{"id":2342,"date":"2022-11-19T05:41:15","date_gmt":"2022-11-19T03:41:15","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/nowogrodek\/"},"modified":"2024-12-10T23:07:14","modified_gmt":"2024-12-10T21:07:14","slug":"nowogrodek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/nowogrodek\/","title":{"rendered":"NOWOGR\u00d3DEK"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
\u0141askami s\u0142yn\u0105cy obraz Matki Bo\u017cej Nowogr\u00f3dzkiej<\/strong><\/p>\n

Przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 by\u0142 stolic\u0105 wojew\u00f3dztwa nowogr\u00f3dzkiego i liczy\u0142 ponad 9 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w.\u00a0Najwi\u0119cej by\u0142o \u017byd\u00f3w (50%), Polak\u00f3w (25%) i Bia\u0142orusin\u00f3w (20%). Wcze\u015bniej, wed\u0142ug hipotez wsp\u00f3\u0142czesnych nam historyk\u00f3w i archeolog\u00f3w, sta\u0142 tam zamek Jad\u017awing\u00f3w, zniszczony w X wieku. P\u00f3\u017aniej Nowogr\u00f3dek zdoby\u0142 i zbudowa\u0142 sw\u00f3j zamek ksi\u0105\u017c\u0119 kijowski W\u0142odzimierz \u015awi\u0119ty, a po nim przez d\u0142ugie lata rz\u0105dzi\u0142 tam jego syn Jaros\u0142aw.<\/p>\n

Niekt\u00f3rzy kronikarze przypisuj\u0105 budow\u0119 Nowogr\u00f3dka kijowskiemu w\u0142adcy Jarope\u0142kowi, podaj\u0105c nawet czas za\u0142o\u017cenia grodu \u2013 rok 1116. Pewne informacje, przez nikogo nie podwa\u017cane, pochodz\u0105 dopiero z roku 1240-41, kiedy to Nowogr\u00f3dek i jego okolice spl\u0105drowa\u0142a i zniszczy\u0142a horda mongolsko-tatarska.<\/p>\n

Du\u017co wreszcie informacji o przesz\u0142o\u015bci miasta pochodzi z XIII wieku, kiedy gr\u00f3d zdoby\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 litewski Radziwi\u0142\u0142 oraz z okresu p\u00f3\u017aniejszego, kiedy Nowogr\u00f3dkiem zarz\u0105dza\u0142 Mendog nale\u017c\u0105cy do rodziny ksi\u0105\u017c\u0105t wo\u0142y\u0144skich. Potem przysz\u0142y okresy wojen. I tak najpierw miasto zniszczone zosta\u0142o w latach 1274 i 1278 przez Tatar\u00f3w, a w roku 1314 przez Krzy\u017cak\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Fara, w kt\u00f3rej\u00a0 odby\u0142 si\u0119 \u015blub kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y z ksi\u0119\u017cniczk\u0105 rusk\u0105 So\u0144k\u0105 Holsza\u0144sk\u0105 (1422) i w kt\u00f3rej\u00a0ochrzczony zosta\u0142 Adam Mickiewicz<\/strong><\/strong><\/p>\n

W ko\u0144cu XIV wieku Nowogr\u00f3dek zosta\u0142 w\u0142\u0105czony do Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego. Tam te\u017c, w roku 1422, odby\u0142 si\u0119 \u015blub Witolda Jagie\u0142\u0142y z Sonk\u0105 Holsza\u0144sk\u0105 \u2013 przysz\u0142\u0105 matk\u0105 kr\u00f3l\u00f3w polskich. Prawa magdeburskie otrzyma\u0142o miasto z r\u0105k Zygmunta Starego w roku 1511 roku. W ko\u0144cu za\u015b XVI wieku kr\u00f3l Zygmunt Waza nada\u0142 Nowogr\u00f3dkowi herb przedstawiaj\u0105cy Micha\u0142a Archanio\u0142a trzymaj\u0105cego w jednej r\u0119ce miecz, a w drugiej wagi.<\/p>\n

Najwi\u0119kszy rozw\u00f3j miasta przypad\u0142 na wiek XVI i XVII. W Nowogr\u00f3dku ustanowiony zosta\u0142 nawet Trybuna\u0142 Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego \/1581\/, kt\u00f3ry s\u0105dzi\u0142 co dwa lata przez 22 niedziel<\/em>. Miasto szybko si\u0119 o\u017cywia\u0142o. Na Trybuna\u0142 przyje\u017cd\u017cali kupcy z W\u0142och, Persji, Turcji. Budowano nowe domy i ko\u015bcio\u0142y. Wed\u0142ug dawnego podzia\u0142u administracyjnego Nowogr\u00f3dek by\u0142 pocz\u0105tkowo cz\u0119\u015bci\u0105 wojew\u00f3dztwa trockiego, a od roku 1507 miastem wojew\u00f3dzkim.<\/p>\n

Zwiedzanie dzisiejszego Nowogr\u00f3dka najlepiej zacz\u0105\u0107 jest od miejskiego rynku i ozdobionych kolumnad\u0105 hal-kram\u00f3w pochodz\u0105cych z pierwszej po\u0142owy XIX wieku. W pobli\u017cu rynku wznosi si\u0119 tak\u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 dominikan\u00f3w pod wezwaniem \u015bw. Micha\u0142a \u2013 zbudowany w roku 1624 i odbudowany w roku 1831 \/po po\u017carze miasteczka w roku 1751\/.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Kopiec Adama Mickiewicza<\/strong><\/p>\n

Dzisiejszy ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Micha\u0142a, zniszczony ponownie w czasie II wojny \u015bwiatowej, odbudowano w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych naszego stulecia. Jego wn\u0119trze ozdabiaj\u0105\u00a0 sztukaterie i postacie anio\u0142\u00f3w. Interesuj\u0105ca jest r\u00f3wnie\u017c marmurowa tablica\u00a0 z br\u0105zowym popiersiem Adama Mickiewicza, wmurowana potajemnie w nocy przez c\u00f3rk\u0119 wieszcza Mari\u0119 Goreck\u0105 \u2013 z okazji setnej rocznicy jego urodzin. Mo\u017cna j\u0105 dzi\u015b zobaczy\u0107 w muzeum.<\/p>\n

Stoj\u0105cy niedaleko dawny ko\u015bci\u00f3\u0142 franciszkan\u00f3w przebudowany zosta\u0142 w XIX wieku na cerkiew prawos\u0142awn\u0105. W jej wn\u0119trzu, przy prawym o\u0142tarzu, znajduje si\u0119 cudowna ikona Matki Bo\u017cej pochodz\u0105ca ze starej cerkwi zamkowej. Nie jest to jednak obraz Madonny Zamkowej znanej nam z Pana Tadeusza.<\/em><\/p>\n

Znacznie ciekawsza jest natomiast druga cerkiew prawos\u0142awna – \u015bwi\u0119tych Borysa i Gleba zbudowana w pierwszej po\u0142owie XVI wieku, nale\u017c\u0105ca przez d\u0142ugie lata do bazylian\u00f3w. To prawdopodobnie do tej unickiej w\u00f3wczas cerkwi przyszed\u0142 ma\u0142y Ada\u015b, by za wr\u00f3cone \u017cycie podzi\u0119kowa\u0107 Bogu.<\/em> R\u00f3wnie ciekawe s\u0105 ruiny nowogr\u00f3dzkiego zamku na G\u00f3rze Zamkowej pochodz\u0105ce z pocz\u0105tku XV wieku. Wcze\u015bniejszy zamek Mendoga zosta\u0142 zniszczony przez Krzy\u017cak\u00f3w \/1394\/. Nowy zamek, opisany dok\u0142adnie w poemacie Gra\u017cyna<\/em>, kt\u00f3rego ruiny tam nadal stoj\u0105, zbudowa\u0142 zapewne ksi\u0105\u017c\u0119 Witold po roku 1410, a zniszczyli go Szwedzi w roku 1710.<\/p>\n

Jeszcze przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 na zamku ods\u0142oni\u0119to fundamenty unickiej cerkwi Wniebowzi\u0119cia Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny. \u015awi\u0105tynia ta, jedna z najstarszych cerkwi na terenach \u00f3wczesnej Litwy, zbudowana zosta\u0142a jeszcze w XIV wieku. W niej odby\u0142 si\u0119, w roku 1415, sob\u00f3r biskup\u00f3w obrz\u0105dku greckiego. Zniszczeniu uleg\u0142a w czasie najazdy Szwed\u00f3w \u2013 na pocz\u0105tku XVIII wieku. Podobny los spotka\u0142 r\u00f3wnie\u017c drug\u0105 cerkiew tam wybudowan\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Pomnik Adama Mickiewicz\u00a0w Nowogr\u00f3dku\u00a0<\/strong><\/strong><\/p>\n

W zamkowej cerkwi znajdowa\u0142 si\u0119 s\u0142ynny obraz Matki Bo\u017cej Zamkowej, kt\u00f3ra uratowa\u0107 mia\u0142a ma\u0142ego Adama. \u0141askami s\u0142yn\u0105ca ikona zosta\u0142a, w roku 1915, wywieziona z Nowogr\u00f3dka przez wycofuj\u0105ce si\u0119 wojska rosyjskie na Ukrain\u0119 i \u015blad po niej zagin\u0105\u0142.<\/p>\n

W pobli\u017cu ruin nowogr\u00f3dzkiego zamku stoi nowy pomnik Adama Mickiewicza d\u0142uta Walerego Januszkiewicza, urodzonego na Bia\u0142orusi, ods\u0142oni\u0119ty we wrze\u015bniu 1992 roku. Kilkaset metr\u00f3w dalej, na wzg\u00f3rzu zwanym Ma\u0142y Zamek albo Drugi Zamek, wznosi si\u0119 kopiec wieszcza, kt\u00f3ry zacz\u0119to sypa\u0107 w roku 1924 z inicjatywy Leona Doboszy\u0144skiego.<\/p>\n

Na kopiec przywieziono ziemie ze wszystkich miejsc, w kt\u00f3rych w czasie swej tu\u0142aczki przebywa\u0142 Adam Mickiewicz oraz r\u00f3\u017cnych stron Polski. W sypaniu kopca bra\u0142o udzia\u0142 ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo ziemi nowogr\u00f3dzkiej, a tak\u017ce liczne wycieczki m\u0142odzie\u017cy szkolnej. Kopiec uko\u0144czono w roku 1931. Ma on dzi\u015b 15 metr\u00f3w wysoko\u015bci i wida\u0107 z niego, jak na d\u0142oni, ko\u015bci\u00f3\u0142 farny. W nim, w roku 1422, odby\u0142 si\u0119 \u015blub kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y z ksi\u0119\u017cniczk\u0105 rusk\u0105 So\u0144k\u0105 Holsza\u0144sk\u0105, a w roku 1799 mia\u0142 miejsce chrzest Adama Mickiewicza.<\/p>\n

Wcze\u015bniej na miejscu obecnej fary wzniesiono ko\u015bci\u00f3\u0142 drewniany. Obecna \u015bwi\u0105tynia, jednonawowa wybudowana zosta\u0142a w pierwszej po\u0142owie XVIII wieku w stylu barokowym. Najcenniejszym jej skarbem jest niew\u0105tpliwie \u0142askami s\u0142yn\u0105cy obraz Matki Bo\u017cej Nowogr\u00f3dzkiej, namalowany na p\u0142\u00f3tnie i naklejony na desk\u0119 prawdopodobnie w pierwszej po\u0142owie XVIII wieku. Zast\u0105pi\u0142 on wcze\u015bniejszy obraz, kt\u00f3ry spali\u0142 si\u0119 w roku 1751 w czasie po\u017caru Nowogr\u00f3dka.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Stary Nowogr\u00f3dek<\/strong><\/strong><\/p>\n

W latach 1875-1922 ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 zamkni\u0119ty. W\u0142adze carskie nie dawa\u0142y zgody na remont \u015bwi\u0105tyni. Dopiero w odrodzonej Rzeczpospolitej odby\u0142o si\u0119 uroczyste po\u015bwi\u0119cenie odbudowanej fary. Dokona\u0142 go bp Zygmunt \u0141ozi\u0144ski z Pi\u0144ska.<\/p>\n

Tak\u017ce dzi\u0119ki staraniom bpa \u0141ozi\u0144skiego rozpocz\u0119\u0142y sw\u0105 prac\u0119 w Nowogr\u00f3dku, w\u015br\u00f3d tamtejszych dziewcz\u0105t, siostry nazaretanki. Jedena\u015bcie z nich zosta\u0142o rozstrzelanych w sierpniu 1941 roku przez hitlerowc\u00f3w. Ko\u015bci\u00f3\u0142 wyni\u00f3s\u0142 je na godne chwa\u0142y o\u0142tarzy – jako m\u0119czenniczki nowogr\u00f3dzkie. Uroczysto\u015bci beatyfikacyjne odby\u0142y si\u0119 w Rzymie w dniu 5 marca 2000 roku. Dzi\u015b prochy si\u00f3str z\u0142o\u017cone s\u0105 w tej samej bocznej kaplicy, co \u0142askami s\u0142yn\u0105cy obraz Matki Bo\u017cej Nowogr\u00f3dzkiej.<\/p>\n

Godna uwagi jest r\u00f3wnie\u017c druga boczna kaplica fary, w kt\u00f3rej znajduje si\u0119 p\u0142askorze\u017aba przedstawiaj\u0105ca dziewi\u0119ciu rycerzy poleg\u0142ych pod Chocimiem w roku 1621. P\u0142askorze\u017aba-nagrobek ufundowana zosta\u0142a przez kasztelana nowogr\u00f3dzkiego Jana Rudomin\u0119-Dusiackiego \u2013 dow\u00f3dc\u0119 720 rycerzy jazdy dzielnie walcz\u0105cego i rannego w bitwie chocimskiej. Obok s\u0105 te\u017c: epitafium Jana Kiersnowskiego \u2013 pods\u0119dka nowogr\u00f3dzkiego, XVII wieczny obraz Micha\u0142a Archanio\u0142a, portret kasztelana i hetmana Krzysztofa Chodkiewicza z roku 1637 \u2013 fundatora nowogr\u00f3dzkiego ko\u015bcio\u0142a i klasztoru dominikan\u00f3w – i po przeciwnej stronie kaplicy tablica po\u015bwi\u0119cona \u017co\u0142nierzom 80 pu\u0142ku Strzelc\u00f3w Nowogr\u00f3dzkich poleg\u0142ych w latach 1919-1920.<\/p>\n

Dzisiejszy Nowogr\u00f3dek ma w sobie nadal co\u015b z klimatu miast kresowych II Rzeczpospolitej. Nadal te\u017c spotyka si\u0119 w nim ludzi rozmawiaj\u0105cych po polsku, zrzeszonych w Zwi\u0105zku Polak\u00f3w na Bia\u0142orusi. Nie ma natomiast szko\u0142y polskiej, o kt\u00f3rej istnienie staraj\u0105 si\u0119 nasi tamtejsi rodacy.\u00a0<\/p>\n

Tekst i zdj\u0119cia: Leszek W\u0104TR\u00d3BSKI<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0141askami s\u0142yn\u0105cy obraz Matki Bo\u017cej Nowogr\u00f3dzkiej Przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 by\u0142 stolic\u0105 wojew\u00f3dztwa nowogr\u00f3dzkiego i liczy\u0142 ponad 9 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w.\u00a0Najwi\u0119cej by\u0142o \u017byd\u00f3w (50%), Polak\u00f3w (25%)…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2343,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[43],"tags":[],"class_list":["post-2342","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2022"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t