{"id":2377,"date":"2018-04-28T06:21:30","date_gmt":"2018-04-28T03:21:30","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/polacy-na-huculszczyznie-4\/"},"modified":"2024-12-11T01:22:45","modified_gmt":"2024-12-10T23:22:45","slug":"polacy-na-huculszczyznie-4","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/polacy-na-huculszczyznie-4\/","title":{"rendered":"POLACY NA HUCULSZCZY\u0179NIE (4)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Obserwatorium na Popie Iwanie<\/strong><\/p>\n

Kos\u00f3w, Kuty i Pisty\u0144 (obok Ko\u0142omyi) by\u0142y w XIX w. o\u015brodkami powstawania, a nast\u0119pnie produkcji s\u0142ynnej ceramiki pokuckiej. Za tw\u00f3rc\u0119 pokuckiego stylu w ceramice polskiej uwa\u017cany jest Aleksander Bachmi\u0144ski, dzia\u0142aj\u0105cy w po\u0142owie XIX w., a tak\u017ce Tomasz i Petronela Nappowie z Kut i rodzina Sowickich z Ko\u0142omyi. Na prze\u0142omie XIX\/XX w. g\u0142\u00f3wnym centrum garncarstwa artystycznego by\u0142 Pisty\u0144.<\/p>\n

Na Huculszczy\u017anie urodzi\u0142o si\u0119 szereg znanych i zas\u0142u\u017conych Polak\u00f3w, m.in.: <\/strong>Stanis\u0142aw Jan Jab\u0142onowski (1634 \u0141ucza – 1702), wojewoda ruski, hetman wielki koronny, kasztelan krakowski – dba\u0142 o rozw\u00f3j Pokucia; Stanis\u0142aw Jamr\u00f3z (1902 Kos\u00f3w – 1932), dr in\u017c. mechanik, 1918-19; Halina Krzanowska (ur. 1926 \u017babie), biolog, profesor Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego w Krakowie; Wojciech Migocki (ur. 1909 – Kuty), znany architekt wn\u0119trz, malarz, rze\u017abiarz, g\u0142\u00f3wny architekt wojew\u00f3dzki w Katowicach; Jerzy Misi\u0144ski (ur. 1892 Kos\u00f3w), sportowiec i dzia\u0142acz sportowy, m.in. kapitan lwowskiej „Pogoni; Maksymilian Si\u0142a-Nowicki (1826, Jab\u0142on\u00f3w – 1890), wybitny zoolog, profesor Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego w Krakowie; Tadeusz Petrowicz (ur. 1922 Worochta), in\u017c. le\u015bnik, autor wspomnie\u0144 „Od Czarnohory do Bia\u0142owie\u017cy”; Gustaw Poluszy\u0144ski (1887, Szeszory – 1959), biolog i parazytolog; Zofia Stanis\u0142awska (1895, Kos\u00f3w – 1960), scenograf i dyrektor teatr\u00f3w lalkowych w Krakowie i Warszawie; Wit Tarnawski (1894, Kos\u00f3w – 1988), prozaik, eseista, conradysta, Jan Zahradnik (1902, Kos\u00f3w – 1929), poeta i t\u0142umacz, zwi\u0105zany z lwowskim \u015brodowiskiem literackim, wsp\u00f3\u0142pracownik „S\u0142owa Polskiego” we Lwowie, dzia\u0142a\u0142 na rzecz zbli\u017cenia inteligencji polskiej i ukrai\u0144skiej.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Obserwatorium Meteorologiczno-Astronomiczne na szczycie Pop-Iwan (1938 r.) <\/strong><\/p>\n

Polskie zwi\u0105zki naukowe, literackie i kulturalne z Huculszczyzn\u0105 <\/strong><\/p>\n

Polscy uczeni byli pionierami bada\u0144 w r\u00f3\u017cnych dziedzinach zwi\u0105zanych z Huculszczyzn\u0105 i Hucu\u0142ami (szczeg\u00f3lnie geograficznych i geologicznych). \u015awiadcz\u0105 o tym liczne prace Polak\u00f3w na temat Huculszczyzny i Hucu\u0142\u00f3w, jak np.: Aleksander Stadnicki „O wsiach tak zwanych wo\u0142oskich na p\u0142n. stoku Karpat” (1848), W\u0142adys\u0142aw Zawadzki „Huculi, szkic etnograficzny” (1872-1873), Jan Gregorowicz „O koniu huculskim” (1879), „S\u0142ownik wyraz\u00f3w huculskich” (1880), Jan Jan\u00f3w „Z fonetyki gwar huculskich” (1928) – stanowi\u0105ca do dzi\u015b najpowa\u017cniejsz\u0105 pozycj\u0119 w swoim zakresie, Stefan Hrabec „Nazwy geograficzne Huculszczyzny” (1950), Micha\u0142 Kondracki „Muzyka Huculszczyzny” (1925), Jerzy \u017bukowski „Huculszczyzna. Przyczynki do bada\u0144 nad budownictwem ludowym” (1935).<\/p>\n

Z innych prac geograficznych i przyrodniczych polskich uczonych dotycz\u0105cych Huculszczyzny nale\u017cy wymieni\u0107: Marian \u0141omnicki „Wyprawa w Czarnog\u00f3r\u0119” (1868), W\u0142odzimierz Hankiewicz „Wycieczka na Czarnohor\u0119” Zbigniew Sujkowski „Serie Szypockie na Huculszczy\u017anie” (1938), Hugo Zapa\u0142owicz „Zapiski florystyczne z Karpat Wschodnich” (1896). – W 1899 roku zosta\u0142a za\u0142o\u017cona w Czarnohorze na po\u0142oninie Po\u017cy\u017cewskiej pierwsza polska plac\u00f3wka badawcza – stacja biologiczna.<\/p>\n

\"\"<\/a>
W\u0142adys\u0142aw Midowicz (1907 w Mikuliczynie, zm. 1993 w Wieliczce) \u2013 polski geograf i meteorolog, dzia\u0142acz turystyczny i krajoznawczy, z zami\u0142owania turysta g\u00f3rski. Dyrektor obserwatorium na szczycie Pop-Iwan<\/strong><\/p>\n

Etnografi\u0105 i folklorem huculskim interesowali si\u0119 m.in.: ojciec etnografii polskiej Oskar Kolberg (1814-1890) „Dzie\u0142a wszystkie. Tom 24: Karpaty Wschodnie” wyd. nowe 1961), Sofron Witwicki „Hucu\u0142y” (1876) i „Zwyczaje, przes\u0105dy i zabobony Hucu\u0142\u00f3w” \/1877), Izydor Kopernicki „O g\u00f3ralach ruskich w Galicji” (1889), J\u00f3zef Schneider „Z kraju Hucu\u0142\u00f3w” (1899-1901). Dzi\u0119ki mecenatowi polskiego arystokraty W\u0142odzimierza Dzieduszyckiego, kt\u00f3ry ze szczeg\u00f3ln\u0105 sympati\u0105 odnosi\u0142 si\u0119 do sztuki huculskiej, po polsku wysz\u0142a, znacznie powi\u0119kszona w stosunku do oryginalnej wersji ukrai\u0144skiej, praca ludoznawcy ukrai\u0144skiego W\u0142odzimierza Szuchewycza pt. „Huculszczyzna” (t. 1-4 1902-1908).<\/p>\n

Du\u017cym wydarzeniem w dziejach nauki polskiej, a konkretnie astronomii i meteorologii, by\u0142o zbudowanie w 1938 roku na szczycie Popa Iwana (2022 m) Meteorologiczno-Astronomicznego Obserwatorium im. Marsza\u0142ka J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego. Budowa jego trwa\u0142a dwa lata i by\u0142a do\u015b\u0107 niezwyk\u0142ym wyczynem in\u017cynierskim. Dojazd w rejon obserwatorium by\u0142 bardzo trudny; transport materia\u0142\u00f3w budowlanych, a p\u00f3\u017aniej zaopatrzenia obserwatorium, na ostatnim odcinku drogi na szczyt Popa Iwana m\u00f3g\u0142 by\u0107 prowadzony jedynie z pomoc\u0105 konik\u00f3w huculskich. Uroczyste po\u015bwi\u0119cenie i oficjalne otwarcie Obserwatorium na Popie Iwanie odby\u0142o si\u0119 29 lipca 1938 roku. Du\u017cy obiekt, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z 43 pomieszcze\u0144 (57 okien), mia\u0142 s\u0142u\u017cy\u0107 Pa\u0144stwowemu Instytutowi Meteorologicznemu w Warszawie przez prowadzenie obserwacji meteorologicznych, g\u0142\u00f3wnie dla cel\u00f3w lotnictwa, oraz mia\u0142 r\u00f3wnie\u017c stanowi\u0107 fili\u0119 Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego.<\/p>\n

\"\"<\/a>W\u0142adys\u0142aw W\u00f3jcicki, folklorysta, historyk, edytor – autor pierwszego (wyd. w 1829 roku) literackiego przekazu o Huculszczy\u017anie <\/strong><\/p>\n

Obserwatorium by\u0142o bardzo nowocze\u015bnie wyposa\u017cone, m.in. w astrograf i refraktor wykonany w Wielkiej Brytanii. Pierwszym i jedynym (1938-39) kierownikiem obserwatorium by\u0142 mgr W\u0142adys\u0142aw Midowicz. W ci\u0105gu czternastu miesi\u0119cy dzia\u0142alno\u015bci obserwatorium bywali tu i pracowali wybitni astronomowie polscy. Po wybuchu wojny i wkroczeniu Armii Czerwonej na Kresy, personel plac\u00f3wki uszed\u0142 na W\u0119gry, zabieraj\u0105c z sob\u0105 refraktor. Po wojnie wr\u00f3ci\u0142 on do Polski i obecnie znajduje si\u0119 w Planetarium \u015al\u0105skim w Chorzowie. Sam budynek obserwatorium by\u0142 najpierw zaj\u0119ty przez wojsko sowieckie, a w 1941 roku przez wojsko w\u0119gierskie, sprzymierzone z Wehrmachtem. Potem opuszczony budynek zosta\u0142 zdewastowany przez okoliczn\u0105 ludno\u015b\u0107 i popad\u0142 w ruin\u0119.<\/p>\n

(Od red.<\/span><\/em> W 2016 r. Uniwersytet Warszawski i Przykarpacki Uniwersytet Narodowy rozpocz\u0119\u0142y remont kompleksu, by stworzy\u0107 o\u015brodek wsp\u00f3\u0142pracy akademickiej i bada\u0144 botanicznych, geologicznych, sejsmologicznych, meteorologicznych, astronomicznych i ornitologicznych, a tak\u017ce stanica ratownicza oraz\u00a0szko\u0142a\u00a0ratownictwa g\u00f3rskiego).<\/p>\n

\"\"<\/a>
Prof. dr hab. <\/strong>Halina Krzanowska<\/strong> (<\/strong>1926-2004), polska uczona, biolog, <\/strong>profesor<\/strong> <\/strong>Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, cz\u0142onek PAN. Autorka oko\u0142o 100 prac z zakresu genetyki\u00a0(urodz. w \u017babiu)<\/strong><\/strong><\/p>\n

Huculszczyzna i Huculi przeszli na trwa\u0142e do polskiej literatury pi\u0119knej. I to nie tylko przez pobyt na Huculszczy\u017anie szeregu polskich poet\u00f3w i pisarzy, jak np.: W\u0142adys\u0142awa Kazimierza W\u00f3jcickiego, Bogusza Zygmunta St\u0119czy\u0144skiego, Wincentego Pola, Mieczys\u0142awa Romanowskiego, Kazimierza J. Turowskiego, Lucjana Rydla, Gabrieli Zapolskiej, Ferdynanda Ossendowskiego, Zygmunta Nowakowskiego, Melchiora Wa\u0144kowicza, J\u00f3zefa Bieniasza, Wita Tarnawskiego, J\u00f3zefa Tretiaka, Juliusza Turczy\u0144skiego, Ignacego Wieniewskiego, ale i przez dzie\u0142a, kt\u00f3re s\u0105 zwi\u0105zane z t\u0105 pi\u0119kn\u0105 ukrai\u0144sko-polsk\u0105 w przesz\u0142o\u015bci, a dzisiaj ukrai\u0144sk\u0105.<\/p>\n

<\/em>Marian KA\u0141USKI<\/strong><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Obserwatorium na Popie Iwanie Kos\u00f3w, Kuty i Pisty\u0144 (obok Ko\u0142omyi) by\u0142y w XIX w. o\u015brodkami powstawania, a nast\u0119pnie produkcji s\u0142ynnej ceramiki pokuckiej. Za tw\u00f3rc\u0119 pokuckiego…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2378,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-2377","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2018"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t