{"id":2439,"date":"2014-02-22T17:23:04","date_gmt":"2014-02-22T15:23:04","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/rzeczpospolita-obojga-narodow-polska-unijna-przeszloscia-2-z-nr-469\/"},"modified":"2024-12-11T05:51:41","modified_gmt":"2024-12-11T03:51:41","slug":"rzeczpospolita-obojga-narodow-polska-unijna-przeszloscia-2-z-nr-469","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/rzeczpospolita-obojga-narodow-polska-unijna-przeszloscia-2-z-nr-469\/","title":{"rendered":"Rzeczpospolita Obojga Narod\u00f3w – polsk\u0105 unijn\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105 (2) ( z nr 469)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Obraz upami\u0119tniaj\u0105cy uni\u0119 w Krewie <\/strong><\/p>\n

Terminowi\u00a0\u201eDrang nach Osten\u201d (po polsku: \u201eNap\u00f3r na Wsch\u00f3d\u201d), antyniemiecka propaganda XIX\/XX wieku \u015bwiadomie nada\u0142a z\u0142owrog\u0105 interpretacj\u0119. W p\u00f3\u017anym \u015bredniowieczu oznacza\u0142o ono pokojow\u0105 migracj\u0119 ku wschodowi Europy, w poszukiwaniu lepszych warunk\u00f3w \u017cycia, niemieckich osadnik\u00f3w z Cesarstwa<\/p>\n

W tym samym czasie,\u00a0id\u0105cy od Mo\u0142dawii pokojowy \u201eNap\u00f3r na Zach\u00f3d\u201d ogarnia\u0142 bezludne wtedy Karpaty, a pokojowy \u201eNap\u00f3r na P\u00f3\u0142noc\u201d mazowieckich rolnik\u00f3w do opustosza\u0142ej Galindii, uczyni\u0142 z niej polskoj\u0119zyczne Mazury.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Cytat Askenazego zapowiada ju\u017c wydarzenia p\u00f3\u017aniejsze, kiedy oba te pa\u0144stwa zakonne zosta\u0142y rozwi\u0105zane a ich terytoria po cz\u0119\u015bci bezpo\u015brednio, po cz\u0119\u015bci jako lenna, wesz\u0142y w sk\u0142ad Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w.<\/p>\n

Podb\u00f3j Ba\u0142t\u00f3w\u00a0by\u0142 jednym z tych\u00a0wydarze\u0144 XIII wieku, kt\u00f3re mia\u0142y w stuleciu nast\u0119pnym zasadniczo zmieni\u0107 sytuacj\u0119 polityczn\u0105 ca\u0142ego mi\u0119dzymorza ba\u0142tycko-czarnomorskiego.<\/p>\n

Drugim by\u0142 mongolski najazd na Europ\u0119, tragiczny w jego d\u0142ugotrwa\u0142ych skutkach dla Rusi. Ru\u015b,\u00a0wcze\u015bniej ni\u017c Polska, bo od 1054 roku, podzielona na liczne ksi\u0119stwa dzielnicowe, w nast\u0119pstwie jej uzale\u017cnienia od chanatu Z\u0142otej Ordy, nie mia\u0142a ju\u017c nigdy powr\u00f3ci\u0107 do dawnej jedno\u015bci etnicznej i cywilizacyjnej, obejmuj\u0105cej ca\u0142o\u015b\u0107 S\u0142owia\u0144szczyzny Wschodniej.<\/p>\n

Dla Polski schy\u0142ek XIII wieku przyni\u00f3s\u0142 zasadnicz\u0105 zmian\u0119. 26 czerwca 1295 roku ostatni ksi\u0105\u017c\u0119 wielkopolski, Przemys\u0142 II, koronowany zosta\u0142 w Gnie\u017anie na kr\u00f3la Polski. Powsta\u0142o wtedy Kr\u00f3lestwo Polskie, jako instytucja trwa\u0142a, istniej\u0105ca dok\u0142adnie pi\u0119\u0107 wiek\u00f3w, a\u017c do ostatniego rozbioru Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w w 1795 roku.<\/p>\n

Przed podzia\u0142em dzielnicowym 1138 roku instytucja kr\u00f3lestwa pojawi\u0142a si\u0119 w Polsce dwukrotnie w XI wieku, jako wydarzenie kr\u00f3tkotrwa\u0142e i nieudane.<\/p>\n

Pierwszy raz w 1024 roku, kiedy Boles\u0142aw Chrobry z w\u0142asnej inicjatywy (co by\u0142o pogwa\u0142ceniem \u00f3wczesnego europejskiego prawa mi\u0119dzynarodowego), na rok przed \u015bmierci\u0105 koronowa\u0142 si\u0119 kr\u00f3lem. Jego syn i nast\u0119pca, Mieszko II, zosta\u0142 zmuszony do zrzeczenia si\u0119 tego tytu\u0142u i odes\u0142ania insygni\u00f3w kr\u00f3lewskich do Cesarstwa. Drugi raz w 1076 roku, kiedy Boles\u0142aw \u015amia\u0142y (tym razem legalnie), otrzyma\u0142 godno\u015b\u0107 kr\u00f3lewsk\u0105 od papie\u017ca Grzegorza VII, ale j\u0105 utraci\u0142, kiedy dwa\u00a0lata p\u00f3\u017aniej zamordowa\u0142 biskupa krakowskiego Stanis\u0142awa ze Szczepanowa. Kr\u00f3lestwo Polskie by\u0142o zatem w XI wieku takim samym przelotnym epizodem, jak w po\u0142owie XIII wieku koronacja Mendoga na kr\u00f3la Litwy, albo\u00a0ksi\u0119cia halickiego Daniela na kr\u00f3la Rusi.\u00a0\u00a0<\/p>\n

\"\"<\/a>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0
Koronacja Przemys\u0142a II<\/strong><\/p>\n

Trwa\u0142e ustanowienie Kr\u00f3lestwa Polskiego otworzy\u0142o jedyn\u0105 mo\u017cliw\u0105 drog\u0119 do wyprowadzenia Polski ze stanu rozbicia dzielnicowego. Tak jak ksi\u0105\u017c\u0119 Boles\u0142aw Chrobry w ostatniej dekadzie X wieku stworzy\u0142 Ksi\u0119stwo Polskie, tak w 1295 roku kr\u00f3l Przemys\u0142\u00a0stworzy\u0142 Kr\u00f3lestwo Polskie. W obu przypadkach inicjatywa wysz\u0142a z dzielnicy wielkopolskiej, z Gniezna; i w obu przypadkach centrum polityczne Polski szybko przesun\u0119\u0142o si\u0119 do dzielnicy ma\u0142opolskiej, do Krakowa.<\/p>\n

W Ksi\u0119stwie Polskim nast\u0105pi\u0142o to za Boles\u0142awa Chrobrego, w Kr\u00f3lestwie Polskim wraz z krakowsk\u0105 koronacj\u0105 W\u0142adys\u0142awa \u0141okietka w 1320 roku.<\/p>\n

A\u017c do rozbior\u00f3w Rzeczypospolitej dzieli\u0142o si\u0119 Kr\u00f3lestwo Polskie administracyjnie tylko na te dwie prowincje: Wielkopolsk\u0119 oraz Ma\u0142opolsk\u0119; do Wielkopolski do\u0142\u0105czono Prusy Kr\u00f3lewskie w\u00a01466 oraz Mazowsze w 1526 roku; do Ma\u0142opolski Ru\u015b Czerwon\u0105 w XIV wieku a pozosta\u0142e \u201ewojew\u00f3dztwa ukrai\u0144skie\u201d i Podlasie\u00a0wraz z tworzeniem Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w, w akcie Unii Lubelskiej w 1569\u00a0roku.<\/p>\n

Polska Ksi\u0105\u017c\u0119ca, Polska Kr\u00f3lewska i Rzeczpospolita Obojga Narod\u00f3w tworz\u0105 trzy epoki rozwoju przedrozbiorowej pa\u0144stwowo\u015bci polskiej. Dzieje jej by\u0142y r\u00f3wnie d\u0142ugie, jak dzieje s\u0105siaduj\u0105cego z ni\u0105 od zachodu \u015awi\u0119tego Cesarstwa Rzymskiego. R\u00f3wie\u015bnikami byli ojcowie-za\u0142o\u017cyciele obydwu: cesarz Otton I (962-973) i Mieszko I (966-992), podobnie jak ostatni ich w\u0142adcy: cesarz Franciszek II (1792-1806) i Stanis\u0142aw August Poniatowski (1764-1795).<\/p>\n

Epok dziejowych Polski przedrozbiorowej nie wolno wyr\u00f3\u017cnia\u0107 \u2013 jak to niemal zgodnie czyniono w dawniejszych podr\u0119cznikach historii polskiej \u2013 wed\u0142ug panuj\u0105cych rod\u00f3w, dziel\u0105c j\u0105 na Polsk\u0119 Piast\u00f3w, Polsk\u0119 Jagiellon\u00f3w i Polsk\u0119 kr\u00f3l\u00f3w elekcyjnych. Pawe\u0142 Jasienica tylko dla ostatniej z nich dokona\u0142 w\u0142a\u015bciwej zmiany, publikuj\u0105c kolejno Polsk\u0119 Piast\u00f3w (1960),\u00a0Polsk\u0119 Jagiellon\u00f3w (1963) oraz trzytomow\u0105\u00a0Rzeczpospolit\u0105 Obojga Narod\u00f3w\u00a0(1963, 1967, 1972).<\/p>\n

Zauwa\u017cmy, \u017ce dzie\u0142a te powstawa\u0142y w latach, kiedy propaganda komunistyczna krzewi\u0142a nacjonalistyczny mit \u201epowrotu do piastowskich korzeni\u201d, gloryfikuj\u0105c t\u0119 najbardziej prymitywn\u0105 epok\u0119 pa\u0144stwowo\u015bci polskiej, a deprecjonuj\u0105c obie nast\u0119pne, w kt\u00f3rych pa\u0144stwowo\u015b\u0107 ta dojrzewa\u0142a, przekszta\u0142caj\u0105c si\u0119 w wieloetniczn\u0105 i wieloetniczn\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 spo\u0142eczno\u015bci zamieszkuj\u0105cych mi\u0119dzymorze ba\u0142tycko-czarnomorskie. Najgorzej z nich traktowana by\u0142a ostatnia, najdojrzalsza, unijna epoka przedrozbiorowej pa\u0144stwowo\u015bci, kt\u00f3rej w\u0142a\u015bciwa ocena t\u0142umiona by\u0142a przez \u201eludow\u0105\u201d cenzur\u0119: k\u0142opoty Jasienicy z wydaniem tej trzytomowej ksi\u0105\u017cki trwa\u0142y blisko dekad\u0119.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Proporcje tekstu, po\u015bwi\u0119canego ka\u017cdej z tych trzech epok, m\u00f3wi\u0105 same za siebie: im dalej w przesz\u0142o\u015b\u0107, tym mniej ma si\u0119 do powiedzenia.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Polska w latach 992-1025<\/strong><\/p>\n

Jasienicy Polska Piast\u00f3w ma stron 386;\u00a0Polska Jagiellon\u00f3w stron 446; Rzeczpospolita Obojga Narod\u00f3w \u0142\u0105cznie stron\u00a01490; proporcjonalnie 17%, 19%, 64%. A gdyby Jasienica, zamiast tych dynastycznych kryteri\u00f3w podzia\u0142u dziej\u00f3w Polski, przyj\u0105\u0142 kryteria ustrojowe, musia\u0142by odj\u0105\u0107 124 strony z cz\u0119\u015bci o Polsce ksi\u0105\u017c\u0119cej, dodaj\u0105c je do cz\u0119\u015bci o Polsce kr\u00f3lewskiej; podobnie 30 ostatnich stron ksi\u0105zki o Polsce Jagiellon\u00f3w, winien konsekwentnie przenie\u015b\u0107 do dziej\u00f3w Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w. Tak skorygowane proporcje wynosi\u0142y by 11%, 23% i 66%. A przecie\u017c najdawniejsza epoka trwa\u0142a najd\u0142u\u017cej, gdy\u017c trzy wieki, podczas gdy \u015brodkowa 274 lata a ostatnia 226 lat. Fakt, \u017ce ta najkr\u00f3tsza epoka obejmuje Jasienicy blisko dwie trzecie stron jego narracji o dziejach przedrozbiorowych, ma swoj\u0105 wymow\u0119.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Pierwsze \u0107wier\u0107wiecze Kr\u00f3lestwa Polskiego, jakie up\u0142yn\u0119\u0142o pomi\u0119dzy koronacjami\u00a0kr\u00f3la Przemys\u0142a i kr\u00f3la \u0141okietka by\u0142o na mi\u0119dzymorzu\u00a0ba\u0142tycko-czarnomorskim bogate w donios\u0142e wydarzenia polityczne. Pomorze Gda\u0144skie, kt\u00f3re w nast\u0119pstwie uk\u0142adu w K\u0119pnie (1282), po wyga\u015bni\u0119ciu w 1294 roku tamtejszej dynastii ksi\u0105\u017c\u0119cej sta\u0142o si\u0119 prowincj\u0105 Kr\u00f3lestwa Polskiego, zosta\u0142o w 1308 roku opanowane przez Krzy\u017cak\u00f3w i wcielone do ich Pa\u0144stwa Zakonnego. Do tego czasu Krzy\u017cacy, z inicjatywy polskiej sprowadzeni w celu chrystianizacji Prus, traktowani byli jako go\u015bcie i sprzymierze\u0144cy ksi\u0105\u017c\u0105t polskich: to przecie\u017c sam \u0141okietek poprosi\u0142 ich, aby wkroczyli do Pomorza Gda\u0144skiego i wyparli stamt\u0105d naje\u017ad\u017ac\u00f3w brandenburskich; Krzy\u017cacy zadanie to wykonali, ale zaj\u0119tego Pomorza Gda\u0144skiego nie oddali Polsce, tylko w\u0142\u0105czyli je do swego pa\u0144stwa, w kt\u00f3rym otrzyma\u0142o ono nazw\u0119 Prus Zachodnich a podbite przez Zakon wcze\u015bniej Prusy, teraz zacz\u0119to nazywa\u0107\u00a0Prusami Wschodnimi.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Przyjacielskie dot\u0105d stosunki polsko-krzy\u017cackie, sta\u0142y si\u0119\u00a0wrogimi. \u0141okietek prowadzi\u0142 w latach 1326-1333 wojn\u0119 z Zakonem o odzyskanie Pomorza Gda\u0144skiego. Nie tylko nie przynios\u0142a ona Polsce sukcesu, ale utrat\u0119 Kujaw i Ziemi Dobrzy\u0144skiej, kt\u00f3re Zakon zaj\u0105\u0142, obiecuj\u0105c zwr\u00f3ci\u0107 je Kr\u00f3lestwu Polskiemu dopiero po wyra\u017ceniu przez nie zgody na zatrzymanie przez Krzy\u017cak\u00f3w Pomorza Gda\u0144skiego.<\/p>\n

Aby te terytoria odzyska\u0107, syn i nast\u0119pca \u0141okietka, Kazimierz Wielki przysta\u0142 na te warunki w ugodzie polsko-krzy\u017cackiej z 1343 roku. Kr\u00f3lestwo Polskie okaza\u0142o si\u0119 za s\u0142abe do odebrania Krzy\u017cakom si\u0142\u0105 Pomorza Gda\u0144skiego. Wojuj\u0105ca\u00a0permanentnie z Pa\u0144stwem Zakonnym Litwa stawa\u0142a si\u0119 wi\u0119c w ci\u0105gu XIV wieku naturalnym sojusznikiem Polski.<\/p>\n

Pi\u0119\u0107 lat przed krakowsk\u0105 koronacj\u0105 \u0141okietka w\u0142adc\u0105 Litwy zosta\u0142 Giedymin (1315-1341). Za jego panowania\u00a0Wielkie Ksi\u0119stwo Litewskie sta\u0142o si\u0119 silnym pa\u0144stwem. Po jego \u015bmierci Kiejstut i Olgierd, synowie Giedymina, podzielili si\u0119 zadaniami dalszego umacniania pa\u0144stwa.<\/p>\n

Kiejstutowi przypad\u0142a obrona Litwy przed obu Pa\u0144stwami Zakonnymi, a Olgierdowi, powi\u0119kszaj\u0105ca ogromnie terytorium Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego, ekspansja na ziemie Rusi Kijowskiej. Post\u0119powa\u0142a ona szybko, gdy\u017c\u00a0ksi\u0119stwa ruskie w dorzeczu Dniepru nie wymaga\u0142y podboju. Dla nich wej\u015bcie pod panowanie Litwy oznacza\u0142o wyzwolenie\u00a0spod jarzma Z\u0142otej Ordy.<\/p>\n

Dlatego Olgierd stworzy\u0142 z Litwy najwi\u0119ksze pa\u0144stwo Europy, si\u0119gaj\u0105ce\u00a0po najdalsze kra\u0144ce dorzecza Dniepru. Rywala na tym obszarze znajdowa\u0142 tylko w Kr\u00f3lestwie Polskim, kt\u00f3re za Kazimierza Wielkiego wesz\u0142o w posiadanie Rusi Czerwonej w dorzeczach Dniestru, Sanu i Bugu a nast\u0119pnie stara\u0142o si\u0119 ubiec Wielkie Ksi\u0119stwo Litewskie w panowaniu nad Podolem i Wo\u0142yniem.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

W taki to spos\u00f3b wielkie wydarzenia XIII wieku odnosz\u0105ce si\u0119 do\u00a0Mi\u0119dzymorza ba\u0142tycko-czarnomorskiego, sta\u0142y si\u0119 przyczyn\u0105 sprawcz\u0105\u00a0rozpocz\u0119cia\u00a0w XIV wieku integracji politycznej ziem Polski, Litwy i Rusi Kijowskiej. Najwi\u0119kszemu pa\u0144stwu Europy brakowa\u0142o ju\u017c tylko legitymizacji wobec Europy, a t\u0119 mog\u0142o uzyska\u0107 tylko przez przyj\u0119cie chrze\u015bcija\u0144stwa w obrz\u0105dku rzymsko-katolickim. Po\u015brednictwo w tym Krzy\u017cak\u00f3w nie wchodzi\u0142o w gr\u0119, gdy\u017c grozi\u0142o utrat\u0105 niezawis\u0142o\u015bci Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego. Po\u015brednictwo w tym Polski by\u0142o najlepszym rozwi\u0105zaniem, a to wiod\u0142o prost\u0105 drog\u0105 do unii dynastycznej obu pa\u0144stw.<\/p>\n

420 lat po chrzcie Polski nast\u0105pi\u0142a \u201epowt\u00f3rka z historii\u201d: wtedy Mieszko po\u015blubi\u0142 przed chrztem Dobraw\u0119 – chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 ksi\u0119\u017cniczk\u0119 czesk\u0105 – aby\u00a0unikn\u0105\u0107 po\u015brednictwa niemieckiego, teraz Jagie\u0142\u0142o, syn Olgierda, po\u015blubi\u0142 przed chrztem Jadwig\u0119, kr\u00f3low\u0105 Polski, aby unikn\u0105\u0107 po\u015brednictwa krzy\u017cackiego.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Chrzest Litwy w 1386 roku oznacza\u0142 koniec poga\u0144stwa w Europie. Etniczne ziemie Litwy otrzyma\u0142y administracj\u0119 ko\u015bcieln\u0105, podporz\u0105dkowan\u0105 archidiecezji gnie\u017anie\u0144skiej a wraz z rzymskim katolicyzmem poprzez Polsk\u0119 przenikn\u0119\u0142y tu wszystkie osi\u0105gni\u0119cia cywilizacji zachodniej.<\/p>\n

Samorz\u0105dny ustr\u00f3j administracji pa\u0144stwowej, przywileje i wolno\u015bci szlachty polskiej rozszerzone zosta\u0142y jeszcze za panowania Jagie\u0142\u0142y, najpierw na katolickich bojar\u00f3w Litwy a nast\u0119pnie na prawos\u0142awnych bojar\u00f3w Rusi Kijowskiej. Ani jedni, ani drudzy, wcze\u015bniej tego nie posiadali; ich dotychczasowy status spo\u0142eczny by\u0142 taki, jak w samodzier\u017cawnej (rz\u0105dzonej autorytarnie) Rusi Moskiewskiej.<\/p>\n

Teraz spo\u0142eczno\u015bci prawos\u0142awne Mi\u0119dzymorza ba\u0142tycko- czarnomorskiego, formowane od chrztu Rusi na mod\u0142\u0119 cywilizacji bizantyjskiej, z pokolenia na pokolenie wrasta\u0142y w klimat cywilizacji\u00a0zachodniej.<\/p>\n

Dawna jedno\u015b\u0107 S\u0142owia\u0144szczyzny Wschodniej sko\u0144czy\u0142a si\u0119 nieodwo\u0142alnie: mieszka\u0144cy Wielkiego Ksi\u0119stwa Moskiewskiego przekszta\u0142cali si\u0119 w Rosjan, a mieszka\u0144cy Rusi Kijowskiej w Ukrai\u0144c\u00f3w i Bia\u0142orusin\u00f3w.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Post\u0119p integracji Mi\u0119dzymorza ba\u0142tycko-czarnomorskiego\u00a0od Unii w Krewie 1385 roku do Unii Lubelskiej 1569 roku by\u0142 nieunikniony. Pozostawa\u0142o\u00a0tylko kwesti\u0105 czasu tempo tej integracji.<\/p>\n

W\u00a0XV wieku by\u0142a to typowa unia dynastyczna: Jagie\u0142\u0142o by\u0142 kr\u00f3lem polskim a Witold wielkim ksi\u0119ciem litewskim. Podobnie synowie Jagie\u0142\u0142y: W\u0142adys\u0142aw Warne\u0144czyk kr\u00f3lem polskim (i w\u0119gierskim) a Kazimierz Jagiello\u0144czyk wielkim ksi\u0119ciem litewskim; po rych\u0142ej \u015bmierci Warne\u0144czyka po\u0142\u0105czy\u0142 on oba te urz\u0119dy w d\u0142ugim, 45-letnim panowaniu. Rozdzia\u0142 nast\u0105pi\u0142 po jego \u015bmierci: Jan Olbracht zosta\u0142 kr\u00f3lem polskim a Aleksander wielkim ksi\u0119ciem litewskim.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Wojsko Kr\u00f3lestwa Polskiego 1447\u20131492<\/strong><\/p>\n

Gdy po \u015bmierci Jana Olbrachta Aleksander zosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c kr\u00f3lem polskim w 1501 roku, ponowiono w Mielniku akt unii, stwierdzeniem, \u017ce Litwa z Polska maj\u0105 odt\u0105d stanowi\u0107 na zawsze jedno nieroz\u0142\u0105czne cia\u0142o:\u00a0oba pa\u0144stwa mia\u0142y mie\u0107 odt\u0105d wsp\u00f3lnego monarch\u0119, b\u0119d\u0105cego r\u00f3wnocze\u015bnie kr\u00f3lem polskim i wielkim ksi\u0119ciem litewskim.<\/p>\n

Tendencje separatystyczne wygas\u0142y w Wielkim Ksi\u0119stwie Litewskim podczas pierwszej wojny Litwy z Moskw\u0105 (1499-1503), zako\u0144czonej utrat\u0105 na rzecz Moskwy zadnieprza\u0144skich ziem w dorzeczu Desny. Wcze\u015bniej Litwa by\u0142a potrzebna Polsce w wojnach z Krzy\u017cakami, odt\u0105d Polska mia\u0142a pomaga\u0107 Litwie w pasmie wojen z caratem moskiewskim.<\/p>\n

Unia w Mielniku ju\u017c wtedy, na progu XVI wieku, stworzy\u0142a\u00a0de facto podstawy funkcjonowania Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w, de iure\u00a0przyj\u0119te w Unii Lubelskiej 68 lat p\u00f3\u017aniej. Nie uwa\u017cano tego formalnego aktu za spraw\u0119 nagl\u0105c\u0105, dop\u00f3ki trwaniu dynastii jagiello\u0144skiej nic nie zagra\u017ca\u0142o. Tak zatem, wed\u0142ug postanowie\u0144 z Mielnika, w\u0142adc\u0105 obu pa\u0144stw by\u0142 brat Aleksandra, Zygmunt Stary (1506-1548) a po nim jego syn, Zygmunt August (1548-1572). Ten ostatni, widz\u0105c \u017ce umrze bezpotomny i na nim wyga\u015bnie dynastia jagiello\u0144ska, doprowadzi\u0142 do zawarcia w 1569 roku Unii Lubelskiej. W tym roku powsta\u0142a Rzeczpospolita Obojga Narod\u00f3w, trwaj\u0105ca a\u017c do rozbior\u00f3w Rzeczpospolitej u schy\u0142ku XVIII wieku.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Od unii w Krewie z 1385 roku mapa po\u0142\u0105czonych terytori\u00f3w Polski i Litwy, r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 od m\u0142odszej o dwa wieki mapy Rzeczpospolitej Obojga Narod\u00f3w, pod jednym tylko wa\u017cnym wzgl\u0119dem. W ci\u0105gu obu tych stuleci znik\u0142y oba nadba\u0142tyckie pa\u0144stwa zakonne a ich terytoria albo wesz\u0142y bezpo\u015brednio do Rzeczpospolitej Obojga Narod\u00f3w, albo pozostawa\u0142y od niej w zale\u017cno\u015bci lennej.<\/p>\n

Natomiast u schy\u0142ku XIV wieku, krzy\u017cackie\u00a0Pa\u0144stwo Zakonne, w wyniku zaboru Pomorza Gda\u0144skiego, pozbawi\u0142o Polsk\u0119 dost\u0119pu do morza, a w nast\u0119pstwie zaboru \u017bmudzi, odci\u0119\u0142o Litw\u0119 od dost\u0119pu do Ba\u0142tyku.<\/p>\n

Wielkiemu Ksi\u0119stwu Litewskiemu pozostawa\u0142 wtedy jedynie dost\u0119p do Morza Czarnego pomi\u0119dzy uj\u015bciami Dniepru i Dniestru. Z wielkiej wojny z Zakonem (1409-1411) nie odnios\u0142o Kr\u00f3lestwo Polskie \u017cadnych korzy\u015bci terytorialnych, natomiast Wielkie Ksi\u0119stwo Litewskie po kolejnej wojnie z Zakonem (1414-1422) odzyska\u0142o \u017bmud\u017a, przez ponad stulecie staj\u0105c si\u0119 znowu \u201epa\u0144stwem od morza do morza\u201d. Sko\u0144czy\u0142o si\u0119 to definitywnie w 1525 roku, kiedy Turcja odebra\u0142a Litwie jej czarnomorskie wybrze\u017ce, zamieniaj\u0105c je w tureck\u0105 prowincj\u0119 Jedisan.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Dla Kr\u00f3lestwa Polskiego\u00a0wielkim sukcesem zako\u0144czy\u0142a si\u0119 wojna trzynastoletnia z Zakonem (1454-1466). Rozpocz\u0119\u0142o j\u0105 powstanie przeciwko Krzy\u017cakom niemieckiej szlachty i mieszcza\u0144stwa pruskiego. Powsta\u0144cy opanowali wi\u0119kszo\u015b\u0107 Pa\u0144stwa Zakonnego i oddali si\u0119 pod opiek\u0119 kr\u00f3la polskiego.<\/p>\n

Wojna zako\u0144czy\u0142a si\u0119 powrotem do Polski wszystkich jej utraconych na rzecz Krzy\u017cak\u00f3w terytori\u00f3w, a wi\u0119c Pomorza Gda\u0144skiego oraz ziem che\u0142mi\u0144skiej i micha\u0142owskiej a z obszaru w\u0142a\u015bciwych, ba\u0142tyjskich Prus, w\u0142\u0105czeniem do Kr\u00f3lestwa wojew\u00f3dztwa malborskiego z Elbl\u0105giem, Malborkiem i Sztumem oraz biskupstwa warmi\u0144skiego. Wszystkie te obszary otrzyma\u0142y odt\u0105d nazw\u0119 Prus Kr\u00f3lewskich.<\/p>\n

Reszta pa\u0144stwa zakonnego, ze stolic\u0105\u00a0w Kr\u00f3lewcu, sta\u0142a si\u0119 lennem Kr\u00f3lestwa Polskiego, pod nazw\u0105 Prus Krzy\u017cackich. Istnia\u0142y one nieca\u0142e sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat, po czym, przyjmuj\u0105c luteranizm, sta\u0142y si\u0119\u00a0\u015bwieckim lennem Kr\u00f3lestwa Polskiego.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Now\u0105 sytuacj\u0119 prawn\u0105 Prus Wschodnich po ich sekularyzacji uregulowa\u0142 s\u0142awetny ho\u0142d pruski w 1525 roku. Ostatni krzy\u017cacki wielki mistrz Albrecht,\u00a0za zgod\u0105 kr\u00f3la polskiego, og\u0142osi\u0142 si\u0119 \u015bwieckim ksi\u0119ciem Prus. Jako lennik Kr\u00f3lestwa Polskiego z\u0142o\u017cy\u0142 kr\u00f3lowi Zygmuntowi ho\u0142d lenny na rynku krakowskim. Na mocy traktatu w Krakowie, Albrecht Hohenzollern sta\u0142 si\u0119 wtedy dziedzicznym ksi\u0119ciem pod zwierzchnictwem Polski, z prawem do zajmowania pierwszego miejsca w senacie.<\/p>\n

Historiografia anachroniczna, uprawiaj\u0105ca tzw. polityk\u0119 historyczn\u0105, wini kr\u00f3la Zygmunta za kr\u00f3tkowzroczno\u015b\u0107, w nast\u0119pstwie kt\u00f3rej dwa i p\u00f3\u0142 wieku p\u00f3\u017aniej, dynastia Hohenzollern\u00f3w mog\u0142a uczestniczy\u0107 w rozbiorach Rzeczypospolitej. (Ten sam poziom rozumowania ka\u017ce ubolewa\u0107 nad rol\u0105 Jana III Sobieskiego w odsieczy wiede\u0144skiej 1683 roku, skoro wiek p\u00f3\u017aniej Habsburgowie tak\u017ce w rozbiorach tych uczestniczyli). Albrecht Hohenzollern by\u0142 siostrze\u0144cem Zygmunta Starego (Zofia, siostra kr\u00f3la, zosta\u0142a wydana za elektora brandenburskiego) i ca\u0142a sprawa by\u0142a niejako umow\u0105 rodzinn\u0105.<\/p>\n

prof. dr hab. Andrzej PISKOZUB<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Obraz upami\u0119tniaj\u0105cy uni\u0119 w Krewie Terminowi\u00a0\u201eDrang nach Osten\u201d (po polsku: \u201eNap\u00f3r na Wsch\u00f3d\u201d), antyniemiecka propaganda XIX\/XX wieku \u015bwiadomie nada\u0142a z\u0142owrog\u0105 interpretacj\u0119. W p\u00f3\u017anym \u015bredniowieczu oznacza\u0142o…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2440,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-2439","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2014"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t