{"id":2463,"date":"2015-10-29T05:57:53","date_gmt":"2015-10-29T03:57:53","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/komunistyczne-ludobojstwo-ukraincow-i-polakow-w-latach-1930-41\/"},"modified":"2024-12-11T06:54:45","modified_gmt":"2024-12-11T04:54:45","slug":"komunistyczne-ludobojstwo-ukraincow-i-polakow-w-latach-1930-41","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/komunistyczne-ludobojstwo-ukraincow-i-polakow-w-latach-1930-41\/","title":{"rendered":"Komunistyczne ludob\u00f3jstwo Ukrai\u0144c\u00f3w i Polak\u00f3w w latach 1930-41"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

\u201eTego co nas \u0142\u0105czy jest du\u017co wi\u0119cej, ni\u017c tego co nas dzieli”. Te s\u0142owa Jana Paw\u0142a mo\u017cna u\u017cy\u0107 w postaci swoistego epigrafu do historii Polski i Ukrainy XX wieku, a teraz ju\u017c i XXI stulecia.<\/p>\n

I jeszcze jeden cytat. \u201eKozacy chc\u0105 by\u0107 sobie tak\u0105 Holandi\u0105 lub Szwajcari\u0105\u2026\u201d – pisa\u0142 w 1658 roku jeden z wp\u0142ywowych polskich polityk\u00f3w o koncepcji ukrai\u0144sko-polskiego porozumienia, kt\u00f3re zaproponowa\u0142 hetman Iwan Wyhowski i prozachodnie si\u0142y w jego rz\u0105dzie. D\u0105\u017cyli oni ku temu, by polski kr\u00f3l Jan Kazimierz uzna\u0142 istnienia nowej formacji pa\u0144stwowej – Wielkiego Ksi\u0119stwa Ruskiego, kt\u00f3re by na prawach cz\u0119\u015bci autonomicznej przy\u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 do polsko-litewskiej federacji. Mia\u0142o to na celu powstrzyma\u0107 agresywno\u015b\u0107 Moskwy; odwr\u00f3ci\u0107 zagro\u017cenie osma\u0144skie; przekszta\u0142ci\u0107 Ukrain\u0119 na pot\u0119\u017cny czynnik europejskiego systemu bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n

Min\u0119\u0142y stulecia. W roku 1920 podpisano umow\u0119 mi\u0119dzy Rzecz\u0105pospolit\u0105 Polsk\u0105 i Ukrai\u0144sk\u0105 Republik\u0105 Ludow\u0105, uk\u0142ad Symona Petlury i J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego. W zamian za obiecan\u0105 pomoc w odzyskaniu zaj\u0119tej przez bolszewik\u00f3w Naddnieprza\u0144skiej Ukrainy, ukrai\u0144ski przyw\u00f3dca zrezygnowa\u0142 z praw na Wschodni\u0105 Galicj\u0119 na korzy\u015b\u0107 Polski. W kwietniu 1920 roku ruszy\u0142o polsko-ukrai\u0144skie natarcie na Kij\u00f3w. Zdobycie stolicy Ukrainy wskutek przeciwnatarcia wojsk bolszewickich przeszkodzi\u0142o zamierzonym celom.<\/p>\n

Jednak, ukrai\u0144skie oddzia\u0142y wojskowe walczy\u0142y po stronie polskiej armii, a\u017c do ko\u0144ca wojny polsko-bolszewickiej, kt\u00f3ra zako\u0144czy\u0142a si\u0119 w 1921 roku podpisaniem traktatu pokojowego w Rydze. W granicach II Rzeczypospolitej znalaz\u0142o si\u0119 ponad 5 mln Ukrai\u0144c\u00f3w, co stanowi\u0142o 16% og\u00f3\u0142u mieszka\u0144c\u00f3w pa\u0144stwa polskiego.<\/p>\n

Staraj\u0105c si\u0119 rozbudzi\u0107 sympati\u0119 Ukrai\u0144c\u00f3w do pa\u0144stwa Polskiego, polscy przyw\u00f3dcy piastowali \u201epromeistyczne\u201d plany pogromu ZSRS i podzielenia go na pa\u0144stwa narodowe. W tym celu, pomagaj\u0105c petlurowskiej emigracji, Polacy faktycznie wspierali d\u0105\u017cenie Ukrai\u0144c\u00f3w do stworzenia pa\u0144stwa na terytorium przedwojennej USRS. Ponadto, po porozumieniu z emigracyjnym rz\u0105dem Ukrai\u0144skiej Republiki Ludowej w Armii Polskiej s\u0142u\u017cy\u0142a grupa ukrai\u0144skich oficer\u00f3w tak zwanych \u017co\u0142nierzy kontraktowych, kt\u00f3rzy w razie wojny ze ZSRS mieli sta\u0107 si\u0119 trzonem kadry oficerskiej wskrzeszonej armii Ukrai\u0144skiej Republiki Ludowej.<\/p>\n

Z chwil\u0105 wybuchu drugiej wojny \u015bwiatowej polscy \u017co\u0142nierze narodowo\u015bci ukrai\u0144skiej w czasie polskiej kampanii 1939 roku sumiennie spe\u0142nili sw\u00f3j obowi\u0105zek s\u0142u\u017cby wojskowej. Wed\u0142ug szacunk\u00f3w profesora W\u0142adys\u0142awa Riemie\u017ca w szeregach Wojska Polskiego by\u0142o ponad 100 tysi\u0119cy Ukrai\u0144c\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

A zatem, \u201etego co nas \u0142\u0105czy jest du\u017co wi\u0119cej, ni\u017c tego co nas dzieli”. O tym, co dzieli\u0142o Polak\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w, moim zdaniem, napisano znacznie wi\u0119cej, ani\u017celi o tym, co nas \u0142\u0105czy\u0142o. Tu wystarczy tylko przypomnie\u0107 sobie, \u017ce w II Rzeczypospolitej kwestia ukrai\u0144ska by\u0142a jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych, z kt\u00f3rymi wypad\u0142o si\u0119 zderzy\u0107 odrodzonej polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Wszystkie polskie polityczne ugrupowania by\u0142y jednomy\u015blne, co do tego, \u017ce wschodnie ziemie nale\u017cy mocniej \u201epowi\u0105za\u0107\u201d z Polsk\u0105. Dla wcielenia w \u017cycie tego planu trzeba by\u0142o przekona\u0107 w tym przynajmniej cz\u0119\u015b\u0107 ludno\u015bci ukrai\u0144skiej. Przewidywano dwie drogi realizacji tych plan\u00f3w: asymilacj\u0119 pa\u0144stwow\u0105 lub narodowo\u015bciow\u0105.<\/p>\n

Zwolennicy pierwszej drogi (m. in. pi\u0142sudczycy i liberalna inteligencja) wypowiadali si\u0119 na korzy\u015b\u0107 zagwarantowania praw obywatelskich i autonomii kulturalnej. Program narodowo\u015bciowej asymilacji przewidywa\u0142 pe\u0142ne podporz\u0105dkowywanie mniejszo\u015bci polskiemu dominowaniu. Konstytucja II Rzeczypospolitej gwarantowa\u0142a r\u00f3wne prawa wszystkim obywatelom, niezale\u017cnie od nich narodowo\u015bci. Ale, w praktyce prawa mniejszo\u015bci narodowych – zw\u0142aszcza, kiedy przy w\u0142adzy znajdowali si\u0119 zwolennicy asymilacji narodowo\u015bciowej – cz\u0119sto by\u0142y \u0142amane.<\/p>\n

Ograniczano ukrai\u0144skie szkolnictwo i mo\u017cliwo\u015bci kariery dla ukrai\u0144skiej inteligencji, nie nadano autonomii Galicji Wschodniej, nie utworzono ukrai\u0144skiego uniwersytetu we Lwowie. Szczeg\u00f3lne oburzenie wywo\u0142a\u0142a spraw\u0119 przydzielania ziemi polskim osadnikom. Na tym gruncie kie\u0142kowa\u0142y ziarna przysz\u0142ych konfrontacji. To udziela\u0142o swoistego usprawiedliwienia rygorystycznym, bezkompromisowym wymogom i dzia\u0142aniom stworzonej w 1929 roku Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w (OUN). W odpowiedzi polska w\u0142adza zastosowa\u0142a zasad\u0119 kolektywnej odpowiedzialno\u015bci, prze\u015bladuj\u0105c wszystkich Ukrai\u0144c\u00f3w, niezale\u017cnie od tego, czy byli oni sympatykami nacjonalist\u00f3w czy nie. Zw\u0142aszcza dostrzegalnym by\u0142o to w 1930 roku w czasie tak zwanej pacyfikacji.<\/p>\n

Dok\u0142adnie 22 lata potem, w 1952 roku, w paryskim czasopi\u015bmie \u201eKultura\u201d, kt\u00f3re wydawa\u0142 Jerzy Giedroyc, o. J\u00f3zef Majewski napisze: \u201ePolacy lubi\u0105 walczy\u0107 o sprawiedliwo\u015b\u0107 i znaj\u0105 jej cen\u0119, aczkolwiek, kiedy nam samym wypada odmierza\u0107 sprawiedliwo\u015b\u0107 dla kogo\u015b, przyk\u0142adamy bardzo lich\u0105 i kto wie, czy nie ca\u0142kiem fa\u0142szyw\u0105, miark\u0119\u201d.<\/p>\n

List ojca Majewskiego, jak wiadomo, wywo\u0142a\u0142 prawdziwy skandal, zw\u0142aszcza w \u015brodowisku polskiej emigracji. Lecz s\u0142owa te wypowiedzia\u0142 Polak, kt\u00f3ry przedstawi\u0142 istot\u0119 mniemania Ukrai\u0144c\u00f3w. A zatem jeszcze jeden argument na dow\u00f3d tezy Jan Paw\u0142a II: \u201eTego co nas \u0142\u0105czy jest du\u017co wi\u0119cej, ni\u017c tego co nas dzieli\u201d<\/p>\n

Jednak w okropnym i wielkim XX stuleciu by\u0142o nie tylko to, co \u0142\u0105czy\u0142o i dzieli\u0142o Polak\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w, ale by\u0142 te\u017c kto\u015b, kto czyni\u0142 wszystko, byleby nasze narody nie porozumia\u0142y si\u0119 i nie ukszta\u0142towa\u0142y si\u0119 jako narody o w\u0142asnej pa\u0144stwowo\u015bci.<\/p>\n

Mowa tu o przedstawicielach rosyjskiego komunizmu, kt\u00f3ry wykie\u0142kowa\u0142 na gruncie adaptowanego przez W\u0142odzimierza Lenina do warunk\u00f3w i osobliwo\u015bci Rosji marksizmu. U jego nast\u0119pcy J\u00f3zefa Stalina rozwin\u0119\u0142a si\u0119 pewna antypolska polityczna schizofrenia. W sierpniu 1932 roku przerodzi\u0142a si\u0119 ona nawet w stwierdzenie, \u017ce nieomal ca\u0142a Komunistyczna Partia Bolszewik\u00f3w Ukrainy sk\u0142ada si\u0119 z przedstawicieli i agent\u00f3w Pi\u0142sudskiego.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

W latach 40. bolszewicka Rosja urzeczywistni\u0142a szereg masowych operacji, ofiarami kt\u00f3rych stali si\u0119 Polacy o r\u00f3\u017cnym obywatelstwie i polscy obywatele innych narodowo\u015bci (w szczeg\u00f3lno\u015bci, Ukrai\u0144cy, Bia\u0142orusini, \u017bydzi). Do 1939 roku przeprowadzone dwie zakrojone na wielk\u0105 skal\u0119 represyjne kampanie, kt\u00f3re dotkn\u0119\u0142y Polak\u00f3w i wychod\u017ac\u00f3w z Polski.<\/p>\n

By\u0142o to, po pierwsze, przymusowe wysiedlenie w 1936 roku do Kazachstanu pod administracyjny nadz\u00f3r NKWD 36 tysi\u0119cy Polak\u00f3w -obywateli Zwi\u0105zku Sowieckiego, sta\u0142ych mieszka\u0144c\u00f3w \u00f3wczesnych pograniczy Ukrainy. Po drugie, by\u0142y to masowe areszty politycznych emigrant\u00f3w i obywateli radzieckich w toku tzw. \u201eoperacji polskiej\u201d, rozpocz\u0119tej na rozkaz nr 00485 Komisarza Ludowego Spraw Wewn\u0119trznych ZSRS Niko\u0142aja Je\u017cowa. On to w\u0142a\u015bnie podpisa\u0142 \u201eTajny list o faszystowsko-powsta\u0144czej, szpiegowskiej, dywersyjnej, defetystycznej i terrorystycznej dzia\u0142alno\u015b\u0107 polskiego wywiadu w ZSRS”. Po raz pierwszy obydwa dokumenty opublikowano na Ukrainie dopiero w 1997 roku.<\/p>\n

Je\u017cow poleci\u0142 przeprowadzi\u0107 operacj\u0119, maj\u0105c\u0105 na celu, w \u015bci\u015ble wyznaczonym terminie – od 20 sierpnia do 20 listopada – ca\u0142kowit\u0105 likwidacj\u0119 lokalnych organizacji \u201ePolskiej Organizacji Wojskowej\u201d (\u201ePOW\u201d) i, przede wszystkim, jak si\u0119 wyrazi\u0142: \u201enatychmiast aresztowa\u0107 wszystkich cz\u0142onk\u00f3w grup dywersyjno-szpiegowskich organizacji POW sabotuj\u0105cych w przemy\u015ble, transporcie, sowchozach i ko\u0142chozach; wszystkich polskich je\u0144c\u00f3w, zbieg\u00f3w z Polski, cz\u0142onk\u00f3w PSS i innych antysowieckich organizacji. Mniej aktywnych zes\u0142a\u0107 na 5-10 lat i meldowa\u0107 co 5 dni o bie\u017c\u0105cej sytuacji. „<\/p>\n

W ca\u0142ym ZSRS w my\u015bl tzw. \u201eoperacji polskiej\u201d, w trybie<\/em> pilnym zosta\u0142y rozpatrzone sprawy dotycz\u0105ce 143 810 os\u00f3b, os\u0105dzono 139 835 os\u00f3b, rozstrzelano 111 091 os\u00f3b. \u00a0Jak meldowano w dniu 1 listopada 1937 roku w USRS w ramach \u201eoperacji polskiej\u201d aresztowano 19 030 obywateli, zako\u0144czono rozpatrzenie spraw spreparowanych na 7 069 os\u00f3b, 4 854 z kt\u00f3rych skazano na wyrok \u015bmierci.<\/p>\n

Og\u00f3\u0142em w latach 1937-1938 pod pretekstem walki z kontrrewolucj\u0105 na Ukrainie aresztowano oko\u0142o 50 tysi\u0119cy obywateli narodowo\u015bci polskiej. Przypomnijmy, \u017ce wed\u0142ug spisu z 1937 roku, w Zwi\u0105zku Sowieckim \u017cy\u0142o 636.220 Polak\u00f3w, w tym na Ukrainie – 417\u00a0613.<\/p>\n

Trzeba zaznaczy\u0107, \u017ce ca\u0142a kampania zwi\u0105zana z \u201ePOW\u201d, a dok\u0142adniej jej pierwsza cz\u0119\u015b\u0107, rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 nie w 1937 roku, a jeszcze w 1933 roku. W\u0142a\u015bnie wtedy, kiedy rosyjski bolszewizm wdra\u017ca\u0142 na Ukrainie ludob\u00f3jcz\u0105 polityk\u0119 Wielkiego G\u0142odu. Wed\u0142ug niepe\u0142nych danych, polityka ta kosztowa\u0142a \u017cycie 4,5 milion\u00f3w ludzi, przewa\u017cnie ukrai\u0144skich ch\u0142op\u00f3w, kt\u00f3rzy stanowili w\u00f3wczas 80% obywateli USRS.<\/p>\n

Mieszkaniec jednej z ukrai\u0144skich wsi pisa\u0142 w li\u015bcie do swoich rodzic\u00f3w, zamieszkuj\u0105cych w Polsce: \u201ePanuje tu taka bieda, \u017ce ju\u017c gorzej by\u0107 nie mo\u017ce. Codziennie z g\u0142odu umiera 8-9 os\u00f3b. Jeden drugiego zabija i zjada. Nie pomy\u015blcie, \u017ce pisz\u0119 jakie\u015b g\u0142upoty. Pisz\u0119 czyst\u0105 prawd\u0119\u201d.<\/p>\n

Inny \u015bwiadek tych zdarze\u0144, kt\u00f3ry tak\u017ce mia\u0142 rodzin\u0119 w Polsce pisa\u0142: \u201eWe wsi codziennie umiera od 10-20 os\u00f3b. Jestem pewny, \u017ce nie prze\u017cyj\u0119 tego. Nieraz my\u015bl\u0119, \u017ce lepiej by\u0142oby zgin\u0105\u0107 gdzie\u015b na wojnie, razem ze swoimi kolegami, ani\u017celi teraz tu z g\u0142odu\u201d.<\/p>\n

Szczeg\u00f3lnie niebezpiecznym zjawiskiem dla re\u017cimu stalinowskiego by\u0142o to, \u017ce ch\u0142opstwo usi\u0142owa\u0142o wyjecha\u0107 z okolic dotkni\u0119tych g\u0142odem. Stalinowskie kierownictwo, nie wiedz\u0105c jak poradzi\u0107 sobie z masowymi wyjazdami ch\u0142op\u00f3w ze wsi, 27 grudnia 1932 r., podj\u0119\u0142o decyzj\u0119 o wprowadzeniu w kraju wewn\u0119trznych dowod\u00f3w to\u017csamo\u015bci. I od teraz nikt, bez specjalnej adnotacji w dowodzie, nie mia\u0142 prawa znajdowa\u0107 si\u0119 d\u0142u\u017cej ni\u017c 48 godzin poza miejscem zamieszkania. Ch\u0142opi, z nielicznymi wyj\u0105tkami, nie mieli w og\u00f3le prawa na posiadanie dowod\u00f3w osobistych, a zatem, nie mogli opuszcza\u0107 wsie. Milicja by\u0142a zobowi\u0105zana zatrzymywa\u0107 ch\u0142op\u00f3w, dostrze\u017conych na stacjach kolejowych i w miastach.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

22 stycznia 1933 roku Stalin i Mo\u0142otow rozes\u0142ali dyrektyw\u0119 organom partyjnym i pa\u0144stwowym, w kt\u00f3rej podkre\u015bla\u0142o si\u0119, \u017ce procesy migracyjne, kt\u00f3re rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 na skutek g\u0142odu w\u015br\u00f3d ch\u0142op\u00f3w, organizowane s\u0105 przez \u201ewrog\u00f3w w\u0142adzy sowieckiej, eser\u00f3w i agent\u00f3w Polski w celu agitacji \u201epoprzez ch\u0142op\u00f3w\u201d w p\u00f3\u0142nocnych regionach ZSRS przeciw ko\u0142chozom i w og\u00f3le przeciw w\u0142adzy radzieckiej\u201d. W zwi\u0105zku z tym organom w\u0142adzy \u2013 Pa\u0144stwowemu Zarz\u0105dowi Politycznemu przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewn\u0119trznych(\u0413 \u041f \u0423 \u043f\u0440\u0438 \u041d\u041a\u0412\u0414) Ukrainy i P\u00f3\u0142nocnego Kaukazu poleca\u0142o si\u0119 nie dopuszcza\u0107 do masowego wyjazdu ch\u0142op\u00f3w w inne obszary kraju. Odpowiednie zalecenia wydane zosta\u0142y s\u0142u\u017cbom transportowym ZSRS.<\/p>\n

Pocz\u0105wszy od jesieni 1932 i przez ca\u0142\u0105 zim\u0105 1933 roku dzia\u0142a\u0142y tak zwane spo\u017cywcze blokady granic Ukrainy, kt\u00f3re zorganizowano z wykorzystaniem formacji wojsk wewn\u0119trznych i milicji. Zapobiega\u0142y one masowemu exodusowi ch\u0142op\u00f3w, a znaczy i rozpowszechnieniu informacji o g\u0142odzie. Przy tym niemo\u017cliwy by\u0142 r\u00f3wnie\u017c spo\u017cywczy \u201erewers\u201d, to znaczy osobom prywatnym nie zezwalano bez pozwolenia pa\u0144stwa przywozi\u0107 artyku\u0142y spo\u017cywcze z Rosji i Bia\u0142orusi na Ukrain\u0119.<\/p>\n

Re\u017cim przekszta\u0142ci\u0142 Ukrain\u0119 na osobliwe g\u0142odowe getto. Dokumenty archiwalne daj\u0105 podstawy wywnioskowa\u0107: w\u0142a\u015bnie tak skrupulatna organizacja egzekucji ukrai\u0144skich ch\u0142op\u00f3w nada\u0142a Wielkiemu G\u0142odowi na Ukrainie charakter ludob\u00f3jstwa.<\/p>\n

Oto co, na przyk\u0142ad, odnotowa\u0142 w swoim sprawozdaniu polski konsul generalny, kt\u00f3ry w maju 1933 roku wybra\u0142 si\u0119 do Charkowa i do Moskwy: \u201eW tej podr\u00f3\u017cy najbardziej porazi\u0142a mnie r\u00f3\u017cnica w wygl\u0105dzie wsi i p\u00f3l Ukrainy w por\u00f3wnaniu z s\u0105siednim centralnym czarnoziemnym regionem, a nawet nieurodzajnymi peryferiami Moskwy. Ukrai\u0144skie wsie znajduj\u0105 si\u0119 w powa\u017cnym upadku, wieje od nich pustk\u0105, zaniedbaniem i n\u0119dz\u0105\u2026 Kiedy nieco p\u00f3\u017aniej znalaz\u0142em si\u0119 w centralnym regionie czarnoziemnym (przede wszystkim na peryferiach Kurska i Or\u0142a), mia\u0142em wra\u017cenie, \u017ce przyjecha\u0142em z Kraju Rad do Europy Zachodniej\u2026\u201d.<\/p>\n

Terror g\u0142odem komunistyczny re\u017cim \u0142\u0105czy\u0142 ze zmian\u0105 akcent\u00f3w w polityce narodowo\u015bciowej, odmow\u0105 od wprowadzanej wcze\u015bniej \u201eindygenizacji\u201d.<\/p>\n

Z czasem wszystkich, kto na Ukrainie pracowa\u0142 w sferze kultury ukrai\u0144skiej lub polskiej automatycznie zaliczano odpowiednio – do ukrai\u0144skich lub polskich \u201enacjonalist\u00f3w\u201d czy \u201eszkodnik\u00f3w\u201d, a nast\u0119pnie podlegali oni fizycznemu zniszczeniu. Samob\u00f3jstwami takich wa\u017cnych naczelnik\u00f3w, jak np. Myko\u0142a Skrypnyk i pisarzy, jak Myko\u0142a Chwyliowyj, oraz rozpocz\u0119ciem represji przeciwko tysi\u0105com lokalnych pracownik\u00f3w zako\u0144czy\u0142 si\u0119 na Ukrainie narodowo-komunistyczny eksperyment, zrodzony przez wojn\u0119 domow\u0105.<\/p>\n

22 maja 1933 roku w\u0142oski konsul Sergio Gradenico w swoim kolejnym doniesieniu do Ambasady W\u0142och w Moskwie, szacuj\u0105c konsekwencje Wielkiego G\u0142odu, napisa\u0142: \u201e\u2026 By\u0107 mo\u017ce, w najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci nie przyjdzie si\u0119 ju\u017c m\u00f3wi\u0107 ani o Ukrainie, ani o ukrai\u0144skim narodzie, a wi\u0119c nie b\u0119dzie ju\u017c te\u017c problemu ukrai\u0144skiego, poniewa\u017c Ukraina faktycznie stanie si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 Rosji\u201d.<\/p>\n

W\u0142a\u015bnie na to skierowano rozpocz\u0119t\u0105 jeszcze wcze\u015bniej polityk\u0119 skierowan\u0105 na zniszczenie przedstawicieli starej ukrai\u0144skiej inteligencji. I tu warto przytoczy\u0107 wypowied\u017a Feliksa Dzier\u017cy\u0144skiego. 26 czerwca 1920 roku w li\u015bcie do Lenina odes\u0142anym z Charkowa tak opisywa\u0142 on w stan spraw na Ukrainie: \u201eSytuacja wewn\u0119trzna na og\u00f3\u0142 stabilizuje si\u0119\u2026 Ka\u017cdy nasz uczciwy pracownik, posy\u0142any na prowincj\u0119, znajduje tu gleb\u0119 i dostrzegalne s\u0105 ju\u017c rezultaty. Tylko pracownik\u00f3w takich jest straszliwie ma\u0142o. Miejscowi komuni\u015bci to jakie\u015b oseski, \u017cyj\u0105 drobnymi interesami\u2026 W sferze mojej specjalizacji mam tu obfity urodzaj. Ca\u0142a tutejsza, \u017ce tak powiem, \u015brednia inteligencja – to <\/em><\/strong>petlurowcy\u201d. <\/em><\/strong><\/p>\n

Wszechstronna komasacja \u201emateria\u0142\u00f3w kompromituj\u0105cych\u201d przeciwko starej ukrai\u0144skiej inteligencji zacz\u0119\u0142o si\u0119 do\u015b\u0107 wcze\u015bnie, jak i r\u00f3wnie wcze\u015bnie rozpocz\u0119to rozpracowywanie politycznych proces\u00f3w wed\u0142ug zawczasu przygotowanych scenariuszy.<\/p>\n

Bodaj\u017ce najbardziej znanym w\u015br\u00f3d nich sta\u0142 si\u0119 proces \u201eZwi\u0105zku Wyzwolenia Ukrainy\u201d, kt\u00f3ry toczy\u0142 si\u0119 w gmachu charkowskiej opery w dniach od 9 marca do 19 kwietnia 1930 roku. Nie nadaremnie \u015bledczy Solomon Bruk, jak wspomina\u0142 jeden z oskar\u017conych, podczas przes\u0142ucha\u0144 powtarza\u0142: \u201eMusimy ukrai\u0144sk\u0105 inteligencj\u0119 rzuci\u0107 na kolana, to jest nasze zadanie – i to b\u0119dzie zrobione\u2026 kogo nie zwalimy tego rozstrzelamy!\u201d<\/p>\n

Tak wi\u0119c, proces \u201ebezprawia\u201d przekszta\u0142ca\u0142 si\u0119 w tragiczn\u0105 introdukcj\u0119 nie tylko moralnego, lecz i fizycznego zniszczenia ukrai\u0144skiej inteligencji. I znowu by\u0142 to nie nagminny s\u0105d, a s\u0105d nad ca\u0142ym okresem walki narodowo-wyzwole\u0144czej narodu ukrai\u0144skiego. Niekt\u00f3rzy oskar\u017ceni, kt\u00f3rych zreszt\u0105 starannie dobiera\u0142o \u201eGPU\u201d, mieli symbolizowa\u0107 ten okres, jego filozofi\u0119, zasady \u015bwiatopogl\u0105dowe.<\/p>\n

Tak wi\u0119c, prze\u015bladowania i represje sta\u0142y si\u0119 nieod\u0142\u0105czn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 bytu Polak\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w w okresie przedwojennym. Wojna do ostateczno\u015bci zaostrzy\u0142a proces zniweczenia naszych narod\u00f3w.<\/p>\n

W sierpniu 1939 roku dwie tyranie podzieli\u0142y mi\u0119dzy sob\u0105 sfery wp\u0142yw\u00f3w od Morza Ba\u0142tyckiego do Morza Czarnego, od Finlandii do Bessarabii, a w szczeg\u00f3lno\u015bci despoci porozumieli si\u0119 w tym, aby zniszczy\u0107 Polsk\u0119, jako pa\u0144stwo. 1 wrze\u015bnia 1939 roku wybuch\u0142a druga wojna \u015bwiatowa, a Zwi\u0105zek Sowiecki w tym czasie by\u0142 po stronie hitlerowskich Niemiec.<\/p>\n

Na skutek porozumie\u0144 z nazistami po 17 wrze\u015bnia 1939 roku ZSRS zaj\u0105\u0142 znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 terytorium i mieszka\u0144c\u00f3w \u00f3wczesnego pa\u0144stwa polskiego. Wej\u015bcie zachodnioukrai\u0144skich ziem w sk\u0142ad \u201eWielkiej Ukrainy\u201d i depolonizacja \u017cycia publicznego towarzyszy\u0142y temu procesowi.<\/p>\n

Ale m\u00f3wi\u0107 dzisiaj tylko o tym to znaczy nie widzie\u0107 innych aspekt\u00f3w wspomnianych porozumie\u0144, nie rozumie\u0107 \u00f3wczesnego zawi\u0142ego tygla historyczno-politycznego.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Jurij Szpowa\u0142 <\/strong>– <\/strong>Prof. dr hab. historii<\/strong>, <\/strong>Instytutu Bada\u0144 Politycznych i Etnonarodowych Narodowej Akademii Nauk Ukrainy<\/strong><\/strong><\/p>\n

Aleksander Dow\u017cenko, uczestnicz\u0105c w eskapadzie na Zachodni\u0105 Ukrain\u0119, w swoim dzienniku zapisa\u0142: \u201eCa\u0142a nasza znieczulica, tch\u00f3rzliwo\u015b\u0107, nasza zdrada i pi\u0142atyzm, nieogl\u0119dno\u015b\u0107 i g\u0142upota przewijaj\u0105ca si\u0119 na przestrzeni ca\u0142ej historii po\u0142\u0105czenia Wschodniej i Zachodniej Ukrainy jest w istocie rzeczy dosadnym aktem oskar\u017cenia, jest czym\u015b, czego historia nie powinna nam przebaczy\u0107, jest czym\u015b, za co ludzko\u015b\u0107 powinno nami wzgardzi\u0107, gdyby to ona – ludzko\u015b\u0107, my\u015bla\u0142a o nas\u201d.<\/p>\n

Na potwierdzenie tych s\u0142\u00f3w wystarczy tylko przypomnie\u0107 sobie pozaprawne, i\u015bcie bezczelne o\u015bwiadczenia stalinowskiego ludowego komisarza spraw zagranicznych Wiaczes\u0142awa Mo\u0142otowa we wrze\u015bniu 1939 roku na sesji Rady Najwy\u017cszej ZSRS skierowane przeciw pa\u0144stwu polskiemu, kt\u00f3re, jak powiedzia\u0142: \u201erun\u0119\u0142o pod ciosami niemieckiej, a potem i Armii Czerwonej\u201d.<\/p>\n

\u00a0Z pewno\u015bci\u0105, najlepszym epigrafem do tego, co zdarzy\u0142o si\u0119 z chwil\u0105 wkroczenia sowieckich \u017co\u0142nierzy na by\u0142e polskie terytorium s\u0105 s\u0142owa Czes\u0142awa Mi\u0142osza o respekcie wobec Imperium: krocz\u0105 i krocz\u0105 na zach\u00f3d, uzbrojeni w \u0142uki, w\u0142\u00f3cznie, na samochodach pancernych, na \u201egazikach”,w papachach \u00a0z kartotek\u0105 <\/em>\u201ewyzwolonych\u201d \u00a0kraj\u00f3w\u2026”,<\/p>\n

Posiadaj\u0105c gigantyczne do\u015bwiadczenie w walce z \u201ewrogami ludu\u201d, NKWD zacz\u0119\u0142o masowe rozprawy. Grupy operacyjne NKWD i \u017co\u0142nierze stra\u017cy granicznej (na pocz\u0105tku pa\u017adziernika ich liczba na Bia\u0142oruskim Froncie si\u0119ga\u0142a 90 tysi\u0119cy, a na Froncie Ukrai\u0144skim – blisko 105 tysi\u0119cy os\u00f3b) dokonywali totalnych areszt\u00f3w. Dla zastraszania aresztowanych enkawudzi\u015bci szeroko stosowali selektywne egzekucje.<\/p>\n

I chocia\u017c Zwi\u0105zek Sowiecki oficjalnie nie wypowiedzia\u0142 wojny Polsce, na dzie\u0144 6 pa\u017adziernika 1939 roku wojska Frontu Ukrai\u0144skiego wzi\u0119\u0142y do niewoli 304 334 osoby, za\u015b Bia\u0142oruskiego – 60 202 osoby. Po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych areszty i zatrzymania nie ustawa\u0142y, chocia\u017c wi\u0119zienia by\u0142y ju\u017c przepe\u0142nione.<\/p>\n

Pocz\u0105wszy od grudnia 1939 roku rozpocz\u0119to przygotowania do deportacji ludno\u015bci z zachodnich region\u00f3w Ukrainy i Bia\u0142orusi do p\u00f3\u0142nocnych i wschodnich obszar\u00f3w ZSRS.<\/p>\n

Pierwszych mieszka\u0144c\u00f3w wywieziono w lutym 1940 roku razem z rodzinami polskich wojskowych osadnik\u00f3w i le\u015bniczych. Druga fala deportacji, w kwietniu 1940 roku, obj\u0119\u0142a rodziny represjonowane.<\/p>\n

Trzecia i czwarta odpowiednio w czerwcu 1940 i w maju-czerwcu 1941 roku dotyczy\u0142a przewa\u017cnie uchod\u017ac\u00f3w. Og\u00f3\u0142em deportowano oko\u0142o 320 000 os\u00f3b. Dotychczas nie podliczono liczby zmar\u0142ych w drodze, w wi\u0119zieniach, obozach i rozstrzelanych na podstawie r\u00f3\u017cnych wyrok\u00f3w. Ponadto, od pocz\u0105tku wojny sowiecko-hitlerowskiej w 1941 roku rozstrzelano tysi\u0105ce wi\u0119\u017ani\u00f3w i je\u0144c\u00f3w.<\/p>\n

Szczeg\u00f3lne miejsce w tych przest\u0119pstwach zajmuj\u0105 egzekucje w Katyniu. W te dni mamy szczeg\u00f3lny pow\u00f3d, aby przypomnie\u0107 sobie Katy\u0144, osiedle w obwodzie smole\u0144skim le\u017c\u0105ce 18 kilometr\u00f3w na zach\u00f3d od Smole\u0144ska. W\u0142a\u015bnie tu wiosn\u0105 1940 roku w uroczysku w pobli\u017cu dworca kolejowego Gniezdowo funkcjonariusze NKWD wykonywali masowe egzekucje internowanych Polak\u00f3w jesieni\u0105 1939 roku.<\/p>\n

3 marca 1940 roku komisarz ludowy spraw wewn\u0119trznych ZSRS \u0141awrientij Bieria przys\u0142a\u0142 do KC WKP(b) notatk\u0119, w kt\u00f3rej prosi\u0142 o zgod\u0119 na rozstrzelanie \u201e\u015bmiertelnych wrog\u00f3w w\u0142adzy sowieckiej\u201d, kt\u00f3rzy, jego zdaniem, \u201eniecierpliwie czekaj\u0105 na uwolnienie, by mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 zn\u00f3w aktywnie w\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 do walki przeciwko w\u0142adzy sowieckiej”. Do tych wrog\u00f3w zaliczeni zostali polscy oficerowie, policjanci, \u017candarmi, stra\u017cnicy wi\u0119zienni, inteligenci i w\u0142a\u015bcicieli ziemscy, urz\u0119dnicy i koloni\u015bci, internowani w trzech g\u0142\u00f3wnych obozach jenieckich.<\/p>\n

Do listy tej weszli tak\u017ce aresztowani przebywaj\u0105cy w wi\u0119zieniach Zachodniej Ukrainy i Bia\u0142orusi, og\u00f3\u0142em 21 857 os\u00f3b. 5 marca 1940 roku Bieria od Politbiuro KC WKP(b) uzyska\u0142 zgod\u0119 na swoj\u0105 pro\u015bb\u0119.<\/p>\n

Tak\u0105 by\u0142a geneza bestialskich mord\u00f3w w Katyniu. Fakty sowieckich egzekucji uznano dopiero w 1990 roku, w czasy gorbaczowskiej \u201eprzebudowy\u201d. Z czasem \u00f3wczesny Prezydent Rosji Borys Jelcyn przekaza\u0142 Polsce cz\u0119\u015b\u0107 dokument\u00f3w o potwierdzaj\u0105cych t\u0119 tragedi\u0119. W listopadzie 2010 roku Duma Pa\u0144stwowa Federacji Rosyjskiej<\/em> przyj\u0119\u0142a o\u015bwiadczenie stosownie tragedii katy\u0144skiej i jej ofiar, uzna\u0142a, i\u017c by\u0142a to zbrodnia re\u017cimu stalinowskiego.<\/p>\n

Zako\u0144czy\u0107 swoje wyst\u0105pienie pozwol\u0119 sobie, nie konkluzjami, kt\u00f3re – moim zdaniem – s\u0105 zrozumia\u0142e dla wszystkich tu obecnych. Zako\u0144cz\u0119 dwoma fragmentami wierszy po\u015bwi\u0119conych<\/em> ofiarom Katynia.<\/p>\n

Ukrai\u0144ski poeta Hryhorij \u017buczenko<\/em>,<\/em> znany pod pseudonimem Jar S\u0142awutycz<\/em>,<\/em> pisa\u0142<\/em>:<\/p>\n

\u0414\u043b\u044f \u0432\u0430\u0441 – \u041a\u0430\u0442\u0438\u043d\u044c, \u041e\u0441\u0442\u0430\u0448\u043a\u043e\u0432\u0435 \u0456 \u0425\u0430\u0440\u043a\u0456\u0432,
\u041d\u0430\u043c – \u0412\u0438\u043d\u043d\u0438\u0446\u044f, \u0456 \u041b\u0430\u0437, \u0456 \u0411\u0438\u043a\u0456\u0432\u043d\u044f…
\u041e, \u0441\u043a\u0456\u043b\u044c\u043a\u0438 \u043c\u0430\u0441\u043e\u0432\u0438\u0445 \u043c\u043e\u0433\u0438\u043b \u0449\u043e\u0434\u043d\u044f
\u041c\u043e\u0441\u043a\u0432\u0430 \u043a\u043e\u043f\u0430\u043b\u0430 \u0441\u0435\u0440\u0435\u0434 \u043c\u0438\u0440\u043d\u0438\u0445 \u043f\u0430\u0440\u043a\u0456\u0432!<\/strong><\/p>\n

Natomiast polski poeta Zbigniew Herbert pisa\u0142 tak<\/em>:<\/em><\/p>\n

Tylko guziki nieugi\u0119te
przetrwa\u0142y \u015bmier\u0107 \u015bwiadkowie zbrodni
z g\u0142\u0119bin wychodz\u0105 na powierzchni\u0119
jedyny pomnik na ich grobie<\/p>\n

s\u0105, aby \u015bwiadczy\u0107 B\u00f3g policzy
i ulituje si\u0119 nad nimi
lecz jak zmartwychwsta\u0107 maj\u0105 cia\u0142em
kiedy s\u0105 lepk\u0105 cz\u0105stka ziemi<\/p>\n

przelecia\u0142 ptak przep\u0142ywa ob\u0142ok
upada li\u015b\u0107 kie\u0142kuje \u015blaz
i cisza jest na wysoko\u015bciach
i dymi mg\u0142\u0105 smole\u0144ski las<\/p>\n

tylko guziki nieugi\u0119te
pot\u0119\u017cny g\u0142os zamilk\u0142ych ch\u00f3r\u00f3w
tylko guziki nieugi\u0119te
guziki z p\u0142aszczy i mundur\u00f3w<\/strong><\/p>\n

Jurij SZAPOWA\u0141 <\/strong><\/strong>
Prof. dr hab. historii<\/strong>, <\/strong>Instytutu Bada\u0144 Politycznych i Etnonarodowych Narodowej Akademii Nauk Ukrainy<\/strong>
(Przek\u0142ad Stanis\u0142aw Panteluk)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eTego co nas \u0142\u0105czy jest du\u017co wi\u0119cej, ni\u017c tego co nas dzieli”. Te s\u0142owa Jana Paw\u0142a mo\u017cna u\u017cy\u0107 w postaci swoistego epigrafu do historii Polski…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2464,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[36],"tags":[],"class_list":["post-2463","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2015"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t