{"id":2405,"date":"2018-07-30T01:49:03","date_gmt":"2018-07-29T22:49:03","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/polacy-na-huculszczyznie-4-2\/"},"modified":"2024-12-11T03:08:15","modified_gmt":"2024-12-11T01:08:15","slug":"polacy-na-huculszczyznie-4-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/polacy-na-huculszczyznie-4-2\/","title":{"rendered":"POLACY NA HUCULSZCZY\u0179NIE (4)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
\u201eNowo\u017ce\u0144cy\u201d Fryderyk Pautsch (rodem z huculskiego Delatyna), 1910. Olej na p\u0142\u00f3tnie. <\/em><\/strong><\/p>\n

Histori\u0119 peregrynacji polskich pisarzy na Huculszczyzn\u0119 rozpocz\u0105\u0142 i autorem pierwszego literackiego przekazu o Huculszczy\u017anie by\u0142 w 1829 roku W\u0142adys\u0142aw W\u00f3jcicki (1807-1879), folklorysta, historyk, edytor. W latach 1827-30 odbywa\u0142 podr\u00f3\u017ce po kraju w poszukiwaniu materia\u0142\u00f3w, zwi\u0105zanych z obyczajami i obrz\u0119dami ludu. To zaprowadzi\u0142o go r\u00f3wnie\u017c na Huculszczyzn\u0119, kt\u00f3r\u0105 nam opisa\u0142.<\/p>\n

W Wilnie w 1843 roku ukaza\u0142 si\u0119 dramat J\u00f3zefa Korzeniowskiego „Karpaccy g\u00f3rale”, wystawiony po raz pierwszy w teatrze polskim we Lwowie w 1844 roku. Grany by\u0142 chyba we wszystkich teatrach polskich i zosta\u0142 przet\u0142umaczony na kilka j\u0119zyk\u00f3w. Pie\u015b\u0144 z dramatu „Czerwony pas”, do kt\u00f3rej muzyk\u0119 napisa\u0142 sam Stanis\u0142aw Moniuszko, wesz\u0142a do repertuaru najcz\u0119\u015bciej \u015bpiewanych pie\u015bni polskich; szczeg\u00f3lnie popularna jest w\u015br\u00f3d pie\u015bni harcerskich, a zwrotka (nie z dramatu<\/em> – ad. Red.<\/em>): „Tam szum Prutu Czeremoszu Hucu\u0142om przygrywa, a weso\u0142a ko\u0142omyja do ta\u0144ca porywa. Dla Hucu\u0142a nie ma \u017cycia jak na po\u0142oninie, gdy go losy w do\u0142y rzuc\u0105 – wnet z t\u0119sknoty ginie”<\/em> jest zakodowana w pami\u0119ci wielu Polak\u00f3w.<\/p>\n

Autor nie\u015bmiertelnej \u201ePie\u015bni o ziemi naszej\u201d, Wincenty Pol (1807-1872), by\u0142 oczywi\u015bcie r\u00f3wnie\u017c na Huculszczy\u017anie i jest uwa\u017cany za prekursora opisu krajoznawczego Czarnohory. W latach 1840-43 przemierzy\u0142 on wsp\u00f3lnie z Janem Kantym \u0141obarzewskim (1815-1862), p\u00f3\u017aniejszym profesorem Uniwersytetu Lwowskiego, ca\u0142y \u0142a\u0144cuch Beskid\u00f3w od wykap\u00f3w Wis\u0142y a\u017c do \u017ar\u00f3de\u0142 obu Czeremosz\u00f3w na Huculszczy\u017anie. Ich wsp\u00f3\u0142towarzyszem wypraw w Karpaty Wschodnie by\u0142 ich \u015bwietny znawca, Kazimierz J\u00f3zef Turowski (1813-1874). Wynikiem w\u0119dr\u00f3wek Pola s\u0105 „Obrazy z \u017cycia i natury” (1866), a w nich m.in. urocze opisy w\u0119dr\u00f3wek w Czarnohorze oraz w pa\u015bmie po\u0142onin Hryniawskich, pomi\u0119dzy g\u00f3rnymi biegami Bia\u0142ego i Czarnego Czeremoszu, jak r\u00f3wnie\u017c praca „Rzut oka na p\u00f3\u0142nocne stoki Karpat” (1851). Natomiast Turowski by\u0142 autorem „Dum o zb\u00f3jnikach na pograniczu Polski i W\u0119gier”, czyli m.in. o g\u0142o\u015bnych opryszkach huculskich, kt\u00f3rzy w czasach Rzeczypospolitej napadali na kupc\u00f3w i dwory szlacheckie (najs\u0142ynniejszym by\u0142 Aleksy Dobosz, zm. 1745 r., grasuj\u0105cy w okolicy Mikuliczyna, bohater pie\u015bni i legend huculskich).<\/p>\n

\"\"<\/a>
Stanis\u0142aw Jakubowski (urodz. w Kosowie ) \u201ePerun\u201d \u2013 rycina z teki graficznej \u201eBogowie S\u0142owian\u201d<\/strong><\/p>\n

Jednak na czo\u0142o polskich utwor\u00f3w, zwi\u0105zanych z Huculszczyzn\u0105, bez w\u0105tpienia wybija si\u0119 epopeja huculska „Na wysokiej po\u0142oninie” Stanis\u0142awa Vincenza (1888-1971), obrazuj\u0105ca ca\u0142oroczne \u017cycie Hucu\u0142\u00f3w. Stanis\u0142aw Vincenz urodzi\u0142 si\u0119 w pobliskiej S\u0142obodzie Runguskiej na Pokuciu i mieszka\u0142 d\u0142u\u017cszy czas na Huculszczy\u017anie – w Krzywor\u00f3wni. Pierwszy tom epopei „Na wysokiej po\u0142oninie” ukaza\u0142 si\u0119 w 1936 roku i mia\u0142 pe\u0142ny tytu\u0142 „Na wysokiej po\u0142oninie. Obrazy, dumy i gaw\u0119dy z Wierchowiny Huculskiej” tom 1 \u201ePrawda starowieku\u201d. Kolejne cz\u0119\u015bci to „Zwada” (1972), „Listy z nieba” (1974) oraz „Barwnikowy wianek” (1979), kt\u00f3re ukaza\u0142y si\u0119 na emigracji – w Londynie; w swojej bibliotece mam londy\u0144skie wydanie pierwszego tomu „Na wysokiej po\u0142oninie” z 1956 roku. W Polsce ca\u0142o\u015b\u0107 ukaza\u0142a si\u0119 w 1980 roku w wydawnictwie warszawskim Pax. Niedawno ta epopeja huculska zosta\u0142a przet\u0142umaczona na j\u0119zyk ukrai\u0144ski. Bije ona pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem XIX-wieczn\u0105 ukrai\u0144sk\u0105 epopej\u0119 huculsk\u0105 Osypa Fedkowycza pt. \u201eDowbusz\u201d, kt\u00f3ra skrajnie wyidealizowa\u0142a dawn\u0105 Huculszczyzn\u0119.<\/p>\n

Po Vincenzie najpi\u0119kniej Huculszczyzn\u0119 opisa\u0142 Ferdynand Ossendowski w ksi\u0105\u017cce \u201eHuculszczyzna. Gorgany i Czarnohora\u201d (1936), kt\u00f3ra si\u0119 ukaza\u0142a w wydawanej w Poznaniu serii \u201eCuda Polski\u201d. Z innych ksi\u0105\u017cek nawi\u0105zuj\u0105cych do Huculszczyzny nale\u017cy wymieni\u0107 m.in. wydan\u0105 przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 nowel\u0119 Juliusza Turczy\u0144skiego „Nad Czeremoszem”, wspomnienia Wita Tarnawskiego o Apolinarym Tarnawskim z Kosowa \u201eM\u00f3j ojciec\u201d.<\/p>\n

Huculszczyzna od ko\u0144ca XIX wieku do 1939 roku jak magnes przyci\u0105ga\u0142a r\u00f3wnie\u017c polskich malarzy, szczeg\u00f3lnie z Galicji – ze Lwowa i Krakowa. Wcze\u015bniej wybra\u0142 si\u0119 w te strony poeta i niezmordowany rysownik i grafik, krajoznawca, a zarazem w\u0119drowiec po kraju rodzinnym, Bogusz Zygmunt St\u0119czy\u0144ski (1814-1890), autor \u201eOkolic Galicji\u201d (1847) i sztych\u00f3w, na kt\u00f3rych uwieczni\u0142 okolice \u017babiego.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Stanis\u0142aw Jakubowski<\/strong><\/p>\n

Tadeusz Dobrowolski w swojej \u201eSztuce polskiej\u201d (Krak\u00f3w 1974) pisze: \u201eTradycje tematu ludowego, zwi\u0105zanego z krajobrazem Galicji Wschodniej i \u017cyciem Huculszczyzny, podj\u0119\u0142o trzech g\u0142\u00f3wnie malarzy lwowskich, z czasem zwi\u0105zanych z Krakowem. Nale\u017celi do nich: Fryderyk Pautsch (1877-1950), Kazimierz Sichulski (1879-1943) i W\u0142adys\u0142aw Jarocki (1879-1965)\u201d. Uwa\u017cam, \u017ce do tej tr\u00f3jcy wybitnych malarzy polskich, zwi\u0105zanych sw\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 z Huculszczyzn\u0105, nale\u017ca\u0142oby koniecznie doda\u0107 Teodora Axentowicza (1859-1938). By\u0142 on zapewne nie tylko prekursorem tematyki huculskiej w malarstwie polskim, ale r\u00f3wnie\u017c tw\u00f3rc\u0105 wielu dzie\u0142 na ten temat; w ka\u017cdym b\u0105d\u017a razie jego dorobek huculski zapewne nie ust\u0119puje dorobkowi huculskiemu Pautscha, Sichulskiego i Jarockiego. Axentowicz skomponowa\u0142 wiele scen rodzajowych, zwi\u0105zanych z obrz\u0119dami Hucu\u0142\u00f3w, nieraz oryginalnych i interesuj\u0105cych malarsko, jak np. „Pogrzeb huculski” (1882), „Hucu\u0142” – autoportret (1888), „\u015awi\u0119to Jordanu” (1893), „Ko\u0142omyjka” (1895).<\/p>\n

Fryderyk Pautsch (rodem z Huculszczyzny – urodzi\u0142 si\u0119 w 1877 roku w Delatynie), kt\u00f3rego malarstwo huculskie by\u0142o najbardziej p\u0142odne, pozostawi\u0142 nam liczne barwne sceny z \u017cycia Hucu\u0142\u00f3w i Huculszczyzny jak np.: „Pogrzeb na Huculszczy\u017anie” (1907), „\u015awi\u0119to Jordanu” (1909), „\u015alubna para” (1910), „Huculscy muzykanci” (1910), „W przedwieczorn\u0105 chwil\u0119” (1910), „Sp\u0142aw tratew na Czeremoszu” (1910), „Flisacy karpaccy” (1910), „Topielec” (1911), „Pow\u00f3d\u017a w Karpatach” (1912), „Wesele huculskie” (1913), „Czeremosz” (1929).<\/p>\n

\"\"<\/a>
Iwan Trusz \u201eGraj\u0105cy na trombitach\u201d olej, tektura, 1905 r.<\/em><\/strong><\/p>\n

Kazimierz Sichulski malowa\u0142 po\u0142oniny wschodniokarpackie i Hucu\u0142\u00f3w, m.in.: „W po\u0142oniny” (1906), „Czarne jagni\u0119” (1906), „Sieroty” (1906), „Dwie dziewczynki huculskie” (1906), „Przedwio\u015bnie” (1906), „Wesele huculskie” (1906), „Poch\u00f3d weselny Hucu\u0142\u00f3w” (1909). W swych obrazach huculskich Sichulski wyra\u017ca\u0142 afirmacj\u0119 Huculszczyzny pogodnej i od\u015bwi\u0119tnej. Od obrazu „Zwiastowanie” (1908) Sichulski w swojej tw\u00f3rczo\u015bci religijnej uprawia\u0142 konsekwentnie niekonwencjonaln\u0105 transpozycj\u0119 tematu religijnego na realia Huculszczyzny. Pr\u00f3bowa\u0142 stworzy\u0107 w\u0142asny styl w malarstwie polskim, pe\u0142en element\u00f3w huculskich, kt\u00f3ry mia\u0142 by\u0107 wk\u0142adem w polski styl narodowy.<\/p>\n

W\u0142adys\u0142aw Jarocki malowa\u0142 sceny obrazuj\u0105ce obrz\u0119dy huculskie, odtwarzaj\u0105c ze szczeg\u00f3lnym zami\u0142owaniem i dok\u0142adno\u015bci\u0105 dekoracyjno\u015b\u0107 stroj\u00f3w huculskich, jak np.: „Pogrzeb huculski” (1905), „Zimowe s\u0142o\u0144ce w Karpatach” czy „Zimowy poranek” (1931), a tak\u017ce pejza\u017ce z Huculszczyzny jak np. „Tatar\u00f3w nad Prutem”.<\/p>\n

Innym wielkim malarzem polskim, zajmuj\u0105cym si\u0119 tematyk\u0105 huculsk\u0105, by\u0142 pochodz\u0105cy z Mazowsza Leon Wycz\u00f3\u0142kowski (1852-1936), kt\u00f3ry zostawi\u0142 nam pi\u0119kn\u0105 „Tek\u0119 huculsk\u0105” (1910).<\/p>\n

\"\"<\/a>
Iwan Trusz Hucu\u0142ki przed cerkwi\u0105 olej, tektura<\/em> <\/strong><\/p>\n

Z grona wielu innych malarzy polskich interesuj\u0105cych si\u0119 w swej tw\u00f3rczo\u015bci Hucu\u0142ami i Huculszczyzn\u0105 nale\u017cy wspomnie\u0107: Stanis\u0142awa D\u0119bickiego (1866-1924), Stanis\u0142awa Grocholskiego (1858-1932) – szczeg\u00f3lnie ch\u0119tnie malowa\u0142 obrazy rodzajowe z \u017cycia wsi huculskiej, Tadeusza Rybkowskiego (1848-1926) – interesowa\u0142 go folklor huculski, pochodz\u0105cego z Warszawy Wac\u0142awa Szymanowskiego (1859-1930), \u00a0\u00a0(1847-1917), Norberta Oko\u0142owicza (ur. 1890) i Juliusza Zubera (1860-1910).<\/p>\n

Mo\u017cna tu wspomnie\u0107, \u017ce w Kosowie urodzi\u0142 si\u0119 artysta malarz Stanis\u0142aw Jakubowski (1885-1964), kt\u00f3ry po uko\u0144czeniu najpierw Krajowej Szko\u0142y Przemys\u0142owej w Stanis\u0142awowie, a nast\u0119pnie Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Krakowie, zwi\u0105za\u0142 swe \u017cycie i dzia\u0142alno\u015b\u0107 artystyczn\u0105 z tym miastem. W sztuce uprawia\u0142 s\u0142owianofilstwo, maluj\u0105c m.in. takie obrazy jak: „\u015awiatowid”, „Kr\u00f3l Krak”, „Uroczysto\u015b\u0107 pras\u0142owia\u0144ska”, a z grafik wykona\u0142 Tek\u0119 krakowsk\u0105,<\/p>\n

Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c wspomnie\u0107 ukrai\u0144skiego malarza Huculszczyzny, zwi\u0105zanego z Polsk\u0105 i Polakami – Iwana Trusza (1869-1940), kt\u00f3ry kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Krakowie pod kierunkiem Leona Wycz\u00f3\u0142kowskiego i Jana Stanis\u0142awskiego i ilustrowa\u0142 „Sonety krymskie” Adama Mickiewicza.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Pautsch \u201eJesie\u0144 w Karpatach\u201d<\/strong><\/p>\n

Huculszczyzna by\u0142a w niepodleg\u0142ej Polsce tak popularna, \u017ce wiele muze\u00f3w polskich mia\u0142o huculskie zbiory etnograficzne. Np. Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa w Warszawie (obecne Pa\u0144stwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie) mia\u0142o wspania\u0142\u0105 kolekcj\u0119 huculsk\u0105 licz\u0105c\u0105 a\u017c 3000 okaz\u00f3w. Niestety, uleg\u0142a ona zniszczeniu podczas bombardowania Warszawy przez Niemc\u00f3w we wrze\u015bniu 1939 roku. Dzisiaj du\u017ce huculskie zbiory etnograficzne s\u0105 w Muzeum Narodowym w Przemy\u015blu (m.in. ceramika huculska). Jednak wi\u0119ksze lub mniejsze kolekcje huculskie s\u0105 w szeregu innych muzeach m.in. w Krakowie (np. du\u017ca huculska kolekcja Heleny D\u0105browskiej w Muzeum Etnograficznym), Warszawie, Sanoku czy Grudzi\u0105dzu).<\/p>\n

Huculszczyzna w dziejach turystyki polskiej<\/strong><\/p>\n

Dzikie, du\u017co dziksze od g\u00f3r na etnicznych terenach Polsk, i rzadko zaludnione pasma Czarnohory oraz Gorgan\u00f3w, z ciekawymi formacjami skalnymi, poro\u015bni\u0119te \u015bwierkowymi i bukowymi lasami, halami g\u00f3rskimi pe\u0142nymi traw i r\u00f3\u017cnokolorowego kwiecia, wartkimi rzekami i wodospadami, a tak\u017ce z krystalicznie czystymi rzekami i jeziorami oraz folklor huculski od 2. po\u0142. XIX w. zacz\u0119\u0142y wabi\u0107 turyst\u00f3w polskich najpierw z Galicji, a po 1920 roku z ca\u0142ej Polski.<\/p>\n

Zanim jednak Huculszczyzna sta\u0142a si\u0119 Mekk\u0105 dla turyst\u00f3w z ca\u0142ej Polski jedna z jej miejscowo\u015bci spe\u0142nia\u0142a rol\u0119 uzdrowiska. Ju\u017c od pocz\u0105tku XVIII w., a wi\u0119c jeszcze w czasach przedrozbiorowych, poznano w\u0142a\u015bciwo\u015bci lecznicze wody mineralnej w Burkucie, le\u017c\u0105cym w g\u0142\u0119bi g\u00f3r (na po\u0142udnie od \u017babiego) nad Czarnym Czeremoszem. Tutejsze \u017ar\u00f3d\u0142a lecznicze s\u0105 podobne do w\u00f3d w Vichy we Francji. Poza tym Burkut ukryty jest przed wiatrami wie\u0144cem wznosz\u0105cych si\u0119 dooko\u0142a szczyt\u00f3w g\u00f3rskich, przez co ma ciep\u0142y klimat mimo wysoko\u015bci, na kt\u00f3rej jest po\u0142o\u017cony. Do tego dochodzi\u0142a s\u0142awa ze wspania\u0142ego, pachn\u0105cego \u017cywic\u0105 powietrza. By\u0142 jakby ma\u0142\u0105 oaz\u0105 w\u015br\u00f3d las\u00f3w \u015bwierkowych, kt\u00f3rymi pokryta by\u0142a dolina Czeremoszu od brzeg\u00f3w rzeki po g\u00f3rskie po\u0142oniny.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Wycz\u00f3\u0142kowski \u2013 \u201eJaremcze\u201d <\/strong><\/p>\n

Zje\u017cd\u017ca\u0142a tu na lato „karawanami” szlachta polska z Ziemi Lwowskiej, a nawet z Podola i Wo\u0142ynia. Najwi\u0119kszy rozw\u00f3j Burkutu przypad\u0142 na pierwsz\u0105 po\u0142ow\u0119 XIX w. Zbudowano wtedy kilka \u0142adnych (stylowych) i wygodnych dom\u00f3w-pensjonat\u00f3w oraz urz\u0105dzono pijalni\u0119 wody.<\/p>\n

Burkut wraz z uzdrowiskiem zniszczy\u0142y wojska austriackie zaraz po st\u0142umieniu powstania w\u0119gierskiego 1848-49, by nie s\u0142u\u017cy\u0142o zbieg\u0142ym powsta\u0144com za miejsce schronienia. P\u00f3\u017aniej jednak uzdrowiska nie odbudowano, bo odkryto nowe wody lecznicze w innych miejscowo\u015bciach, kt\u00f3re zosta\u0142y uzdrowiskami (np. Morsztyn, Truskawiec). Burkut wraz ze sw\u0105 wod\u0105 mineraln\u0105 zosta\u0142 ponownie odkryty w przedwojennej Polsce, w latach trzydziestych. Urz\u0105dzono pijalni\u0119 wody mineralnej, a z czasem w 1939 roku nowe, wi\u0119ksze i nowocze\u015bnie urz\u0105dzone, obliczone r\u00f3wnie\u017c na przyjmowanie kuracjuszy.
Po 1939 roku wojna, a po niej panowanie sowieckie obr\u00f3ci\u0142y Burkut ponownie w u\u015bpion\u0105 i zacofan\u0105 w rozwoju wiosk\u0119.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Wycz\u00f3\u0142kowski \u201ePejza\u017c znad Prutu\u201d<\/strong><\/p>\n

Turystyka polska na Huculszczy\u017anie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w 2. po\u0142. XIX w. Do \u017babiego ci\u0105gn\u0119li tury\u015bci od 1880 roku. Jednak jej rozw\u00f3j na du\u017c\u0105 skal\u0119 zapocz\u0105tkowa\u0142o wybudowanie przez polskich in\u017cynier\u00f3w (W\u0142adys\u0142aw Folkierski i Zygmunt Sas-Jasi\u0144ski) w latach 1892-94 linii kolejowej z Delatynia przez Dor\u0119, Jaremcze, Mikuliczyn, Worocht\u0119, Woronienk\u0119 do przygranicznej Jab\u0142onicy (kt\u00f3ra za polskich czas\u00f3w zwana by\u0142a Jab\u0142onic\u0105 Polsk\u0105) i dalej przez tunel, d\u0142ugi na 1609 m, na W\u0119gry (w okresie mi\u0119dzywojennym do Czechos\u0142owacji, a w latach 1938-39 na W\u0119gry). Sama linia kolejowa by\u0142a i jest po dzi\u015b dzie\u0144 arcydzie\u0142em technicznym polskich in\u017cynier\u00f3w i st\u0105d wzbudza\u0142a i wzbudza podziw turyst\u00f3w, szczeg\u00f3lnie wiadukty kolejowe w Worochcie i most kolejowy w Jaremczu.<\/p>\n

W\u0142a\u015bnie Dora, Jaremcze, Mikuliczyn i Worochta sta\u0142y si\u0119, jak si\u0119 to w\u00f3wczas m\u00f3wi\u0142o, najpopularniejszymi letniskami oraz stacjami klimatycznymi i turystycznymi. Ale nie przez przebiegaj\u0105c\u0105 tu lini\u0119 kolejow\u0105, ale dzi\u0119ki swym walorom przyrodniczym, krajobrazowym (pi\u0119kne g\u00f3ry) i uzdrowiskowym – i przez folklor huculski. Poza tymi miejscowo\u015bciami, le\u017c\u0105cymi przy linii kolejowej Delatyn-Woronienka, bardzo popularnym letniskiem i stacj\u0105 klimatyczn\u0105 by\u0142a r\u00f3wnie\u017c „stolica Huculszczyzny”, jedna z najwi\u0119kszych pod wzgl\u0119dem liczby mieszka\u0144c\u00f3w (ok. 8500) i obszaru (ok. 600 km2) wsi w Galicji\/Polsce – \u017babie. Jego karier\u0119 zapocz\u0105tkowa\u0142a w\u015br\u00f3d zamo\u017cnych rodzin galicyjskich moda na „kuracje \u017c\u0119tyczne”. A b\u0119d\u0105c w \u017babiem kuracjusze podejmowali wycieczki w okoliczne g\u00f3ry.<\/p>\n

Marian KA\u0141USKI<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eNowo\u017ce\u0144cy\u201d Fryderyk Pautsch (rodem z huculskiego Delatyna), 1910. Olej na p\u0142\u00f3tnie. Histori\u0119 peregrynacji polskich pisarzy na Huculszczyzn\u0119 rozpocz\u0105\u0142 i autorem pierwszego literackiego przekazu o Huculszczy\u017anie…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2406,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-2405","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2018"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t