u0107 grup\u0119 (i nie jedn\u0105) skupiaj\u0105c\u0105 nosicieli tego s\u0142awnego nazwiska. Na jednym z for\u00f3w, po\u015bwi\u0119conym genealogii rodziny Sienkiewicza, Anton Smirnow z omawianego rodu pisze:<\/p>\n

\u00a0\u201eJa te\u017c pochodz\u0119 z rodu Sienkiewicz\u00f3w. Wiem o tatarskim pochodzeniu nazwiska. Jego przodkowie to Tatarzy, kt\u00f3rzy przeszli na s\u0142u\u017cb\u0119 do Wielkiego Ksi\u0119cia Litewskiego razem z chanem Tochtamyszem. Jest takie osiedle Sienkiewiczi, gdzie zamieszkiwa\u0142o ich najwi\u0119cej i gdzie te\u017c masowo przechodzili oni z islamu na katolicyzm. To potomkowie murzy lub tysi\u0119cznika Senkie (Szenkie). Henryk Sienkiewicz pochodzi z tego rodu. Synowie szlachty, arystokracji tatarskiej, zawsze mieli liczne potomstwo. Dlatego nic dziwnego, \u017ce r\u00f3d rozr\u00f3s\u0142 si\u0119 i rozjecha\u0142 si\u0119 po ca\u0142ym \u015bwiecie. Wielu Sienkiewicz\u00f3w (Sinkiewicz\u00f3w) zamieszkiwa\u0142o w Oszmianach pod Wilnem, ich groby dotychczas mo\u017cna zobaczy\u0107 na starym cmentarzu. Oni byli walecznymi wojownikami i od dawna uczciwie s\u0142u\u017cyli Rzeczypospolitej. Kiedy\u015b by\u0142 to bardzo znakomity i zamo\u017cny r\u00f3d, lecz by\u0142o to bardzo dawno, jeszcze w czasach Z\u0142otej Ordy. Polski orientalista J. Szynkiewicz uwa\u017ca, \u017ce \u200b\u200bw niekt\u00f3rych j\u0119zykach tureckich, s\u0142owo „sahun” lub „szahin” oznacza „soko\u0142a”. No c\u00f3\u017c, zupe\u0142nie realnie, jako \u017ce zgodnie ze staro tatarsk\u0105, a raczej staro tureck\u0105 tradycj\u0105 synom cz\u0119sto przyswajano imiona drapie\u017cnych ptak\u00f3w. Zreszt\u0105, w j\u0119zyku tureckim istnieje jeszcze te\u017c s\u0142owo „sahane”, co znaczy „znakomity”. Przytocz\u0119 cytat o za\u0142o\u017cycielach rodu Sienkiewicz:<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u201eSam za\u015b r\u00f3d Ponarskich wywodzi si\u0119 pierwotnie z Tatar\u00f3w nadwo\u0142\u017ca\u0144skich, wci\u0105gni\u0119tych do chor\u0105gwi Najma\u0144skiej. Ich przodkiem, kt\u00f3ry \u017cy\u0142 w pierwszej po\u0142owie XV wieku by\u0142 Ali-Berdej, synem kt\u00f3rego jest Bogdan, kt\u00f3remu przydzielono osiedle Ponary w powiecie oszmianskim i, prawdopodobnie, kt\u00f3ry obra\u0142 pseudonim w oparciu o nazw\u0119 swojej posiad\u0142o\u015bci. Stopniowo pseudonim sta\u0142 si\u0119 nazwiskiem rodowym. Alej figuruje w spisie wojska litewskiego 1528 roku, jako \u201emuzu\u0142manin z lennych osadnik\u00f3w\u201d. On to w\u0142a\u015bnie by\u0142 ojcem Senka i Bogdana, odnotowanych w 1559 roku jako w\u0142a\u015bcicieli Ponar\u00f3w. Drugi syn Aleja – Bogdan – sta\u0142 si\u0119 protoplast\u0105 rodu P\u00f3\u0142torzyckich.<\/p>\n

\u00a0\u00a0Co, za\u015b dotyczy linii P\u00f3\u0142torzyckich, to syn Bogdana – Iwaszko P\u00f3\u0142torzycki w 1575 roku kupi\u0142 jeszcze i cz\u0119\u015b\u0107 Ponizia i Dowbuczek (we wsp\u00f3\u0142czesnym smorgo\u0144skim rejonie obwodu grodnie\u0144skiego), nazwanych \u201eKurkowo\u201d i po\u0142o\u017conych w pobli\u017cu Ponar\u00f3w. Prawie jednocze\u015bnie jego brat Bektysz te\u017c zdob\u0119dzie ziemie w Ponizie, a w 1600 roku jego synowie – ksi\u0105\u017c\u0119ta Jakub i Achmet Bektyszewiczowie P\u00f3\u0142torzyccy – sprzedadz\u0105 swoj\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Jaszowi Paw\u0142owskiemu i akt kupna-sprzeda\u017cy opatrz\u0105 swoj\u0105 osobist\u0105 ksi\u0105\u017c\u0119c\u0105 piecz\u0119ci\u0105 ze znakiem (p\u00f3\u017aniej zmodyfikowanym). <\/span><\/p>\n

Z historii dobrze nam wiadomo, \u017ce: \u00abW pokoju z Tatarami \u017cy\u0142 wielki ksi\u0105\u017c\u0119 – Jagie\u0142\u0142o. Bynajmniej nie wszystkim znany jest fakt, \u017ce w 1380 roku wojsko Jagie\u0142\u0142y \u015bpieszy\u0142o z pomoc\u0105 chanowi Mamajowi na Kulikowym Polu. Kto wie, jak sko\u0144czy\u0142a by si\u0119 ta s\u0142ynna bitwa, gdyby chor\u0105gwie Jagie\u0142\u0142y wst\u0105pi\u0142y do walki na stronie Mamaja. Ale wielki ksi\u0105\u017c\u0119 nie odda\u0142 ostatecznie rozkazu – Bia\u0142orusini i Litwini nie wdali si\u0119 do bitwy i Mamaj, cho\u0107 z wielkim trudem, ale zosta\u0142 pokonany przez wojownik\u00f3w moskiewskiego ksi\u0119cia Dmitrija.<\/p>\n

Na prze\u0142omie XIV i XV stuleci nast\u0105pi\u0142 schy\u0142ek niegdy\u015b pot\u0119\u017cnej Z\u0142otej Ordy, kt\u00f3r\u0105 w po\u0142owie XIII stulecia stworzy\u0142 w dorzecza Wo\u0142gi legendarny Batu<\/em>–<\/em>chan<\/em>. Jedn\u0105 z przyczyn tego sta\u0142y si\u0119 wycie\u0144czaj\u0105ce dynastyczne i dynastycznych i plemienne spory. Ich zwyci\u0119zcy po kolei zajmowali zachwiany z\u0142otoordy\u0144ski tron, pokonanym za\u015b przysz\u0142o si\u0119 ucieka\u0107 – albo na Moskowi\u0119, lub te\u017c na Litw\u0119 (tak wtenczas nazywano dzisiejsze bia\u0142oruskie ziemie – terytorium wsp\u00f3\u0142czesnej Litwy nazywano wtedy \u017bemajtij\u0105 i Auksztajtij\u0105).<\/p>\n

Wielkim Ksi\u0119ciem Litewskim w te czasy by\u0142 m\u0105dry polityk i utalentowany rycerz Witold. Ch\u0119tnie przyjmowa\u0142 on w swoje w\u0142adania tatarskich uciekinier\u00f3w. A one do ko\u0144ca XIV stulecia by\u0142y ogromne: Wielkie Ksi\u0119stwo Litewskie rozci\u0105ga\u0142o si\u0119 od Ba\u0142tyckiego do Morza Czarnego i od Bugu i Narwy do Moskowii…<\/p>\n

W 1380 roku, po \u015bmierci Mamaja, wielki chan Timur-Lenk (Tamerlan) wzni\u00f3s\u0142 na z\u0142oto ordy\u0144ski tron wodza Bia\u0142ej Ordy chana Tochtamysza . Ten, za\u015b, z czasem poczuwszy si\u0142\u0119, wyst\u0105pi\u0142 przeciw swojemu zwierzchnikowi. Od 1384 do 1395 roku toczy\u0142a si\u0119 bezkompromisowa walka Tochtamysza z Tamerlanem o Z\u0142ot\u0105 Ord\u0119. Zwyci\u0119\u017cy\u0142 w niej „Wielki Chromy”. Po druzgoc\u0105cej kl\u0119sce nad Terekiem resztki wojsk Tochtamysza zbieg\u0142y do Mo\u0142dawii, Moskowii i Litwy. Sam zbuntowany chan ruszy\u0142 w stron\u0119 Krymu…<\/p>\n

Ale i tam nie zazna\u0142 spokoju. W 1397 roku, przy pr\u00f3bie opanowania bogatej Kaffy (dzi\u015b Teodozji), zosta\u0142 rozbity przez Tem\u00fcr Kut\u0142ug<\/em>a i uciek\u0142 do Kijowa, aby prosi\u0107 o pomoc pot\u0119\u017cnego Witolda…<\/p>\n

Wielki ksi\u0105\u017c\u0119 pozytywnie zareagowa\u0142 na pro\u015bb\u0119 Tochtamysza. Pod koniec lata 1397 roku Witold zebra\u0142 w dorzeczu dolnego biegu Donu wielkie wojsko i ruszy\u0142 na Krym. 8 wrze\u015bnia pod Kaff\u0105 rozgromi\u0142 oddzia\u0142y miejscowych bek\u00f3w i murz i przywr\u00f3ci\u0142 Krym Tochtamyszowi.<\/p>\n

W\u0142a\u015bnie w tym to czasie wielki ksi\u0105\u017c\u0119 wyprowadzi\u0142 z krymskich step\u00f3w wielotysi\u0119czne zast\u0119py zniewolonych Tatar\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 je\u0144c\u00f3w osadzi\u0142 na po\u0142udniowych granicach swojego ogromnego pa\u0144stwa, wielu \u00a0z nich podarowa\u0142 w\u00f3wczas \u00a0dopiero co obranemu polskiemu kr\u00f3lowi Jagielle, a du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 rozsiedli\u0142 na Litwie – Bia\u0142orusi…<\/p>\n

Tak to od 1397 roku bierze sw\u00f3j pocz\u0105tek 600-letnia historia \u201ebia\u0142oruskich\u201d Tatar\u00f3w… Wi\u0119cej szczeg\u00f3\u0142owej informacji mo\u017cna znale\u017a\u0107 na stronie internetowej: <\/span><\/p>\n

Corocznie, 15 listopada, w dzie\u0144 \u015bmierci wielkiego polskiego pisarza ca\u0142a jego rodzina i krewni zbieraj\u0105 si\u0119 w Warszawie, na nabo\u017ce\u0144stwo w \u015bwi\u0119tej intencji pami\u0119ci potomk\u00f3w Henryka Sienkiewicza Henryka. Zbieraj\u0105 si\u0119 przy prochach ich praszczura, kt\u00f3re sprowadzone ze Szwajcarii spoczywaj\u0105 dzi\u015b w krypcie katedry \u015bw. Jana w Warszawie.<\/p>\n

Szybko mijaj\u0105 lata. W tym 2017 roku b\u0119dziemy obchodzi\u0107 620-lecie historii \u201ebia\u0142oruskich Tatar\u00f3w\u201d, potomk\u00f3w wielkiego tw\u00f3rcy. 620 lat temu, Wielki Ksi\u0105\u017c\u0119 Litewski zbieraj\u0105c ogromn\u0105 polsko-litewsko-rusi\u0144sk\u0105 armi\u0119, zdo\u0142a\u0142 rozgromi\u0107 wojska Timura i zwr\u00f3ci\u0107 Krym swojemu wiernemu sojusznikowi chanowi Tohtamyszowi. Za\u015b osiadli na Bia\u0142orusi Tatarzy z czasem przyj\u0119li katolicyzm i dali pocz\u0105tek wielu szlachetnym rodom Rzeczypospolitej. I tu nasuwa si\u0119 my\u015bl\u2013 a nu\u017c historia ko\u0142em si\u0119 toczy?<\/p>\n

Wadym PEREGUDA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nie wszyscy zapewne s\u0142yszeli o tatarskich korzeniach s\u0142ynnego polskiego powie\u015bciopisarza Henryka Sienkiewicza. Wiadomo, \u017ce nale\u017ca\u0142 on do tak zwanych \u201ebia\u0142oruskich Tatar\u00f3w\u201d i pochodzi\u0142 ze znamienitego…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2298,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[38],"tags":[],"class_list":["post-2297","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2017"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t