{"id":2458,"date":"2018-11-14T01:50:37","date_gmt":"2018-11-13T23:50:37","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/polacy-na-huculszczyznie-5\/"},"modified":"2024-12-11T06:51:44","modified_gmt":"2024-12-11T04:51:44","slug":"polacy-na-huculszczyznie-5","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/polacy-na-huculszczyznie-5\/","title":{"rendered":"POLACY NA HUCULSZCZY\u0179NIE (5)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Wiadukty kolejowe nad Prutem<\/strong><\/p>\n

W okresie mi\u0119dzywojennym Huculszczyzna, po Zakopanem i Tatrach, by\u0142a w Polsce drugim najwa\u017cniejszym o\u015brodkiem turystycznym w og\u00f3le, jak i turystyki g\u00f3rskiej i sport\u00f3w zimowych. Jaremcze, Worochta i \u017babie uzyska\u0142y status uzdrowisk. Powsta\u0142o tu w\u00f3wczas wiele nowych stylowych pensjonat\u00f3w, dom\u00f3w letniskowych, sanatoria, schroniska, lokale rozrywkowe, restauracje, kawiarnie i kina.<\/p>\n

Na stacje kolejowe w Jaremczu i w Worochcie przyje\u017cd\u017ca\u0142y bezpo\u015brednie poci\u0105gi ze Lwowa i Warszawy; tysi\u0105ce warszawiak\u00f3w sp\u0119dza\u0142o tu wakacje. Ta popularno\u015b\u0107 Huculszczyzny w\u015br\u00f3d warszawiak\u00f3w wp\u0142yn\u0119\u0142a na to, \u017ce jedn\u0105 z ulic warszawskich nazwano Huculsk\u0105. W Jaremczu w 1937 roku wypoczywa\u0142o 10 000 wczasowicz\u00f3w, by\u0142y tu 2 hotele, 44 pensjonaty, 56 willi, o takich nazwach jak: \u201eWarszawianka\u201d, \u201eMorskie Oko\u201d, \u201eRaj\u201d czy \u201ePrzysta\u0144\u201d.<\/p>\n

\u00a0Worochta uzyska\u0142a status u\u017cyteczno\u015bci publicznej, sta\u0142a si\u0119 najwi\u0119kszym o\u015brodkiem sport\u00f3w zimowych w Karpatach Wschodnich, mia\u0142a znane sanatoria, \u0142adne i okaza\u0142e wille letniskowe i pensjonaty, kt\u00f3re i dzisiaj s\u0105 ozdob\u0105 miasta. Czynna by\u0142a kolejka le\u015bna z Worochty do Foroszczenki (kt\u00f3rej dzi\u015b nie ma), z kt\u00f3rej korzystali tak\u017ce tury\u015bci. W Worochcie i \u017babiem by\u0142o nie mniej turyst\u00f3w ni\u017c w Jaremczu.<\/p>\n

Mikuliczyn znany by\u0142 w\u015br\u00f3d polskich student\u00f3w ze znajduj\u0105cego si\u0119 tu Akademickiego Domu Zdrowia. W okresie „studenckiego i harcerskiego lata” wyrasta\u0142y wzd\u0142u\u017c Prutu i Czeremoszu obozowe namioty m\u0142odzie\u017cy i harcerzy z ca\u0142ej Polski. Ci ostatni mieli swoje schronisko g\u00f3rskie na Kostrzycy.<\/p>\n

Wczasowicze i tury\u015bci, zatrzymuj\u0105cy si\u0119 w Worochcie czy \u017babiem, udawali si\u0119 w okoliczne g\u00f3ry w celach turystycznych. St\u0105d Huculszczyzna odegra\u0142a du\u017c\u0105 rol\u0119 w dziejach polskiej turystyki g\u00f3rskiej, o czym pisze obszernie W\u0142adys\u0142aw Krygowski w „Zarysie dziej\u00f3w polskiej turystyki g\u00f3rskiej” (Warszawa 1973). To wycieczki Wincentego Pola, Jana \u0141obarzewskiego i Kazimierza Turowskiego w g\u00f3rach Czarnohory w 1843 roku odkry\u0142y przed nauk\u0105 i turystyk\u0105 nowe, nieznane dot\u0105d obszary wschodniokarpackie. Pami\u0105tk\u0105 tej pionierskiej wyprawy by\u0142a (dzi\u015b ju\u017c nieistniej\u0105ca) nazwa Rozrogi Wincentego Pola w okolicach prze\u0142\u0119czy Przys\u0142op. P\u00f3\u017aniej mia\u0142a miejsce wielka wyprawa badawcza w Beskidy Wschodnie Hugona Zapa\u0142owicza (1852-1917).<\/p>\n

\"\"<\/a>
Schronisko Zwi\u0105zku Harcerstwa Polskiego na Kostrzycy ko\u0142o Worochty <\/strong><\/strong><\/p>\n

Polskich pionier\u00f3w turystyki g\u00f3rskiej na Huculszczy\u017anie prowadzili po g\u00f3rach przewodnicy, kt\u00f3rymi z pocz\u0105tku byli Huculi. Wincenty Pol pisze, \u017ce w 1847 roku jego wyprawie w g\u00f3rach Huculszczyzny brali udzia\u0142 nie tylko przewodnicy huculscy, ale i ca\u0142y zast\u0119p Hucu\u0142\u00f3w uzbrojonych w rusznice i siekiery, kt\u00f3rzy torowali drog\u0119 Polowi po dzikich lasach i wertepach Czarnohory i Gorgan\u00f3w.<\/p>\n

P\u00f3\u017aniej przewodnicy huculscy prowadzili turyst\u00f3w po g\u00f3rach. Bardziej znanymi przewodnikami huculskimi byli m.in.: Pro\u0107 Koniuszczuk, Fedor \u0141esiak, Jura Szkirczuk, Wasyl Fodczuk, \u0141esio Jedczuk – wszyscy z \u017babiego oraz Wawrzyniec Szkolnik i Iwan \u017byteniuk (kt\u00f3rzy m.in. w 1880 roku prowadzili po g\u00f3rach znanego botanika polskiego Hugona Zapa\u0142owicza) i Onufry Sawczuk. Przewodnicy huculscy Jakub Kondruk i Tomasz Marcink\u00f3w (polski Hucu\u0142) uczestniczyli w 1897 roku w wyprawie M. Ma\u0142aczy\u0144skiego i towarzyszy na nartach na Howerl\u0119.<\/p>\n

W 1873 roku powsta\u0142o w Krakowie Polskie Towarzystwo Tatrza\u0144skie, jako pierwsze polskie stowarzyszenie turystyczne, obejmuj\u0105ce dzia\u0142alno\u015bci\u0105 wszystkie g\u00f3ry ziem polskich. Tak wi\u0119c swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 obj\u0119\u0142a r\u00f3wnie\u017c Beskidy Wschodnie, czyli tak\u017ce i tereny Huculszczyzny. Ju\u017c w 1876 roku powsta\u0142 pierwszy oddzia\u0142 terenowy – w Stanis\u0142awowie, a drugi w 1878 roku w Ko\u0142omyi pod nazw\u0105 Oddzia\u0142 Czarnohorski Towarzystwa Tatrza\u0144skiego. Oddzia\u0142 stanis\u0142awowski istnia\u0142 w latach 1876-92 i 1923-39, a jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 obejmowa\u0142a, tak jak i Oddzia\u0142u Czarnohorskiego, Gorgany i Czarnohor\u0119. Oddzia\u0142 Czarnohorski w Ko\u0142omyi od razu rozwin\u0105\u0142 bardzo \u017cyw\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107, uruchomi\u0142 schroniska g\u00f3rskie, przej\u0119te od Oddzia\u0142u w Stanis\u0142awowie, prowadzi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 naukow\u0105 i wydawnicz\u0105 oraz spo\u0142eczno-kulturaln\u0105, urz\u0105dzi\u0142 wystaw\u0119 etnograficzn\u0105 w Ko\u0142omyi w 1884 roku i zainicjowa\u0142 wydawanie turystycznego periodyku „Turysta” pod redakcj\u0105 Leopolda Wajgla oraz wyda\u0142 w 1898 roku przewodnik po Czarnohorze Henryka Hoffbauera (W. Krygowski).<\/p>\n

\"\"<\/a>
Morszyn s\u0142yn\u0105\u0142 z wody \u201eMorszanki\u201d, bij\u0105cej ze \u017ar\u00f3d\u0142a znajduj\u0105cego si\u0119 niemal u st\u00f3p figury otoczonej kultem Matki Bo\u017cej, odwiedzanej cz\u0119sto przez kuracjuszy<\/strong><\/p>\n

Z turystyk\u0105 g\u00f3rsk\u0105 sz\u0142a w parze budowa schronisk w g\u00f3rach przez Towarzystwo Tatrza\u0144skie. Pierwsze schronisko w Czarnohorze uruchomiono w 1878 roku na po\u0142oninie Gad\u017cyna. Niemal r\u00f3wnocze\u015bnie powsta\u0142y schroniska na Zaro\u015blaku pod Howerl\u0105 (w 1911 r. wzniesiono tu nowe schronisko w miejsce starego) i w Zawojeli. Schroniska te umo\u017cliwi\u0142y zwiedzanie Czarnohory od wschodu z \u017babiego i od zachodu z Worochty.<\/p>\n

W zwi\u0105zku z niebywa\u0142ym rozwojem turystyki w Czarnohorze w 1883 roku uruchomiono schronisko pod Popem Iwanem na Gropie. W 1892 roku Towarzystwo uruchomi\u0142o w \u017babiem okaza\u0142y Dworek Czarnohorski i w 1895 roku podobne schronisko o tej samej nazwie w Worochcie, obok kt\u00f3rego w 1897 roku wzniesiono nowy budynek.<\/p>\n

Jednocze\u015bnie Towarzystwo prowadzi\u0142o znakowanie szlak\u00f3w g\u00f3rskich dla turyst\u00f3w. Oddzia\u0142 Czarnohorski TT w Ko\u0142omyi, przy wydatnej pomocy oddzia\u0142u TT w Krakowie, umie\u015bci\u0142 56 drogowskaz\u00f3w z napisami polskimi i ukrai\u0144skimi z Krasnego \u0141uhu na Howerl\u0119, a nast\u0119pnie na grzbiecie Czarnohory do Popa Iwana i st\u0105d do Ze\u0142enego w dolinie Czeremoszu, a na wszystkich szczytach Czarnohory umieszczono tablice z nazw\u0105 g\u00f3ry dla pewno\u015bci turysty. W 1900 roku Oddzia\u0142 Czarnohorski do swego schroniska na Zaro\u015blaku pod Howerl\u0105 wyznaczy\u0142 \u015bcie\u017ck\u0119 z Worochty przez szczyty Kukul i Ko\u017amiesk\u0105 oraz szlaki z Jaremcza na Jawornik i Gorgan, z Mikuliczyna na Jawornik i Gorgan oraz na Czarnohorzec i Makowic\u0119.<\/p>\n

Podczas I wojny \u015bwiatowej (1914-18) schroniska g\u00f3rskie w Czarnohorze zniszczy\u0142y wojska rosyjskie.<\/p>\n

Przy\u0142\u0105czenie w 1919 roku Ziemi Lwowskiej do odrodzonego pa\u0144stwa polskiego rozpocz\u0119\u0142o nowy okres w dziejach tego regionu; szczeg\u00f3lnie na Huculszczy\u017anie i szczeg\u00f3lnie w polskiej turystyce g\u00f3rskiej. To okres jej du\u017cego rozmachu i powa\u017cnych osi\u0105gni\u0119\u0107 (W. Krygowski). Na terenie g\u00f3rskim Huculszczyzny dzia\u0142a\u0142y teraz cztery oddzia\u0142y Towarzystwa Tatrza\u0144skiego: Czarnohorski w Ko\u0142omyi, lwowski, stanis\u0142awowski (pierwszy reaktywowany w 1921 roku, a drugi w 1923 roku) oraz nowo za\u0142o\u017cony w Kosowie w 1935 roku.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Pijalnia wody\u00a0 \u201eNaftusia\u201d w Truskawcu<\/strong><\/p>\n

W latach 1927-39 Oddzia\u0142y TT w Stanis\u0142awowie i Kosowie zbudowa\u0142y nast\u0119puj\u0105ce schroniska g\u00f3rskie: na Zaro\u015blaku pod Howerl\u0105 (1927, by\u0142o ono drugim – po schronisku nad Morskim Okiem w Tatrach – najbardziej znanym i popularnym schroniskiem w Polsce), na po\u0142oninie Ni\u017cnej pod Doboszank\u0105 (1929), w Burkucie (1930), na Prze\u0142\u0119czy Tatarskiej (1932), przy Klauzie Zubrynka pod Doboszank\u0105 (1937\/38), na Skupowej (1938), pod Ba\u0142tagulem (1938), na Masnym Prys\u0142upie (1938), na Pre\u0142ucznym (1938), w dolinie Popady\u0144ca (1938) i nowe w Burkucie (1939).<\/p>\n

Poza tym w 1939 roku by\u0142y tu czynne schroniska w Gorganach huculskich: w Rafaj\u0142owej, Prze\u0142\u0119czy Pantyrskiej, na Pasiecznym Wierchu i na po\u0142oninie Ruszczyna niedaleko szczytu Taupisz, zbudowane przez Oddzia\u0142 Lwowski Polskiego Towarzystwa Tatrza\u0144skiego (1936-38); w Czarnohorze: w Worochcie, na po\u0142oninie Maryszewskiej, pod Kukulem (niedaleko Howerli, zbudowane w 1938 r.), Popie Iwanie i Kostrzycy – schronisko polskich harcerzy w stylu gra\u017cdy huculskiej; w dorzeczu Czeremosz\u00f3w: w Kopilaszu.<\/p>\n

Bardzo popularnymi w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w miejscowo\u015bciami letniskowymi od ko\u0144ca XIX w. do 1939 roku by\u0142y tak\u017ce Kos\u00f3w i Kuty. Na ich popularno\u015b\u0107 wp\u0142ywa\u0142a nie tylko malownicza okolica, ale r\u00f3wnie\u017c wyj\u0105tkowo \u0142agodny klimat i obfito\u015b\u0107 owoc\u00f3w (najwi\u0119ksze w Polsce sady morelowe i brzoskwiniowe). W okresie mi\u0119dzywojennym powsta\u0142y w obu miejscowo\u015bciach nowe stylowe wille i pensjonaty (np. w Kosowie pensjonat \u201eBajka\u201d). W ma\u0142ym Kosowie by\u0142y a\u017c cztery hotele: Krakowski, Grand Hotel, Tuchanowicza i Fernbacha.<\/p>\n

W 1926 roku Polskie Towarzystwo Tatrza\u0144skie wysun\u0119\u0142o projekt za\u0142o\u017cenia parku narodowego w Czarnohorze, co zosta\u0142o zrealizowane w 1933 roku, dzi\u0119ki staraniom g\u0142\u00f3wnie wybitnego botanika polskiego, W\u0142adys\u0142awa Szafera, profesora Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego w Krakowie. Jednak pierwsze ustawy o ochronie przyrody na Huculszczy\u017anie uchwalili Polacy ju\u017c w 1910 roku (ochrona pstr\u0105ga). Po wojnie Sowieci na pot\u0119g\u0119 niszczyli lasy Czarnohory i dopiero w 1980 roku reaktywowali park narodowy.<\/p>\n

Poza Polskim Towarzystwem Tatrza\u0144skim turystyk\u0119 g\u00f3rsk\u0105 na Huculszczy\u017anie uprawiali cz\u0142onkowie polskiego Akademickiego Klubu Turystycznego (AKT), za\u0142o\u017conego we Lwowie 9 grudnia 1906 roku, z inicjatywy wielkiego krajoznawcy polskiego Mieczys\u0142awa Or\u0142owicza. Ko\u0142o Smotrecza (1818 m) w kotle doliny by\u0142o schronisko polskiego Akademickiego Zrzeszenia Sportowego (AZS).<\/p>\n

Marian KA\u0141USKI<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wiadukty kolejowe nad Prutem W okresie mi\u0119dzywojennym Huculszczyzna, po Zakopanem i Tatrach, by\u0142a w Polsce drugim najwa\u017cniejszym o\u015brodkiem turystycznym w og\u00f3le, jak i turystyki g\u00f3rskiej…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2459,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-2458","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2018"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t