{"id":2332,"date":"2013-05-11T10:54:10","date_gmt":"2013-05-11T07:54:10","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/drogi-do-polski-1\/"},"modified":"2024-12-10T23:02:17","modified_gmt":"2024-12-10T21:02:17","slug":"drogi-do-polski-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/drogi-do-polski-1\/","title":{"rendered":"DROGI DO POLSKI (1)"},"content":{"rendered":"

\"DrDr hab. prof. Micha\u0142 Seliwaczow<\/strong><\/p>\n

<\/strong>Kiedy zapytuj\u0105 mnie, sk\u0105d ta moja dobra polszczyzna, odpowiadam, \u017ce mia\u0142em babci\u0119 Polk\u0119.<\/p>\n

Owszem, to prawda. Tylko, \u017ce babcia Anna Solanko zmar\u0142a w 1915 roku, kiedy m\u00f3j ojciec mia\u0142 zaledwie p\u00f3\u0142 roku i pochowana jest na wile\u0144skim cmentarzu na Rossie. Zachowa\u0142y si\u0119 jej dokumenty, du\u017co zdj\u0119\u0107 (dziadek fotografowa\u0142), wizyt\u00f3wka z napisem \u201eAnna Seliwaczowa\u201d \u0142acink\u0105, oraz pisane po polsku listy. Ma\u0142\u017conek, Alexy Seliwaczow, o\u017ceni\u0142 si\u0119 po raz drugi 1918 roku w Charkowie i w nast\u0119pnym roku sam zmar\u0142 tam na zapalenie p\u0142uc, jak i Anna. Pi\u0119cioletni w\u00f3wczas Roman, m\u00f3j ojciec, pozosta\u0142 z macoch\u0105. Jego siostra Helena zmar\u0142a b\u0119d\u0105c dzieckiem w Chorole na Po\u0142tawszczy\u017anie, gdzie wychowywa\u0142a si\u0119 u swojej ciotki Maryji (siostra matki), wszystkie stare wi\u0119zi rodzinne zosta\u0142y przerwane.<\/p>\n

W\u0105tpi\u0119, \u017ce to mo\u017ce to mie\u0107 pod\u0142o\u017ce genetyczne, ale j\u0119zyk polski zawsze mnie si\u0119 podoba\u0142. R\u00f3wnie\u017c interesowa\u0142o mnie wszystko, co jest z Polsk\u0105 zwi\u0105zane. My\u015bl\u0119, \u017ce to raczej ukszta\u0142towa\u0142o si\u0119 jeszcze w dzieci\u0144stwie, kt\u00f3re sp\u0119dzi\u0142em na terytorium \u0141awry Kijowo-Peczerskiej, gdzie rodzice mieszkali od ko\u0144ca lat trzydziestych, zatrudnieni w muzeum pa\u0144stwowym zorganizowanym na terytorium znacjonalizowanego obszaru klasztoru przekszta\u0142conego w Pa\u0144stwowy Rezerwat Historyczno \u2013 Kulturalny.<\/p>\n

St\u0105d te\u017c obcowa\u0142em z kolegami rodzic\u00f3w \u2013 archeologami, historykami, artystami, s\u0142ysza\u0142em od nich nazwiska wielkich litewskich ksi\u0105\u017c\u0105t i polskich kr\u00f3l\u00f3w, kt\u00f3rzy nadawali temu klasztorowi r\u00f3\u017cne przywileje, usi\u0142owa\u0142em przeczyta\u0107 siedemnastowieczn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 pt.: \u201eTeraturgima albo cuda \u0141awry Kijowo-Pieczarskiej…\u201d.<\/p>\n

Jeszcze b\u0119d\u0105c dzieckiem kilka razy je\u017adzi\u0142em na wycieczki organizowane dla wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w muzeum \u0142awrskiego do Perejas\u0142awa, Bia\u0142ej Cerkwi, Poczajowa i Krzemie\u0144ca. S\u0142ysza\u0142em tam o rywalach \u2013 prawos\u0142awnym Adamie Kisielu i katoliku neoficie Jaremie Wi\u015bniowieckim \u2013 wojewodach, odpowiednio, Kijowskim i Ruskim, kt\u00f3rzy wsp\u00f3lnie pot\u0119piali powstanie Bohdana Chmielnickiego. O ruskich magnatach Branickich, Gojskich, Ostrogskich, Sanguszkach etc, kt\u00f3rzy s\u0142u\u017cyli kr\u00f3lowi polskiemu i jednocze\u015bnie popierali lud prawos\u0142awny, o kr\u00f3lowej z W\u0142och Bonie, o Lelewelu i S\u0142owackim. Krystalizowa\u0142o si\u0119 poj\u0119cie o skomplikowanej oraz niejednoznacznej historii Ukrainy, sprzeczne ze schematem czarno-bia\u0142ej wizji z podr\u0119cznika szkolnego. Zrozumia\u0142em ju\u017c wtedy jak potrzebny jest j\u0119zyk polski do studi\u00f3w ukrainoznawczych.<\/p>\n

Pierwszymi Polakami, poznanymi przeze mnie osobi\u015bcie,<\/strong> <\/em><\/strong>by\u0142a rodzina naszej pomocnicy domowej Stanis\u0142awy Wojciechowskiej ze wsi Koczer\u00f3w powiatu radomy\u015blskiego (teraz obw\u00f3d \u017cytomierski). Go\u015bci\u0142em tam na wakacjach jako 10-letni ch\u0142opiec. Ju\u017c zwiedza\u0142em przedtem wie\u015b ukrai\u0144sk\u0105, ale tutaj by\u0142o inaczej. Stasia ca\u0142owa\u0142a przy spotkaniu r\u0119ce swej mamie, odr\u00f3\u017cnia\u0142o si\u0119 wn\u0119trze ich sadyby, inne by\u0142y ikony, niezwykle brzmia\u0142y imiona syn\u00f3w i c\u00f3rek Kostanychy (jak zwano jej mam\u0119): Adolf, Aniela, Paulina. Wyja\u015bniono mi, \u017ce s\u0105 Polakami, nie chodz\u0105 do cerkwi, natomiast do koczerowskich katolik\u00f3w przyje\u017cd\u017ca ksi\u0105dz z \u017bytomierza.<\/p>\n

Wtedy, w czasach radzieckich nie wypada\u0142o podkre\u015bla\u0107 narodowo\u015bci kogokolwiek. Teraz rozumiem, \u017ce polskie pochodzenie mieli przyjaciele ojca, arty\u015bci graficy Micha\u0142 Bogi\u0144ski, Edward Zawistowski. P\u00f3\u017aniej go\u015bci\u0142 u nas Edward Traub z Moskwy, i z nim rozmawiali\u015bmy ju\u017c po polsku. Gdzie\u015b w tych te\u017c latach (pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych) zwiedzi\u0142em w Winnicy ko\u015bci\u00f3\u0142 i cerkiew, kt\u00f3re sta\u0142y vis-a-vis na g\u0142\u00f3wnej ulicy miasta. Odczu\u0142em odmienno\u015b\u0107 nabo\u017ce\u0144stw, wspania\u0142o\u015b\u0107 organ\u00f3w i \u015bpiewu, ka\u017cdego na sw\u00f3j spos\u00f3b.<\/p>\n

Nowy pot\u0119\u017cny impuls do zainteresowa\u0144 polskich<\/strong> da\u0142a mi Halina Szko\u0142a, kierownik k\u00f3\u0142ka turystycznego w kijowskim Pa\u0142acu Pionier\u00f3w, do kt\u00f3rego ucz\u0119szcza\u0142em w latach 1959\u20131963, i gdzie p\u00f3\u017aniej sam kierowa\u0142em takim k\u00f3\u0142kiem. By\u0142a to \u0142adna wysportowana panna, alpinistka, absolwentka rusycystyki i polonistyki uniwersytetu kijowskiego. Doskonale m\u00f3wi\u0142a po polsku, prenumerowa\u0142a nie tylko popularn\u0105 wtedy w Kijowie \u201eKobiet\u0119 i \u017bycie\u201d, ale tak\u017ce \u201e\u017bycie Literackie\u201d, \u201ePrzekr\u00f3j\u201d, inne czasopisma polskie. Inteligentna i bardzo wykszta\u0142cona, nasza \u201ePani kierowniczka\u201d (tak j\u0105, w polskim stylu, nazywali\u015bmy) odnosi\u0142a si\u0119 z rezerw\u0105 do w\u0142adzy (jej ojca rozstrzelano w Winnicy pod koniec lat 30.) i urz\u0105dzi\u0142a dla swych uczni\u00f3w swego rodzaju \u201ewysepk\u0119 wolno\u015bci\u201d. \u015apiewa\u0142a w naszym gronie pie\u015bni Okud\u017cawy, innych opozycyjnych bard\u00f3w, recytowa\u0142a nam klasyczn\u0105 i now\u0105 poezj\u0119, tak\u017ce polsk\u0105. Dot\u0105d pami\u0119tam z Mickiewicza \u201eLitwo, Ojczyzna moja…\u201d, \u201eJaki\u017c to ch\u0142opiec, pi\u0119kny i m\u0142ody…\u201d, \u201eStary Budrys trzech syn\u00f3w…\u201d a nostalgiczny wiersz S\u0142owackiego o Krzemie\u0144cu \u201eNiechaj mnie Zo\u015bka o wiersze nie prosi\u2026\u201d wtedy przepisa\u0142em w ca\u0142o\u015bci do notesu.<\/p>\n

Instruktor Szko\u0142a lubi\u0142a w\u0119drowa\u0107 z nami po Polesiu na p\u00f3\u0142noc od Kijowa. Zim\u0105 zazwyczaj nocowali\u015bmy w miejscowych wiejskich szko\u0142ach, o\u015bwietlanych w\u00f3wczas jeszcze lampami naftowymi. Czyta\u0142em na \u015bcianach klasy list\u0119 uczni\u00f3w i ju\u017c wiedzia\u0142em, co przewa\u017cnie znaczy, kiedy nazwiska ko\u0144cz\u0105 si\u0119 na -ska\/-ski, a w\u015br\u00f3d imion dominuj\u0105 Adolf, Aniela, Kazimierz, Stanis\u0142aw itd. I nie dziwi\u0142em si\u0119 ju\u017c figurk\u0105 Matki Boskiej stoj\u0105cym tu\u017c obok ikon w chatach katolickiej ludno\u015bci. Du\u017co p\u00f3\u017aniej zrozumia\u0142em, dlaczego w takich w\u0142a\u015bnie polskich albo czeskich wioskach na Polesiu Kijowskim i Wo\u0142y\u0144skim s\u0105 rozmieszczone dawne fabryki szk\u0142a czy porcelany.<\/p>\n

A jakich ciekawych ludzi spotyka\u0142o si\u0119<\/strong> podczas tych w\u0119dr\u00f3wek! Hutnicy dmuchacze z Mirczy oraz Kodry na naszych oczach tworzyli r\u00f3\u017cnobarwne szklane ptaki, pozwalali dzieciom samodzielnie wydmuchiwa\u0107 szk\u0142o. Ju\u017c kilkadziesi\u0105t lat cieszy m\u00f3j wzrok r\u0119cznie formowany s\u0142oik z p\u0119cherzykami w nier\u00f3wnych \u015bciankach, podarowany mi w Mirczy przez Kazika Lisowskiego. Pewien le\u015bniczy na Polesiu, opowiadaj\u0105c o walkach partyzant\u00f3w z okupantem niemieckim, m\u00f3wi\u0142 nam, dzieciom (wiosn\u0105 1960 roku!), dos\u0142ownie tak: \u201eJestem cz\u0142owiekiem prostym i jest mi oboj\u0119tnie, w\u0142adza sowiecka czy niemiecka \u2013 ja zawsze zarobi\u0119 na k\u0119s chleba…\u201d<\/p>\n

By\u0142em zafascynowany radomy\u015blskim nauczycielem Mykit\u0105 Masiut\u0105. Ten ju\u017c siwy cz\u0142owiek z pocz\u0105tku pokazywa\u0142 nam swoje muzeum szkolne, potem miasteczko, a kiedy wszyscy zmarzli, zaprowadzi\u0142 do starego gmachu budynku kultury, by\u0142ego konsystorza grecko-katolickiego i d\u0142ugo jeszcze opowiada\u0142 histori\u0119 tej instytucji, cytowa\u0142 cerkiewno-s\u0142owia\u0144skie i polskie dokumenty, m\u00f3wi\u0142 o licznych biskupach, arcybiskupach i metropolitach XVII\u2013 XVIII wiek\u00f3w jak o \u017cywych ludziach, osobi\u015bcie mu znajomych. Nie przejmowa\u0142 si\u0119, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 zm\u0119czonych s\u0142uchaj\u0105cych go dzieci na tej lekcji zasn\u0119\u0142a – wystarcza\u0142o mu dw\u00f3ch-trzech wdzi\u0119cznych s\u0142uchaczy na czele z nasz\u0105 kierowniczk\u0105 Pani\u0105 Szkol\u0105.<\/p>\n

Ta niezwyk\u0142a erudycja i po\u015bwi\u0119cenie na tyle mnie zachwyci\u0142y, \u017ce po pewnym czasie przyjecha\u0142em tutaj (100 km na zach\u00f3d od Kijowa) ju\u017c sam i zn\u00f3w mia\u0142em przyjemno\u015b\u0107 wys\u0142ucha\u0107 wiele innych historii od tego nieprzeci\u0119tnego rozm\u00f3wcy. Niedaleko od domu Pana Masiuty mie\u015bci\u0142 si\u0119 zaniedbany cmentarz rzymsko-katolicki z romantycznie pochylonymi grobowcami. Zapami\u0119ta\u0142em epitafium \u201e\u015apij, anio\u0142ku, w ciemnym grobie, niech si\u0119 rodzice przy\u015bni\u0105 tobie\u201d. Nic specjalnego, ale, przeczytana po raz pierwszy, budzi\u0142a wyobra\u017ani\u0119 podlotka i napisa\u0142em pod tym wra\u017ceniem wiersz po polsku.<\/p>\n

Trzeba powiedzie\u0107, \u017ce za przyk\u0142adem Haliny Szko\u0142y tak\u017ce sta\u0142e prenumerowa\u0142em r\u00f3\u017cne czasopisma polskie <\/em><\/strong>(od deski do deski<\/em> czyta\u0142em krakowski \u201ePrzekr\u00f3j\u201d) i niezad\u0142ugo przyswoi\u0142em sobie j\u0119zyk na przyzwoitym poziomie. A przynosi\u0142o to niema\u0142e korzy\u015bci. W ksi\u0119garni kijowskiej \u201e\u0414\u0440\u0443\u0436\u0431\u0430\u201d na skrzy\u017cowaniu Kreszczatyku z ulic\u0105 Swierd\u0142owa (teraz zwr\u00f3cono jej nazw\u0119 historyczn\u0105 \u2013 Prorizna) sprzedawano w du\u017cych ilo\u015bciach ksi\u0105\u017cki z \u201ekraj\u00f3w demokracji ludowej\u201d. Wi\u0119c polszczyzna, zrozumia\u0142a dla wi\u0119kszo\u015bci wykszta\u0142conych Ukrai\u0144c\u00f3w, by\u0142a wtedy \u0142atwym kana\u0142em informacji z Zachodu.<\/p>\n

Micha\u0142 SELIWACZOW <\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dr hab. prof. Micha\u0142 Seliwaczow Kiedy zapytuj\u0105 mnie, sk\u0105d ta moja dobra polszczyzna, odpowiadam, \u017ce mia\u0142em babci\u0119 Polk\u0119. Owszem, to prawda. Tylko, \u017ce babcia Anna…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2333,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[34],"tags":[],"class_list":["post-2332","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2013"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t